<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0562">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 562 般若心經解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 562 般若心經解</title>
			<author>淸 徐昌治解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">562</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-03 00:52:43 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB02823">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02823</charName>
				<mapping cb:dec="985863" type="PUA">U+F0B07</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9825</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>頤</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂-一)*臣*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:10">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0905b" n="0905b"/>
<lb ed="X" n="0905b01"/>
<cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心經解</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0905b02"/><cb:docNumber>No. 562</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0905b03"/><lb ed="R042" n="0024b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心經解</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0905b04"/>
<lb ed="X" n="0905b05"/><lb ed="R042" n="0024b02"/><byline cb:type="author">無依道人　徐昌治覲周父　解</byline>
<lb ed="X" n="0905b06"/><lb ed="R042" n="0024b03"/><byline cb:type="other">男　徐升貞　徐乾貞　徐拱樞　徐<g ref="#CB02823">頥</g>貞　同挍</byline>
<lb ed="X" n="0905b07"/>
<lb ed="X" n="0905b08"/><lb ed="R042" n="0024b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905b0801">般若波羅蜜多心經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905b09"/><lb ed="R042" n="0024b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905b0901">此梵語也。般若云智慧。卽人之本心。超情離見。湛
<lb ed="X" n="0905b10"/><lb ed="R042" n="0024b07"/>寂圓悟之稱。波羅蜜。云到彼岸。多。卽衆生。心。卽人
<lb ed="X" n="0905b11"/><lb ed="R042" n="0024b08"/>心。經。常也。法也。心是般若之體。般若是心之用。彼
<lb ed="X" n="0905b12"/><lb ed="R042" n="0024b09"/>岸。是般若心中所詣之實境。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905b13"/><lb ed="R042" n="0024b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905b1301">觀自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905b14"/><lb ed="R042" n="0024b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905b1401">觀有二義。一者能觀觀慧。二者所觀觀相。能所契
<lb ed="X" n="0905b15"/><lb ed="R042" n="0024b12"/>證。名爲自在。以此契證之理。而導衆生。卽名菩薩。
<lb ed="X" n="0905b16"/><lb ed="R042" n="0024b13"/>以一切衆生。妄知莫返。而起三毒。造種種業。輪迴
<lb ed="X" n="0905b17"/><lb ed="R042" n="0024b14"/>三界。昇沈上下。窮劫無有得自在者。唯此菩薩。了
<lb ed="X" n="0905b18"/><lb ed="R042" n="0024b15"/>諸法空。境智如如。在生死。不爲生死根絆。在涅槃。
<lb ed="X" n="0905b19"/><lb ed="R042" n="0024b16"/>不爲涅槃果縛。自者。顯物物頭頭。無非自<anchor xml:id="nkr_note_add_0905b1901" n="0905b1901"/><anchor xml:id="beg0905b1901" n="0905b1901"/>己<anchor xml:id="end0905b1901"/>。在者。
<lb ed="X" n="0905b20"/><lb ed="R042" n="0024b17"/>顯塵塵刹刹。靡不充周。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905b21"/><lb ed="R042" n="0024b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905b2101">行深般若波羅蜜多時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905b22"/><lb ed="R042" n="0025a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905b2201">行者。乃能修習之行也。深般若者。乃所契證之智
<lb ed="X" n="0905b23"/><lb ed="R042" n="0025a02"/>也。時者。能所雙忘。智理俱泯之時也。此般若。無形
<lb ed="X" n="0905b24"/><lb ed="R042" n="0025a03"/>無相。無方無所。無內無外。無邊無表。無容擬議。故
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0905c" n="0905c"/>
<lb ed="X" n="0905c01"/><lb ed="R042" n="0025a04"/>曰深。時字。追指曠劫以前而言。從此一得相應。則
<lb ed="X" n="0905c02"/><lb ed="R042" n="0025a05"/>直至未來際。始終不離深般若矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905c03"/><lb ed="R042" n="0025a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905c0301">照見五蘊皆空。度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905c04"/><lb ed="R042" n="0025a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905c0401">此釋前菩薩。契入甚深般若。何由致耶。以一念中。
