<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0570">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 570 般若心經解義</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 570 般若心經解義</title>
			<author>淸 <name role="" type="person">徐槐廷</name>解義</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">570</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經解義</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15150">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15150</charName>
				<mapping cb:dec="998190" type="PUA">U+F3B2E</mapping>
			<mapping type="unicode">U+29BED</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬢</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬃-示+(眉-目+貝)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15470">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15470</charName>
				<mapping cb:dec="998510" type="PUA">U+F3C6E</mapping>
			<mapping type="unicode">U+7CA4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>粵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(奧-釆+米)-大+ㄎ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:10">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0940b" n="0940b"/>
<lb ed="X" n="0940b01"/>
<cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若心經解義</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0940b02"/><cb:docNumber>No. 570</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0940b03"/><lb ed="R092" n="0976a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0940001" n="0940001"/>般若心經解義</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0940b04"/>
<lb ed="X" n="0940b05"/><lb ed="R092" n="0976a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0940b0501">註　般若。華言智慧。卽人之本性。超情離見。湛寂
<lb ed="X" n="0940b06"/><lb ed="R092" n="0976a03"/>圓明之稱。般若體用淸淨。如如圓滿。細分有三。一
<lb ed="X" n="0940b07"/><lb ed="R092" n="0976a04"/>實相般若。無相之相。名爲實相。卽經云不生不滅
<lb ed="X" n="0940b08"/><lb ed="R092" n="0976a05"/>是也。二觀照般若。離相之照。名爲觀照。經云行深
<lb ed="X" n="0940b09"/><lb ed="R092" n="0976a06"/>照見是也。實相卽所照眞理。觀照卽能照妙慧。實
<lb ed="X" n="0940b10"/><lb ed="R092" n="0976a07"/>相是體。觀照是用。三文字般若。卽言說章句。能詮
<lb ed="X" n="0940b11"/><lb ed="R092" n="0976a08"/>般若者是。波羅蜜多。此云到彼岸。對苦海言之也。
<lb ed="X" n="0940b12"/><lb ed="R092" n="0976a09"/>多字作梵音語助詞。有智慧者。照破煩惱。不溺情
<lb ed="X" n="0940b13"/><lb ed="R092" n="0976a10"/>波。生死超然。妙契本有。卽憑此般若之眞體妙用。
<lb ed="X" n="0940b14"/><lb ed="R092" n="0976a11"/>以超登彼岸也。心是般若心。乃諸佛之性體。以般
<lb ed="X" n="0940b15"/><lb ed="R092" n="0976a12"/>若到彼岸。不外自識此心。經者徑也。是修行之徑
<lb ed="X" n="0940b16"/><lb ed="R092" n="0976a13"/>路也。題兼華梵兩言。顯標宗旨。</p>
<lb ed="X" n="0940b17"/><lb ed="R092" n="0976a14"/><p xml:id="pX26p0940b1701">論　此經總爲世人耽著現前幻境。造種種業。迷
<lb ed="X" n="0940b18"/><lb ed="R092" n="0976a15"/>眞喪本。萬劫墮落。輾轉受苦。總無出期。佛在覺中。
<lb ed="X" n="0940b19"/><lb ed="R092" n="0976a16"/>哀憫慘切。冀人因言悟道。以脫離苦海。特說此觀
<lb ed="X" n="0940b20"/><lb ed="R092" n="0976a17"/>照妙法。揭醒心無罣礙大自在之眞境。六百卷般
<lb ed="X" n="0940b21"/><lb ed="R092" n="0976a18"/>若義蘊。都該括於二百六十字之內。大意秉六如
<lb ed="X" n="0940b22"/><lb ed="R092" n="0976b01"/>之觀智。掃五蘊之空華。表生佛之一如。達眞如之
<lb ed="X" n="0940b23"/><lb ed="R092" n="0976b02"/>實相。括金剛經之奧旨。而歸簡易者。此經是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0940b24"/><lb ed="R092" n="0976b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0940b2401">觀自在菩薩。行深般若波羅蜜多時。照見五蘊皆空。
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0940c" n="0940c"/>
<lb ed="X" n="0940c01"/><lb ed="R092" n="0976b04"/>度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0940c02"/><lb ed="R092" n="0976b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0940c0201">註　觀。卽下照見。自在。卽下心無罣礙。自其聞聲
<lb ed="X" n="0940c03"/><lb ed="R092" n="0976b06"/>赴感而言。稱觀世音。自其不見一法之體而言。曰
<lb ed="X" n="0940c04"/><lb ed="R092" n="0976b07"/>觀自在。菩薩。華言覺有情。謂能以此自在觀智自
<lb ed="X" n="0940c05"/><lb ed="R092" n="0976b08"/>覺。幷覺一切有情衆生也。行。功行也。亦修行也。深。
