<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0569">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 569 般若心經句解易知</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 569 般若心經句解易知</title>
			<author>淸 王澤泩註解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">569</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經句解易知</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB07055">
				<charName>CBETA CHARACTER CB07055</charName>
				<mapping cb:dec="990095" type="PUA">U+F1B8F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+24A0F</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>瑣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[瑙-囟+貝]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15164">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15164</charName>
				<mapping cb:dec="998204" type="PUA">U+F3B3C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2EA07</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>顧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂@((旣-旡)-日+口))*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:10">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0935a" n="0935a"/>
<lb ed="X" n="0935a01"/>
<lb ed="X" n="0935a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 569-A 般若波羅蜜多心經句解易知序</cb:mulu><head>No. 569-A
<lb ed="X" n="0935a03"/><lb ed="R092" n="0965a01"/> 般若波羅蜜多心經句解易知序</head>
<lb ed="X" n="0935a04"/>
<lb ed="X" n="0935a05"/><lb ed="R092" n="0965a02"/><p xml:id="pX26p0935a0501">般若心經者。大般若之中心。六百卷之綱要。五千
<lb ed="X" n="0935a06"/><lb ed="R092" n="0965a03"/>大藏之骨髓。成佛作祖之根源也。然則欲了生死。
<lb ed="X" n="0935a07"/><lb ed="R092" n="0965a04"/>脫輪迴者。舍是無徑矣。此所以誦持之盛。盈於環
<lb ed="X" n="0935a08"/><lb ed="R092" n="0965a05"/>海歟。<g ref="#CB15164">𮨇</g>誦者雖多。明者實少。非是經之難曉。亦非
<lb ed="X" n="0935a09"/><lb ed="R092" n="0965a06"/>衆生之多愚。患在註無善本。耳目淆亂故也。盖此
<lb ed="X" n="0935a10"/><lb ed="R092" n="0965a07"/>經自入中夏以來。註釋者不下數十餘家。然或借
<lb ed="X" n="0935a11"/><lb ed="R092" n="0965a08"/>徑遺經。自抒胸臆。其與
<lb ed="X" n="0935a12" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0965a09"/>佛之本旨。相去不啻千里而遙。卽有與經意合者。又
<lb ed="X" n="0935a13"/><lb ed="R092" n="0965a10"/>或略說大意。字句鮮釋。初學難通。甚爲未便。間有
<lb ed="X" n="0935a14"/><lb ed="R092" n="0965a11"/>鑒此獘而反之者。又或誇多闘靡。遠引博徵。蕪詞
<lb ed="X" n="0935a15"/><lb ed="R092" n="0965a12"/>愈繁。眞旨愈晦。覽者茫然。不知所謂。此明是經者
<lb ed="X" n="0935a16"/><lb ed="R092" n="0965a13"/>之所由鮮其人也。<note place="inline">泩</note>憫是苦。爰發大願。誓成善註。
<lb ed="X" n="0935a17"/><lb ed="R092" n="0965a14"/>用啓羣蒙。於是廣搜衆疏。扃戶澄觀。抉擇務精。取
<lb ed="X" n="0935a18"/><lb ed="R092" n="0965a15"/>舍惟愼。善者從之。不善斯改。研思三載。始克成編
<lb ed="X" n="0935a19"/><lb ed="R092" n="0965a16"/>如舊註科判<g ref="#CB07055">𤨏</g>碎。槪從節省。不煩不漏。亦淺亦粗。
<lb ed="X" n="0935a20"/><lb ed="R092" n="0965a17"/>但取理明。無嫌詞鄙。盖欲人人易曉也。書成。名曰
<lb ed="X" n="0935a21"/><lb ed="R092" n="0965a18"/>句解易知。仍用余金剛經解之舊名而不易者。以
<lb ed="X" n="0935a22"/><lb ed="R092" n="0965b01"/>余之素志然也。夫達摩西來。不立文字。直指人心。
<lb ed="X" n="0935a23"/><lb ed="R092" n="0965b02"/>見性成佛。是經猶糟粕。註更贅疣。而余之不憚疲
<lb ed="X" n="0935a24"/><lb ed="R092" n="0965b03"/>勞。不辭譏謗。以作此蛇足語者。誠欲初機之士。一
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0935b" n="0935b"/>
<lb ed="X" n="0935b01"/><lb ed="R092" n="0965b04"/>覺卽知。如迷津之得寶筏。則苦海易渡。彼岸易登。
<lb ed="X" n="0935b02"/><lb ed="R092" n="0965b05"/>脫輪迴而了生死者。未必不由此愈多也。惓惓之
<lb ed="X" n="0935b03"/><lb ed="R092" n="0965b06"/>心實難自已。或曰。子發明此一段大道理。殊勝人
<lb ed="X" n="0935b04"/><lb ed="R092" n="0965b07"/>間富貴功名萬億倍也。然余何敢云然。亦聊爲新
<lb ed="X" n="0935b05"/><lb ed="R092" n="0965b08"/>學行遠自邇。登高自卑之一助耳。</p>
<lb ed="X" n="0935b06"/><lb ed="R092" n="0965b09"/><p xml:id="pX26p0935b0601">旹
<lb ed="X" n="0935b07" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0965b10"/>乾隆廿九年甲申三月穀旦歸一居士王澤泩謹序</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935b08"/>
<lb ed="X" n="0935b09"/>
<lb ed="X" n="0935b10"/>
<lb ed="X" n="0935b11"/><cb:docNumber>No. 569</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0935b12"/><lb ed="R092" n="0965b12"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>摩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0935001" n="0935001"/>訶般若波羅蜜多心經句解易知</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0935b13"/><lb ed="R092" n="0965b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935b1301">摩訶。梵語也。華云大。</p><p xml:id="pX26p0935b1309" cb:place="inline">般若亦梵語。華云。智慧。</p><p xml:id="pX26p0935b1318" cb:place="inline">波羅
<lb ed="X" n="0935b14"/><lb ed="R092" n="0965b14"/>蜜多。亦梵語。華云到彼岸。是對衆生生死苦。同於
<lb ed="X" n="0935b15"/><lb ed="R092" n="0965b15"/>大海。而將如來涅槃樂。立爲彼岸。須用智慧作船
<lb ed="X" n="0935b16"/><lb ed="R092" n="0965b16"/>筏。方可渡過苦海。得到彼岸也。</p><p xml:id="pX26p0935b1613" cb:place="inline">心者。乃大般若之
<lb ed="X" n="0935b17"/><lb ed="R092" n="0965b17"/>中心。該六百卷之奧義。如人之一心。能統四肢百
<lb ed="X" n="0935b18"/><lb ed="R092" n="0965b18"/>骸也。</p><p xml:id="pX26p0935b1803" cb:place="inline">經者。徑也入道之徑路也。</p><p xml:id="pX26p0935b1813" cb:place="inline">言此經。乃以廣大
<lb ed="X" n="0935b19"/><lb ed="R092" n="0966a01"/>智慧。得到諸佛彼岸之徑路。而此一卷又般若經
<lb ed="X" n="0935b20"/><lb ed="R092" n="0966a02"/>之中心。寔六百卷之扼要也。</p><p xml:id="pX26p0935b2012" cb:place="inline">△此經以單法爲名。
<lb ed="X" n="0935b21"/><lb ed="R092" n="0966a03"/>空相爲體。觀照爲宗。度苦爲用。大乘爲敎相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935b22"/><lb ed="R092" n="0966a04"/><byline cb:type="author">蓬萊　王澤泩巨川一　註解</byline>
