<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X38n0697">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 697 梵網經直解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 697 梵網經直解</title>
			<author>明 寂光直解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">38</idno>.<idno type="no">697</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">梵網經直解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00589">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00589</charName>
				<mapping cb:dec="983629" type="PUA">U+F024D</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3D4E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>澗</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[澗-日+月]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04474">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04474</charName>
				<mapping cb:dec="987514" type="PUA">U+F117A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3CF7</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[泳-永+曶]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
				<mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-10-09T08:22:26">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0772a" n="0772a"/>
<lb ed="X" n="0772a01"/>
<lb ed="X" n="0772a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 697-A 梵網經直解弁言</cb:mulu><head>No. 697-A
<lb ed="X" n="0772a03"/><lb ed="R061" n="0001a01"/> 梵網經直解弁言</head>
<lb ed="X" n="0772a04"/>
<lb ed="X" n="0772a05"/><lb ed="R061" n="0001a02"/><p xml:id="pX38p0772a0501">言炎炎非夸。理空空不頑。達人信之餘。則大笑焉。人
<lb ed="X" n="0772a06"/><lb ed="R061" n="0001a03"/>生以四大偶聚之身生。未經禍亂。不識存亡輪報之
<lb ed="X" n="0772a07"/><lb ed="R061" n="0001a04"/>因。不發心地光明之藏。不繹
<lb ed="X" n="0772a08" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0001a05"/>諸佛菩薩修證之書。不逢大善知識登壇開示宗義。
<lb ed="X" n="0772a09"/><lb ed="R061" n="0001a06"/>信者不槩見。而笑者接踵。固其所也。今天下荼苦蔑
<lb ed="X" n="0772a10"/><lb ed="R061" n="0001a07"/>以加矣。流寇擾戮中原。芟刈人命如草菅然。揆所元
<lb ed="X" n="0772a11"/><lb ed="R061" n="0001a08"/>來。豈不緣信者之乏人。而笑者之弘多乎。往見名山
<lb ed="X" n="0772a12"/><lb ed="R061" n="0001a09"/>大刹中。高置猊座。登演三車。伐大鏞。樹寶幢。侍從儀
<lb ed="X" n="0772a13"/><lb ed="R061" n="0001a10"/>仗。鵠立左右。儼然如古王者禮。祗承明訓。竦聽伏息。
<lb ed="X" n="0772a14"/><lb ed="R061" n="0001a11"/>此其與功令之畫一。將毋同然。卒不見浮提之人。屠
<lb ed="X" n="0772a15"/><lb ed="R061" n="0001a12"/>刀釋而見性。石額點而傳燈。豈有異故。則亦解法者
<lb ed="X" n="0772a16"/><lb ed="R061" n="0001a13"/>之未繩乎法。度世者之未遑自度也。余年來薦歷兵
<lb ed="X" n="0772a17"/><lb ed="R061" n="0001a14"/>戎。數經憂患。兵燹之慘。觸目痛心。念此火坑<g ref="#CB01926">灰</g>劫。何
<lb ed="X" n="0772a18"/><lb ed="R061" n="0001a15"/>繇以甘露楊枝灑之。立躋淸涼乎。會戊寅秋。三昧大
<lb ed="X" n="0772a19"/><lb ed="R061" n="0001a16"/>師。廣集大衆說戒長干。現智身於華藏。騰應質於娑
<lb ed="X" n="0772a20"/><lb ed="R061" n="0001a17"/>婆。於時浮屠九級。放大光明。香靄薰空。梵音動地。都
<lb ed="X" n="0772a21"/><lb ed="R061" n="0001a18"/>人皈依投體者以萬數。薦紳先生曁諸文人名士。質
