<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0561">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 561 般若心經大意</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 561 般若心經大意</title>
			<author>淸 王起隆述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">561</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經大意</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:10">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0902b" n="0902b"/>
<lb ed="X" n="0902b01"/>
<lb ed="X" n="0902b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 561-A 心經金剛經兩大意引</cb:mulu><head>No. 561-A
<lb ed="X" n="0902b03"/><lb ed="R042" n="0018b01"/> 心經金剛經兩大意引</head>
<lb ed="X" n="0902b04"/>
<lb ed="X" n="0902b05"/><lb ed="R042" n="0018b02"/><p xml:id="pX26p0902b0501">佛說諸經。爲法中王。所說心經金剛經二經。更爲經
<lb ed="X" n="0902b06"/><lb ed="R042" n="0018b03"/>中王。凡具眼耳鼻舌身意。得號爲人者。亦知聞是經
<lb ed="X" n="0902b07"/><lb ed="R042" n="0018b04"/>典。信心不逆。亦知書寫受持讀誦。爲人解說。無論緇
<lb ed="X" n="0902b08"/><lb ed="R042" n="0018b05"/>白男女。梵刹市廛。有不知尊重此二經者。必非人矣。
<lb ed="X" n="0902b09"/><lb ed="R042" n="0018b06"/>人人具足。法法圓成。卽此便信。衆生與佛。了無有二。
<lb ed="X" n="0902b10"/><lb ed="R042" n="0018b07"/>黃梅以之印心。壇經以之發口。宗門正眼。擧不外此
<lb ed="X" n="0902b11"/><lb ed="R042" n="0018b08"/>摩訶般若也。今日之王止菴。與當日之龐居士。各具
<lb ed="X" n="0902b12"/><lb ed="R042" n="0018b09"/>手眼勝因。東魯談經。則臯比據席。西乾轉藏。則靈鷲
<lb ed="X" n="0902b13"/><lb ed="R042" n="0018b10"/>登峯。特特拈提。二經大意。讀之正如水入乳。如芥投
<lb ed="X" n="0902b14"/><lb ed="R042" n="0018b11"/>鍼。如如意珠。循環無端。牽挽不斷。無假揉和。貫串自
<lb ed="X" n="0902b15"/><lb ed="R042" n="0018b12"/>然。徹底圓明。緣無始劫來。受持讀誦者。出而爲人解
<lb ed="X" n="0902b16"/><lb ed="R042" n="0018b13"/>說。所謂妙契佛智。善入佛慧。佛本以其能。遍許善男
<lb ed="X" n="0902b17"/><lb ed="R042" n="0018b14"/>子善女人。匪獨以其能。專許比丘。經言更自了了。則
<lb ed="X" n="0902b18"/><lb ed="R042" n="0018b15"/>現白衣居士身。而爲說法者。吾以信之止菴。</p>
<lb ed="X" n="0902b19"/><lb ed="R042" n="0018b16"/><p xml:id="pX26p0902b1901">曹溪受法福徵譚貞默槃談書</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0902b20"/>
<lb ed="X" n="0902b21"/>
<lb ed="X" n="0902b22"/>
<lb ed="X" n="0902b23"/>
<lb ed="X" n="0902b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0902c" n="0902c"/>
<lb ed="X" n="0902c01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心經大意</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0902c02"/><cb:docNumber>No. 561</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0902c03"/><lb ed="R042" n="0019a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心經大意<note place="inline">附</note>撮槩</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0902c04"/>