<lb ed="X" n="0940c06"/><lb ed="R092" n="0976b09"/>窮微極妙也。般若。兼實相觀照說。波羅蜜多。卽是
<lb ed="X" n="0940c07"/><lb ed="R092" n="0976b10"/>到彼岸。謂觀照般若。契合實相。乃全體究竟之義。
<lb ed="X" n="0940c08"/><lb ed="R092" n="0976b11"/>時。謂功行圓滿之時。照者。般若之靈光。體也。見者。
<lb ed="X" n="0940c09"/><lb ed="R092" n="0976b12"/>無相之慧眼。用也。卽上文所云觀也。蘊。藏也。以其
<lb ed="X" n="0940c10"/><lb ed="R092" n="0976b13"/>伏藏陰覆。纏縛人心。故名蘊。五蘊。卽下文色受想
<lb ed="X" n="0940c11"/><lb ed="R092" n="0976b14"/>行識也。色謂幻色。受謂領納。想謂妄想。行謂遷流
<lb ed="X" n="0940c12"/><lb ed="R092" n="0976b15"/>造作。識謂明了分別。識卽心主。受想行。是心所發
<lb ed="X" n="0940c13"/><lb ed="R092" n="0976b16"/>也。凡人一身。不出色心二法。色蘊惟一。心蘊有受
<lb ed="X" n="0940c14"/><lb ed="R092" n="0976b17"/>想行識四種。衆生受生死苦。俱從五蘊。不得解脫
<lb ed="X" n="0940c15"/><lb ed="R092" n="0976b18"/>來。菩薩行深般若。證知五蘊各無自性。徹底是個
<lb ed="X" n="0940c16"/><lb ed="R092" n="0977a01"/>眞空也。度。度脫也。逼迫爲苦。被困爲厄。菩薩照五
<lb ed="X" n="0940c17"/><lb ed="R092" n="0977a02"/>蘊空寂。離生死海。復憫衆生顚倒妄想。受諸苦惱。
<lb ed="X" n="0940c18"/><lb ed="R092" n="0977a03"/>故說此般若法門。令其修習。離苦得樂也。</p>
<lb ed="X" n="0940c19"/><lb ed="R092" n="0977a04"/><p xml:id="pX26p0940c1901">論　此序能行般若之大菩薩。自度度人。以爲修
<lb ed="X" n="0940c20"/><lb ed="R092" n="0977a05"/>行之標準也。四句爲全經之綱。佛說此經。專以度
<lb ed="X" n="0940c21"/><lb ed="R092" n="0977a06"/>衆生苦厄爲心。五蘊爲萬苦根株。衆生未能空此。
<lb ed="X" n="0940c22"/><lb ed="R092" n="0977a07"/>故縈纏苦厄。如蠶作繭。於百沸湯中。頭出頭沒。絲
<lb ed="X" n="0940c23"/><lb ed="R092" n="0977a08"/>無斷日。菩薩旣斷蘊絲。故得空色兩融。智悲俱運。
<lb ed="X" n="0940c24"/><lb ed="R092" n="0977a09"/>不但能自出苦海。又能救度衆生。同出苦海。究其
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0941a" n="0941a"/>
<lb ed="X" n="0941a01"/><lb ed="R092" n="0977a10"/>神通。祇此慧覺虗含。洞徹源底。照見五蘊皆空而
<lb ed="X" n="0941a02"/><lb ed="R092" n="0977a11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0941a0201" n="0941a0201"/><anchor xml:id="beg0941a0201" n="0941a0201"/>已<anchor xml:id="end0941a0201"/>。六字是全經要旨。最重。不照見。則妄念起滅。生
<lb ed="X" n="0941a03"/><lb ed="R092" n="0977a12"/>死無休。是名煩惱海無一得自在也。能照見。則一
<lb ed="X" n="0941a04"/><lb ed="R092" n="0977a13"/>眞常湛。萬法圓融。是名眞空界無一不自在也。菩
<lb ed="X" n="0941a05"/><lb ed="R092" n="0977a14"/>薩自心淸淨圓融。略無罣礙。故能自度度人。此經
<lb ed="X" n="0941a06"/><lb ed="R092" n="0977a15"/>誠療衆苦之靈丹。渡迷津之寶筏也。</p>
<lb ed="X" n="0941a07"/><lb ed="R092" n="0977a16"/><p xml:id="pX26p0941a0701">講　阿難說。我敎有觀自在菩薩者。功行最深。具
<lb ed="X" n="0941a08"/><lb ed="R092" n="0977a17"/>大智慧。造到彼岸之時。照見自<anchor xml:id="nkr_note_add_0941a0801" n="0941a0801"/><anchor xml:id="beg0941a0801" n="0941a0801"/>己<anchor xml:id="end0941a0801"/>之五蘊。與衆生
<lb ed="X" n="0941a09"/><lb ed="R092" n="0977a18"/>之五蘊。皆屬空虗。於<anchor xml:id="nkr_note_add_0941a0901" n="0941a0901"/><anchor xml:id="beg0941a0901" n="0941a0901"/>己<anchor xml:id="end0941a0901"/>則修無上菩提。於人則多
<lb ed="X" n="0941a10"/><lb ed="R092" n="0977b01"/>方接引。俾一切苦惱之厄。盡歸解脫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941a11"/><lb ed="R092" n="0977b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0941a1101">舍利子。色不異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。受
<lb ed="X" n="0941a12"/><lb ed="R092" n="0977b03"/>想行識。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941a13"/><lb ed="R092" n="0977b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0941a1301">註　舍利子。卽舍利弗尊者。聲聞乘中。智慧第一。
<lb ed="X" n="0941a14"/><lb ed="R092" n="0977b05"/>在如來十大弟子之列。佛故呼而吿之。色卽四大
<lb ed="X" n="0941a15"/><lb ed="R092" n="0977b06"/>幻色。空乃般若眞空。色不異空。是破凡夫有見。執
<lb ed="X" n="0941a16"/><lb ed="R092" n="0977b07"/>色爲實色也。空不異色。是破二乘耽枯。墮空爲偏
<lb ed="X" n="0941a17"/><lb ed="R092" n="0977b08"/>空也。知幻色非色。眞空不空。故曰不異。舍空別無
<lb ed="X" n="0941a18"/><lb ed="R092" n="0977b09"/>色。而色卽空。舍色別無空。而空卽色。故曰卽是。色
<lb ed="X" n="0941a19"/><lb ed="R092" n="0977b10"/>空雖對擧。本意惟歸於空。五蘊先言色者。以色是
<lb ed="X" n="0941a20"/><lb ed="R092" n="0977b11"/>堅固妄想。凝結成象。最易執著。若於此勘破。其餘
<lb ed="X" n="0941a21"/><lb ed="R092" n="0977b12"/>四蘊。胥冰消矣。亦復如是。例上色蘊。亦作如是觀