<lb ed="X" n="0935b23"/><lb ed="R092" n="0966a05"/><p xml:id="pX26p0935b2301">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0935b24"/><lb ed="R092" n="0966a06"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0935b2401"><l>這點靈光道上來</l><l>只因逐妄墮塵埃</l>
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0935c" n="0935c"/>
<lb ed="X" n="0935c01"/><lb ed="R092" n="0966a07"/><l>君今要見還鄕路</l><l>悟得心經道眼開</l></lg>
<lb ed="X" n="0935c02"/><lb ed="R092" n="0966a08"/><p xml:id="pX26p0935c0201">△分顯　通經分顯密二大分。自首至三菩提爲
<lb ed="X" n="0935c03"/><lb ed="R092" n="0966a09"/>顯說。顯中分七。自故知至末爲密說。密中分
<lb ed="X" n="0935c04"/><lb ed="R092" n="0966a10"/>三。共十分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c05"/><lb ed="R092" n="0966a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">初菩薩修證分</cb:mulu><head>○初菩薩修證分<note place="inline">十分乃一寬法師所科。今仍之。其餘小分煩多。一槩刪去</note></head>
<lb ed="X" n="0935c06"/><lb ed="R092" n="0966a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0935c0601">觀自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c07"/><lb ed="R092" n="0966a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935c0701">菩薩梵語也。華言覺衆生。觀自在。卽是觀世音。以
<lb ed="X" n="0935c08"/><lb ed="R092" n="0966a14"/>其用甚智慧。觀見自心淸淨。圓通無礙。優游自在。
<lb ed="X" n="0935c09"/><lb ed="R092" n="0966a15"/>故又名觀自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c10"/><lb ed="R092" n="0966a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0935c1001">行深般<note place="inline">音鉢</note>若<note place="inline">音野</note>波羅蜜多時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c11"/><lb ed="R092" n="0966a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935c1101">行者。修行也。深般若者。實相般若也。非粗心淺智
<lb ed="X" n="0935c12"/><lb ed="R092" n="0966a18"/>者所觀。故云深也。般若。云智慧。卽生佛同具。本覺
<lb ed="X" n="0935c13"/><lb ed="R092" n="0966b01"/>本明之心也。波羅蜜多。云到彼岸。</p><p xml:id="pX26p0935c1314" cb:place="inline">○此菩薩修行
<lb ed="X" n="0935c14"/><lb ed="R092" n="0966b02"/>深廣智慧。得達涅槃彼岸的時候。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c15"/><lb ed="R092" n="0966b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0935c1501">照見五蘊皆空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c16"/><lb ed="R092" n="0966b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0935c1601">照卽觀也。照見者看破也。蘊者積聚也。五者色受
<lb ed="X" n="0935c17"/><lb ed="R092" n="0966b05"/>想行識也。色者色身。受者領納。想者思想。行者造
<lb ed="X" n="0935c18"/><lb ed="R092" n="0966b06"/>作。識者分別。有此五件。積聚盖覆。不能看破。妄認
<lb ed="X" n="0935c19"/><lb ed="R092" n="0966b07"/>色身是我。所以長劫輪迴。永無出期。惟菩薩修行
<lb ed="X" n="0935c20"/><lb ed="R092" n="0966b08"/>般若旣深。自能觀照。洞見吾身中。色受想行識。這
<lb ed="X" n="0935c21"/><lb ed="R092" n="0966b09"/>五樣蘊積。本來無有。盡屬虗妄而非眞實。知無一
<lb ed="X" n="0935c22"/><lb ed="R092" n="0966b10"/>法不從性幻有。而無一法不同性本空也。</p><p xml:id="pX26p0935c2217" cb:place="inline">○問五
<lb ed="X" n="0935c23"/><lb ed="R092" n="0966b11"/>蘊怎得皆空。答云。如頭目腦髓。俱可捨施。割截侵
<lb ed="X" n="0935c24"/><lb ed="R092" n="0966b12"/>凌。總無嗔恨。便是色蘊空也。如遇一切境物。心不
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0936a" n="0936a"/>
<lb ed="X" n="0936a01"/><lb ed="R092" n="0966b13"/>領納。見如不見。便是受蘊空也。如過去不思。未來
<lb ed="X" n="0936a02"/><lb ed="R092" n="0966b14"/>不念。現在無心。便是想蘊空也。如不被物轉。不隨
<lb ed="X" n="0936a03"/><lb ed="R092" n="0966b15"/>境遷。全無動作。便是行蘊空也。如見一切境物。都
<lb ed="X" n="0936a04"/><lb ed="R092" n="0966b16"/>無分別。平等視之。便是識蘊空也。旣見蘊空。便能
<lb ed="X" n="0936a05"/><lb ed="R092" n="0966b17"/>拔去輪迴根本。斷絕生死種子。永脫娑婆苦趣矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a06"/><lb ed="R092" n="0966b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936a0601">度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a07"/><lb ed="R092" n="0967a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936a0701">度者脫也。一切者。大凡也。一切苦厄者。世間衆生
<lb ed="X" n="0936a08"/><lb ed="R092" n="0967a02"/>之一切困苦災厄也。菩薩旣空五蘊是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0936a0801" n="0936a0801"/><anchor xml:id="beg0936a0801" n="0936a0801"/>己<anchor xml:id="end0936a0801"/>已離
<lb ed="X" n="0936a09"/><lb ed="R092" n="0967a03"/>生死苦海矣。又憫在迷衆生。被五蘊蒙蔽。不能照
<lb ed="X" n="0936a10"/><lb ed="R092" n="0967a04"/>破。致受衆苦。故說這般若法門。使一切衆生。皆得
<lb ed="X" n="0936a11"/><lb ed="R092" n="0967a05"/>聞而修習之。以度脫其困苦災厄。如駕大船。載渡
<lb ed="X" n="0936a12"/><lb ed="R092" n="0967a06"/>衆生送過苦海。直登彼岸而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0936a1201" n="0936a1201"/><anchor xml:id="beg0936a1201" n="0936a1201"/>已<anchor xml:id="end0936a1201"/>焉。</p>
<lb ed="X" n="0936a13"/><lb ed="R092" n="0967a07"/><p xml:id="pX26p0936a1301">觀自在句。是通篇總冐。行深句。申所修內觀之因
<lb ed="X" n="0936a14"/><lb ed="R092" n="0967a08"/>照見句申所得自在之果。度一切句。申所證菩薩
<lb ed="X" n="0936a15"/><lb ed="R092" n="0967a09"/>之位。此三句。是通篇總承。</p>
<lb ed="X" n="0936a16"/><lb ed="R092" n="0967a10"/><p xml:id="pX26p0936a1601">明初僧如玘。奉詔註曰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0936a1601" n="0936a1601"/><anchor xml:id="beg0936a1601" n="0936a1601"/>已<anchor xml:id="end0936a1601"/>上一段。乃阿難結集經
<lb ed="X" n="0936a17"/><lb ed="R092" n="0967a11"/>藏時。叙述觀自在度生之功行。此是別序也。下段
<lb ed="X" n="0936a18"/><lb ed="R092" n="0967a12"/>自舍利子起始是觀自在答舍利子所問也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a19"/><lb ed="R092" n="0967a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二色空正義分</cb:mulu><head>○二色空正義分</head>
<lb ed="X" n="0936a20"/><lb ed="R092" n="0967a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936a2001">舍利子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a21"/><lb ed="R092" n="0967a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936a2101">舍利。梵語也。華云鶖鷺其鳥眼利。尊者母目如之。