<lb ed="X" n="0902c05"/><lb ed="R042" n="0019a02"/><byline cb:type="author">秀水止庵　王起隆　述</byline>
<lb ed="X" n="0902c06"/><lb ed="R042" n="0019a03"/><p xml:id="pX26p0902c0601">或問於王子曰。子述金剛大意。則然矣。不識心經大
<lb ed="X" n="0902c07"/><lb ed="R042" n="0019a04"/>意云何。王子曰。難言哉。金剛。八部般若之一種也。心
<lb ed="X" n="0902c08"/><lb ed="R042" n="0019a05"/>經。以少文攝多義。爲八部般若之提綱。六百卷雄文
<lb ed="X" n="0902c09"/><lb ed="R042" n="0019a06"/>浩瀚。收盡於連題二百六十八字之中。佛語精要。極
<lb ed="X" n="0902c10"/><lb ed="R042" n="0019a07"/>盡於斯。若論大意。則心經大意。與金剛大意。亦無二
<lb ed="X" n="0902c11"/><lb ed="R042" n="0019a08"/>無別。或曰。何以明之。曰。梵語般若波羅蜜。華文智慧
<lb ed="X" n="0902c12"/><lb ed="R042" n="0019a09"/>到彼岸也。佛說此經。專以度衆生苦厄爲心。衆生苦
<lb ed="X" n="0902c13"/><lb ed="R042" n="0019a10"/>厄。本於愚癡。愚癡破於智慧。眞如和合。無明。不思議
<lb ed="X" n="0902c14"/><lb ed="R042" n="0019a11"/>變。不思議薰。而有五蘊。五蘊愚癡。卽五濁也。亦名萬
<lb ed="X" n="0902c15"/><lb ed="R042" n="0019a12"/>苦根株。亦名生死有海。凡夫戀苦。愚癡而執有。流浪
<lb ed="X" n="0902c16"/><lb ed="R042" n="0019a13"/>苦海者也。小乘怖苦。愚癡而耽空。但自求出苦海。不
<lb ed="X" n="0902c17"/><lb ed="R042" n="0019a14"/>肯度人同出苦海者也。執有礙有。不得自在。耽空礙
<lb ed="X" n="0902c18"/><lb ed="R042" n="0019a15"/>空。亦不得自在。總無智慧也。有智慧而小也。繇是萬
<lb ed="X" n="0902c19"/><lb ed="R042" n="0019a16"/>劫千生。墮分段生死苦。墮變易生死苦。墮界內界外。
<lb ed="X" n="0902c20"/><lb ed="R042" n="0019a17"/>三苦五苦八苦。塵沙羅縠。粗細諸苦。將人人本具個
<lb ed="X" n="0902c21"/><lb ed="R042" n="0019a18"/>個圓成一段智慧光明。或沉埋不現。或偏現不全。涅
<lb ed="X" n="0902c22"/><lb ed="R042" n="0019b01"/>槃彼岸。誕登者鮮矣。我佛慈悲重深。哀痛憐憫。於談
<lb ed="X" n="0902c23"/><lb ed="R042" n="0019b02"/>般若時。爲揭得大自在力。無畏施衆生之觀音。呼吿
<lb ed="X" n="0902c24"/><lb ed="R042" n="0019b03"/>智慧第一。不樂小乘。可興慈運悲之鶖子。示人出苦
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0903a" n="0903a"/>
<lb ed="X" n="0903a01"/><lb ed="R042" n="0019b04"/>之方。敎之登岸之法。觀音具耳根圓通。圓照三昧。又
<lb ed="X" n="0903a02"/><lb ed="R042" n="0019b05"/>具救苦尋聲三昧。以觀自在。得名自在。自觀則智慧。
<lb ed="X" n="0903a03"/><lb ed="R042" n="0019b06"/>不同凡夫。行深般若。則行解又逈殊小乘。上與諸佛
<lb ed="X" n="0903a04"/><lb ed="R042" n="0019b07"/>同慈力。下與衆生同悲仰。則不但能自出五蘊苦海
<lb ed="X" n="0903a05"/><lb ed="R042" n="0019b08"/>也。又能迴入塵勞。救度衆生。同出苦海。究其神通。作
<lb ed="X" n="0903a06"/><lb ed="R042" n="0019b09"/>用簡捷。無他不過。照見五蘊皆空。度一切苦厄而<anchor xml:id="nkr_note_add_0903a0601" n="0903a0601"/><anchor xml:id="beg0903a0601" n="0903a0601"/>已<anchor xml:id="end0903a0601"/>。
<lb ed="X" n="0903a07"/><lb ed="R042" n="0019b10"/>五蘊統之一無明。柝之則曰色受想行識。色賅根身
<lb ed="X" n="0903a08"/><lb ed="R042" n="0019b11"/>器界。居般若八十一科之一。爲堅固第一妄想。我相