<lb ed="X" n="0941a22"/><lb ed="R092" n="0977b13"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0941a23"/><lb ed="R092" n="0977b14"/><p xml:id="pX26p0941a2301">論　此明空理。卽觀照般若也。衆生由迷眞空。而
<lb ed="X" n="0941a24"/><lb ed="R092" n="0977b15"/>受幻色。菩薩修般若觀慧。照了幻色卽是眞空。幻
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0941b" n="0941b"/>
<lb ed="X" n="0941b01"/><lb ed="R092" n="0977b16"/>色如泡影露電。當其出現。何嘗無像。一刹那頃。變
<lb ed="X" n="0941b02"/><lb ed="R092" n="0977b17"/>滅歸空。色不異空也。眞空如圓明大鏡。當其虗懸。
<lb ed="X" n="0941b03"/><lb ed="R092" n="0977b18"/>何嘗有物。一有照見。隨成形色。空不異色也。變色
<lb ed="X" n="0941b04"/><lb ed="R092" n="0978a01"/>爲空。色卽是空也。隨空見色。空卽是色也。不異卽
<lb ed="X" n="0941b05"/><lb ed="R092" n="0978a02"/>是。總言色與空。無二見處。</p>
<lb ed="X" n="0941b06"/><lb ed="R092" n="0978a03"/><p xml:id="pX26p0941b0601">講　弟子舍利子。正是欲脫離苦厄者。菩薩呼其
<lb ed="X" n="0941b07"/><lb ed="R092" n="0978a04"/>名而吿之曰。舍利子。爾知世間有形者爲色。無形
<lb ed="X" n="0941b08"/><lb ed="R092" n="0978a05"/>者爲空。不知色乃夢幻泡影。不異夫空也。空乃一
<lb ed="X" n="0941b09"/><lb ed="R092" n="0978a06"/>眞顯露。不異夫色也。色不卽是空乎。空不卽是色
<lb ed="X" n="0941b10"/><lb ed="R092" n="0978a07"/>乎。夫因色而有受。因受而有想。因想而有行。行之
<lb ed="X" n="0941b11"/><lb ed="R092" n="0978a08"/>不得。則識於心而不忘。五者相因而見者也。今色
<lb ed="X" n="0941b12"/><lb ed="R092" n="0978a09"/>旣是空。則受想行識亦復如是矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941b13"/><lb ed="R092" n="0978a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0941b1301">舍利子。是諸法空相。不生不滅。不垢不淨。不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941b14"/><lb ed="R092" n="0978a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0941b1401">註　是字。直指之詞。諸法。涵下根塵處界諦緣度
<lb ed="X" n="0941b15"/><lb ed="R092" n="0978a12"/>等。空相。乃眞空妙相。卽般若實相。卽眞如自性也。
<lb ed="X" n="0941b16"/><lb ed="R092" n="0978a13"/>以其如如不動。非有非非有。故曰空相。六不字。就
<lb ed="X" n="0941b17"/><lb ed="R092" n="0978a14"/>此本空釋出眞體。緣至爲生。緣散爲滅。五濁惡境
<lb ed="X" n="0941b18"/><lb ed="R092" n="0978a15"/>爲垢。無爲偏空爲淨。眞理漸圓爲增。惑障漸消爲
<lb ed="X" n="0941b19"/><lb ed="R092" n="0978a16"/>減。惟此眞空之體。原自無生。何復有滅。自來不垢。
<lb ed="X" n="0941b20"/><lb ed="R092" n="0978a17"/>淨亦強名。在聖不增。處凡不減。</p>
<lb ed="X" n="0941b21"/><lb ed="R092" n="0978a18"/><p xml:id="pX26p0941b2101">論　此顯空體。卽實相般若也。上文<anchor xml:id="nkr_note_add_0941b2101" n="0941b2101"/><anchor xml:id="beg0941b2101" n="0941b2101"/>已<anchor xml:id="end0941b2101"/>明五蘊皆
<lb ed="X" n="0941b22"/><lb ed="R092" n="0978b01"/>空之理。隱然顯出一箇眞空相。恐人第認作觀照
<lb ed="X" n="0941b23"/><lb ed="R092" n="0978b02"/>工夫。而未知眞空實相。所以就諸法中。指點出空
<lb ed="X" n="0941b24"/><lb ed="R092" n="0978b03"/>相來。言法證於空。離妄卽眞。眞性歷劫不毀。故不
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0941c" n="0941c"/>
<lb ed="X" n="0941c01"/><lb ed="R092" n="0978b04"/>生不滅。眞性本來不染。故不垢不淨。眞性不著一
<lb ed="X" n="0941c02"/><lb ed="R092" n="0978b05"/>物。故不增不減。不生。故無生死相。不滅。故無涅槃
<lb ed="X" n="0941c03"/><lb ed="R092" n="0978b06"/>相。不垢。故無煩惱相。不淨。故無菩薩相。不增。故無
<lb ed="X" n="0941c04"/><lb ed="R092" n="0978b07"/>結業相。不減。故無解脫相。</p>
<lb ed="X" n="0941c05"/><lb ed="R092" n="0978b08"/><p xml:id="pX26p0941c0501">講　舍利子。是眞性常淸常淨。毫無法相可名。不
<lb ed="X" n="0941c06"/><lb ed="R092" n="0978b09"/>誠爲諸法中之空相乎。言乎其妙。則常存不敝。不
<lb ed="X" n="0941c07"/><lb ed="R092" n="0978b10"/>生不滅也。湛然淸虗。不垢不淨也。自然恰好。不增
<lb ed="X" n="0941c08"/><lb ed="R092" n="0978b11"/>不減也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941c09"/><lb ed="R092" n="0978b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0941c0901">是故空中無色。無受想行識。無眼耳鼻舌身意。無色
<lb ed="X" n="0941c10"/><lb ed="R092" n="0978b13"/>聲香味觸法。無眼界。乃至無意識界。無無明。亦無無
<lb ed="X" n="0941c11"/><lb ed="R092" n="0978b14"/>明盡。乃至無老死。亦無老死盡。無苦集滅道。無智亦
<lb ed="X" n="0941c12"/><lb ed="R092" n="0978b15"/>無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941c13"/><lb ed="R092" n="0978b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0941c1301">註　是故。承上文而言。空中者。是前不生不滅等
<lb ed="X" n="0941c14"/><lb ed="R092" n="0978b17"/>眞空之中也。十三無字。根上六不字來。是故空中