<lb ed="X" n="0936a22"/><lb ed="R092" n="0967a16"/>故名舍利子。亦云鶖子。佛之弟子。智慧第一。竺法
<lb ed="X" n="0936a23"/><lb ed="R092" n="0967a17"/>護尊者所譯本云。爾時世尊。在<name role="" type="person">靈鷲山</name>。入甚深光
<lb ed="X" n="0936a24"/><lb ed="R092" n="0967a18"/>明三摩提。舍利子。白觀自在菩薩言。若有人欲修
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0936b" n="0936b"/>
<lb ed="X" n="0936b01"/><lb ed="R092" n="0967b01"/>學甚深般若法門者。云何修學。菩薩承佛威神。爲
<lb ed="X" n="0936b02"/><lb ed="R092" n="0967b02"/>宣般若部中精要之義曰。舍利子。你聽著。</p><p xml:id="pX26p0936b0217" cb:place="inline">○無垢
<lb ed="X" n="0936b03"/><lb ed="R092" n="0967b03"/>子註云。舍者屋舍。利子者舍中之本來。大謬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b04"/><lb ed="R092" n="0967b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b0401">色不異空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b05"/><lb ed="R092" n="0967b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b0501">欲修甚深般若者。當明色空正義。如四大幻身謂
<lb ed="X" n="0936b06"/><lb ed="R092" n="0967b06"/>色。般若眞體謂空。凡夫執著色相。則見以爲色與
<lb ed="X" n="0936b07"/><lb ed="R092" n="0967b07"/>空異矣。不知色從妄生。還從妄滅則其生相。全是
<lb ed="X" n="0936b08"/><lb ed="R092" n="0967b08"/>滅相。旣是滅相。何異空相。色與空。體固無殊也。盖
<lb ed="X" n="0936b09"/><lb ed="R092" n="0967b09"/>色猶氷而空猶水。如悟氷因水有。則知色不異空。
<lb ed="X" n="0936b10"/><lb ed="R092" n="0967b10"/>何以故。色由空生也。色固不可執矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b11"/><lb ed="R092" n="0967b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b1101">空不異色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b12"/><lb ed="R092" n="0967b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b1201">外道斷見。謂無因果。二乘偏空。<g ref="#CB01926">灰</g>身泯智。則見以
<lb ed="X" n="0936b13"/><lb ed="R092" n="0967b13"/>爲空與色異矣。不知至虗而納天下之至實。至無
<lb ed="X" n="0936b14"/><lb ed="R092" n="0967b14"/>而涵天下之至有。空與色。體亦無殊也。盖空猶水
<lb ed="X" n="0936b15"/><lb ed="R092" n="0967b15"/>而色猶氷。如悟水由氷融。則知空不異色。何以故。
<lb ed="X" n="0936b16"/><lb ed="R092" n="0967b16"/>空因色顯也。空亦豈可執乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b17"/><lb ed="R092" n="0967b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b1701">色卽是空空卽是色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b18"/><lb ed="R092" n="0967b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b1801">然但言不異。猶是二物有對。其實色非窒礙之色。
<lb ed="X" n="0936b19"/><lb ed="R092" n="0968a01"/>幻色全體是空。色之外別無空矣。空非斷滅之空。
<lb ed="X" n="0936b20"/><lb ed="R092" n="0968a02"/>眞空大用卽色。空之外別無色矣。如氷卽是水。水
<lb ed="X" n="0936b21"/><lb ed="R092" n="0968a03"/>卽是氷。不必存色空二見。非但無色。而亦無空。此
<lb ed="X" n="0936b22"/><lb ed="R092" n="0968a04"/>眞空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b23"/><lb ed="R092" n="0968a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936b2301">受想行識。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936b24"/><lb ed="R092" n="0968a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936b2401">不但色蘊如是空也。至於受蘊。想蘊。行蘊。識蘊。亦
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0936c" n="0936c"/>
<lb ed="X" n="0936c01"/><lb ed="R092" n="0968a07"/>復當作如是不異空。卽是空。觀焉。夫而後五蘊乃
<lb ed="X" n="0936c02"/><lb ed="R092" n="0968a08"/>得皆空矣。盖蘊無自性。本幻有故。故皆空。空無別
<lb ed="X" n="0936c03"/><lb ed="R092" n="0968a09"/>體。無不體故。故皆眞也。</p>
<lb ed="X" n="0936c04"/><lb ed="R092" n="0968a10"/><p xml:id="pX26p0936c0401">此段示人以空五蘊。詳申行深句。以應觀字意。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c05"/><lb ed="R092" n="0968a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三空生生滅分</cb:mulu><head>○三空生生滅分</head>
<lb ed="X" n="0936c06"/><lb ed="R092" n="0968a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c0601">舍利子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c07"/><lb ed="R092" n="0968a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c0701">舍利子。我再吿汝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c08"/><lb ed="R092" n="0968a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c0801">是諸法空相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c09"/><lb ed="R092" n="0968a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c0901">道五蘊諸法。其眞空的實相。尙無空可名。何況更
<lb ed="X" n="0936c10"/><lb ed="R092" n="0968a16"/>有生滅垢淨增減等名相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c11"/><lb ed="R092" n="0968a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c1101">不生不滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c12"/><lb ed="R092" n="0968a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c1201">眞空本無生起。非緣合初際。幻現有生者。比也眞
<lb ed="X" n="0936c13"/><lb ed="R092" n="0968b01"/>空亦無寂滅。非緣離后際。變壞有滅者。比也。如珠
<lb ed="X" n="0936c14"/><lb ed="R092" n="0968b02"/>現五色。而珠體未甞有生。五色遽亡。而珠體未嘗
<lb ed="X" n="0936c15"/><lb ed="R092" n="0968b03"/>有滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c16"/><lb ed="R092" n="0968b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c1601">不垢不淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c17"/><lb ed="R092" n="0968b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c1701">垢者塵垢。從染緣結業。而有六道輪迴。爲垢。眞空
<lb ed="X" n="0936c18"/><lb ed="R092" n="0968b06"/>從不受染。淨者淸淨。隨淨緣而斷無明。成涅槃淨
<lb ed="X" n="0936c19"/><lb ed="R092" n="0968b07"/>德。爲淨。眞空亦不受淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c20"/><lb ed="R092" n="0968b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0936c2001">不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c21"/><lb ed="R092" n="0968b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0936c2101">雖三智同圓。萬行俱足。亦體所本具。在聖不能增