<lb ed="X" n="0905c05"/><lb ed="R042" n="0025a08"/>見之所及。卽名色蘊。領納所見。卽名受蘊。思惟不
<lb ed="X" n="0905c06"/><lb ed="R042" n="0025a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0905c0601" n="0905c0601"/><anchor xml:id="beg0905c0601" n="0905c0601"/>已<anchor xml:id="end0905c0601"/>。卽名想蘊。遷變流動。卽名行蘊。了別剖斷。卽名
<lb ed="X" n="0905c07"/><lb ed="R042" n="0025a10"/>識蘊。五者陰隱沉淪。纏縛人心。故謂之蘊。一切苦
<lb ed="X" n="0905c08"/><lb ed="R042" n="0025a11"/>厄。指衆生也。言能修般若之菩薩。自心淸淨圓融。
<lb ed="X" n="0905c09"/><lb ed="R042" n="0025a12"/>略無一點罣礙。便能度世間衆生之有罣有礙。而
<lb ed="X" n="0905c10"/><lb ed="R042" n="0025a13"/>有苦厄者。和盤邈出心字。而不顯明心字。所以爲
<lb ed="X" n="0905c11"/><lb ed="R042" n="0025a14"/>妙。</p>
<lb ed="X" n="0905c12"/><lb ed="R042" n="0025a15"/><p xml:id="pX26p0905c1201">一切五蘊。本來淸淨。常住一心。原是如來藏之眞
<lb ed="X" n="0905c13"/><lb ed="R042" n="0025a16"/>空。</p><p xml:id="pX26p0905c1302" cb:place="inline">○守口。攝意。身莫犯。亦度世法也。出世三乘。亦
<lb ed="X" n="0905c14"/><lb ed="R042" n="0025a17"/>不過依五蘊。破除深淺建立。離五蘊。亦無三乘諸
<lb ed="X" n="0905c15"/><lb ed="R042" n="0025a18"/>法也。</p>
<lb ed="X" n="0905c16"/><lb ed="R042" n="0025b01"/><p xml:id="pX26p0905c1601">凡夫無智。爲五蘊所縛。二乘智淺。爲斷空所縛。深
<lb ed="X" n="0905c17"/><lb ed="R042" n="0025b02"/>般若。照見五蘊本來自空。卽五蘊離五蘊不必屛
<lb ed="X" n="0905c18"/><lb ed="R042" n="0025b03"/>除五蘊而後見其空也。這五蘊就是苦。五蘊旣空。
<lb ed="X" n="0905c19"/><lb ed="R042" n="0025b04"/>誰爲苦者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905c20"/><lb ed="R042" n="0025b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905c2001">舍利子。色不異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0905c21"/><lb ed="R042" n="0025b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905c2101">梵語舍利。此云鶖。葢此尊者。其母目利。如鶖鳥之
<lb ed="X" n="0905c22"/><lb ed="R042" n="0025b07"/>目。時人借以贊稱也。尊者因母得名。故呼爲舍利
<lb ed="X" n="0905c23"/><lb ed="R042" n="0025b08"/>子。此尊者。聲聞中。智慧第一。以智慧堪入般若。故
<lb ed="X" n="0905c24"/><lb ed="R042" n="0025b09"/>世尊特召吿之。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0906a" n="0906a"/>
<lb ed="X" n="0906a01"/><lb ed="R042" n="0025b10"/><p xml:id="pX26p0906a0101">觀自在菩薩。照見五蘊皆空。這不是蘊自爲蘊。空
<lb ed="X" n="0906a02"/><lb ed="R042" n="0025b11"/>自爲空。乃一體而卽是的色是法相之首。五蘊之
<lb ed="X" n="0906a03"/><lb ed="R042" n="0025b12"/>初。故諸經欲釋空義。皆約色說。一則以色是堅固
<lb ed="X" n="0906a04"/><lb ed="R042" n="0025b13"/>妄想。凝結而成。是衆生最易執著處。二則與虗空
<lb ed="X" n="0906a05"/><lb ed="R042" n="0025b14"/>體相。敵對角立。是最難和會處。若於此勘破。則其
<lb ed="X" n="0906a06"/><lb ed="R042" n="0025b15"/>餘四蘊。瓦解氷消。所謂一根旣返源。六根成解脫
<lb ed="X" n="0906a07"/><lb ed="R042" n="0025b16"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0906a08"/><lb ed="R042" n="0025b17"/><p xml:id="pX26p0906a0801">小乘。認色爲實。有異於空之虗無。遂見色能障空。
<lb ed="X" n="0906a09"/><lb ed="R042" n="0025b18"/>而空爲色礙。菩薩見一切色俱無自性。此無性之
<lb ed="X" n="0906a10"/><lb ed="R042" n="0026a01"/>色。卽是無我空理。初不見有一絲毫。可以點染得
<lb ed="X" n="0906a11"/><lb ed="R042" n="0026a02"/>空。亦不見一絲毫。可以夾雜得空。色相與空相。初
<lb ed="X" n="0906a12"/><lb ed="R042" n="0026a03"/>無差別。故云不異。</p>
<lb ed="X" n="0906a13"/><lb ed="R042" n="0026a04"/><p xml:id="pX26p0906a1301">二乘與初心菩薩。見空爲斷滅。異於色之染汚。遂
<lb ed="X" n="0906a14"/><lb ed="R042" n="0026a05"/>致滅色證空。而色爲空礙。菩薩見自性空爲眞空。
<lb ed="X" n="0906a15"/><lb ed="R042" n="0026a06"/>周遍法界。此無我空理。徧在一切色中。不見空外
<lb ed="X" n="0906a16"/><lb ed="R042" n="0026a07"/>有個染汚的色相。亦不見空中有可斷滅的色相。
<lb ed="X" n="0906a17"/><lb ed="R042" n="0026a08"/>空體與色體。了無變動。故云卽是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906a18"/><lb ed="R042" n="0026a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906a1801">受想行識。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906a19"/><lb ed="R042" n="0026a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906a1901">此以四蘊。例推前之色蘊。皆從緣生也。所言受者。