<lb ed="X" n="0772a22"/><lb ed="R061" n="0001b01"/>疑護法以百千數。而余爰得拜於風下。西來大意拈
<lb ed="X" n="0772a23"/><lb ed="R061" n="0001b02"/>示娓娓。隨叩洪鐘。耳聾却走。嗣是千華室結。四衆雲
<lb ed="X" n="0772a24"/><lb ed="R061" n="0001b03"/>來。卽素有非笑我法。咸相顧咋舌。無敢出聲。余以是
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0772b" n="0772b"/>
<lb ed="X" n="0772b01"/><lb ed="R061" n="0001b04"/>信師之能以自度者度人。慈航寶筏具在是矣。昔大
<lb ed="X" n="0772b02"/><lb ed="R061" n="0001b05"/>雄氏。爲一切衆生開心地道。或頓或漸。罔不基命於
<lb ed="X" n="0772b03"/><lb ed="R061" n="0001b06"/>戒定慧。今使人人立愛惟親。消除殺孼。玄夷脫劒。黃
<lb ed="X" n="0772b04"/><lb ed="R061" n="0001b07"/>巾賣刀。菩提樹下。珠光<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>無生。本來各有安放佛
<lb ed="X" n="0772b05"/><lb ed="R061" n="0001b08"/>心地。黑風鬼國。悉是淸淨大千。安見此五十八戒中。
<lb ed="X" n="0772b06"/><lb ed="R061" n="0001b09"/>固不<anchor xml:id="nkr_note_add_0772b0601" n="0772b0601"/><anchor xml:id="beg0772b0601" n="0772b0601"/>已<anchor xml:id="end0772b0601"/>合天人眼而並觀。齊大小乘而一致歟。吾師
<lb ed="X" n="0772b07"/><lb ed="R061" n="0001b10"/>金<g ref="#CB15081">䇿</g>所駐。闡法繁殷。以夙所釋梵網經。簡閱推詳。宣
<lb ed="X" n="0772b08"/><lb ed="R061" n="0001b11"/>揚妙義。字櫛句比。不牽技葉。顏曰直解。爲信之者廣
<lb ed="X" n="0772b09"/><lb ed="R061" n="0001b12"/>長舌也。若夫金剛寶藏。性地圓明。妙戒法門。修證源
<lb ed="X" n="0772b10"/><lb ed="R061" n="0001b13"/>本。亦無所庸解矣。</p>
<lb ed="X" n="0772b11"/><lb ed="R061" n="0001b14"/><p xml:id="pX38p0772b1101">崇禎庚辰春王穀旦之吉　河間范景文敬撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b12"/>
<lb ed="X" n="0772b13"/>
<lb ed="X" n="0772b14"/>
<lb ed="X" n="0772b15"/>
<lb ed="X" n="0772b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 697-B 進大<name role="" type="person">寶華山</name>三代律師著述奏章</cb:mulu><head>No. 697-B
<lb ed="X" n="0772b17"/><lb ed="R061" n="0002a01"/> 進大<name role="" type="person">寶華山</name>三代律師著述奏章</head>
<lb ed="X" n="0772b18"/>
<lb ed="X" n="0772b19"/><lb ed="R061" n="0002a02"/><p xml:id="pX38p0772b1901">大<name role="" type="person">寶華山</name>慧居寺<note place="inline">臣</note>僧福聚謹
<lb ed="X" n="0772b20" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a03"/>奏爲恭懇
<lb ed="X" n="0772b21" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a04"/>天恩收錄末學事<note place="inline">臣</note>僧山野庸愚仰承
<lb ed="X" n="0772b22" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a05"/>皇上宣暢律宗誠千載罕遇之奇緣使歷代佛祖
<lb ed="X" n="0772b23"/><lb ed="R061" n="0002a06"/>增輝億萬緇流戴德由是<note place="inline">臣</note>僧念本山第一
<lb ed="X" n="0772b24"/><lb ed="R061" n="0002a07"/>代<note place="inline">臣</note>僧寂光著有梵網直解四卷二代<note place="inline">臣</note>僧
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0772c" n="0772c"/>
<lb ed="X" n="0772c01"/><lb ed="R061" n="0002a08"/>讀體著有毗尼止持十六卷毗尼作持十五
<lb ed="X" n="0772c02"/><lb ed="R061" n="0002a09"/>卷三壇正範四卷三代<note place="inline">臣</note>僧德基著有毗尼
<lb ed="X" n="0772c03"/><lb ed="R061" n="0002a10"/>關要十六卷誠乃戒律之楷模可爲苾芻之