<lb ed="X" n="0936c22"/><lb ed="R092" n="0968b10"/>益分毫。縱在六凡。淪沒四生。皆具佛性。在凡亦未
<lb ed="X" n="0936c23"/><lb ed="R092" n="0968b11"/>嘗減損少許。非臆之也。眞空原無是耳。</p>
<lb ed="X" n="0936c24"/><lb ed="R092" n="0968b12"/><p xml:id="pX26p0936c2401">此段推眞空本來無蘊。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0937a" n="0937a"/>
<lb ed="X" n="0937a01"/><lb ed="R092" n="0968b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">四法離染淨分</cb:mulu><head>○四法離染淨分</head>
<lb ed="X" n="0937a02"/><lb ed="R092" n="0968b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a0201">是故空中。無色。無受想行識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a03"/><lb ed="R092" n="0968b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a0301">因這空無生滅之故。所以說眞空之中。本無色身。
<lb ed="X" n="0937a04"/><lb ed="R092" n="0968b16"/>無領受。無思想。無造作。無識別。此五蘊皆空也。</p><p xml:id="pX26p0937a0419" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0937a05"/><lb ed="R092" n="0968b17"/>以下諸無字有二義。一本無之謂。一不有之謂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a06"/><lb ed="R092" n="0968b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a0601">無眼耳鼻舌身意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a07"/><lb ed="R092" n="0969a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a0701">然不但空五蘊<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a0701" n="0937a0701"/><anchor xml:id="beg0937a0701" n="0937a0701"/>已<anchor xml:id="end0937a0701"/>也。眞空中。亦無眼根。無耳根。無
<lb ed="X" n="0937a08"/><lb ed="R092" n="0969a02"/>鼻根。無舌根。無身根。無意根。六根亦皆空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a09"/><lb ed="R092" n="0969a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a0901">無色聲香味觸法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a10"/><lb ed="R092" n="0969a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a1001">然不但空六根<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a1001" n="0937a1001"/><anchor xml:id="beg0937a1001" n="0937a1001"/>已<anchor xml:id="end0937a1001"/>也。如眼有色塵。耳有聲塵。鼻有
<lb ed="X" n="0937a11"/><lb ed="R092" n="0969a05"/>香塵。舌有味塵。身有觸塵。意有法塵。眞空中俱無
<lb ed="X" n="0937a12"/><lb ed="R092" n="0969a06"/>此等。六塵亦皆空也。根塵俱空。所謂空十二入也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a13"/><lb ed="R092" n="0969a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a1301">無眼界。乃至無意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a14"/><lb ed="R092" n="0969a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a1401">然不但空十二入<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a1401" n="0937a1401"/><anchor xml:id="beg0937a1401" n="0937a1401"/>已<anchor xml:id="end0937a1401"/>也。眞空中。無眼耳鼻舌身意
<lb ed="X" n="0937a15"/><lb ed="R092" n="0969a09"/>六根界。亦無色聲香味觸法六塵界。又見爲眼識。
<lb ed="X" n="0937a16"/><lb ed="R092" n="0969a10"/>聞爲耳識。嗅爲鼻識。嘗爲舌識。染爲身識。分別爲
<lb ed="X" n="0937a17"/><lb ed="R092" n="0969a11"/>意識。眞空中。亦無眼識界。無耳識界。無鼻識界。無
<lb ed="X" n="0937a18"/><lb ed="R092" n="0969a12"/>舌識界。無身識界。乃至無意識界。此無六識界也。
<lb ed="X" n="0937a19"/><lb ed="R092" n="0969a13"/>合之是空十八界也。以上是無衆生法。十八界者。
<lb ed="X" n="0937a20"/><lb ed="R092" n="0969a14"/>六根六塵六識之境界也。乃至云者。擧始末而略
<lb ed="X" n="0937a21"/><lb ed="R092" n="0969a15"/>其中也。此譯者之省文。恐初學難曉。故爲一一補
<lb ed="X" n="0937a22"/><lb ed="R092" n="0969a16"/>出。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a23"/><lb ed="R092" n="0969a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0937a2301">無無明。亦無無明盡。乃至無老死。亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a24"/><lb ed="R092" n="0969a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0937a2401">然不但空十八界<anchor xml:id="nkr_note_add_0937a2401" n="0937a2401"/><anchor xml:id="beg0937a2401" n="0937a2401"/>已<anchor xml:id="end0937a2401"/>也。卽十二因緣。亦皆空焉十
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0937b" n="0937b"/>
<lb ed="X" n="0937b01"/><lb ed="R092" n="0969b01"/>二因緣者何。法華經云。無明緣行。行緣識。識緣名
<lb ed="X" n="0937b02"/><lb ed="R092" n="0969b02"/>色。名色緣六入。六入緣觸。觸緣受。受緣愛。愛緣取。
<lb ed="X" n="0937b03"/><lb ed="R092" n="0969b03"/>取緣有。有緣生。生緣老死。緣者互相由藉之謂也。
<lb ed="X" n="0937b04"/><lb ed="R092" n="0969b04"/>無明者。謂性智本明。妙湛精了。由妄塵瞥起。俄然
<lb ed="X" n="0937b05"/><lb ed="R092" n="0969b05"/>晦昧。名無明。過去。一切煩惱皆是。體卽是痴。失其
<lb ed="X" n="0937b06"/><lb ed="R092" n="0969b06"/>本明。入於迷惑也。行者。於過去世。造作諸業。名爲
<lb ed="X" n="0937b07"/><lb ed="R092" n="0969b07"/>行。由惑造業。有無明。因以生行。故曰無明緣行。此
<lb ed="X" n="0937b08"/><lb ed="R092" n="0969b08"/>二者屬過去世之因也。行緣識者。晦昧動搖。則失
<lb ed="X" n="0937b09"/><lb ed="R092" n="0969b09"/>彼精了。粘湛發知。故轉智名識。有了別義。以行之
<lb ed="X" n="0937b10"/><lb ed="R092" n="0969b10"/>善惡種子。熏入第八識。隨其業牽。致令此識。投托
<lb ed="X" n="0937b11"/><lb ed="R092" n="0969b11"/>母胎。卽人之魂識。有行因以有識。故曰行緣識也。
<lb ed="X" n="0937b12"/><lb ed="R092" n="0969b12"/>識緣名色者名卽受想行識四心法。以有名無形
<lb ed="X" n="0937b13"/><lb ed="R092" n="0969b13"/>質也。色卽父母赤白二滴。加<anchor xml:id="nkr_note_add_0937b1301" n="0937b1301"/><anchor xml:id="beg0937b1301" n="0937b1301"/>己<anchor xml:id="end0937b1301"/>靈種子。攬其赤白。
<lb ed="X" n="0937b14"/><lb ed="R092" n="0969b14"/>染愛爲因。納想成胎。形爲幻質。則名色者。識初投
<lb ed="X" n="0937b15"/><lb ed="R092" n="0969b15"/>胎。凝滑之相。有識因以有名色。故云識緣名色也。
<lb ed="X" n="0937b16"/><lb ed="R092" n="0969b16"/>名色緣六入者。胎由凝滑而其六根。以根有入塵
<lb ed="X" n="0937b17"/><lb ed="R092" n="0969b17"/>之義。名爲入。有名色因以成就六根。故云名色緣
<lb ed="X" n="0937b18"/><lb ed="R092" n="0969b18"/>六入也。六入緣觸者。根成出胎。至三四歲。根與境