<lb ed="X" n="0941c15"/><lb ed="R092" n="0978b18"/>一頓。以下一氣貫到無智無得句。色受想行識爲
<lb ed="X" n="0941c16"/><lb ed="R092" n="0979a01"/>五蘊。眼耳鼻舌身意爲六根。色聲香味觸法爲六
<lb ed="X" n="0941c17"/><lb ed="R092" n="0979a02"/>塵。以其汙人之心。故曰塵。根塵和合。爲十二處。言
<lb ed="X" n="0941c18"/><lb ed="R092" n="0979a03"/>各有處所也。亦云十二入。從見爲眼識。從聞爲耳
<lb ed="X" n="0941c19"/><lb ed="R092" n="0979a04"/>識。從臭爲鼻識。從嘗爲舌識。從染爲身識。從分別
<lb ed="X" n="0941c20"/><lb ed="R092" n="0979a05"/>爲意識。合六根六塵六識。爲十八界。界謂限域也。
<lb ed="X" n="0941c21"/><lb ed="R092" n="0979a06"/>擧首末二界。超略中間。故用乃至二字。省文耳。無
<lb ed="X" n="0941c22"/><lb ed="R092" n="0979a07"/>明至老死。爲十二因緣。性智本明。由妄念瞥起。俄
<lb ed="X" n="0941c23"/><lb ed="R092" n="0979a08"/>成晦昧。故名無明。因無明鼓動。而妄念遷流。故無
<lb ed="X" n="0941c24"/><lb ed="R092" n="0979a09"/>明緣行。因行而造業。識了別境界。爲來生種子。故
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0942a" n="0942a"/>
<lb ed="X" n="0942a01"/><lb ed="R092" n="0979a10"/>行緣識。此三支。乃前世所作之因也。幻形方謝。神
<lb ed="X" n="0942a02"/><lb ed="R092" n="0979a11"/>識卽馳。投托母胎。具受想行識等名。及形質之色。
<lb ed="X" n="0942a03"/><lb ed="R092" n="0979a12"/>故識緣名色。旣有名色。胎中遂具六根。有入塵之
<lb ed="X" n="0942a04"/><lb ed="R092" n="0979a13"/>用。故名色緣六入。旣有六入。出胎便與六塵相接。
<lb ed="X" n="0942a05"/><lb ed="R092" n="0979a14"/>故六入緣觸。旣有覺觸。便有苦樂在。心下領略。故
<lb ed="X" n="0942a06"/><lb ed="R092" n="0979a15"/>觸緣受。以上四支。乃現在所受之果也。心旣領受。
<lb ed="X" n="0942a07"/><lb ed="R092" n="0979a16"/>便貪種種淫欲事。故受緣愛。旣有貪愛。便馳求不
<lb ed="X" n="0942a08"/><lb ed="R092" n="0979a17"/>息。於境生取著心。故愛緣取。由愛而取。著意馳求。
<lb ed="X" n="0942a09"/><lb ed="R092" n="0979a18"/>便造種種之業。故取緣有。此三支。乃現在所作之
<lb ed="X" n="0942a10"/><lb ed="R092" n="0979b01"/>因也。由諸有結爲三界生因。來世復於四生六道
<lb ed="X" n="0942a11"/><lb ed="R092" n="0979b02"/>中受生。旣有生。則必有生有死。由此輪回。無了期
<lb ed="X" n="0942a12"/><lb ed="R092" n="0979b03"/>矣。此二支。乃來世當受之果也。此十二因緣。該三
<lb ed="X" n="0942a13"/><lb ed="R092" n="0979b04"/>世因果。亦擧首末而略中間。故亦云乃至。始無明。
<lb ed="X" n="0942a14"/><lb ed="R092" n="0979b05"/>終老死。次第而生。卽一大苦蘊生。是爲流轉門。無
<lb ed="X" n="0942a15"/><lb ed="R092" n="0979b06"/>明盡。至老死盡。以次而滅。卽一大苦蘊滅。是爲還
<lb ed="X" n="0942a16"/><lb ed="R092" n="0979b07"/>滅門。此是緣覺人所觀之境。苦集滅道爲四諦。苦
<lb ed="X" n="0942a17"/><lb ed="R092" n="0979b08"/>卽生死苦果。集是惑業苦因。二者世間法也。滅卽
<lb ed="X" n="0942a18"/><lb ed="R092" n="0979b09"/>涅槃樂果。道卽道品樂因。二者出世間法也。此是
<lb ed="X" n="0942a19"/><lb ed="R092" n="0979b10"/>聲聞小乘人所觀之境。智乃圓照之妙心。卽是般
<lb ed="X" n="0942a20"/><lb ed="R092" n="0979b11"/>若。得乃所證寂滅之理。卽是彼岸。眞空之中。無五
<lb ed="X" n="0942a21"/><lb ed="R092" n="0979b12"/>蘊。自無十二處。亦無十八界。是斷凡情。由是空十
<lb ed="X" n="0942a22"/><lb ed="R092" n="0979b13"/>二因緣。無緣覺法也。觀四諦淸淨。無聲聞法也。智
<lb ed="X" n="0942a23"/><lb ed="R092" n="0979b14"/>得俱空。幷無菩薩法也。是斷聖解。合之總爲斷惑。
<lb ed="X" n="0942a24"/><lb ed="R092" n="0979b15"/>總是釋五蘊皆空。自初地至大乘。皆當了此蘊空
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0942b" n="0942b"/>
<lb ed="X" n="0942b01"/><lb ed="R092" n="0979b16"/>法。以復眞體也。</p>
<lb ed="X" n="0942b02"/><lb ed="R092" n="0979b17"/><p xml:id="pX26p0942b0201">論　此明空體之離諸相。正見般若之深也。上文
<lb ed="X" n="0942b03"/><lb ed="R092" n="0979b18"/>只是顯眞空自相。而未明眞空無相。若不一一深
<lb ed="X" n="0942b04"/><lb ed="R092" n="0980a01"/>明。則實相非相。不得現前。所以歷言之。直到無智
<lb ed="X" n="0942b05"/><lb ed="R092" n="0980a02"/>無得。然後深般若無遺蘊。而彼岸始得究竟也。蘊
<lb ed="X" n="0942b06"/><lb ed="R092" n="0980a03"/>處界種種名色。皆依妄念而有。眞性中本無有念。
<lb ed="X" n="0942b07"/><lb ed="R092" n="0980a04"/>誰辨根塵。所以菩薩旣識眞空面目。便知空中諸
<lb ed="X" n="0942b08"/><lb ed="R092" n="0980a05"/>法相。一切俱離。蘊界處入。流轉苦集。此就世間諸
<lb ed="X" n="0942b09"/><lb ed="R092" n="0980a06"/>法推廣言之。以見眞空中之無所有也。還滅滅道。
<lb ed="X" n="0942b10"/><lb ed="R092" n="0980a07"/>智得俱無。此就出世間諸法推深言之。以見眞空
<lb ed="X" n="0942b11"/><lb ed="R092" n="0980a08"/>中之無所有也。智照若不到這裏。如何得凡聖俱
<lb ed="X" n="0942b12"/><lb ed="R092" n="0980a09"/>忘。心識路絕。但是空中境界。却不易到。果然到這
<lb ed="X" n="0942b13"/><lb ed="R092" n="0980a10"/>裏。則色不異空。直至無智無得。只作一句看。如千
<lb ed="X" n="0942b14"/><lb ed="R092" n="0980a11"/>潭一月印。一時現前。若一句是一個地位。則眞空