<lb ed="X" n="0903a09"/><lb ed="R042" n="0019b12"/>也。受想行識。係虗明妄想。融通妄想。幽隱妄想。顚倒
<lb ed="X" n="0903a10"/><lb ed="R042" n="0019b13"/>精想。純以攀緣心爲自性。我見也。所謂形爲罪藪。心
<lb ed="X" n="0903a11"/><lb ed="R042" n="0019b14"/>爲賊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0903001" n="0903001"/>煤。一切苦本。不但能障凡夫。幷能障賢聖者也。
<lb ed="X" n="0903a12"/><lb ed="R042" n="0019b15"/>然先佛有言。妄想無性。則五蘊如幻翳。不實如空華。
<lb ed="X" n="0903a13"/><lb ed="R042" n="0019b16"/>觀音菩薩寂照含虗空。洞徹源底矣。其照見蘊空。非
<lb ed="X" n="0903a14"/><lb ed="R042" n="0019b17"/>五蘊有。而菩薩。以照見空之也。五蘊而有。菩薩雖照
<lb ed="X" n="0903a15"/><lb ed="R042" n="0019b18"/>見之。安能空之。實五蘊原無。而菩薩獨具此照見。卽
<lb ed="X" n="0903a16"/><lb ed="R042" n="0020a01"/>爲五蘊消亡。卽爲虗空銷殞。所謂眞如無始無終。無
<lb ed="X" n="0903a17"/><lb ed="R042" n="0020a02"/>明無始有終也。五蘊不照見盡。相見二妄亂起亂滅。
<lb ed="X" n="0903a18"/><lb ed="R042" n="0020a03"/>生死無休。是名煩惱海。五蘊能照見。則一眞嘗湛。原
<lb ed="X" n="0903a19"/><lb ed="R042" n="0020a04"/>無生死。萬法圓融。是名眞空界煩惱海中。因色有根。
<lb ed="X" n="0903a20"/><lb ed="R042" n="0020a05"/>因根有塵。因塵有識。因識有十二因緣。有四諦。有智
<lb ed="X" n="0903a21"/><lb ed="R042" n="0020a06"/>得。有生滅。有垢淨增減。有凡夫法。有<anchor xml:id="note_star_1" n="0903002" type="star"/>圓覺聲聞法。種
<lb ed="X" n="0903a22"/><lb ed="R042" n="0020a07"/>種罣礙也。恐怖也。顚倒夢想也。凡聖熾然。轆轤上下。
<lb ed="X" n="0903a23"/><lb ed="R042" n="0020a08"/>微雲不淨。亦點太淸。所謂迷之則業苦集。無一得自
<lb ed="X" n="0903a24"/><lb ed="R042" n="0020a09"/>在也。眞空界內。無六根故。則無六塵。無六塵故。則無
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0903b" n="0903b"/>
<lb ed="X" n="0903b01"/><lb ed="R042" n="0020a10"/>六識。無六識故。則無十二因緣。無四諦。無智得。無生
<lb ed="X" n="0903b02"/><lb ed="R042" n="0020a11"/>滅。無垢淨增減。無凡夫法。無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0903002" n="0903002"/>圓覺聲聞法。無罣礙。無
<lb ed="X" n="0903b03"/><lb ed="R042" n="0020a12"/>恐怖。無顚倒夢想心。佛衆生一道齊平。鑄有陶空。如
<lb ed="X" n="0903b04"/><lb ed="R042" n="0020a13"/>屈伸臂。所謂悟之則萬苦息。無一不自在也。佛憫凡
<lb ed="X" n="0903b05"/><lb ed="R042" n="0020a14"/>小愚癡。約此色空二法。作破蕩前矛業。爲揭出照見
<lb ed="X" n="0903b06"/><lb ed="R042" n="0020a15"/>五蘊皆空六字。又從六字中。開出照見實義曰。色不
<lb ed="X" n="0903b07"/><lb ed="R042" n="0020a16"/>異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。爲一十六字。色
<lb ed="X" n="0903b08"/><lb ed="R042" n="0020a17"/>不異空。耑破凡夫執有。空不異色。耑破小乘耽空。色
<lb ed="X" n="0903b09"/><lb ed="R042" n="0020a18"/>卽是空空卽是色。耑表空非異蘊離蘊之頑空之斷
<lb ed="X" n="0903b10"/><lb ed="R042" n="0020b01"/>滅空之小乘偏空。乃蘊空互融。爲卽空卽假卽中。無
<lb ed="X" n="0903b11"/><lb ed="R042" n="0020b02"/>則不掛一絲。有則森羅海印之勝義空之第一義空
<lb ed="X" n="0903b12"/><lb ed="R042" n="0020b03"/>之二十大空之眞空。是諸法空相。眞療衆苦之靈丹。
<lb ed="X" n="0903b13"/><lb ed="R042" n="0020b04"/>度二死之艟筏。所謂諸佛說空法。破除於有相。若復