<lb ed="X" n="0906a20"/><lb ed="R042" n="0026a11"/>領納爲性。領順違俱非之三境。皆無實體。若領納
<lb ed="X" n="0906a21"/><lb ed="R042" n="0026a12"/>于順。終有順性。遇違境時。理不應起。是知受卽是
<lb ed="X" n="0906a22"/><lb ed="R042" n="0026a13"/>空。所言想蘊。亦無實體。若想前境。前境有體。不復
<lb ed="X" n="0906a23"/><lb ed="R042" n="0026a14"/>想後。旣復想後。則知無體。非空而何。所言行蘊。念
<lb ed="X" n="0906a24"/><lb ed="R042" n="0026a15"/>念遷謝。無有寔性。若性在內。不應遷外。性若在外。
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0906b" n="0906b"/>
<lb ed="X" n="0906b01"/><lb ed="R042" n="0026a16"/>不應遷內。是知內外無得。非空而何。所言識蘊。識
<lb ed="X" n="0906b02"/><lb ed="R042" n="0026a17"/>有其三。一曰阿賴耶。二曰末<anchor xml:id="nkr_note_add_0906b0201" n="0906b0201"/><anchor xml:id="beg0906b0201" n="0906b0201"/>那<anchor xml:id="end0906b0201"/>。三曰了境。此三識
<lb ed="X" n="0906b03"/><lb ed="R042" n="0026a18"/>其性元虗。互起互滅。本無可得。非空而何。所謂五
<lb ed="X" n="0906b04"/><lb ed="R042" n="0026b01"/>蘊皆空者如此。不離五蘊而空五蘊。非行深般若
<lb ed="X" n="0906b05"/><lb ed="R042" n="0026b02"/>到彼岸之菩薩。能如是乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906b06"/><lb ed="R042" n="0026b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906b0601">舍利子。是諸法空相。不生不滅。不垢不淨。不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906b07"/><lb ed="R042" n="0026b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906b0701">前推空蘊。緣起無體。此直會歸自心。顯此經。以心
<lb ed="X" n="0906b08"/><lb ed="R042" n="0026b05"/>爲主。而亦未涉心字。</p>
<lb ed="X" n="0906b09"/><lb ed="R042" n="0026b06"/><p xml:id="pX26p0906b0901">上文<anchor xml:id="nkr_note_add_0906b0901" n="0906b0901"/><anchor xml:id="beg0906b0901" n="0906b0901"/>已<anchor xml:id="end0906b0901"/>說明五蘊皆空。恐人不能領略。認作觀照
<lb ed="X" n="0906b10"/><lb ed="R042" n="0026b07"/>功夫邊事。信不及實相本然。所以就諸法中。指出
<lb ed="X" n="0906b11"/><lb ed="R042" n="0026b08"/>空相來。使知本來實相。</p>
<lb ed="X" n="0906b12"/><lb ed="R042" n="0026b09"/><p xml:id="pX26p0906b1201">尋常看色空。是個相反的。那知便是眞如自相。故
<lb ed="X" n="0906b13"/><lb ed="R042" n="0026b10"/>復呼舍利弗而吿之曰。五蘊卽空。其實不獨五蘊。
<lb ed="X" n="0906b14"/><lb ed="R042" n="0026b11"/>一切諸法。都是卽空的。諸法從緣而生。緣生無性。
<lb ed="X" n="0906b15"/><lb ed="R042" n="0026b12"/>其實法本無生。諸法緣離則滅。滅惟緣滅。其實法
<lb ed="X" n="0906b16"/><lb ed="R042" n="0026b13"/>本無滅。是不生不滅的。雖在有漏色中。而體空不
<lb ed="X" n="0906b17"/><lb ed="R042" n="0026b14"/>染。雖在無漏色內。而空體如故。是不垢不淨的。此
<lb ed="X" n="0906b18"/><lb ed="R042" n="0026b15"/>諸法空相。從來修證不到。德滿不增。本來變壞不
<lb ed="X" n="0906b19"/><lb ed="R042" n="0026b16"/>得。障盡非滅。是不增不減的。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906b20"/><lb ed="R042" n="0026b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906b2001">是故空中無色。無受想行識。無眼耳鼻舌身意。無色
<lb ed="X" n="0906b21"/><lb ed="R042" n="0026b18"/>聲香味觸法。無眼界。乃至無意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906b22"/><lb ed="R042" n="0027a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906b2201">此以五蘊。六根。六塵。十二處。而顯眞空也。葢將萬
<lb ed="X" n="0906b23"/><lb ed="R042" n="0027a02"/>法緣起。結歸自心。而亦未顯言心。</p>
<lb ed="X" n="0906b24"/><lb ed="R042" n="0027a03"/><p xml:id="pX26p0906b2401">眼根。由明暗二塵。相牽相引。除其妄見。還其本明。
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0906c" n="0906c"/>
<lb ed="X" n="0906c01"/><lb ed="R042" n="0027a04"/>都無所有。耳根。由動靜二塵。相攝相援。除其妄聽。
<lb ed="X" n="0906c02"/><lb ed="R042" n="0027a05"/>還其本聰。都無所有。鼻根。舌根。身根。俱由生滅諸
<lb ed="X" n="0906c03"/><lb ed="R042" n="0027a06"/>塵。自離自合。除其妄知。還其本分。都無所有。意根。
<lb ed="X" n="0906c04"/><lb ed="R042" n="0027a07"/>由出入二塵。相起相伏。除其妄想。還其本覺。都無
<lb ed="X" n="0906c05"/><lb ed="R042" n="0027a08"/>所有。六塵。又從根與識。分別而有。所謂若從耳聽
<lb ed="X" n="0906c06"/><lb ed="R042" n="0027a09"/>終難會。眼裏聞聲始得知。身安意肯。觸處皆恬。根
<lb ed="X" n="0906c07"/><lb ed="R042" n="0027a10"/>塵識俱無。界從奚立。總爲迷心重者。說五蘊。爲迷
<lb ed="X" n="0906c08"/><lb ed="R042" n="0027a11"/>色重者。說十二入。爲色心俱迷者。說十八界。此三
<lb ed="X" n="0906c09"/><lb ed="R042" n="0027a12"/>科。有則爲三有業障。無則爲萬象俱空。三有者。三