<lb ed="X" n="0942b15"/><lb ed="R092" n="0980a12"/>實相圓頓之理。如何融會。</p>
<lb ed="X" n="0942b16"/><lb ed="R092" n="0980a13"/><p xml:id="pX26p0942b1601">講　是故眞空之中。旣無色受想行識。則六根俱
<lb ed="X" n="0942b17"/><lb ed="R092" n="0980a14"/>淨。無眼耳鼻舌身意也。六塵不擾。無色聲香味觸
<lb ed="X" n="0942b18"/><lb ed="R092" n="0980a15"/>法也。六根之累。以眼界爲先。今眼界旣空。則萬緣
<lb ed="X" n="0942b19"/><lb ed="R092" n="0980a16"/>悉泯。而意識胥忘。將見由定而靜。由靜而慧。無無
<lb ed="X" n="0942b20"/><lb ed="R092" n="0980a17"/>明。亦無無明盡也。由久而固。由固而貞。無老死。亦
<lb ed="X" n="0942b21"/><lb ed="R092" n="0980a18"/>無老死盡也。煩惱之苦果。作業之苦因。涅槃之樂
<lb ed="X" n="0942b22"/><lb ed="R092" n="0980b01"/>果。修持之樂因。一時俱盡。則眞空未嘗無智慧之
<lb ed="X" n="0942b23"/><lb ed="R092" n="0980b02"/>可名。卽到彼岸亦屬虗假。而又何所得哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942b24"/><lb ed="R092" n="0980b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0942b2401">以無所得故。菩提薩埵。依般若波羅蜜多故。心無罣
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0942c" n="0942c"/>
<lb ed="X" n="0942c01"/><lb ed="R092" n="0980b04"/>礙。無罣礙故。無有恐怖。遠離顚倒夢想。究竟涅槃。三
<lb ed="X" n="0942c02"/><lb ed="R092" n="0980b05"/>世諸佛。依般若波羅蜜多。故得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0942c03"/><lb ed="R092" n="0980b06"/>提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942c04"/><lb ed="R092" n="0980b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0942c0401">註　以者。由也。故者。因也。無所得。雖近疊無得二
<lb ed="X" n="0942c05"/><lb ed="R092" n="0980b08"/>字。亦卽遠束前七空字。六不字。十三無字來。以生
<lb ed="X" n="0942c06"/><lb ed="R092" n="0980b09"/>下佛菩薩。皆用之爲因也。了得人空曰菩提。了得
<lb ed="X" n="0942c07"/><lb ed="R092" n="0980b10"/>法空曰薩埵。卽菩薩也。菩提薩埵。能依之人也。般
<lb ed="X" n="0942c08"/><lb ed="R092" n="0980b11"/>若波羅蜜多。所依之法也。至此揭出心字。所謂結
<lb ed="X" n="0942c09"/><lb ed="R092" n="0980b12"/>歸自心也。有所繫縛曰罣。有所阻滯曰礙。恐怖。畏
<lb ed="X" n="0942c10"/><lb ed="R092" n="0980b13"/>懼也。顚倒。失眞也。夢乃想之果。想乃夢之因。涅槃。
<lb ed="X" n="0942c11"/><lb ed="R092" n="0980b14"/>此云圓寂。德無不備稱圓。障無不盡稱寂。一得永
<lb ed="X" n="0942c12"/><lb ed="R092" n="0980b15"/>得曰究竟。心無罣礙。行成也。無恐怖夢想。斷障也。
<lb ed="X" n="0942c13"/><lb ed="R092" n="0980b16"/>究竟涅槃。得果也。三世。謂過去現在未來諸佛也。
<lb ed="X" n="0942c14"/><lb ed="R092" n="0980b17"/>阿。無也。耨多羅。上也。三。正也。藐。等也。菩提。覺也。謂
<lb ed="X" n="0942c15"/><lb ed="R092" n="0980b18"/>無上正等正覺。佛果之極稱也。諸佛不言斷苦因
<lb ed="X" n="0942c16"/><lb ed="R092" n="0981a01"/>者。以初證涅槃時。諸苦久<anchor xml:id="nkr_note_add_0942c1601" n="0942c1601"/><anchor xml:id="beg0942c1601" n="0942c1601"/>已<anchor xml:id="end0942c1601"/>斷也。</p>
<lb ed="X" n="0942c17"/><lb ed="R092" n="0981a02"/><p xml:id="pX26p0942c1701">論　此擧佛菩薩之行。以明般若之能度苦厄也。
<lb ed="X" n="0942c18"/><lb ed="R092" n="0981a03"/>上文從空中無色起。直推到智得俱無。正見眞空
<lb ed="X" n="0942c19"/><lb ed="R092" n="0981a04"/>中一無所得。所以提出一句。作上文空觀結底。作
<lb ed="X" n="0942c20"/><lb ed="R092" n="0981a05"/>下文證果根原。蘊界處入緣諦智得。種種都是罣
<lb ed="X" n="0942c21"/><lb ed="R092" n="0981a06"/>礙人心的法相。惟般若照見眞空。到無所得處。則
<lb ed="X" n="0942c22"/><lb ed="R092" n="0981a07"/>寂靜一眞。毫無罣礙。何等自在。旣無罣礙。則業性
<lb ed="X" n="0942c23"/><lb ed="R092" n="0981a08"/>都忘。安有一法與我爲緣爲對。無罣礙三字。是眞
<lb ed="X" n="0942c24"/><lb ed="R092" n="0981a09"/>空現前光景。到得眞空現前。便是圓頓法門。更不
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0943a" n="0943a"/>
<lb ed="X" n="0943a01"/><lb ed="R092" n="0981a10"/>用別樣修爲節次。所以又疊一句。便直接個無有
<lb ed="X" n="0943a02"/><lb ed="R092" n="0981a11"/>恐怖。他色蘊<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a0201" n="0943a0201"/><anchor xml:id="beg0943a0201" n="0943a0201"/>已<anchor xml:id="end0943a0201"/>空。不見有心外之色。恐怖箇甚麼。
<lb ed="X" n="0943a03"/><lb ed="R092" n="0981a12"/>受想行識心蘊<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a0301" n="0943a0301"/><anchor xml:id="beg0943a0301" n="0943a0301"/>已<anchor xml:id="end0943a0301"/>空。不見有心內之心。有甚夢想
<lb ed="X" n="0943a04"/><lb ed="R092" n="0981a13"/>顚倒。直下便到涅槃究竟地位。只是依此般若耳。
<lb ed="X" n="0943a05"/><lb ed="R092" n="0981a14"/>不特菩薩爲然。卽三世諸佛。亦只依此般若波羅
