<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0568">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 568 般若心經註講</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 568 般若心經註講</title>
			<author>淸 行敏述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">568</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經註講</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:10">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0932a" n="0932a"/>
<lb ed="X" n="0932a01"/>
<lb ed="X" n="0932a02"/><cb:docNumber>No. 568</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0932a03"/><lb ed="R092" n="0959a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波羅蜜多心經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0932a04"/>
<lb ed="X" n="0932a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若心經註講</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0932a06"/><lb ed="R092" n="0959a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a0601">觀自在菩薩。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a0606" cb:place="inline">阿難說。我敎有觀自在者。變化從心
<lb ed="X" n="0932a07"/><lb ed="R092" n="0959a04"/>達觀自得也。觀聽圓明。智慧無礙。觀有不住有。觀
<lb ed="X" n="0932a08"/><lb ed="R092" n="0959a05"/>空不住空。心不能動。境不能隨。動隨不亂其眞。得
<lb ed="X" n="0932a09"/><lb ed="R092" n="0959a06"/>大自在圓通也。菩薩卽菩提薩埵之省文。菩提曰
<lb ed="X" n="0932a10"/><lb ed="R092" n="0959a07"/>覺。薩埵曰有情。謂能覺一切有情。自覺以覺衆生
<lb ed="X" n="0932a11"/><lb ed="R092" n="0959a08"/>也。曰菩薩。曰大士。皆尊稱佛號之名也。觀自在菩
<lb ed="X" n="0932a12"/><lb ed="R092" n="0959a09"/>薩。卽觀世音大士也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a13"/><lb ed="R092" n="0959a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a1301">行深般若波羅蜜多時。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a1310" cb:place="inline">行深者。謂淸淨因地之法
<lb ed="X" n="0932a14"/><lb ed="R092" n="0959a11"/>行<anchor xml:id="nkr_note_add_0932a1401" n="0932a1401"/><anchor xml:id="beg0932a1401" n="0932a1401"/>已<anchor xml:id="end0932a1401"/>深也。功行最深。具大智慧。造到彼岸之時。多
<lb ed="X" n="0932a15"/><lb ed="R092" n="0959a12"/>者定也。時者時候也。菩薩妙覺圓明。超出世間。具
<lb ed="X" n="0932a16"/><lb ed="R092" n="0959a13"/>足三昧慧定之時也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a17"/><lb ed="R092" n="0959a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a1701">照見五蘊皆空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a1707" cb:place="inline">照者。本心智慧。妙覺明照也。見者。
<lb ed="X" n="0932a18"/><lb ed="R092" n="0959a15"/>本心智慧。明圓眞見也。五蘊者。色受想行識之五
<lb ed="X" n="0932a19"/><lb ed="R092" n="0959a16"/>陰也。空卽本心性體。寔相之眞空也。照見蘊空。則
<lb ed="X" n="0932a20"/><lb ed="R092" n="0959a17"/>本心妙明。而性體洞見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a21"/><lb ed="R092" n="0959a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a2101">度一切苦厄。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a2106" cb:place="inline">謂解脫一切執著。生死煩惱之苦厄。
<lb ed="X" n="0932a22"/><lb ed="R092" n="0959b01"/>成就一切圓通也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a23"/><lb ed="R092" n="0959b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a2301">舍利子。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a2304" cb:place="inline">卽舍利弗母名舍利。因母立名。乃佛之弟
<lb ed="X" n="0932a24"/><lb ed="R092" n="0959b03"/>子舍利弗。于佛弟子之中。智慧第一。而不能如觀
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0932b" n="0932b"/>
<lb ed="X" n="0932b01"/><lb ed="R092" n="0959b04"/>世音菩薩。究竟得證圓通。而成正覺者。盖因滯于
<lb ed="X" n="0932b02"/><lb ed="R092" n="0959b05"/>智慧也。滯于智慧。有我相我見。空相空見。佛故覺