<lb ed="X" n="0906c10"/><lb ed="R042" n="0027a13"/>世也。亦三界也。卽欲界。色界。無色界。五蘊。只是色
<lb ed="X" n="0906c11"/><lb ed="R042" n="0027a14"/>心二字。眼耳鼻舌身。色聲香味觸。爲色法。意爲心
<lb ed="X" n="0906c12"/><lb ed="R042" n="0027a15"/>法。佛性眞空。有二種用。一自性用。一隨緣用。譬如
<lb ed="X" n="0906c13"/><lb ed="R042" n="0027a16"/>明鏡空懸。不問物之來否。鏡光具能現之功。曰自
<lb ed="X" n="0906c14"/><lb ed="R042" n="0027a17"/>性用。忽有物至。隨物現形。曰隨緣用。十二處。以內
<lb ed="X" n="0906c15"/><lb ed="R042" n="0027a18"/>根外塵。各有處所。故六識分別六塵。執妄成差。各
<lb ed="X" n="0906c16"/><lb ed="R042" n="0027b01"/>有界限。名十八界。雖三六並擧。重在六識。六識本
<lb ed="X" n="0906c17"/><lb ed="R042" n="0027b02"/>唯一識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906c18"/><lb ed="R042" n="0027b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906c1801">無無明。亦無無明盡。乃至無老死。亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0906c19"/><lb ed="R042" n="0027b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906c1901">承上言。凡人有明有不明。皆眼界爲之累耳。眼界
<lb ed="X" n="0906c20"/><lb ed="R042" n="0027b05"/>旣空。明到盡處。何無無明。不抵于盡。到此纔是眼
<lb ed="X" n="0906c21"/><lb ed="R042" n="0027b06"/>之眞空本相。生老病死。極是意中牽纏。不能忘情
<lb ed="X" n="0906c22"/><lb ed="R042" n="0027b07"/>處。意識界旣空。生到盡處。何無老死不抵於盡。到
<lb ed="X" n="0906c23"/><lb ed="R042" n="0027b08"/>此纔是意之眞空本相。</p>
<lb ed="X" n="0906c24"/><lb ed="R042" n="0027b09"/><p xml:id="pX26p0906c2401">眞空中。本來常覺。覺則不動。當其動時。原是堪然
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0907a" n="0907a"/>
<lb ed="X" n="0907a01"/><lb ed="R042" n="0027b10"/>不動。純一大光明藏。何從而有無明。自行識以至
<lb ed="X" n="0907a02"/><lb ed="R042" n="0027b11"/>老死。當處發生。隨處滅盡。緣無可緣。起原無起。本
<lb ed="X" n="0907a03"/><lb ed="R042" n="0027b12"/>性空。六根之身且無。將甚的爲老死。而謂有老死
<lb ed="X" n="0907a04"/><lb ed="R042" n="0027b13"/>盡耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907a05"/><lb ed="R042" n="0027b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907a0501">無苦集滅道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907a06"/><lb ed="R042" n="0027b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907a0601">苦集。屬世間因果也。滅道。出世間因果也。世間因
<lb ed="X" n="0907a07"/><lb ed="R042" n="0027b16"/>果者。集是招感性。苦是逼迫性。以貪嗔癡。招感報
<lb ed="X" n="0907a08"/><lb ed="R042" n="0027b17"/>業。而逼迫也。此逼迫性。不出八苦。唯聲聞人。知此
<lb ed="X" n="0907a09"/><lb ed="R042" n="0027b18"/>苦。便修戒定慧道。而入寂滅涅槃。</p>
<lb ed="X" n="0907a10"/><lb ed="R042" n="0028a01"/><p xml:id="pX26p0907a1001">十二緣。旣是大光明藏。那有流轉還滅。種種差別
<lb ed="X" n="0907a11"/><lb ed="R042" n="0028a02"/>次第耶。中下根。則須說苦方畏。說滅方忻。說集方
<lb ed="X" n="0907a12"/><lb ed="R042" n="0028a03"/>厭。說道方修。故說四諦法。此方便中之方便。若是
<lb ed="X" n="0907a13"/><lb ed="R042" n="0028a04"/>眞性空中。生死卽法身。結業卽解脫。煩惱卽般若。
<lb ed="X" n="0907a14"/><lb ed="R042" n="0028a05"/>有何苦集。可以厭離。亦無滅道。可以修證。四諦亦
<lb ed="X" n="0907a15"/><lb ed="R042" n="0028a06"/>是無有的。</p>
<lb ed="X" n="0907a16"/><lb ed="R042" n="0028a07"/><p xml:id="pX26p0907a1601">四皆名諦者。以如來實語。永無變易故也。說此四
<lb ed="X" n="0907a17"/><lb ed="R042" n="0028a08"/>諦。而先果後因者。欲令衆生。知苦而斷集。樂滅而
<lb ed="X" n="0907a18"/><lb ed="R042" n="0028a09"/>慕道。始可離苦得樂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907a19"/><lb ed="R042" n="0028a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907a1901">無智。亦無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907a20"/><lb ed="R042" n="0028a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907a2001">此世尊。直以無智無得。統結上意。始焉以蘊與空。
<lb ed="X" n="0907a21"/><lb ed="R042" n="0028a12"/>參觀著力。猶知有法有相。至於根塵識界都斷。而
<lb ed="X" n="0907a22"/><lb ed="R042" n="0028a13"/>苦集滅道盡消。渾身世兩忘。心境俱融。眞空眞理。
<lb ed="X" n="0907a23"/><lb ed="R042" n="0028a14"/>妙應無窮。又烏知夫般若而有智。與度一切苦厄
<lb ed="X" n="0907a24"/><lb ed="R042" n="0028a15"/>而有得哉。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0907b" n="0907b"/>