<lb ed="X" n="0903b14"/><lb ed="R042" n="0020b05"/>執於空。諸佛不能化。此也。所謂因緣所生法。我說卽
<lb ed="X" n="0903b15"/><lb ed="R042" n="0020b06"/>是空。亦名爲假名。亦名中道義。此也。按之。金剛經曰。
<lb ed="X" n="0903b16"/><lb ed="R042" n="0020b07"/>佛法無實無虗。非色空空色乎。一切有爲法。如夢幻
<lb ed="X" n="0903b17"/><lb ed="R042" n="0020b08"/>泡影。如露亦如電。應作如是觀。非照見五蘊皆空乎。
<lb ed="X" n="0903b18"/><lb ed="R042" n="0020b09"/>我於三藐三菩提。無少法可得。非無智無得乎。無人
<lb ed="X" n="0903b19"/><lb ed="R042" n="0020b10"/>我相見。無衆生壽者相見。節節支解。曾無嗔恨。刀割
<lb ed="X" n="0903b20"/><lb ed="R042" n="0020b11"/>香塗。了無二視。有何苦厄乎。滅度一切衆生。實無衆
<lb ed="X" n="0903b21"/><lb ed="R042" n="0020b12"/>生滅度。非究竟涅槃乎。如如不動。非自在乎。此自在
<lb ed="X" n="0903b22"/><lb ed="R042" n="0020b13"/>二字。卽般若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0903003" n="0903003"/>嘗光。眞如佛性。諦觀法界。人天具此自
<lb ed="X" n="0903b23"/><lb ed="R042" n="0020b14"/>在。二乘具此自在。相似分眞菩薩具此自在。諸佛具
<lb ed="X" n="0903b24"/><lb ed="R042" n="0020b15"/>此自在。一切外道魔羅蛸翹含識。無不具此自在。但
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0903c" n="0903c"/>
<lb ed="X" n="0903c01"/><lb ed="R042" n="0020b16"/>不觀則自在隱。智慧化爲愚癡。觀則自在呈。愚癡轉
<lb ed="X" n="0903c02"/><lb ed="R042" n="0020b17"/>爲智慧。然觀而自在在也。卽不觀而自在原在也。衆
<lb ed="X" n="0903c03"/><lb ed="R042" n="0020b18"/>生不自在之佛也。汩然煩惱。此岸也。佛自在之衆生
<lb ed="X" n="0903c04"/><lb ed="R042" n="0021a01"/>也。超然智慧。彼岸也。夫如是則照見五蘊皆空。度苦
<lb ed="X" n="0903c05"/><lb ed="R042" n="0021a02"/>到彼岸。又只觀自在三字。收之無餘三字。又佛語精
<lb ed="X" n="0903c06"/><lb ed="R042" n="0021a03"/>中之精。要中之要。心經精要。極盡於斯矣。苦厄衆生。
<lb ed="X" n="0903c07"/><lb ed="R042" n="0021a04"/>欲學觀自在菩薩修行甚深般若。畢竟如何。乃到彼
<lb ed="X" n="0903c08"/><lb ed="R042" n="0021a05"/>岸。怖五蘊苦海逃之者。不得到彼岸也。處苦海中。而
<lb ed="X" n="0903c09"/><lb ed="R042" n="0021a06"/>看破原無苦海。當念升躋。乃可到彼岸也。畏避五蘊
<lb ed="X" n="0903c10"/><lb ed="R042" n="0021a07"/>苦海衆生。若將凂焉者。不得到彼岸也。五蘊苦海誓
<lb ed="X" n="0903c11"/><lb ed="R042" n="0021a08"/>先入。如一衆生未出苦。誓不於此取泥洹。乃眞能乘
<lb ed="X" n="0903c12"/><lb ed="R042" n="0021a09"/>智慧到彼岸。圓通廣大。無量無邊。爲善學觀自在菩
<lb ed="X" n="0903c13"/><lb ed="R042" n="0021a10"/>薩者也。要之不但觀自在菩薩。乘此智慧到彼岸也。
<lb ed="X" n="0903c14"/><lb ed="R042" n="0021a11"/>凡爲菩薩如觀自在者。俱乘此智慧到彼岸也。不但
<lb ed="X" n="0903c15"/><lb ed="R042" n="0021a12"/>權居菩薩乘如觀自在之一佛乘此智慧到彼岸也。
<lb ed="X" n="0903c16"/><lb ed="R042" n="0021a13"/>凡爲過去莊嚴劫。現在賢劫。未來星宿劫。當陽諸佛。
<lb ed="X" n="0903c17"/><lb ed="R042" n="0021a14"/>俱乘此智慧到岸也。宜乎楞嚴選擇圓通。獨讚觀自
<lb ed="X" n="0903c18"/><lb ed="R042" n="0021a15"/>在菩薩。爲離苦得解脫。良哉觀世音也。成就菩提心。
<lb ed="X" n="0903c19"/><lb ed="R042" n="0021a16"/>觀世音爲最也。大般若全經。數百萬字。冠此二百六