<lb ed="X" n="0932b03"/><lb ed="R092" n="0959b06"/>觀自在菩薩之行深般若眞空無相之法。以證菩
<lb ed="X" n="0932b04"/><lb ed="R092" n="0959b07"/>提彼岸。得爲圓明普照之標榜。呼舍利子而吿之
<lb ed="X" n="0932b05"/><lb ed="R092" n="0959b08"/>欲其不滯于我相我見。空相空見。而究竟于人空
<lb ed="X" n="0932b06"/><lb ed="R092" n="0959b09"/>法空空之境界。以證無上道也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b07"/><lb ed="R092" n="0959b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b0701">色不異空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b0705" cb:place="inline">色乃夢幻泡影。故不異于空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b08"/><lb ed="R092" n="0959b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b0801">空不異色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b0805" cb:place="inline">空乃一眞顯露。故不異于色也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b09"/><lb ed="R092" n="0959b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b0901">色卽是空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b0905" cb:place="inline">色有形相。凡所有相。皆是虗妄。終有壞
<lb ed="X" n="0932b10"/><lb ed="R092" n="0959b13"/>期。故色卽是空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b11"/><lb ed="R092" n="0959b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b1101">空卽是色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b1105" cb:place="inline">空性虗無。無形無聲者也。道以虗無之
<lb ed="X" n="0932b12"/><lb ed="R092" n="0959b15"/>體。視之不見。聽之不聞。能生有色有聲之天地萬
<lb ed="X" n="0932b13"/><lb ed="R092" n="0959b16"/>物。故空卽是色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b14"/><lb ed="R092" n="0959b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b1401">受想行識。亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b1409" cb:place="inline">因色而有六根之領受。六根
<lb ed="X" n="0932b15"/><lb ed="R092" n="0959b18"/>領受于心。而生思量擬度之想。懸相六塵。而生運
<lb ed="X" n="0932b16"/><lb ed="R092" n="0960a01"/>用施爲之行。行動遷流。而生分辨精粗美惡之識。
<lb ed="X" n="0932b17"/><lb ed="R092" n="0960a02"/>色受想行識五者相因也。色有壞時。而受想行識
<lb ed="X" n="0932b18"/><lb ed="R092" n="0960a03"/>終歸虗妄。亦復如是。色卽是空也。能了悟色卽是
<lb ed="X" n="0932b19"/><lb ed="R092" n="0960a04"/>空。逢色不受。則無受想行識諸雜念。一心淸淨。空
<lb ed="X" n="0932b20"/><lb ed="R092" n="0960a05"/>若太虗。以無相而生眞空之寔相。亦復如是。空卽
<lb ed="X" n="0932b21"/><lb ed="R092" n="0960a06"/>是色也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b22"/><lb ed="R092" n="0960a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b2201">舍利子。是諸法空相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b2209" cb:place="inline">佛呼舍利子之名。進一層以
<lb ed="X" n="0932b23"/><lb ed="R092" n="0960a08"/>吿之也。意謂。不但五蘊皆空。一切修證菩提之法。
<lb ed="X" n="0932b24"/><lb ed="R092" n="0960a09"/>莫不皆空。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0932c" n="0932c"/>
<lb ed="X" n="0932c01"/><lb ed="R092" n="0960a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0101">不生不滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0105" cb:place="inline">眞性累劫不壞。故不生不滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c02"/><lb ed="R092" n="0960a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0201">不垢不淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0205" cb:place="inline">眞性本來無染。故不垢不淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c03"/><lb ed="R092" n="0960a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0301">不增不減。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0305" cb:place="inline">眞性不著一物。自然恰好。不增不減也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c04"/><lb ed="R092" n="0960a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0401">是故空中無色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0407" cb:place="inline">是故承上起下之詞。是故眞空之