<lb ed="X" n="0907b01"/><lb ed="R042" n="0028a16"/><p xml:id="pX26p0907b0101">知空智。與所知空理。皆不可得。曰無智無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907b02"/><lb ed="R042" n="0028a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907b0201">以無所得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907b03"/><lb ed="R042" n="0028a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907b0301">承上起下。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907b04"/><lb ed="R042" n="0028b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907b0401">菩提薩埵。依般若波羅蜜多故。心無罣礙。無罣礙故。
<lb ed="X" n="0907b05"/><lb ed="R042" n="0028b02"/>無有恐怖。遠離顚倒夢想。究竟涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907b06"/><lb ed="R042" n="0028b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907b0601">至此纔揭出一個心字。所謂結歸自心也。葢前廣
<lb ed="X" n="0907b07"/><lb ed="R042" n="0028b04"/>顯緣生。卽是性空般若。一無所得。故曰以無所得
<lb ed="X" n="0907b08"/><lb ed="R042" n="0028b05"/>故。菩薩依此性空般若。圓證自心。了無遺餘。故曰
<lb ed="X" n="0907b09"/><lb ed="R042" n="0028b06"/>依般若波羅蜜多故。心無罣礙。且此心。刹那不住。
<lb ed="X" n="0907b10"/><lb ed="R042" n="0028b07"/>如大寶聚。纖毫不存。如閃電光。無容擬議。更無一
<lb ed="X" n="0907b11"/><lb ed="R042" n="0028b08"/>物可作障礙。心法如是之淨。何恐怖而不除。何顚
<lb ed="X" n="0907b12"/><lb ed="R042" n="0028b09"/>倒之不遠。何夢想之可亂。何涅槃之不得。其自在
<lb ed="X" n="0907b13"/><lb ed="R042" n="0028b10"/>爲何如。菩提薩埵者。能依之人也。般若波羅蜜多
<lb ed="X" n="0907b14"/><lb ed="R042" n="0028b11"/>者。所依之法也。</p>
<lb ed="X" n="0907b15"/><lb ed="R042" n="0028b12"/><p xml:id="pX26p0907b1501">菩薩於此無所得的眞空。著個依字。色空生滅。淨
<lb ed="X" n="0907b16"/><lb ed="R042" n="0028b13"/>垢增減。蘊界處入。緣諦智得。種種都是罣礙人心
<lb ed="X" n="0907b17"/><lb ed="R042" n="0028b14"/>的法相。惟般若照見眞空。到無所得處。則蕩然一
<lb ed="X" n="0907b18"/><lb ed="R042" n="0028b15"/>無罣礙。何等自在。觀至此。業性都亡。一切所作。無
<lb ed="X" n="0907b19"/><lb ed="R042" n="0028b16"/>有作者。依而無依。盡十方世界。在自<anchor xml:id="nkr_note_add_0907b1901" n="0907b1901"/><anchor xml:id="beg0907b1901" n="0907b1901"/>己<anchor xml:id="end0907b1901"/>光明裏。安
<lb ed="X" n="0907b20"/><lb ed="R042" n="0028b17"/>有一法與我爲緣爲對。正智旣明。顚倒自息。無端
<lb ed="X" n="0907b21"/><lb ed="R042" n="0028b18"/>夢想。消歸淨盡。所謂眼若不睡。諸夢自除。心若不
<lb ed="X" n="0907b22"/><lb ed="R042" n="0029a01"/>異。萬法一如也。無恐怖。則出息不涉衆緣。無夢想。
<lb ed="X" n="0907b23"/><lb ed="R042" n="0029a02"/>則入息不居陰界。生滅旣滅。寂滅現前。無餘涅槃。
<lb ed="X" n="0907b24"/><lb ed="R042" n="0029a03"/>方得究竟。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0907c" n="0907c"/>
<lb ed="X" n="0907c01"/><lb ed="R042" n="0029a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907c0101">三世諸佛。依般若波羅蜜多故。得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0907c02"/><lb ed="R042" n="0029a05"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907c03"/><lb ed="R042" n="0029a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907c0301">此顯諸佛。亦依般若性空。而圓證自心。葢阿耨多
<lb ed="X" n="0907c04"/><lb ed="R042" n="0029a07"/>羅。雖然果稱。亦實自心之別名也。萬法至心而極。
<lb ed="X" n="0907c05"/><lb ed="R042" n="0029a08"/>名曰無上。更無邪正等差。名曰正等。無法不了。名
<lb ed="X" n="0907c06"/><lb ed="R042" n="0029a09"/>曰正覺。實覺昏迷之識性。能照萬法之重衢。是知
<lb ed="X" n="0907c07"/><lb ed="R042" n="0029a10"/>三界無別法。惟是一心造。不惟菩薩如是修證。三
<lb ed="X" n="0907c08"/><lb ed="R042" n="0029a11"/>世諸佛。莫不皆依般若得成正覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907c09"/><lb ed="R042" n="0029a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907c0901">故知般若波羅蜜多。是大神呪。是大明呪。是無上呪。
<lb ed="X" n="0907c10"/><lb ed="R042" n="0029a13"/>是無等等呪。能除一切苦。眞實不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907c11"/><lb ed="R042" n="0029a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907c1101">故字。緊接上文。可見般若波羅蜜多。是諸佛菩薩
<lb ed="X" n="0907c12"/><lb ed="R042" n="0029a15"/>之托命。而六百卷之眞諦也。其妙義豈易言哉。慧
<lb ed="X" n="0907c13"/><lb ed="R042" n="0029a16"/>性降魔。是大神呪。心燈破暗。是大明呪。莫可踰越。
<lb ed="X" n="0907c14"/><lb ed="R042" n="0029a17"/>是無上呪。無可等倫。是無等等呪。其神通廣大。果