<lb ed="X" n="0937b19"/><lb ed="R092" n="0970a01"/>交。未能了知。但兩相對觸而<anchor xml:id="nkr_note_add_0937b1901" n="0937b1901"/><anchor xml:id="beg0937b1901" n="0937b1901"/>已<anchor xml:id="end0937b1901"/>。有六入因以有觸。
<lb ed="X" n="0937b20"/><lb ed="R092" n="0970a02"/>故云六入緣觸也。觸緣受者。領納爲受。從五六歲。
<lb ed="X" n="0937b21"/><lb ed="R092" n="0970a03"/>至十二三。因六塵對觸六根。卽納前境。雖未能起
<lb ed="X" n="0937b22"/><lb ed="R092" n="0970a04"/>貪愛之心。然好惡等事。粗能了別。有觸因有領納。
<lb ed="X" n="0937b23"/><lb ed="R092" n="0970a05"/>故云觸緣受。此五者屬現在之果也。受緣愛者。從
<lb ed="X" n="0937b24"/><lb ed="R092" n="0970a06"/>十四五。至十八九。貪於種種勝妙資具。及色欲等
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0937c" n="0937c"/>
<lb ed="X" n="0937c01"/><lb ed="R092" n="0970a07"/>境。由領納故。卽起貪愛。故云受緣愛也。愛緣取者。
<lb ed="X" n="0937c02"/><lb ed="R092" n="0970a08"/>從二十歲後。見一切欲境。皆生取著心。思欲廣徧
<lb ed="X" n="0937c03"/><lb ed="R092" n="0970a09"/>追求。由愛生著。故云愛緣取也。取緣有者。旣著諸
<lb ed="X" n="0937c04"/><lb ed="R092" n="0970a10"/>境。惑業相結。善惡有狀。因果不亡。名有。由愛取故。
<lb ed="X" n="0937c05"/><lb ed="R092" n="0970a11"/>積聚牽引。因生諸有。故云取緣有。此三者屬現在
<lb ed="X" n="0937c06"/><lb ed="R092" n="0970a12"/>之因。又以致未來生死之果也。有緣生者。謂六道
<lb ed="X" n="0937c07"/><lb ed="R092" n="0970a13"/>中受生也。旣因果不亡。隨善惡業相。結爲來世之
<lb ed="X" n="0937c08"/><lb ed="R092" n="0970a14"/>生。故云有緣生也。生緣老死者。受生之身熟壞。名
<lb ed="X" n="0937c09"/><lb ed="R092" n="0970a15"/>老死。旣有生終歸老死。故云生緣老死。此二者屬
<lb ed="X" n="0937c10"/><lb ed="R092" n="0970a16"/>未來世之果也。此十二者。緣覺所修之法。乃學道
<lb ed="X" n="0937c11"/><lb ed="R092" n="0970a17"/>之要旨。故解之不厭其詳。</p><p xml:id="pX26p0937c1111" cb:place="inline">要之諸緣雖多。皆因無
<lb ed="X" n="0937c12"/><lb ed="R092" n="0970a18"/>明而起。是無明者。乃生死之根。輪迴之本也。欲修
<lb ed="X" n="0937c13"/><lb ed="R092" n="0970b01"/>行般若者。當以滅無明爲先。惟以般若智觀。照見
<lb ed="X" n="0937c14"/><lb ed="R092" n="0970b02"/>無明。其性本空。非實有體。則智性眞淨。復還妙湛。
<lb ed="X" n="0937c15"/><lb ed="R092" n="0970b03"/>洞徹精了。是爲無明滅。滅則無有無明。亦無無明
<lb ed="X" n="0937c16"/><lb ed="R092" n="0970b04"/>到淨盡處。無明旣盡。則自。行識以下。莫不皆盡。盖
<lb ed="X" n="0937c17"/><lb ed="R092" n="0970b05"/>本旣不存。末安所附。吾知無行。亦無行盡。無識。亦
<lb ed="X" n="0937c18"/><lb ed="R092" n="0970b06"/>無識。盡無名色。亦無名色盡。無六入。亦無六入盡。
<lb ed="X" n="0937c19"/><lb ed="R092" n="0970b07"/>無觸亦無觸盡。無受亦無受盡。無愛亦無愛盡。無
<lb ed="X" n="0937c20"/><lb ed="R092" n="0970b08"/>取亦無取盡。無有亦無有盡。無生亦無生盡。乃至
<lb ed="X" n="0937c21"/><lb ed="R092" n="0970b09"/>無老死。亦無老死到淨盡處。盖無明旣滅。則諸漏
<lb ed="X" n="0937c22"/><lb ed="R092" n="0970b10"/>自盡。煩惱自斷。三毒自消。萬劫塵沙數罪。一時頓
<lb ed="X" n="0937c23"/><lb ed="R092" n="0970b11"/>息。生死輪迴根本。一時頓除矣。此空十二因緣也。
<lb ed="X" n="0937c24"/><lb ed="R092" n="0970b12"/>是無緣覺法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0938a" n="0938a"/>
<lb ed="X" n="0938a01"/><lb ed="R092" n="0970b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938a0101">無苦集滅道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938a02"/><lb ed="R092" n="0970b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938a0201">然不但空。十二因緣也。如生死苦果曰苦。謂生老
<lb ed="X" n="0938a03"/><lb ed="R092" n="0970b15"/>病死五陰熾。求不得。冤憎會。愛別離。八苦現前逼
<lb ed="X" n="0938a04"/><lb ed="R092" n="0970b16"/>惱也。惑業苦因曰集。謂煩惱結業。召致八苦。過去
<lb ed="X" n="0938a05"/><lb ed="R092" n="0970b17"/>集。致現在苦。現在集。致未來苦也。此二者世間之
<lb ed="X" n="0938a06"/><lb ed="R092" n="0970b18"/>因果也。涅槃樂果曰滅。謂結業盡。則生死八苦永
<lb ed="X" n="0938a07"/><lb ed="R092" n="0971a01"/>盡也。道品樂因曰道。謂治結業。須修三十七道品
<lb ed="X" n="0938a08"/><lb ed="R092" n="0971a02"/>也。此二者出世間之因果也。三十七道品。詳見卷
<lb ed="X" n="0938a09"/><lb ed="R092" n="0971a03"/>末。說此四諦者。欲令衆生。知苦斷集。慕滅修道。離
<lb ed="X" n="0938a10"/><lb ed="R092" n="0971a04"/>苦得樂也。此本聲聞之人。所觀之境。大乘菩薩。照
<lb ed="X" n="0938a11"/><lb ed="R092" n="0971a05"/>了此境。當體空寂。不但無苦集。亦無滅道。此空四
<lb ed="X" n="0938a12"/><lb ed="R092" n="0971a06"/>諦也。是無聲聞法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938a13"/><lb ed="R092" n="0971a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938a1301">無智亦無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938a14"/><lb ed="R092" n="0971a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938a1401">不但空四諦也。如能觀之慧爲智。所照之理爲得。
<lb ed="X" n="0938a15"/><lb ed="R092" n="0971a09"/>此二者菩薩法也。以法而言。智理全是空的。不容
<lb ed="X" n="0938a16"/><lb ed="R092" n="0971a10"/>別有。有卽是妄。是本無也。以人而言。則修般若人。
<lb ed="X" n="0938a17"/><lb ed="R092" n="0971a11"/>能所兩忘。智理俱泯。是能無也。能無旣盡。與本無
<lb ed="X" n="0938a18"/><lb ed="R092" n="0971a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0938a1801" n="0938a1801"/><anchor xml:id="beg0938a1801" n="0938a1801"/>已<anchor xml:id="end0938a1801"/>契。尙何智得之有乎。此人法皆空也。是無菩薩
<lb ed="X" n="0938a19"/><lb ed="R092" n="0971a13"/>法。眞空之無所得如此。</p>
<lb ed="X" n="0938a20"/><lb ed="R092" n="0971a14"/><p xml:id="pX26p0938a2001">此段自是故空中至此。明初地至大乘。皆當了此
<lb ed="X" n="0938a21"/><lb ed="R092" n="0971a15"/>蘊空法。以復眞體。詳申五蘊皆空句。以應自在意。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0938a22"/><lb ed="R092" n="0971a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">五蘊顯無得分</cb:mulu><head>○五蘊顯無得分</head>
<lb ed="X" n="0938a23"/><lb ed="R092" n="0971a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938a2301">以無所得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938a24"/><lb ed="R092" n="0971a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938a2401">因這一無所得的緣故。</p><p xml:id="pX26p0938a2410" cb:place="inline">○此句雖承上起下之文。
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0938b" n="0938b"/>
<lb ed="X" n="0938b01"/><lb ed="R092" n="0971b01"/>然無所得。是入般若之要門。而修般若之大途。故