<lb ed="X" n="0903c20"/><lb ed="R042" n="0021a17"/>十八字。靈文祕文。顯說密說。循其首尾。三科亦備。觀
<lb ed="X" n="0903c21"/><lb ed="R042" n="0021a18"/>自在菩薩起。至度一切苦厄止。可當序分。舍利子色
<lb ed="X" n="0903c22"/><lb ed="R042" n="0021b01"/>不異空起。至眞實不虗止。可當正宗。故說般若波羅
<lb ed="X" n="0903c23"/><lb ed="R042" n="0021b02"/>蜜多呪至末。可當流通。其義細演之。何但八部六百
<lb ed="X" n="0903c24"/><lb ed="R042" n="0021b03"/>卷。殆海墨書而不盡。大千界莫能容。精收之。則八部
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0904a" n="0904a"/>
<lb ed="X" n="0904a01"/><lb ed="R042" n="0021b04"/>六百卷。收爲二百六十八字。二百六十八字收爲色
<lb ed="X" n="0904a02"/><lb ed="R042" n="0021b05"/>不異空一十六字。一十六字收爲照見五蘊皆空六
<lb ed="X" n="0904a03"/><lb ed="R042" n="0021b06"/>字。六字收爲觀自在三字。退藏於密。愈簡愈該。類寶
<lb ed="X" n="0904a04"/><lb ed="R042" n="0021b07"/>絲網。懸大摩尼。盡十方三世。吸入一珠。毫無滲漏。萬
<lb ed="X" n="0904a05"/><lb ed="R042" n="0021b08"/>道寶光。綺互交<anchor xml:id="nkr_note_orig_0904001" n="0904001"/>疏。聯絡不紊。非佛流出妙明心廣長
<lb ed="X" n="0904a06"/><lb ed="R042" n="0021b09"/>舌。後來聲聞弟子。能有此結集耶。而受持此心經者。
<lb ed="X" n="0904a07"/><lb ed="R042" n="0021b10"/>非深達我佛被機被器。特提觀音鶖子。亦如金剛會
<lb ed="X" n="0904a08"/><lb ed="R042" n="0021b11"/>上善現當機啐啄本懷。將同泛海□失斗杓。迷針路
<lb ed="X" n="0904a09"/><lb ed="R042" n="0021b12"/>莫知歸宿也。究竟心經。歸宿安在。曾不出金剛所具。
<lb ed="X" n="0904a10"/><lb ed="R042" n="0021b13"/>秉六如之觀智。掃五蘊之空華。表生佛之一如。達眞
<lb ed="X" n="0904a11"/><lb ed="R042" n="0021b14"/>空之實相。而至矣盡矣。般若波羅蜜多。爲智慧到彼
<lb ed="X" n="0904a12"/><lb ed="R042" n="0021b15"/>岸。無剩義矣。臆見所云。與金剛大意。無二無別也。等
<lb ed="X" n="0904a13"/><lb ed="R042" n="0021b16"/>而推之。如維摩曰。斷諸邪見有無二邊。楞伽曰。若有
<lb ed="X" n="0904a14"/><lb ed="R042" n="0021b17"/>若無有。是二悉俱離。楞嚴曰。圓滿菩提。歸無所得。圓
<lb ed="X" n="0904a15"/><lb ed="R042" n="0021b18"/>覺曰。知是空華。卽無輪轉。法華曰。衆生處處著。引之
<lb ed="X" n="0904a16"/><lb ed="R042" n="0022a01"/>令得出。少室曰。廓然無聖。壇經曰。於相離相。於空離
<lb ed="X" n="0904a17"/><lb ed="R042" n="0022a02"/>空。靑原曰。聖諦亦不爲。南嶽曰。修證則不無。汙染卽
<lb ed="X" n="0904a18"/><lb ed="R042" n="0022a03"/>不得。永嘉曰。百千世界海中漚。三世聖賢如電拂。凡
<lb ed="X" n="0904a19"/><lb ed="R042" n="0022a04"/>此俱與心經。破色破空。智慧到彼岸。同一諦義。作如
<lb ed="X" n="0904a20"/><lb ed="R042" n="0022a05"/>是觀。則總一大藏。五時八敎。俱此物此志。經卽佛心。
<lb ed="X" n="0904a21"/><lb ed="R042" n="0022a06"/>佛心卽經。誰得二之。智慧愚癡。本無異性。此岸彼岸。
<lb ed="X" n="0904a22"/><lb ed="R042" n="0022a07"/>本是同源。誰得礙之。迷時累劫。悟卽刹那。金口所宣。
<lb ed="X" n="0904a23"/><lb ed="R042" n="0022a08"/>盡大神大明無上無等等之圓頓眞宗。正法眼藏也。
<lb ed="X" n="0904a24"/><lb ed="R042" n="0022a09"/>獨心經金剛爲然哉。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0904b" n="0904b"/>
<lb ed="X" n="0904b01"/><lb ed="R042" n="0022a10"/><p xml:id="pX26p0904b0101">王子述心經大意竟。或曰。子言則晣矣。非曾讀般若