<lb ed="X" n="0943a06"/><lb ed="R092" n="0981a15"/>蜜多。並無別法。兩依字。要人識得把柄。全在這裏。
<lb ed="X" n="0943a07"/><lb ed="R092" n="0981a16"/>正是把金針度人處。</p>
<lb ed="X" n="0943a08"/><lb ed="R092" n="0981a17"/><p xml:id="pX26p0943a0801">講　空中無蘊界。以至無智得者。良以本無所得
<lb ed="X" n="0943a09"/><lb ed="R092" n="0981a18"/>故也。了此無得。卽深般若。所以菩提薩埵。以般若
<lb ed="X" n="0943a10"/><lb ed="R092" n="0981b01"/>波羅蜜多。爲修行之法。守其六根。絕其六塵。故心
<lb ed="X" n="0943a11"/><lb ed="R092" n="0981b02"/>無牽罣滯礙。自無生死之恐怖。遠離夫夢想之顚
<lb ed="X" n="0943a12"/><lb ed="R092" n="0981b03"/>倒。至於不生不死而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a1201" n="0943a1201"/><anchor xml:id="beg0943a1201" n="0943a1201"/>已<anchor xml:id="end0943a1201"/>。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a1202" n="0943a1202"/><anchor xml:id="beg0943a1202" n="0943a1202"/>但<anchor xml:id="end0943a1202"/>菩薩爲然也。卽三
<lb ed="X" n="0943a13"/><lb ed="R092" n="0981b04"/>世諸佛。欲得無上菩提。亦無有不依般若波羅蜜
<lb ed="X" n="0943a14"/><lb ed="R092" n="0981b05"/>多者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943a15"/><lb ed="R092" n="0981b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0943a1501">故知般若波羅蜜多。是大神呪。是大明呪。是無上呪。
<lb ed="X" n="0943a16"/><lb ed="R092" n="0981b07"/>是無等等呪。能除一切苦。眞實不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943a17"/><lb ed="R092" n="0981b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0943a1701">註　故字。承上佛菩薩所依之證果來。呪。密語也。
<lb ed="X" n="0943a18"/><lb ed="R092" n="0981b09"/>除障不虗爲神。智鑒無昧爲明。更無加過爲無上。
<lb ed="X" n="0943a19"/><lb ed="R092" n="0981b10"/>獨絕無倫爲無等。惟神能破煩惱。惟明能破癡愚。
<lb ed="X" n="0943a20"/><lb ed="R092" n="0981b11"/>惟無上令因行滿。惟無等令果德圓。重言等者。謂
<lb ed="X" n="0943a21"/><lb ed="R092" n="0981b12"/>無等而又能等物。法法全該。平等不二。正應三藐
<lb ed="X" n="0943a22"/><lb ed="R092" n="0981b13"/>二字。所言呪者。非別有呪。卽此般若便是。然旣曰
<lb ed="X" n="0943a23"/><lb ed="R092" n="0981b14"/>般若。而又名呪者。極言神速之效也。苦。謂生苦。老
<lb ed="X" n="0943a24"/><lb ed="R092" n="0981b15"/>苦。病苦。死苦。愛別離苦。怨憎會苦。求不得苦。五取
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0943b" n="0943b"/>
<lb ed="X" n="0943b01"/><lb ed="R092" n="0981b16"/>蘊苦也。眞實不虗。緊根度苦說。是大神呪四句。根
<lb ed="X" n="0943b02"/><lb ed="R092" n="0981b17"/>色不異空至無智無得。就意義深廣處說。以觀人
<lb ed="X" n="0943b03"/><lb ed="R092" n="0981b18"/>之修持。能除一切苦二句。根涅槃菩提二段。就用
<lb ed="X" n="0943b04"/><lb ed="R092" n="0982a01"/>功切近處說。以勸人之信受。</p>
<lb ed="X" n="0943b05"/><lb ed="R092" n="0982a02"/><p xml:id="pX26p0943b0501">論　此極贊般若功用之廣大也。承上文言諸佛
<lb ed="X" n="0943b06"/><lb ed="R092" n="0982a03"/>菩薩。皆依此般若而證極果。故知般若波羅蜜多。
<lb ed="X" n="0943b07"/><lb ed="R092" n="0982a04"/>不是語言文字可求。不是思量分別可及。單以經
<lb ed="X" n="0943b08"/><lb ed="R092" n="0982a05"/>言。未足以形其神妙光明。未足以顯其高上等倫。
<lb ed="X" n="0943b09"/><lb ed="R092" n="0982a06"/>佛法中機用之最秘密。最靈應者。莫如呪。般若波
<lb ed="X" n="0943b10"/><lb ed="R092" n="0982a07"/>羅蜜多。其卽呪而<anchor xml:id="nkr_note_add_0943b1001" n="0943b1001"/><anchor xml:id="beg0943b1001" n="0943b1001"/>已<anchor xml:id="end0943b1001"/>矣。呪乃佛法密語。有轉變罔
<lb ed="X" n="0943b11"/><lb ed="R092" n="0982a08"/>測之力。人莫知其機。物莫知其故。故以之讚般若
<lb ed="X" n="0943b12"/><lb ed="R092" n="0982a09"/>也。此承上文顯說般若。而結讚爲密。以下承本文
<lb ed="X" n="0943b13"/><lb ed="R092" n="0982a10"/>顯中具密。而正說密呪。以通結之也。</p>
<lb ed="X" n="0943b14"/><lb ed="R092" n="0982a11"/><p xml:id="pX26p0943b1401">講　是知般若波羅蜜多。是變化不測之密語。是
<lb ed="X" n="0943b15"/><lb ed="R092" n="0982a12"/>神光普照之密語。是至極無加之密語。是獨絕無
<lb ed="X" n="0943b16"/><lb ed="R092" n="0982a13"/>倫之密語。所云能除一切苦。斯言誠眞實不虗矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943b17"/><lb ed="R092" n="0982a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0943b1701">故說般若波羅蜜多呪。卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0943b1714" cb:place="inline">揭諦揭諦。波羅揭
<lb ed="X" n="0943b18"/><lb ed="R092" n="0982a15"/>諦。波羅僧揭諦。菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943b19"/><lb ed="R092" n="0982a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0943b1901">註　揭諦。揭出妙諦以度人也。重言之。自度度他