<lb ed="X" n="0938b02"/><lb ed="R092" n="0971b02"/>特立標顯無得爲一科。學者宜知所鏡也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b03"/><lb ed="R092" n="0971b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">六明菩薩依分</cb:mulu><head>○六明菩薩依分</head>
<lb ed="X" n="0938b04"/><lb ed="R092" n="0971b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b0401">菩提薩埵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b05"/><lb ed="R092" n="0971b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b0501">梵語也。略云菩薩。華言覺有情。埵音垛。</p><p xml:id="pX26p0938b0516" cb:place="inline">故菩薩起
<lb ed="X" n="0938b06"/><lb ed="R092" n="0971b06"/>初。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b07"/><lb ed="R092" n="0971b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b0701">依般若波羅蜜多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b08"/><lb ed="R092" n="0971b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b0801">遵依。著以智慧到彼岸的法門修學。洞見自性淸
<lb ed="X" n="0938b09"/><lb ed="R092" n="0971b09"/>淨。證入眞空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b10"/><lb ed="R092" n="0971b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1001">故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b11"/><lb ed="R092" n="0971b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1101">因這緣故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b12"/><lb ed="R092" n="0971b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1201">心無罣<note place="inline">音卦</note>礙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b13"/><lb ed="R092" n="0971b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1301">所以不爲蘊等諸法所牽罣。不爲生滅等諸相所
<lb ed="X" n="0938b14"/><lb ed="R092" n="0971b14"/>窒礙。淸淨本然。周徧自在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b15"/><lb ed="R092" n="0971b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1501">無罣礙故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b16"/><lb ed="R092" n="0971b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1601">因這心無牽卦。無窒礙的緣故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b17"/><lb ed="R092" n="0971b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b1701">無有恐怖。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b18"/><lb ed="R092" n="0971b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938b1801">怖音布。畏也。</p><p xml:id="pX26p0938b1806" cb:place="inline">世間衆生。由貪戀迷惑爲罣礙。故恐
<lb ed="X" n="0938b19"/><lb ed="R092" n="0972a01"/>生死之尋。怖煩惱之障。雖修出世法者。由虗妄希
<lb ed="X" n="0938b20"/><lb ed="R092" n="0972a02"/>求爲罣礙。於本幻之生死而生恐。於非眞之果報
<lb ed="X" n="0938b21"/><lb ed="R092" n="0972a03"/>而生怖。情存勝見。心希妙境。天魔伺便。爲作侵擾。
<lb ed="X" n="0938b22"/><lb ed="R092" n="0972a04"/>令人俱畏。旣無罣礙。則心無業縛。如太虗空。更有
<lb ed="X" n="0938b23"/><lb ed="R092" n="0972a05"/>甚麼可怕。有甚麼可畏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b24"/><lb ed="R092" n="0972a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938b2401">遠離顚倒夢想。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0938c" n="0938c"/>
<lb ed="X" n="0938c01"/><lb ed="R092" n="0972a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c0101">迷眞曰顚。逐妄曰倒。夢者神遊妄境。夙習未亡也。
<lb ed="X" n="0938c02"/><lb ed="R092" n="0972a08"/>想者攀緣亂想。識性妄行也。皆是妄爲五蘊所纏。
<lb ed="X" n="0938c03"/><lb ed="R092" n="0972a09"/>凡夫之倒想也。二乘所修諦緣之法。亦同顚倒。期
<lb ed="X" n="0938c04"/><lb ed="R092" n="0972a10"/>虗幻之果。亦同夢想。總由不能無罣礙之心耳。遠
<lb ed="X" n="0938c05"/><lb ed="R092" n="0972a11"/>離者。諸障本從罣礙而生。罣礙旣空。則顚倒夢想
<lb ed="X" n="0938c06"/><lb ed="R092" n="0972a12"/>諸障。自遠遠離去矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c07"/><lb ed="R092" n="0972a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c0701">究竟涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c08"/><lb ed="R092" n="0972a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c0801">到底得箇大滅度。大淸淨而直登諸佛彼岸矣。</p><p xml:id="pX26p0938c0819" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0938c09"/><lb ed="R092" n="0972a15"/>涅槃。云大滅度。乃大淸淨處。無生無滅之地。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c10"/><lb ed="R092" n="0972a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">七明諸佛依分</cb:mulu><head>○七明諸佛依分</head>
<lb ed="X" n="0938c11"/><lb ed="R092" n="0972a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c1101">三世諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c12"/><lb ed="R092" n="0972a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c1201">不但菩薩如此修證。卽過去。現在。未來。這三世的
<lb ed="X" n="0938c13"/><lb ed="R092" n="0972b01"/>諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c14"/><lb ed="R092" n="0972b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c1401">依般若波羅蜜多故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c15"/><lb ed="R092" n="0972b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c1501">起初。亦皆依著這以智慧而到彼岸的法門修行
<lb ed="X" n="0938c16"/><lb ed="R092" n="0972b04"/>因證眞空故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c17"/><lb ed="R092" n="0972b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0938c1701">得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c18"/><lb ed="R092" n="0972b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0938c1801">所以得成這無上正等正覺的果位。</p><p xml:id="pX26p0938c1815" cb:place="inline">○梵語阿耨
<lb ed="X" n="0938c19"/><lb ed="R092" n="0972b07"/>多羅。華云無上。梵語語三藐。華云正等。梵語三菩。
<lb ed="X" n="0938c20"/><lb ed="R092" n="0972b08"/>提。華云正覺。</p><p xml:id="pX26p0938c2006" cb:place="inline">○菩薩依般若而得涅槃。諸佛依般
<lb ed="X" n="0938c21"/><lb ed="R092" n="0972b09"/>若而得菩提。爲佛佛大同之道。萬法流出之宗者。