<lb ed="X" n="0772c04"/><lb ed="R061" n="0002a11"/>綱領今蒙
<lb ed="X" n="0772c05" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a12"/>聖恩重修大藏敬將三代著述上懇
<lb ed="X" n="0772c06" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a13"/>天慈收錄末學編入大藏續如來之慧命作後學
<lb ed="X" n="0772c07"/><lb ed="R061" n="0002a14"/>之津梁<note place="inline">臣</note>僧福聚躬闡
<lb ed="X" n="0772c08" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a15"/>殊恩不勝感格之至謹
<lb ed="X" n="0772c09" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a16"/>奏。
<lb ed="X" n="0772c10" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a17"/>雍正十二年五月初二日
<lb ed="X" n="0772c11" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002a18"/>上命莊親王同超善自塏等將此書校閱明白編
<lb ed="X" n="0772c12"/><lb ed="R061" n="0002b01"/>入大藏。</p>
<lb ed="X" n="0772c13"/><lb ed="R061" n="0002b02"/><p xml:id="pX38p0772c1301">本月十七日
<lb ed="X" n="0772c14" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b03"/>上問莊親王止持五部等書入藏之事。</p>
<lb ed="X" n="0772c15"/><lb ed="R061" n="0002b04"/><p xml:id="pX38p0772c1501">莊親王覆
<lb ed="X" n="0772c16" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b05"/>奏<note place="inline">臣</note>同超善自塏商議華山三代所著戒律堪
<lb ed="X" n="0772c17"/><lb ed="R061" n="0002b06"/>爲入藏但此內或有刪去者酌量刪去明白
<lb ed="X" n="0772c18"/><lb ed="R061" n="0002b07"/>奏請入藏於本日奉
<lb ed="X" n="0772c19" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b08"/>上諭若有刪改者著令福聚帶往回南刪改明白
<lb ed="X" n="0772c20"/><lb ed="R061" n="0002b09"/>送到之日請旨入藏欽此。</p>
<lb ed="X" n="0772c21"/><lb ed="R061" n="0002b10"/><p xml:id="pX38p0772c2101">乾隆元年十二月十八日啓
<lb ed="X" n="0772c22" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b11"/>和碩莊親王
<lb ed="X" n="0772c23" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b12"/>和碩和親王
<lb ed="X" n="0772c24" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b13"/><name role="" type="person">寶華山</name>住持<note place="inline">僧</note>福聚謹
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0773a" n="0773a"/>
<lb ed="X" n="0773a01" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b14"/>啓爲恭懇
<lb ed="X" n="0773a02" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b15"/>慈恩轉達
<lb ed="X" n="0773a03" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b16"/>天聽事福聚山野庸愚恭逢
<lb ed="X" n="0773a04" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0002b17"/>聖世宣暢律宗重修大藏於雍正十二年五月初
<lb ed="X" n="0773a05"/><lb ed="R061" n="0002b18"/>二日在京請將華山律宗五部収錄入藏欽
<lb ed="X" n="0773a06"/><lb ed="R061" n="0003a01"/>奉
<lb ed="X" n="0773a07" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003a02"/>世宗憲皇帝俞旨將此書著令福聚帶回南去刪改
<lb ed="X" n="0773a08"/><lb ed="R061" n="0003a03"/>明白俟送到之日請旨入藏欽此欽遵福聚還山
<lb ed="X" n="0773a09"/><lb ed="R061" n="0003a04"/>焚香恭禱佛前敬述
<lb ed="X" n="0773a10" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003a05"/>聖恩詳閱梵網直解四卷毗尼止持十六卷毗尼作