<lb ed="X" n="0904b02"/><lb ed="R042" n="0022a11"/>大經。人未必盡解柰何。王子不禁心惻也。經意有須
<lb ed="X" n="0904b03"/><lb ed="R042" n="0022a12"/>宛轉發明者。有只須櫽括了然者。心經經之心也。心
<lb ed="X" n="0904b04"/><lb ed="R042" n="0022a13"/>在經中。如日在天上。方便初機。簡之彌貴。又撮大意
<lb ed="X" n="0904b05"/><lb ed="R042" n="0022a14"/>之槩。而爲言曰。般若波羅蜜多心經。開衆生佛見。度
<lb ed="X" n="0904b06"/><lb ed="R042" n="0022a15"/>苦海慈航也。九界衆生。各有身心。身心苦厄。萬千總
<lb ed="X" n="0904b07"/><lb ed="R042" n="0022a16"/>名。不出五蘊。五蘊若能看破。當下元自眞如。其如凡
<lb ed="X" n="0904b08"/><lb ed="R042" n="0022a17"/>小謬迷。不能開此智眼。或戀五蘊。而執色爲實色。或
<lb ed="X" n="0904b09"/><lb ed="R042" n="0022a18"/>怖五蘊。而墮空爲偏空。所以常囿死生。菩提遙遠。西
<lb ed="X" n="0904b10"/><lb ed="R042" n="0022b01"/>方聖人。憫苦海之流浪。約空色以破明。恐固蔽之難
<lb ed="X" n="0904b11"/><lb ed="R042" n="0022b02"/>除。先引援爲證據。擧行深般若之菩薩。係過去正法
<lb ed="X" n="0904b12"/><lb ed="R042" n="0022b03"/>明如來。吿智慧第一之聲聞。乃現前最上乘根器。從
<lb ed="X" n="0904b13"/><lb ed="R042" n="0022b04"/>一心以觀自在。照五蘊而說皆空。使知色不異空。袪
<lb ed="X" n="0904b14"/><lb ed="R042" n="0022b05"/>凡夫之我執。空不異色。醒二乘之耽枯。色卽是空。顯
<lb ed="X" n="0904b15"/><lb ed="R042" n="0022b06"/>菩提薩埵。卽五蘊以證究竟涅槃。空卽是色。明三世
<lb ed="X" n="0904b16"/><lb ed="R042" n="0022b07"/>諸佛。卽五蘊而成正等正覺。眞空不幻。但非生滅垢
<lb ed="X" n="0904b17"/><lb ed="R042" n="0022b08"/>淨增減之可參。諸法無名。了無四諦十二緣智得之
<lb ed="X" n="0904b18"/><lb ed="R042" n="0022b09"/>留滯。生死一如。夢醒一如。有甚罣礙恐怖顚倒夢想。
<lb ed="X" n="0904b19"/><lb ed="R042" n="0022b10"/>凡聖齊平。因果齊平。何分生佛菩薩緣覺聲聞。但莫
<lb ed="X" n="0904b20"/><lb ed="R042" n="0022b11"/>墮空墮有。一心不生。自見無欠無餘。萬法無咎。不動
<lb ed="X" n="0904b21"/><lb ed="R042" n="0022b12"/>步而到彼岸。符大士以證圓通。二百六十八言。於八
<lb ed="X" n="0904b22"/><lb ed="R042" n="0022b13"/>部般若。若網在綱有條不紊。一十八字神呪。胥萬靈
<lb ed="X" n="0904b23"/><lb ed="R042" n="0022b14"/>呵護。如王有令靡不遵從。昔<anchor xml:id="nkr_note_add_0904b2301" n="0904b2301"/><anchor xml:id="beg0904b2301" n="0904b2301"/>奘<anchor xml:id="end0904b2301"/>師西遊。魔鬼阻途。惟
<lb ed="X" n="0904b24"/><lb ed="R042" n="0022b15"/>持心經。應念消散。持者當淨其意。猶如虗空。以十喩
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0904c" n="0904c"/>
<lb ed="X" n="0904c01"/><lb ed="R042" n="0022b16"/>六如觀五蘊。以一子地視興慈悲。以聞薰聞修。修一
<lb ed="X" n="0904c02"/><lb ed="R042" n="0022b17"/>心三觀。以人空法空。證四智菩提。了知眞空之體。無
<lb ed="X" n="0904c03"/><lb ed="R042" n="0022b18"/>性緣生。如明鏡漢胡俱現。幻有之色。緣生無性。如鏡
<lb ed="X" n="0904c04"/><lb ed="R042" n="0023a01"/>像於鏡原無。於法無一法當情。無一法違礙。縱橫大
<lb ed="X" n="0904c05"/><lb ed="R042" n="0023a02"/>用。不動微塵。凡小牢籠。忽然超越保任。剋期度苦。靈
<lb ed="X" n="0904c06"/><lb ed="R042" n="0023a03"/>應無方。否則空誦循聲。念到舌生毛。有何交涉哉。大
<lb ed="X" n="0904c07"/><lb ed="R042" n="0023a04"/>意慮難開蒙。敬復成斯撮槩。空中打橛。何辭謗法罪