<lb ed="X" n="0938c22"/><lb ed="R092" n="0972b10"/>惟般若之法哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c23"/><lb ed="R092" n="0972b11"/><p xml:id="pX26p0938c2301">△密分自故知至末爲密說密中分三。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c24"/><lb ed="R092" n="0972b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">初呪義結經分</cb:mulu><head>○初呪義結經分</head>
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0939a" n="0939a"/>
<lb ed="X" n="0939a01"/><lb ed="R092" n="0972b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a0101">故知般若波羅蜜多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a02"/><lb ed="R092" n="0972b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a0201">因這緣故。乃知以智慧而到彼岸的法門。秘密神
<lb ed="X" n="0939a03"/><lb ed="R092" n="0972b15"/>妙。有呪義焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a04"/><lb ed="R092" n="0972b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a0401">是大神呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a05"/><lb ed="R092" n="0972b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a0501">衆生自無始以來。妄結五蘊根塵等法。迷強難破。
<lb ed="X" n="0939a06"/><lb ed="R092" n="0972b18"/>一時空於觀照之智。則般若功用。如勇猛之神兵。
<lb ed="X" n="0939a07"/><lb ed="R092" n="0973a01"/>能破衆魔。是大神之密呪也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a08"/><lb ed="R092" n="0973a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a0801">是大明呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a09"/><lb ed="R092" n="0973a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a0901">靈鑒全彰。眞理洞徹。諦緣俱遣。智得雙亡。則般若
<lb ed="X" n="0939a10"/><lb ed="R092" n="0973a04"/>功用。如長夜之明燈。能破幽暗。是大明之密呪也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a11"/><lb ed="R092" n="0973a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a1101">是無上呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a12"/><lb ed="R092" n="0973a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a1201">菩薩依之而究竟涅槃。則般若功用。旣神且明。能
<lb ed="X" n="0939a13"/><lb ed="R092" n="0973a07"/>臻至詣。是無以加上之密呪也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a14"/><lb ed="R092" n="0973a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a1401">是無等等呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a15"/><lb ed="R092" n="0973a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a1501">諸佛依之而得菩提。則般若神功。無與同者。非特
<lb ed="X" n="0939a16"/><lb ed="R092" n="0973a10"/>無上。是並無與之齊等的密呪也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a17"/><lb ed="R092" n="0973a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二先出呪益分</cb:mulu><head>○二先出呪益分</head>
<lb ed="X" n="0939a18"/><lb ed="R092" n="0973a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a1801">能除一切苦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a19"/><lb ed="R092" n="0973a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a1901">般若呪之功用廣大如此。自能消除世間一切苦
<lb ed="X" n="0939a20"/><lb ed="R092" n="0973a14"/>厄。令衆生得大快樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a21"/><lb ed="R092" n="0973a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939a2101">眞實不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939a22"/><lb ed="R092" n="0973a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939a2201">我所說的。都是眞實話。不比虗妄。衆生所當歡喜
<lb ed="X" n="0939a23"/><lb ed="R092" n="0973a17"/>信受。而奉以爲脫苦之良方者也。而要非證眞空
<lb ed="X" n="0939a24"/><lb ed="R092" n="0973a18"/>者不能。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0939b" n="0939b"/>
<lb ed="X" n="0939b01"/><lb ed="R092" n="0973b01"/><p xml:id="pX26p0939b0101">自以無所得至此段。詳申度一切苦厄。以應菩薩
<lb ed="X" n="0939b02"/><lb ed="R092" n="0973b02"/>意。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0939b03"/><lb ed="R092" n="0973b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三標名說呪分</cb:mulu><head>○三標名說呪分</head><p xml:id="pX26p0939b0308" cb:place="inline">十分畢。</p>
<lb ed="X" n="0939b04"/><lb ed="R092" n="0973b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939b0401">故說般若波羅蜜多呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939b05"/><lb ed="R092" n="0973b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939b0501">般若呪之能除苦如此。所以要把這呪。明白說出。
<lb ed="X" n="0939b06"/><lb ed="R092" n="0973b06"/>令大衆得知。以便持誦。</p><p xml:id="pX26p0939b0610" cb:place="inline">○呪以秘密爲體。以神妙
<lb ed="X" n="0939b07"/><lb ed="R092" n="0973b07"/>爲用。以感應不可思議爲相。但令人受利受樂。不
<lb ed="X" n="0939b08"/><lb ed="R092" n="0973b08"/>令人生知生見。此呪義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939b09"/><lb ed="R092" n="0973b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0939b0901">卽說呪曰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939b10"/><lb ed="R092" n="0973b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939b1001">卽便說呪。與衆生共聽曰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939b11"/><lb ed="R092" n="0973b11"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0939b1101">揭諦揭諦。波羅揭諦。波羅僧揭諦。菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0939b12"/><lb ed="R092" n="0973b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0939b1201">此呪語也。呪語古皆不翻。略有五義。一是諸佛密
<lb ed="X" n="0939b13"/><lb ed="R092" n="0973b13"/>語。惟佛與佛。能相解了。非下凡所知。二是總持。一
<lb ed="X" n="0939b14"/><lb ed="R092" n="0973b14"/>一字句。含藏多義。三或是鬼神王名。呼之勅以守
<lb ed="X" n="0939b15"/><lb ed="R092" n="0973b15"/>護行人。四是諸佛密印。如王印信。無往不通。五不
<lb ed="X" n="0939b16"/><lb ed="R092" n="0973b16"/>思議力所加持。但能密誦。卽獲密益。故皆不翻。註