<lb ed="X" n="0773a11"/><lb ed="R061" n="0003a06"/>持十五卷毗尼關要十六卷咸屬戒行之楷
<lb ed="X" n="0773a12"/><lb ed="R061" n="0003a07"/>模僧人之律典解釋詳明毋庸增註條分縷
<lb ed="X" n="0773a13"/><lb ed="R061" n="0003a08"/>細無可減刪福聚愚昧實不能增損一字惟
<lb ed="X" n="0773a14"/><lb ed="R061" n="0003a09"/>三壇正範四卷乃闡揚作持部內未盡精微
<lb ed="X" n="0773a15"/><lb ed="R061" n="0003a10"/>存之雖似涉冗繁刪之則作持部內又少發
<lb ed="X" n="0773a16"/><lb ed="R061" n="0003a11"/>明恐後學難於領會福聚回南之時曾將此
<lb ed="X" n="0773a17"/><lb ed="R061" n="0003a12"/>書留存一分於藏經館今應否將三壇正範
<lb ed="X" n="0773a18"/><lb ed="R061" n="0003a13"/>四卷刪除抑或並存伏候
<lb ed="X" n="0773a19" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003a14"/>欽定福聚恭逢
<lb ed="X" n="0773a20" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003a15"/>天降佛緣廣敷善願率土僧歸戒律敬懇
<lb ed="X" n="0773a21" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003a16"/>慈恩轉呈
<lb ed="X" n="0773a22" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003a17"/>天聽一倂編入大藏永垂萬世伏乞
<lb ed="X" n="0773a23" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003a18"/>王爺恩賜轉
<lb ed="X" n="0773a24" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003b01"/>奏謹
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0773b" n="0773b"/>
<lb ed="X" n="0773b01" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003b02"/>啓
<lb ed="X" n="0773b02" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003b03"/>總理藏經館事務<note place="inline">臣</note>允祿弘書謹
<lb ed="X" n="0773b03" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003b04"/>奏爲請
<lb ed="X" n="0773b04" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003b05"/>旨事據<name role="" type="person">寶華山</name>僧人福聚稟稱雍正十二年五月
<lb ed="X" n="0773b05"/><lb ed="R061" n="0003b06"/>初二日在京請將華山律宗五部收錄入藏
<lb ed="X" n="0773b06"/><lb ed="R061" n="0003b07"/>欽奉
<lb ed="X" n="0773b07" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0003b08"/>世宗憲皇帝俞旨將此書著令福聚帶回南去刪改
<lb ed="X" n="0773b08"/><lb ed="R061" n="0003b09"/>明白俟送到之日請旨入藏欽此欽遵福聚還山
<lb ed="X" n="0773b09"/><lb ed="R061" n="0003b10"/>詳閱梵網直解四卷毗尼止持十六卷毗尼
<lb ed="X" n="0773b10"/><lb ed="R061" n="0003b11"/>作持十五卷毗尼關要十六卷咸屬戒行之
<lb ed="X" n="0773b11"/><lb ed="R061" n="0003b12"/>楷模僧人之律典解釋詳明毋庸刪減但三
<lb ed="X" n="0773b12"/><lb ed="R061" n="0003b13"/>壇正範四卷乃闡揚作持部內未盡之意今
<lb ed="X" n="0773b13"/><lb ed="R061" n="0003b14"/>應否刪除抑或一倂賜入大藏等語<note place="inline">臣</note>等令
<lb ed="X" n="0773b14"/><lb ed="R061" n="0003b15"/>僧人超盛等詳加查看得三壇正範四卷其
<lb ed="X" n="0773b15"/><lb ed="R061" n="0003b16"/>受戒儀軌與作持部內實屬重複等語查三
<lb ed="X" n="0773b16"/><lb ed="R061" n="0003b17"/>壇正範旣與作持部內重複應行刪去謹將
<lb ed="X" n="0773b17"/><lb ed="R061" n="0003b18"/>華山律部五種一倂恭呈
<lb ed="X" n="0773b18" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a01"/>御覽伏侯
<lb ed="X" n="0773b19" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a02"/>欽定爲此謹
<lb ed="X" n="0773b20" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a03"/>奏請