<lb ed="X" n="0904c08"/><lb ed="R042" n="0023a05"/>愆。禦木成文。竊當發露懺悔云爾。</p>
<lb ed="X" n="0904c09"/><lb ed="R042" n="0023a06"/><p xml:id="pX26p0904c0901">心經。經之心也。亦心之經也。諸經一經。自爲一經。
<lb ed="X" n="0904c10"/><lb ed="R042" n="0023a07"/>心經管攝般若大部爲經。不但<anchor xml:id="nkr_note_add_0904c1001" n="0904c1001"/><anchor xml:id="beg0904c1001" n="0904c1001"/>已<anchor xml:id="end0904c1001"/>也。實管攝一大
<lb ed="X" n="0904c11"/><lb ed="R042" n="0023a08"/>藏諸經爲經。蓋佛以一大事因緣出現。除却度凡
<lb ed="X" n="0904c12"/><lb ed="R042" n="0023a09"/>小衆生。同度一切苦厄外。謂佛別有剩懷。是眞打
<lb ed="X" n="0904c13"/><lb ed="R042" n="0023a10"/>空中橛討水底天也。佛說一切法。總度一切心。一
<lb ed="X" n="0904c14"/><lb ed="R042" n="0023a11"/>任宗門敎門舌頭千丈。另有開口處乎。說是經之
<lb ed="X" n="0904c15"/><lb ed="R042" n="0023a12"/>雄偉者。近無如紫柏尊者之三說心經。李卓老之
<lb ed="X" n="0904c16"/><lb ed="R042" n="0023a13"/>心經提綱。靈峯素大師之般若觀心釋。余爲大意。
<lb ed="X" n="0904c17"/><lb ed="R042" n="0023a14"/>並不敢一摭入。正以寧淺。無深方便。讀者直見佛
<lb ed="X" n="0904c18"/><lb ed="R042" n="0023a15"/>心。如舒拳見掌耳。若夫般若大經。八十一科。欲通
<lb ed="X" n="0904c19"/><lb ed="R042" n="0023a16"/>其義者。自有古今之疏釋在。</p><p xml:id="pX26p0904c1912" cb:place="inline">佛弟子王起隆又識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0904c20"/>
<lb ed="X" n="0904c21"/>
<lb ed="X" n="0904c22"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 561-B 心經大意自<g ref="#CB02494">䟦</g></cb:mulu><head>No. 561-B
<lb ed="X" n="0904c23"/><lb ed="R042" n="0023a18"/> 心經大意自<g ref="#CB02494">䟦</g></head>
<lb ed="X" n="0904c24"/><lb ed="R042" n="0023b01"/><p xml:id="pX26p0904c2401">或又曰。儒禪淆濫。持世道者之憂也。子儒衣談佛。且
<pb ed="X" xml:id="X26.0561.0905a" n="0905a"/>
<lb ed="X" n="0905a01"/><lb ed="R042" n="0023b02"/>爲分疏。非惟攙行之譏。實蒙二本之責。子自救不了。
<lb ed="X" n="0905a02"/><lb ed="R042" n="0023b03"/>奚呶呶之贅歟。余應之曰。朝聞夕死。先聖之言也。此
<lb ed="X" n="0905a03"/><lb ed="R042" n="0023b04"/>心此理。同先儒之言也。鄒子輿氏。惡二本之夷之。亦
<lb ed="X" n="0905a04"/><lb ed="R042" n="0023b05"/>惡執一之。子莫儒佛參同。大明於世界<anchor xml:id="nkr_note_add_0905a0401" n="0905a0401"/><anchor xml:id="beg0905a0401" n="0905a0401"/>已<anchor xml:id="end0905a0401"/>久。不待今
<lb ed="X" n="0905a05"/><lb ed="R042" n="0023b06"/>日也。自悲智慧尠劣。發蒙小言。其於闡揚性道類。置
<lb ed="X" n="0905a06"/><lb ed="R042" n="0023b07"/>紙燈於二曜之下。戞瓦缶於八音之間。焉能爲有無
<lb ed="X" n="0905a07"/><lb ed="R042" n="0023b08"/>哉。惟違心作誑。好名爲欺之語。自信操筆時。凜凜佛
<lb ed="X" n="0905a08"/><lb ed="R042" n="0023b09"/>菩薩聖賢。擧頭鑒照。不敢隻字蹈焉。然則儒衣談佛
<lb ed="X" n="0905a09"/><lb ed="R042" n="0023b10"/>罪。知不顧者。非二本也。惡執一也。儒禪諸書。有詳說。
<lb ed="X" n="0905a10"/><lb ed="R042" n="0023b11"/>有反說。約心經金剛。約之約者。偶因酬答機緣謬。各