<lb ed="X" n="0932c05"/><lb ed="R092" n="0960a14"/>中。本無我相。何色之有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c06"/><lb ed="R092" n="0960a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0601">無受想行識。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0606" cb:place="inline">旣無我相。自無我見。一切聲色。何能
<lb ed="X" n="0932c07"/><lb ed="R092" n="0960a16"/>入我眞空妙明之心。自無受想行識矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c08"/><lb ed="R092" n="0960a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0801">無眼耳鼻舌身意。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0808" cb:place="inline">旣無我相。則六根亦非我有。無
<lb ed="X" n="0932c09"/><lb ed="R092" n="0960a18"/>耳鼻舌身意矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c10"/><lb ed="R092" n="0960b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c1001">無色聲香味觸法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c1008" cb:place="inline">六根旣無則六塵無。安頓之所。
<lb ed="X" n="0932c11"/><lb ed="R092" n="0960b02"/>自無色聲香味觸法矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c12"/><lb ed="R092" n="0960b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c1201">無眼界。乃至無意識界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c1210" cb:place="inline">亦通目之所見。爲眼界。心
<lb ed="X" n="0932c13"/><lb ed="R092" n="0960b04"/>之所之。爲意識界。眼爲六根之先鋒。意爲六識之
<lb ed="X" n="0932c14"/><lb ed="R092" n="0960b05"/>主帥。而六根六塵。無識不顯。無眼界乃至無意識
<lb ed="X" n="0932c15"/><lb ed="R092" n="0960b06"/>界。則六根六塵六識之十八界。皆無界矣。今眼界
<lb ed="X" n="0932c16"/><lb ed="R092" n="0960b07"/>旣空。則萬緣悉泯。而意識胥忘。將見由定而靜由
<lb ed="X" n="0932c17"/><lb ed="R092" n="0960b08"/>靜而慧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c18"/><lb ed="R092" n="0960b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c1801">無無明。亦無無明盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c1809" cb:place="inline">無無明亦無無明盡。無無者。
<lb ed="X" n="0932c19"/><lb ed="R092" n="0960b10"/>無昏昧之慮也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c20"/><lb ed="R092" n="0960b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c2001">乃至無老死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c2006" cb:place="inline">由久而固。由固而貞。無老死者。常存
<lb ed="X" n="0932c21"/><lb ed="R092" n="0960b12"/>不壞也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c22"/><lb ed="R092" n="0960b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c2201">亦無老死盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c2206" cb:place="inline">無明至老死。乃佛所說三世十二因
<lb ed="X" n="0932c23"/><lb ed="R092" n="0960b14"/>緣也。一曰無明。謂過去世。妄識迷性也。二曰行。謂
<lb ed="X" n="0932c24"/><lb ed="R092" n="0960b15"/>過去世。一切結業。隨無明妄識流轉也。三曰識。謂
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0933a" n="0933a"/>
<lb ed="X" n="0933a01"/><lb ed="R092" n="0960b16"/>現在世。托胎識靈種子也。四曰名色。謂現在世。識
<lb ed="X" n="0933a02"/><lb ed="R092" n="0960b17"/>靈在胎。心但有名。而色身<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0201" n="0933a0201"/><anchor xml:id="beg0933a0201" n="0933a0201"/>已<anchor xml:id="end0933a0201"/>有質也。五曰六入。謂
<lb ed="X" n="0933a03"/><lb ed="R092" n="0960b18"/>現在世。識靈在胎。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0301" n="0933a0301"/><anchor xml:id="beg0933a0301" n="0933a0301"/>已<anchor xml:id="end0933a0301"/>成六根之體。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0302" n="0933a0302"/><anchor xml:id="beg0933a0302" n="0933a0302"/>已<anchor xml:id="end0933a0302"/>具六入之用