<lb ed="X" n="0907c15"/><lb ed="R042" n="0029a18"/>報無邊。此結般若功用廣大。除苦得樂。決定無疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907c16"/><lb ed="R042" n="0029b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907c1601">故說般若波羅蜜多呪。卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0907c1614" cb:place="inline">揭諦。揭諦。波羅揭
<lb ed="X" n="0907c17"/><lb ed="R042" n="0029b02"/>諦。波羅僧揭諦。菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0907c18"/><lb ed="R042" n="0029b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907c1801">揭。去也。度也。重言揭諦者。自度而普度他也。波羅
<lb ed="X" n="0907c19"/><lb ed="R042" n="0029b04"/>揭諦者。慧筏也。波羅僧揭諦者。普願同登彼岸也。
<lb ed="X" n="0907c20"/><lb ed="R042" n="0029b05"/>菩提薩婆訶者。慈航無滯礙也。佛說此呪。天龍八
<lb ed="X" n="0907c21"/><lb ed="R042" n="0029b06"/>部等衆護持。此係密諦。夫非護善遮惡之意。呪者
<lb ed="X" n="0907c22"/><lb ed="R042" n="0029b07"/>願也。願諸衆生。皆如我之得成正覺也。</p><p xml:id="pX26p0907c2216" cb:place="inline">○亦云。鬼
<lb ed="X" n="0907c23"/><lb ed="R042" n="0029b08"/>神王之名號。此經亦具三分。觀自在菩薩至度一
<lb ed="X" n="0907c24"/><lb ed="R042" n="0029b09"/>切苦厄。屬序分。葢因菩薩而序起法門也。吿舍利
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0908a" n="0908a"/>
<lb ed="X" n="0908a01"/><lb ed="R042" n="0029b10"/>子。至般若是大神呪。屬正宗分。正以性空會心。與
<lb ed="X" n="0908a02"/><lb ed="R042" n="0029b11"/>聲聞說也。後說呪文。意屬流通。葢此流通。非同他
<lb ed="X" n="0908a03"/><lb ed="R042" n="0029b12"/>經。以無相般若。非可文言贊說弘持。直於無言無
<lb ed="X" n="0908a04"/><lb ed="R042" n="0029b13"/>說。無思無解。以默契於言先。領略於物表。是爲眞
<lb ed="X" n="0908a05"/><lb ed="R042" n="0029b14"/>弘通般若。眞流傳正宗。故以密呪宣在經末。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0908a06"/><lb ed="R042" n="0029b15"/><p xml:id="pX26p0908a0601">般若六百餘卷。獨此名心經者。以其不說枝葉。而
<lb ed="X" n="0908a07"/><lb ed="R042" n="0029b16"/>單說根本也。奘師爲性相二宗法主。其於相宗。集
<lb ed="X" n="0908a08"/><lb ed="R042" n="0029b17"/>成百卷。獨譯此卷。掃盡諸相。單說眞空。此是文殊
<lb ed="X" n="0908a09"/><lb ed="R042" n="0029b18"/>智門。却首擧觀自在者何。正以諸佛說法。單爲衆
<lb ed="X" n="0908a10"/><lb ed="R042" n="0030a01"/>生度苦。若不發大悲心。縱具根本智。自救不了。觀
<lb ed="X" n="0908a11"/><lb ed="R042" n="0030a02"/>音。是度苦厄大悲菩薩。故首擧之。以爲眞空妙智
<lb ed="X" n="0908a12"/><lb ed="R042" n="0030a03"/>的榜樣。</p>
<lb ed="X" n="0908a13"/><lb ed="R042" n="0030a04"/><p xml:id="pX26p0908a1301">此經凡六譯。一東晉姚秦鳩摩羅什譯。名摩訶般
<lb ed="X" n="0908a14"/><lb ed="R042" n="0030a05"/>若波羅蜜大明呪經。二唐<name role="" type="person">玄奘</name>譯。名般若波羅蜜
<lb ed="X" n="0908a15"/><lb ed="R042" n="0030a06"/>多心經。三唐般若利言譯。名與奘師譯同。四宋法
<lb ed="X" n="0908a16"/><lb ed="R042" n="0030a07"/>月譯。名普遍智藏般若波羅蜜多經。五宋施護譯。
<lb ed="X" n="0908a17"/><lb ed="R042" n="0030a08"/>名佛說聖佛母般若波羅蜜多經。六元達里麻剌
<lb ed="X" n="0908a18"/><lb ed="R042" n="0030a09"/>怛柰譯。名出有壞聖母智慧到彼岸心經。</p>
<lb ed="X" n="0908a19"/><lb ed="R042" n="0030a10"/><p xml:id="pX26p0908a1901">古傳奘師。至<name role="" type="person">罽賓國</name>。道險。宿空室中。忽有僧口授
<lb ed="X" n="0908a20"/><lb ed="R042" n="0030a11"/>心經。遂得降伏虎豹。避遠魑魅。達西域。</p>
<lb ed="X" n="0908a21"/><lb ed="R042" n="0030a12"/><p xml:id="pX26p0908a2101">賢首。以此經爲釋迦牟尼佛說。尋珠云。此觀自在
<lb ed="X" n="0908a22"/><lb ed="R042" n="0030a13"/>菩薩所說也。施護本云。世尊在<name role="" type="person">靈鷲山</name>中。入甚深
<lb ed="X" n="0908a23"/><lb ed="R042" n="0030a14"/>光明。宣說三摩提竟。舍利子。白觀自在菩薩言。若
<lb ed="X" n="0908a24"/><lb ed="R042" n="0030a15"/>有人欲修學甚深般若法門者。當云何修學。而觀
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0908b" n="0908b"/>
<lb ed="X" n="0908b01"/><lb ed="R042" n="0030a16"/>自在菩薩說此經。此經乃世尊所說大品般若之
<lb ed="X" n="0908b02"/><lb ed="R042" n="0030a17"/>精要。故知菩薩之說。卽世尊之語也。觀自在。卽觀
<lb ed="X" n="0908b03"/><lb ed="R042" n="0030a18"/>世音。</p>
<lb ed="X" n="0908b04"/><lb ed="R042" n="0030b01"/><p xml:id="pX26p0908b0401">一釋名。二辨體。三明宗。四論用。五判敎相。今題以
<lb ed="X" n="0908b05"/><lb ed="R042" n="0030b02"/>法喩爲名。實相爲體。觀照爲宗。度苦爲用。大乘爲
<lb ed="X" n="0908b06"/><lb ed="R042" n="0030b03"/>敎相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0908b07"/>
<lb ed="X" n="0908b08"/><lb ed="R042" n="0030b05"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">附</cb:mulu><head>附</head><cb:div type="note"><entry cb:place="inline"><form>楞嚴經七處徵心</form>