<lb ed="X" n="0943b20"/><lb ed="R092" n="0982a17"/>也。波羅。此云彼岸。欲到彼岸。必賴此妙諦也。僧。衆
<lb ed="X" n="0943b21"/><lb ed="R092" n="0982a18"/>也。謂令衆生共登彼岸也。言菩提者。到何等彼岸。
<lb ed="X" n="0943b22"/><lb ed="R092" n="0982b01"/>謂大菩提處也。言薩婆訶者。此云速疾。以此般若
<lb ed="X" n="0943b23"/><lb ed="R092" n="0982b02"/>而得菩提。乃迅速而無阻滯也。</p>
<lb ed="X" n="0943b24"/><lb ed="R092" n="0982b03"/><p xml:id="pX26p0943b2401">論　此揭般若密義。示人奉持。速證菩提而登彼
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0943c" n="0943c"/>
<lb ed="X" n="0943c01"/><lb ed="R092" n="0982b04"/>岸也。承上文言。惟般若有如是功用。則般若卽呪
<lb ed="X" n="0943c02"/><lb ed="R092" n="0982b05"/>矣。然不說呪。不能顯般若離言絕相之妙。故旣說
<lb ed="X" n="0943c03"/><lb ed="R092" n="0982b06"/>經以示其修。又說呪以顯其妙。呪是諸佛秘語。非
<lb ed="X" n="0943c04"/><lb ed="R092" n="0982b07"/>因位所解。但當誦持。除障增福。不可強釋。深求其
<lb ed="X" n="0943c05"/><lb ed="R092" n="0982b08"/>致。只是密說此般若無所得心耳。人能以心持。勿
<lb ed="X" n="0943c06"/><lb ed="R092" n="0982b09"/>以口持。專一持。勿雜念持。持到無所得地位。默契
<lb ed="X" n="0943c07"/><lb ed="R092" n="0982b10"/>此蘊空般若無所得心。令人生大智慧。無得而得。
<lb ed="X" n="0943c08"/><lb ed="R092" n="0982b11"/>秘密之道。莫加於此。</p>
<lb ed="X" n="0943c09"/><lb ed="R092" n="0982b12"/><p xml:id="pX26p0943c0901">講　更有密呪。汝可時時誦之。可以生智慧。可以
<lb ed="X" n="0943c10"/><lb ed="R092" n="0982b13"/>到彼岸矣。總之密呪雖修行之徑路。而持行不外
<lb ed="X" n="0943c11"/><lb ed="R092" n="0982b14"/>乎此心。人能空其五蘊。則以觀照而得實相。豈有
<lb ed="X" n="0943c12"/><lb ed="R092" n="0982b15"/>不得無上菩提哉。</p>
<lb ed="X" n="0943c13"/><lb ed="R092" n="0982b16"/><p xml:id="pX26p0943c1301">總解　此經賢首以爲釋迦牟尼佛說。尋珠云。此
<lb ed="X" n="0943c14"/><lb ed="R092" n="0982b17"/>經觀自在菩薩所說也。施護本云。世尊在<name role="" type="person">靈鷲山</name>
<lb ed="X" n="0943c15"/><lb ed="R092" n="0982b18"/>中。入甚深光明。宣說正法三魔提竟。舍利子白觀
<lb ed="X" n="0943c16"/><lb ed="R092" n="0983a01"/>自在菩薩言。若有人欲修學甚深般若法門者。當
<lb ed="X" n="0943c17"/><lb ed="R092" n="0983a02"/>云何修學。而觀自在菩薩。遂說此經。此經乃世尊
<lb ed="X" n="0943c18"/><lb ed="R092" n="0983a03"/>所說。大部般若之精要。故知菩薩之說。卽世尊之
<lb ed="X" n="0943c19"/><lb ed="R092" n="0983a04"/>語也。是經凡分七段。觀自在至一切苦厄。是指能
<lb ed="X" n="0943c20"/><lb ed="R092" n="0983a05"/>行般若之菩薩。以爲標準也。舍利子色不異空。至
<lb ed="X" n="0943c21"/><lb ed="R092" n="0983a06"/>亦復如是。是明空理。卽觀照般若也。是諸法空相
<lb ed="X" n="0943c22"/><lb ed="R092" n="0983a07"/>至不增不減。是明空體。卽實相般若也。是故空中
<lb ed="X" n="0943c23"/><lb ed="R092" n="0983a08"/>至無智無得。是明空體之離諸相。正見般若之深
<lb ed="X" n="0943c24"/><lb ed="R092" n="0983a09"/>也。以無所得至三菩提。是擧佛菩薩之行。以明般
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0944a" n="0944a"/>
<lb ed="X" n="0944a01"/><lb ed="R092" n="0983a10"/>若之功能也。故知般若以下。是極贊般若功用妙
<lb ed="X" n="0944a02"/><lb ed="R092" n="0983a11"/>密也。末乃說密呪以結之。大意。以般若爲眞性。涅
<lb ed="X" n="0944a03"/><lb ed="R092" n="0983a12"/>槃爲理境。觀照爲功夫。自在爲證得。若廣爲演說。
<lb ed="X" n="0944a04"/><lb ed="R092" n="0983a13"/>何但八部六百卷。今將精要。約爲二百六十八字。
<lb ed="X" n="0944a05"/><lb ed="R092" n="0983a14"/>大旨不外照見五蘊皆空六字。而其妙諦又只是
<lb ed="X" n="0944a06"/><lb ed="R092" n="0983a15"/>心無罣礙一句。退藏於密。愈簡愈該。非佛流出妙
<lb ed="X" n="0944a07"/><lb ed="R092" n="0983a16"/>明心。廣長舌。後來聲聞弟子。能有此結集耶。要之
<lb ed="X" n="0944a08"/><lb ed="R092" n="0983a17"/>眞空不幻。妙法無名。是在持經者。以信心生實相
<lb ed="X" n="0944a09"/><lb ed="R092" n="0983a18"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0944a0901" n="0944a0901"/><anchor xml:id="beg0944a0901" n="0944a0901"/>已<anchor xml:id="end0944a0901"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944a10"/>
<lb ed="X" n="0944a11"/><lb ed="R092" n="0983a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0944a1101">般若波羅蜜多心經<note place="inline">終</note></p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0944a12"/>
<lb ed="X" n="0944a13"/>
<lb ed="X" n="0944a14"/>
<lb ed="X" n="0944a15"/>
<lb ed="X" n="0944a16"/>
<lb ed="X" n="0944a17"/>
<lb ed="X" n="0944a18"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 570-A <g ref="#CB02494">䟦</g></cb:mulu><head>No. 570-A