<lb ed="X" n="0933a04"/><lb ed="R092" n="0961a01"/>也。六曰觸。謂現在世。色身出胎之後。六根但有所
<lb ed="X" n="0933a05"/><lb ed="R092" n="0961a02"/>觸。尙未了知六塵之涉入也。七曰受。謂現在世。色
<lb ed="X" n="0933a06"/><lb ed="R092" n="0961a03"/>身日漸長大。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0601" n="0933a0601"/><anchor xml:id="beg0933a0601" n="0933a0601"/>已<anchor xml:id="end0933a0601"/>能納受六塵諸境。尙于貪淫等。心
<lb ed="X" n="0933a07"/><lb ed="R092" n="0961a04"/>未起也。八曰愛。謂現在世。色身日益長成。貪淫等
<lb ed="X" n="0933a08"/><lb ed="R092" n="0961a05"/>心<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0801" n="0933a0801"/><anchor xml:id="beg0933a0801" n="0933a0801"/>已<anchor xml:id="end0933a0801"/>開。而生種種愛欲。尙未寔愛欲之境也。九曰
<lb ed="X" n="0933a09"/><lb ed="R092" n="0961a06"/>取。謂現在世。色身強壯。愛欲日盛。而馳求恣取色
<lb ed="X" n="0933a10"/><lb ed="R092" n="0961a07"/>聲香味觸等。以寔愛欲之境也。十曰有。謂現在色
<lb ed="X" n="0933a11"/><lb ed="R092" n="0961a08"/>身。因馳求恣取。六根積集欲界色界無色界三界
<lb ed="X" n="0933a12"/><lb ed="R092" n="0961a09"/>之因。成就欲有色有無色有三界之業果也。十一
<lb ed="X" n="0933a13"/><lb ed="R092" n="0961a10"/>曰生。謂因果不亡。識靈又隨業流轉。受生衰老。又
<lb ed="X" n="0933a14"/><lb ed="R092" n="0961a11"/>壞而死也。因無明緣行。因行緣識。因識緣名色。因
<lb ed="X" n="0933a15"/><lb ed="R092" n="0961a12"/>名色緣六入。因六入緣觸。因觸緣受。因受緣愛。因
<lb ed="X" n="0933a16"/><lb ed="R092" n="0961a13"/>愛緣取。因取緣有。因有緣生。因生緣老死。十二因
<lb ed="X" n="0933a17"/><lb ed="R092" n="0961a14"/>緣生滅無常。有起有盡。盡而復起。起而復盡。循環
<lb ed="X" n="0933a18"/><lb ed="R092" n="0961a15"/>三世。生滅輪轉。若觀此十二因緣。皆明無爲妄識
<lb ed="X" n="0933a19"/><lb ed="R092" n="0961a16"/>流轉。忽然覺悟十八界皆空。則本妙明心。如如不
<lb ed="X" n="0933a20"/><lb ed="R092" n="0961a17"/>動。無有生滅之妄識。則無無明明矣。旣無無明明。
<lb ed="X" n="0933a21"/><lb ed="R092" n="0961a18"/>無起無盡。亦無無明盡矣。乃至者。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0933001" n="0933001"/>色無行亦無行
<lb ed="X" n="0933a22"/><lb ed="R092" n="0961b01"/>盡。無識亦無識盡。無名色亦無名色盡。無六入亦
<lb ed="X" n="0933a23"/><lb ed="R092" n="0961b02"/>無六入盡。無所觸亦無觸盡。無受亦無受盡。無愛
<lb ed="X" n="0933a24"/><lb ed="R092" n="0961b03"/>亦無愛盡。無取亦無取盡。無有亦無有盡。無生亦
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0933b" n="0933b"/>
<lb ed="X" n="0933b01"/><lb ed="R092" n="0961b04"/>無生盡。無老死亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b02"/><lb ed="R092" n="0961b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b0201">無苦集。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b0204" cb:place="inline">苦謂生死煩惱諸苦。集謂積聚。人生在世。
<lb ed="X" n="0933b03"/><lb ed="R092" n="0961b06"/>心爲形役。形爲世勞。積聚五蘊中之根塵處界。十
<lb ed="X" n="0933b04"/><lb ed="R092" n="0961b07"/>二因緣。生死煩惱種種苦因。今旣無五蘊根塵處
<lb ed="X" n="0933b05"/><lb ed="R092" n="0961b08"/>界。十二因緣。則無苦因之積聚也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b06"/><lb ed="R092" n="0961b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b0601">滅道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b0603" cb:place="inline">滅謂集滅。道謂眞常不息之道。五蘊中一切
<lb ed="X" n="0933b07"/><lb ed="R092" n="0961b10"/>苦因。一一皆生滅無常。今生滅旣滅。寂滅現前。而
<lb ed="X" n="0933b08"/><lb ed="R092" n="0961b11"/>當體妙明。寂靜之眞性。洞徹圓通。以入眞常不息
<lb ed="X" n="0933b09"/><lb ed="R092" n="0961b12"/>之大道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b10"/><lb ed="R092" n="0961b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b1001">無智亦無得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b1006" cb:place="inline">謂旣無苦集滅道。則<anchor xml:id="nkr_note_add_0933b1001" n="0933b1001"/><anchor xml:id="beg0933b1001" n="0933b1001"/>已<anchor xml:id="end0933b1001"/>入佛慧。明了