<lb ed="X" n="0905a11"/><lb ed="R042" n="0023b12"/>述爲大意。目底法門龍戰。道術羊岐。原爲明道。用東
<lb ed="X" n="0905a12"/><lb ed="R042" n="0023b13"/>魯之學疏經。匪云背儒。與西乾之徒。奪席從此。余且
<lb ed="X" n="0905a13"/><lb ed="R042" n="0023b14"/>爲杜口毗耶矣。</p><p xml:id="pX26p0905a1307" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0905a1301" n="0905a1301"/><anchor xml:id="beg0905a1301" n="0905a1301"/>己<anchor xml:id="end0905a1301"/>未孟秋。東海止庵。王起隆識於楞
<lb ed="X" n="0905a14"/><lb ed="R042" n="0023b15"/>嚴之般若堂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905a15"/>
<lb ed="X" n="0905a16"/>
<lb ed="X" n="0905a17"/>
<lb ed="X" n="0905a18"/><lb ed="R042" n="0023b17"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX26p0905a1801">善信汪裕助銀四錢。沈純祉錢甲徵王頴之黃承
<lb ed="X" n="0905a19"/><lb ed="R042" n="0023b18"/>蒼高佑釲各助銀五錢。尤天祚助板二錢。刊此心
<lb ed="X" n="0905a20"/><lb ed="R042" n="0024a01"/>經大意。比丘受付眞境各助印四錢。謝文英書繆
<lb ed="X" n="0905a21"/><lb ed="R042" n="0024a02"/>時化梓。同祈開　佛知見。破除凡小愚癡。證性菩
<lb ed="X" n="0905a22"/><lb ed="R042" n="0024a03"/>提。度脫塵勞苦厄。</p><p xml:id="pX26p0905a2208" cb:place="inline">王起隆敬識　板寄楞嚴流通</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0903a0601" to="#end0903a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0904b2301" to="#end0904b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">奘</lem><rdg wit="#wit.orig">裝</rdg></app>
<app from="#beg0904c1001" to="#end0904c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0905a0401" to="#end0905a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0905a1301" to="#end0905a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0903001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0903001">煤疑媒</note>
<note n="0903002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0903002 #note_star_1">圓應作緣次同</note>
<note n="0903003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0903003">嘗常通用</note>
<note n="0904001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0904001">疏疑流</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0903a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0903a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0904b2301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X26.0904b23.12" target="#nkr_note_add_0904b2301">奘【CB】，裝【卍續】</note>
<note n="0904c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0904c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0905a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0905a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>