<lb ed="X" n="0939b17"/><lb ed="R092" n="0973b17"/>者亦都不加解釋。恐其獲罪故也。</p><p xml:id="pX26p0939b1714" cb:place="inline">寬大師曰。近有
<lb ed="X" n="0939b18"/><lb ed="R092" n="0973b18"/>將楞嚴大悲等呪。杜譯謬解者。破壞佛法。可笑可
<lb ed="X" n="0939b19"/><lb ed="R092" n="0974a01"/>嘆。彼自詡能闡秘密。不知正是謗毀如來正法輪
<lb ed="X" n="0939b20"/><lb ed="R092" n="0974a02"/>也。抑聞之賢首曰。梵語揭諦。此云度。又言揭諦者。
<lb ed="X" n="0939b21"/><lb ed="R092" n="0974a03"/>自度度他也。梵語波羅。此云彼岸。言彼岸可度而
<lb ed="X" n="0939b22"/><lb ed="R092" n="0974a04"/>到也。梵語僧。此云衆也。普也。言自他普度。總到彼
<lb ed="X" n="0939b23"/><lb ed="R092" n="0974a05"/>岸也。菩提者。到何等彼岸。謂大菩薩處也。梵語薩
<lb ed="X" n="0939b24"/><lb ed="R092" n="0974a06"/>婆訶。此云疾速也。言願令所作。疾速成就也。或又
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0939c" n="0939c"/>
<lb ed="X" n="0939c01"/><lb ed="R092" n="0974a07"/>曰。揭諦揭諦者。卽大神之意也。波羅揭諦者。卽大
<lb ed="X" n="0939c02"/><lb ed="R092" n="0974a08"/>明之意也。波羅僧揭諦者。卽無上之意也。菩提薩
<lb ed="X" n="0939c03"/><lb ed="R092" n="0974a09"/>婆訶者。卽無等等之意也。此二說似可從。姑存以
<lb ed="X" n="0939c04"/><lb ed="R092" n="0974a10"/>饜求解者之心。然違不翻之例。故不敢編入正註
<lb ed="X" n="0939c05"/><lb ed="R092" n="0974a11"/>也。要之呪語不翻者。一明言說相空。一明心緣相
<lb ed="X" n="0939c06"/><lb ed="R092" n="0974a12"/>空欲令人斷言語之道。息思想之心。萬法歸一故
<lb ed="X" n="0939c07"/><lb ed="R092" n="0974a13"/>也。又呪者。將全經大意。總括於幾句密語之中。經
<lb ed="X" n="0939c08"/><lb ed="R092" n="0974a14"/>卽是顯說的呪。呪卽是密說的經。兼持則雙美俻
<lb ed="X" n="0939c09"/><lb ed="R092" n="0974a15"/>具。單誦亦交攝不遺。持呪卽持經。知經卽知呪。固
<lb ed="X" n="0939c10"/><lb ed="R092" n="0974a16"/>不必強求解說也。</p>
<lb ed="X" n="0939c11"/><lb ed="R092" n="0974a17"/><p xml:id="pX26p0939c1101">末段呪語。總收全文。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0939c12"/><lb ed="R092" n="0974a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">補遺</cb:mulu><head>○補遺</head>
<lb ed="X" n="0939c13"/><lb ed="R092" n="0974b01"/><p xml:id="pX26p0939c1301">三十七道品　謂四念處。四正勤。四神足。五根五
<lb ed="X" n="0939c14"/><lb ed="R092" n="0974b02"/>力。七覺支八正道也。四念處者。身也受也。心也法
<lb ed="X" n="0939c15"/><lb ed="R092" n="0974b03"/>也。盖佛示權機入觀之智。當須觀身不淨。觀受是
<lb ed="X" n="0939c16"/><lb ed="R092" n="0974b04"/>苦。觀心無常。觀法無我。此乃從凡入聖最初一
<lb ed="X" n="0939c17"/><lb ed="R092" n="0974b05"/>步下手工夫。念念無間。故云念處也。四正勤者。已
<lb ed="X" n="0939c18"/><lb ed="R092" n="0974b06"/>作之惡。勤令不增。未作之惡。勤令不起。已作之善。
<lb ed="X" n="0939c19"/><lb ed="R092" n="0974b07"/>勤令增長。未作之善。勤令得生也。四神足者。集也。
<lb ed="X" n="0939c20"/><lb ed="R092" n="0974b08"/>心也。進也。我也。集卽煩惱定斷。心卽如常在念。進
<lb ed="X" n="0939c21"/><lb ed="R092" n="0974b09"/>卽一刻無間。我卽打成一片也。五根者。信根。進根。
<lb ed="X" n="0939c22"/><lb ed="R092" n="0974b10"/>念根。定根。慧根也。謂信而不疑。進而不退。念而不
<lb ed="X" n="0939c23"/><lb ed="R092" n="0974b11"/>息。定而不散。慧而不沉也。五力者。卽信力。進力。念
<lb ed="X" n="0939c24"/><lb ed="R092" n="0974b12"/>力。定力。慧力也。七覺支者。念擇進喜輕定捨也。念
<pb ed="X" xml:id="X26.0569.0940a" n="0940a"/>
<lb ed="X" n="0940a01"/><lb ed="R092" n="0974b13"/>謂心心不住。一刻不停也。擇者揀擇眞僞。能辨緇
<lb ed="X" n="0940a02"/><lb ed="R092" n="0974b14"/>朱也。進者直而不枉。勇猛無曲也。喜者得乎禪悅。
<lb ed="X" n="0940a03"/><lb ed="R092" n="0974b15"/>通身踴躍也。輕者頓歇塵勞。心得自在也。定者埋
<lb ed="X" n="0940a04"/><lb ed="R092" n="0974b16"/>根千尺。八風不動也。舍者根塵解脫。不復緖生也。
<lb ed="X" n="0940a05"/><lb ed="R092" n="0974b17"/>八正道者。見思語業命進念定也。正見者。無一異
<lb ed="X" n="0940a06"/><lb ed="R092" n="0974b18"/>有無斷常等見也。正思者。六識空空。意淸淨也。正
<lb ed="X" n="0940a07"/><lb ed="R092" n="0975a01"/>語者。歌佛法僧。口淸淨也。正業者。無殺盜婬。身淸
<lb ed="X" n="0940a08"/><lb ed="R092" n="0975a02"/>淨也。正命者。緖佛之慧。入乎聖流也。正進者。精而
<lb ed="X" n="0940a09"/><lb ed="R092" n="0975a03"/>無雜。不憚疲倦也。正念者。一心不亂。切之又切也。
<lb ed="X" n="0940a10"/><lb ed="R092" n="0975a04"/>正定者。超乎四禪四空一切諸有也。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0936a0801" to="#end0936a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0936a1201" to="#end0936a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0936a1601" to="#end0936a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0937a0701" to="#end0937a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0937a1001" to="#end0937a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0937a1401" to="#end0937a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0937a2401" to="#end0937a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0937b1301" to="#end0937b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0937b1901" to="#end0937b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0938a1801" to="#end0938a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0935001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0935001">（原本ニハ，訶ノ下ニ一本無此二字ノ割註アリ。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0936a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0936a0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0936a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0936a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0936a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0936a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0937a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0937a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0937a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0937a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0937b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937b1301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0937b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0937b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0938a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0938a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>