<lb ed="X" n="0933b11"/><lb ed="R092" n="0961b14"/>無礙之智。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933b1101" n="0933b1101"/><anchor xml:id="beg0933b1101" n="0933b1101"/>已<anchor xml:id="end0933b1101"/>得菩提之果。然雖入佛智。乃本心般
<lb ed="X" n="0933b12"/><lb ed="R092" n="0961b15"/>若眞空之本智。般若無智。無所不知。無漏之智。如
<lb ed="X" n="0933b13"/><lb ed="R092" n="0961b16"/>無智也。雖得菩提之果。亦是本心現量。卽心卽佛。
<lb ed="X" n="0933b14"/><lb ed="R092" n="0961b17"/>不假外求。亦無所得也。若知有智。乃曲心推測之
<lb ed="X" n="0933b15"/><lb ed="R092" n="0961b18"/>知見。非眞空無漏之本智也。若云有所得。卽有所
<lb ed="X" n="0933b16"/><lb ed="R092" n="0962a01"/>失。亦有漏本心。具足本智。故云無智亦無得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b17"/><lb ed="R092" n="0962a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b1701">以無所得故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b1706" cb:place="inline">此承上起下之詞。謂一心之本智本
<lb ed="X" n="0933b18"/><lb ed="R092" n="0962a03"/>法。本自具足。無心外之法可得。若有一法可得。卽
<lb ed="X" n="0933b19"/><lb ed="R092" n="0962a04"/>有一分識心結習未盡。識心結習若盡。則萬法本
<lb ed="X" n="0933b20"/><lb ed="R092" n="0962a05"/>具一心。一心本具萬法。一心與萬法不二。萬法與
<lb ed="X" n="0933b21"/><lb ed="R092" n="0962a06"/>本心本一。復何有所得哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b22"/><lb ed="R092" n="0962a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b2201">菩提薩埵。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b2205" cb:place="inline">菩提薩埵。梵語菩提薩埵。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0933002" n="0933002"/>華言菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b23"/><lb ed="R092" n="0962a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b2301">依般若波羅蜜多故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b2309" cb:place="inline">以般若波羅蜜多。爲修行之
<lb ed="X" n="0933b24"/><lb ed="R092" n="0962a09"/>法。守其六根。絕其六塵。依因也。謂依般若之本智
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0933c" n="0933c"/>
<lb ed="X" n="0933c01"/><lb ed="R092" n="0962a10"/>本慧。自悟自修。以登彼岸之故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c02"/><lb ed="R092" n="0962a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c0201">心無罣礙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c0205" cb:place="inline">罣者懸擊。礙者窒塞。依一心之本智。不
<lb ed="X" n="0933c03"/><lb ed="R092" n="0962a12"/>依緣起之業識。不住客塵之妄法。則心是空心。法
<lb ed="X" n="0933c04"/><lb ed="R092" n="0962a13"/>皆空法。所謂不依一法。而心常住。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c0401" n="0933c0401"/><anchor xml:id="beg0933c0401" n="0933c0401"/>已<anchor xml:id="end0933c0401"/>得大自在矣。
<lb ed="X" n="0933c05"/><lb ed="R092" n="0962a14"/>復何罣礙之有乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c06"/><lb ed="R092" n="0962a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c0601">無罣礙故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c0605" cb:place="inline">故心無牽罣滯礙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c07"/><lb ed="R092" n="0962a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c0701">無有恐怖。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c0705" cb:place="inline">恐怖如地陷風飄。火燒水溺。及殺害惡
<lb ed="X" n="0933c08"/><lb ed="R092" n="0962a17"/>死。五蘊非有。常淸常靜。不動不搖。一切如如。復何
<lb ed="X" n="0933c09"/><lb ed="R092" n="0962a18"/>驚恐怖畏之有乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c10"/><lb ed="R092" n="0962b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c1001">遠離顚倒夢想。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c1007" cb:place="inline">顚倒謂六塵惑亂。妄想成業。生滅