<lb ed="X" n="0908b09"/><lb ed="R042" n="0030b06"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908b0901">先示三觀。爲開佛知見之根本。</p>
<lb ed="X" n="0908b10"/><lb ed="R042" n="0030b07"/><p xml:id="pX26p0908b1001">次破妄心不在內。而靈知之心。在六根門頭。明明
<lb ed="X" n="0908b11"/><lb ed="R042" n="0030b08"/>不昧。了了常知。</p><p xml:id="pX26p0908b1107" cb:place="inline">二掃除執心在外。</p>
<lb ed="X" n="0908b12"/><lb ed="R042" n="0030b09"/><p xml:id="pX26p0908b1201">三破心不隨根。心見山河。亦應見眼。若使心能見
<lb ed="X" n="0908b13"/><lb ed="R042" n="0030b10"/>眼。眼反爲心所緣之境。不是能生之根。</p>
<lb ed="X" n="0908b14"/><lb ed="R042" n="0030b11"/><p xml:id="pX26p0908b1401">四破見暗不成見內。合眼見暗之時。名爲反觀身
<lb ed="X" n="0908b15"/><lb ed="R042" n="0030b12"/>中。是則開眼見明之時。應反觀<anchor xml:id="nkr_note_add_0908b1501" n="0908b1501"/><anchor xml:id="beg0908b1501" n="0908b1501"/>己<anchor xml:id="end0908b1501"/>面。若不見面。內
<lb ed="X" n="0908b16"/><lb ed="R042" n="0030b13"/>對不成。</p>
<lb ed="X" n="0908b17"/><lb ed="R042" n="0030b14"/><p xml:id="pX26p0908b1701">五破心不隨合。謂法有定相。心無定體。旣無定體。
<lb ed="X" n="0908b18"/><lb ed="R042" n="0030b15"/>則無合處。</p>
<lb ed="X" n="0908b19"/><lb ed="R042" n="0030b16"/><p xml:id="pX26p0908b1901">六因執中間。先爲審定中間在身在境。而後兩破
<lb ed="X" n="0908b20"/><lb ed="R042" n="0030b17"/>其中。俱無定在。</p>
<lb ed="X" n="0908b21"/><lb ed="R042" n="0030b18"/><p xml:id="pX26p0908b2101">七破無著。世尊在般若會中。談無著眞宗。不在內
<lb ed="X" n="0908b22"/><lb ed="R042" n="0031a01"/>外中間。正言心無處所。無處住心。不應復有所著。</p>
<lb ed="X" n="0908b23"/><lb ed="R042" n="0031a02"/><p xml:id="pX26p0908b2301">法身無在。而無不在。始阿難計心在內在外潛根
<lb ed="X" n="0908b24"/><lb ed="R042" n="0031a03"/>雙計隨合中間。是以心爲有在。故世尊以無在破
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0908c" n="0908c"/>
<lb ed="X" n="0908c01"/><lb ed="R042" n="0031a04"/>之。及至第七。又計心爲無在。世尊復以相有則在
<lb ed="X" n="0908c02"/><lb ed="R042" n="0031a05"/>破之。總顯無在無不在之旨。</p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0908c03"/><lb ed="R042" n="0031a06"/><entry><form>如來十大弟子</form>
<lb ed="X" n="0908c04"/><lb ed="R042" n="0031a07"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c0401">迦葉頭陀。阿難多聞。舍利<anchor xml:id="nkr_note_add_0908c0401" n="0908c0401"/><anchor xml:id="beg0908c0401" n="0908c0401"/>弗<anchor xml:id="end0908c0401"/>智慧。目連神通。羅睺
<lb ed="X" n="0908c05"/><lb ed="R042" n="0031a08"/>羅密行。阿那律天眼。富樓那說法。迦旃延論義。優
<lb ed="X" n="0908c06"/><lb ed="R042" n="0031a09"/>波離持律。須菩提解空。皆稱第一。</p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0908c07"/><lb ed="R042" n="0031a10"/><entry><form>大千世界</form>
<lb ed="X" n="0908c08"/><lb ed="R042" n="0031a11"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c0801">相傳以<name role="" type="person">須彌山</name>爲中。分東西南北四大洲。南閻浮
<lb ed="X" n="0908c09"/><lb ed="R042" n="0031a12"/>提。東<name role="" type="person">弗于逮</name>。西瞿耶尼。北<g ref="#CB15106">鬱</g>單越。一州分八所。又
<lb ed="X" n="0908c10"/><lb ed="R042" n="0031a13"/>有一中所。爲<name role="" type="person">三十三天</name>。卽謂<name role="" type="person">忉利天</name>成一小世界。
<lb ed="X" n="0908c11"/><lb ed="R042" n="0031a14"/>如此一千小世界。曰小千。如此一千小千世界。曰
<lb ed="X" n="0908c12"/><lb ed="R042" n="0031a15"/>中千。又如此一千中千世界。曰大千。三次言千。故
<lb ed="X" n="0908c13"/><lb ed="R042" n="0031a16"/>謂三千大千。至日月在此山半腰中。繞山而行。照
<lb ed="X" n="0908c14"/><lb ed="R042" n="0031a17"/>處爲晝。背處爲夜。</p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0908c15"/><lb ed="R042" n="0031a18"/><entry><form>無餘涅槃</form>
<lb ed="X" n="0908c16"/><lb ed="R042" n="0031b01"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c1601">涅槃<anchor xml:id="nkr_note_add_0908c1601" n="0908c1601"/><anchor xml:id="beg0908c1601" n="0908c1601"/>已<anchor xml:id="end0908c1601"/>登彼岸。超出輪迴。是修行極地。無餘有三。
<lb ed="X" n="0908c17"/><lb ed="R042" n="0031b02"/>一煩惱餘。一業餘。一果報餘。非大乘最上乘未易