<lb ed="X" n="0944a19"/><lb ed="R092" n="0983b01"/> <g ref="#CB02494">䟦</g></head>
<lb ed="X" n="0944a20"/>
<lb ed="X" n="0944a21"/><lb ed="R092" n="0983b02"/><p xml:id="pX26p0944a2101">余少習擧業。歷名場。旣而奔走四方。利鎻名繮。無能
<lb ed="X" n="0944a22"/><lb ed="R092" n="0983b03"/>解脫。辛亥歲出宰<g ref="#CB15470">粤</g>東。正値海內多事。莽戎蜂聚。萑
<lb ed="X" n="0944a23"/><lb ed="R092" n="0983b04"/>盜鴟張。日事誅鋤。傷心慘目。歎塵緣之未淨。恨苦海
<lb ed="X" n="0944a24"/><lb ed="R092" n="0983b05"/>之甚深。煩惱糾纏。悲痛曷旣。因思度困濟厄。　佛敎
<pb ed="X" xml:id="X26.0570.0944b" n="0944b"/>
<lb ed="X" n="0944b01"/><lb ed="R092" n="0983b06"/>宏深。拔生死於火坑。扇淸涼於煩暑。莫如金剛一經。
<lb ed="X" n="0944b02"/><lb ed="R092" n="0983b07"/>取而讀之。始猶枘鑿。繼彚數十家註解。反復研究。便
<lb ed="X" n="0944b03"/><lb ed="R092" n="0983b08"/>覺塵氛盡滌。心境曠如。第昔賢所註。頭緖紛繁。未能
<lb ed="X" n="0944b04"/><lb ed="R092" n="0983b09"/>一覽卽了。爰不揣鄙陋。將經文前後。提其綱領。序其
<lb ed="X" n="0944b05"/><lb ed="R092" n="0983b10"/>節次。條理貫串。脈絡分明。取各註精華。闡大乘宗旨。
<lb ed="X" n="0944b06"/><lb ed="R092" n="0983b11"/>名曰解義。是取須菩提言解　佛所說義也。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0944b0601" n="0944b0601"/><anchor xml:id="beg0944b0601" n="0944b0601"/>已<anchor xml:id="end0944b0601"/>五
<lb ed="X" n="0944b07"/><lb ed="R092" n="0983b12"/>易稿矣。嗟余<g ref="#CB15150">𩯭</g>染霜華。途愁日暮。浮沈宦海。未能遽
<lb ed="X" n="0944b08"/><lb ed="R092" n="0983b13"/>離。仗　佛祖之慈悲。冀苦纏之度脫。心持半偈。萬念
<lb ed="X" n="0944b09"/><lb ed="R092" n="0983b14"/>皆空。非敢謂能種善根。庶幾罪業消除。免墮惡道云
<lb ed="X" n="0944b10"/><lb ed="R092" n="0983b15"/>爾。</p>
<lb ed="X" n="0944b11"/><lb ed="R092" n="0983b16"/><p xml:id="pX26p0944b1101">咸豐七年歲次丁巳嘉平月淨如居士<name role="" type="person">徐槐廷</name>謹識</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0941a0201" to="#end0941a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0941a0801" to="#end0941a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0941a0901" to="#end0941a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0941b2101" to="#end0941b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0942c1601" to="#end0942c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0943a0201" to="#end0943a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0943a0301" to="#end0943a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0943a1201" to="#end0943a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0943a1202" to="#end0943a1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0943b1001" to="#end0943b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0944a0901" to="#end0944a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0944b0601" to="#end0944b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0940001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0940001">（便宜上，表題ヲ附ス。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0941a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0941a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941a0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0941a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941a0901">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0941b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0942c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0942c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0943a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0943a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0943a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0943a1202" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a1202">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0943b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0944a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0944a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0944b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0944b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>