<lb ed="X" n="0933c11"/><lb ed="R092" n="0962b02"/>施復。虗妄輪轉。種種顚倒也。夢想謂惑于見思客
<lb ed="X" n="0933c12"/><lb ed="R092" n="0962b03"/>塵。而迷夢妄想也。若旣無恐怖。則障垢<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1201" n="0933c1201"/><anchor xml:id="beg0933c1201" n="0933c1201"/>已<anchor xml:id="end0933c1201"/>盡。本性
<lb ed="X" n="0933c13"/><lb ed="R092" n="0962b04"/>不復更迷。虗妄不復更生。復何三界感業。而輪轉
<lb ed="X" n="0933c14"/><lb ed="R092" n="0962b05"/>顚倒。復何見思惑亂。而迷夢妄想乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c15"/><lb ed="R092" n="0962b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c1501">究竟涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c1505" cb:place="inline">涅云不生。槃云不滅。謂本心本無罣礙。
<lb ed="X" n="0933c16"/><lb ed="R092" n="0962b07"/>本無恐怖。顚倒夢想。一切種種。皆緣起於無始無
<lb ed="X" n="0933c17"/><lb ed="R092" n="0962b08"/>明。虗妄業識耳。今旣依當身一心本智。外息諸緣。
<lb ed="X" n="0933c18"/><lb ed="R092" n="0962b09"/>內心無喘。心如墻壁。外不放入。內不放出。眞常眞
<lb ed="X" n="0933c19"/><lb ed="R092" n="0962b10"/>樂。眞我眞靜。究竟直到不生不滅涅槃之大道。至
<lb ed="X" n="0933c20"/><lb ed="R092" n="0962b11"/>于不生不死而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c2001" n="0933c2001"/><anchor xml:id="beg0933c2001" n="0933c2001"/>已<anchor xml:id="end0933c2001"/>。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c2002" n="0933c2002"/><anchor xml:id="beg0933c2002" n="0933c2002"/>但<anchor xml:id="end0933c2002"/>菩薩爲然也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c21"/><lb ed="R092" n="0962b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c2101">三世諸佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c2105" cb:place="inline">卽三世諸佛。欲得無上菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c22"/><lb ed="R092" n="0962b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c2201">依般若波羅蜜多故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c2209" cb:place="inline">亦無有不依般若波羅蜜多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c23"/><lb ed="R092" n="0962b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c2301">得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c2311" cb:place="inline">阿耨多羅云無上也。三
<lb ed="X" n="0933c24"/><lb ed="R092" n="0962b15"/>藐云正等。三菩提云正覺。絕諸對待。無有而上之
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0934a" n="0934a"/>
<lb ed="X" n="0934a01"/><lb ed="R092" n="0962b16"/>者。故名阿耨多羅無上也。本心本智。各自具足。故
<lb ed="X" n="0934a02"/><lb ed="R092" n="0962b17"/>名三藐正等也。本心般若智慧。本不爲塵勞所蔽。
<lb ed="X" n="0934a03"/><lb ed="R092" n="0962b18"/>故名三菩提正覺也。謂行深般若之本心本智。到
<lb ed="X" n="0934a04"/><lb ed="R092" n="0963a01"/>波羅密之彼岸。而證菩提之果。不但觀自在菩薩
<lb ed="X" n="0934a05"/><lb ed="R092" n="0963a02"/>而然。卽過去現在未來三世諸佛。莫不依般若波
<lb ed="X" n="0934a06"/><lb ed="R092" n="0963a03"/>羅密多故。得無上正等正覺之大道也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a07"/><lb ed="R092" n="0963a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a0701">故知般若波羅蜜多。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a0709" cb:place="inline">是知般若波羅蜜多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a08"/><lb ed="R092" n="0963a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a0801">是大神呪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a0805" cb:place="inline">是變化不測之密語。統妙萬法。不可思
<lb ed="X" n="0934a09"/><lb ed="R092" n="0963a06"/>議。之謂神。呪者。秘密心印也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a10"/><lb ed="R092" n="0963a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1001">是大明呪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1005" cb:place="inline">是神光普照之密語。普照一切。而無所