<lb ed="X" n="0908c18"/><lb ed="R042" n="0031b03"/>臻此。</p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0908c19"/><lb ed="R042" n="0031b04"/><entry><form>三乘</form>
<lb ed="X" n="0908c20"/><lb ed="R042" n="0031b05"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c2001">一聲聞乘。羅漢得道。全賴佛語指示。二緣覺乘。辟
<lb ed="X" n="0908c21"/><lb ed="R042" n="0031b06"/>支佛得道。緣有感觸而心悟。三菩薩乘。不惟修行
<lb ed="X" n="0908c22"/><lb ed="R042" n="0031b07"/>六度。通修萬行。志在廣濟。是登大乘。</p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0908c23"/><lb ed="R042" n="0031b08"/><entry><form>六度</form>
<lb ed="X" n="0908c24"/><lb ed="R042" n="0031b09"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c2401">一布施。爲檀波羅蜜。二持戒。爲尸羅波羅蜜。三忍
<pb ed="X" xml:id="X26.0562.0909a" n="0909a"/>
<lb ed="X" n="0909a01"/><lb ed="R042" n="0031b10"/>辱。爲羼提波羅蜜。四精進。爲毘離耶波羅蜜。五禪
<lb ed="X" n="0909a02"/><lb ed="R042" n="0031b11"/>定。爲禪波羅蜜。六智慧。爲般若波羅蜜。六者全則
<lb ed="X" n="0909a03"/><lb ed="R042" n="0031b12"/>登彼岸。故云六度。</p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0909a04"/><lb ed="R042" n="0031b13"/><entry><form>十地</form>
<lb ed="X" n="0909a05"/><lb ed="R042" n="0031b14"/><cb:def><p xml:id="pX26p0909a0501">一歡喜地。達佛境界。一離垢地。同異性滅。一發光
<lb ed="X" n="0909a06"/><lb ed="R042" n="0031b15"/>地。淨極明生。一現慧地。明極光滿。一現前地。同異
<lb ed="X" n="0909a07"/><lb ed="R042" n="0031b16"/>不生。一難勝地。性淨明露。一遠行地。盡眞如際。一
<lb ed="X" n="0909a08"/><lb ed="R042" n="0031b17"/>不動地。合眞如心。一善慧地。發眞如用。一慈雲地。
<lb ed="X" n="0909a09"/><lb ed="R042" n="0031b18"/>覆涅槃海。</p></cb:def></entry></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0909a10"/>
<lb ed="X" n="0909a11"/>
<lb ed="X" n="0909a12"/>
<lb ed="X" n="0909a13"/>
<lb ed="X" n="0909a14"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX26p0909a1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0909001" n="0909001"/>般若心經句義一卷</p>
<lb ed="X" n="0909a15"/><byline cb:type="author">淸　淨挺著</byline>
<lb ed="X" n="0909a16"/><p xml:id="pX26p0909a1601">收于閱經十二種第十</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0905b1901" to="#end0905b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0905c0601" to="#end0905c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0906b0201" to="#end0906b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">那<note type="cf1">X26n0548_p0848b06</note></lem><rdg wit="#wit.orig">耶</rdg></app>
<app from="#beg0906b0901" to="#end0906b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0907b1901" to="#end0907b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0908b1501" to="#end0908b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0908c0401" to="#end0908c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">弗</lem><rdg wit="#wit.orig">佛</rdg></app>
<app from="#beg0908c1601" to="#end0908c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0909001" resp="#resp5" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0909001">（閱經十二種第十(No. 674-10)，第37卷所収。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0905b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0905c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0906b0201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X26.0906b02.12" target="#nkr_note_add_0906b0201">那【CB】，耶【卍續】</note>
<note n="0906b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0906b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0907b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0907b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0908b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0908b1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0908c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0908c0401">弗【CB】，佛【卍續】</note>
<note n="0908c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0908c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>