<lb ed="X" n="0934a11"/><lb ed="R092" n="0963a08"/>不遍。之謂明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a12"/><lb ed="R092" n="0963a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1201">是無上呪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1205" cb:place="inline">是至極無加之密語。最極一切。而無上
<lb ed="X" n="0934a13"/><lb ed="R092" n="0963a10"/>可上。之謂無上。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a14"/><lb ed="R092" n="0963a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1401">是無等等呪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1406" cb:place="inline">是獨絕無倫之密語。一切平等。無等
<lb ed="X" n="0934a15"/><lb ed="R092" n="0963a12"/>可等。之謂等等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a16"/><lb ed="R092" n="0963a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1601">能除一切苦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1606" cb:place="inline">謂度脫一切生死煩惱苦厄也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a17"/><lb ed="R092" n="0963a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1701">眞實不虗。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1705" cb:place="inline">佛無妄語。如來所說。是眞語寔語如語
<lb ed="X" n="0934a18"/><lb ed="R092" n="0963a15"/>不誑語不異語也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a19"/><lb ed="R092" n="0963a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1901">故說般若波羅蜜多呪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1910" cb:place="inline">更有密呪。如其誦之。可以
<lb ed="X" n="0934a20"/><lb ed="R092" n="0963a17"/>生智慧。可以到彼岸矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a21"/><lb ed="R092" n="0963a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a2101">卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934a2105" cb:place="inline">揭諦揭諦</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a2109" cb:place="inline">揭出妙諦。以度人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a22"/><lb ed="R092" n="0963b01"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934a2201">波羅揭諦</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a2205" cb:place="inline">重言之。自度度他也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a23"/><lb ed="R092" n="0963b02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934a2301">波羅僧揭諦</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a2306" cb:place="inline">欲到彼岸。必須賴此妙諦也。僧衆也。
<lb ed="X" n="0934a24"/><lb ed="R092" n="0963b03"/>薩婆訶疾速也。謂疾速成就一切衆生也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0934b" n="0934b"/>
<lb ed="X" n="0934b01"/><lb ed="R092" n="0963b04"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934b0101">菩提薩婆訶</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934b0106" cb:place="inline">大凡一切呪語。乃諸佛總之密呪。雖
<lb ed="X" n="0934b02"/><lb ed="R092" n="0963b05"/>修行之徑路。而徑路不外于此心。人能空其五蘊。
<lb ed="X" n="0934b03"/><lb ed="R092" n="0963b06"/>則主翁常定。而客感自淸。豈有不得無上菩提者
<lb ed="X" n="0934b04"/><lb ed="R092" n="0963b07"/>哉。微妙秘密心印。不可以意識思議。而妄下注解。
<lb ed="X" n="0934b05"/><lb ed="R092" n="0963b08"/>不但不能下注解。亦不必下注解。惟當沉沉靜靜。
<lb ed="X" n="0934b06"/><lb ed="R092" n="0963b09"/>無思無慮。一心持念。無記無數。卽呪是心。卽心是
<lb ed="X" n="0934b07"/><lb ed="R092" n="0963b10"/>呪。不復以知見立知見。如此持念一心。至于知見
<lb ed="X" n="0934b08"/><lb ed="R092" n="0963b11"/>無見。則群魔于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0934001" n="0934001"/>此以降。眞如此以住。罣礙恐怖。于
<lb ed="X" n="0934b09"/><lb ed="R092" n="0963b12"/>此而解脫。顚倒夢想。于此而遠離。本智本慧。于此
<lb ed="X" n="0934b10"/><lb ed="R092" n="0963b13"/>而開發。無明煩惱。于此而盡泯。卽無明是大智。卽
<lb ed="X" n="0934b11"/><lb ed="R092" n="0963b14"/>煩惱是菩提。卽菩提是五蘊。卽五蘊是法身。卽法
<lb ed="X" n="0934b12"/><lb ed="R092" n="0963b15"/>身是諸法。卽諸法是空相。卽空相是當身一心。卽
<lb ed="X" n="0934b13"/><lb ed="R092" n="0963b16"/>當身一心。是如來藏也。般若波羅蜜多心經心呪
<lb ed="X" n="0934b14"/><lb ed="R092" n="0963b17"/>之功德。寧可思議哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934b15"/><lb ed="R092" n="0963b18"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0934b1501"><l>願以此功德</l><l>普及於一切</l><l>我等與衆生</l>
<lb ed="X" n="0934b16"/><lb ed="R092" n="0964a01"/><l>皆共信奉行</l></lg>
<lb ed="X" n="0934b17"/><lb ed="R092" n="0964a02"/><p xml:id="pX26p0934b1701">南無祇園會上佛菩薩<note place="inline">三稱</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934b18"/><lb ed="R092" n="0964a03"/>
<lb ed="X" n="0934b19"/><lb ed="R092" n="0964a04"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">金剛神呪</cb:mulu><head>金剛神呪</head>
<lb ed="X" n="0934b20"/><lb ed="R092" n="0964a05"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934b2001">唵齒臨。唵部臨。諸佛現身。遮羅神。護羅神。念佛千遍。
<lb ed="X" n="0934b21"/><lb ed="R092" n="0964a06"/>鬼離身。身離床。病離身。一切邪魔化爲塵。也有草神
<lb ed="X" n="0934b22"/><lb ed="R092" n="0964a07"/>陀羅尼。也有鬼神陀羅尼。諸惡鬼神謗不得。奉請十
<lb ed="X" n="0934b23"/><lb ed="R092" n="0964a08"/>地金剛滅。南無動地金剛。南無出山走水金剛。南無
<lb ed="X" n="0934b24"/><lb ed="R092" n="0964a09"/>天降四海金剛。南無父母金剛。有人念得金剛呪。免
<pb ed="X" xml:id="X26.0568.0934c" n="0934c"/>
<lb ed="X" n="0934c01"/><lb ed="R092" n="0964a10"/>了身邊災。天光地光。晝夜神光。神佛自至。邪魔消亡。
<lb ed="X" n="0934c02"/><lb ed="R092" n="0964a11"/>若有善男子善女人。每日靜心念一卷。如轉金剛經
<lb ed="X" n="0934c03"/><lb ed="R092" n="0964a12"/>三十萬卷。又得神明加護。衆神提携。智慧知天地。若
<lb ed="X" n="0934c04"/><lb ed="R092" n="0964a13"/>有人書寫一本。與人流傳。功德高如<name role="" type="person">須彌山</name>。深如大
<lb ed="X" n="0934c05"/><lb ed="R092" n="0964a14"/>海。無量功德。永世不踏地獄門。處處難聽達摩耶。娑
<lb ed="X" n="0934c06"/><lb ed="R092" n="0964a15"/>婆訶</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0932a1401" to="#end0932a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933a0201" to="#end0933a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933a0301" to="#end0933a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933a0302" to="#end0933a0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933a0601" to="#end0933a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933a0801" to="#end0933a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933b1001" to="#end0933b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933b1101" to="#end0933b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c0401" to="#end0933c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1201" to="#end0933c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c2001" to="#end0933c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c2002" to="#end0933c2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0933001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0933001">色疑旣</note>
<note n="0933002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0933002">華疑略</note>
<note n="0934001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0934001">此上疑脫于字</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0932a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0932a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933a0302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c2002">但【CB】，伹【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>