<lb ed="X" n="0773b21" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a04"/>旨。</p>
<lb ed="X" n="0773b22"/><lb ed="R061" n="0004a05"/><p xml:id="pX38p0773b2201">乾隆二年正月二十六日交奏事太監王常
<lb ed="X" n="0773b23"/><lb ed="R061" n="0004a06"/>貴等轉
<lb ed="X" n="0773b24" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a07"/>奏於本月二十八日奉
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0773c" n="0773c"/>
<lb ed="X" n="0773c01" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a08"/>旨照所奏入藏欽此。</p>
<lb ed="X" n="0773c02"/><lb ed="R061" n="0004a09"/><p xml:id="pX38p0773c0201">於乾隆三年十二月十五日大藏工竣。</p>
<lb ed="X" n="0773c03"/><lb ed="R061" n="0004a10"/><p xml:id="pX38p0773c0301">乾隆四年六月二十六日欽奉
<lb ed="X" n="0773c04" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a11"/>聖旨頒發藏經於乾隆五年五月初七日江甯織
<lb ed="X" n="0773c05"/><lb ed="R061" n="0004a12"/>造<note place="inline">臣</note>韓四格專誠齎送
<lb ed="X" n="0773c06" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a13"/>龍藏一部計七千二百四十五卷到寺<note place="inline">臣</note>僧福聚
<lb ed="X" n="0773c07"/><lb ed="R061" n="0004a14"/>欽遵供奉望
<lb ed="X" n="0773c08" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a15"/>闕謝恩今將<note place="inline">臣</note>僧所進本山三代律祖著述七函
<lb ed="X" n="0773c09"/><lb ed="R061" n="0004a16"/>欽依
<lb ed="X" n="0773c10" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004a17"/>頒奉卷次敬謹編刊方策板存寶華律社用廣流
<lb ed="X" n="0773c11"/><lb ed="R061" n="0004a18"/>通以此
<lb ed="X" n="0773c12" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b01"/>功德恭爲
<lb ed="X" n="0773c13" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b02"/>今上皇帝祝延
<lb ed="X" n="0773c14" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b03"/>聖壽無疆仰願
<lb ed="X" n="0773c15" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b04"/>皇圖鞏固
<lb ed="X" n="0773c16" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b05"/>帝道遐昌
<lb ed="X" n="0773c17" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b06"/>聖日與佛日長明
<lb ed="X" n="0773c18" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b07"/>金輪同法輪齊轉。</p>
<lb ed="X" n="0773c19"/><lb ed="R061" n="0004b08"/><p xml:id="pX38p0773c1901">乾隆五年八月十三日司律寶華第七世
<lb ed="X" n="0773c20"/><lb ed="R061" n="0004b09"/>欽命傳戒
<lb ed="X" n="0773c21" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0004b10"/>賜紫沙門慧居寺住持<note place="inline">臣</note>僧福聚恭紀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773c22"/>
<lb ed="X" n="0773c23"/>
<lb ed="X" n="0773c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0774a" n="0774a"/>
<lb ed="X" n="0774a01"/>
<lb ed="X" n="0774a02"/>
<lb ed="X" n="0774a03"/>
<lb ed="X" n="0774a04"/><lb ed="R061" n="0005a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">欽定龍藏梵網直解卷帙字號標目</cb:mulu><head>欽定龍藏梵網直解卷帙字號標目</head>
<lb ed="X" n="0774a05"/><lb ed="R061" n="0005a02"/>
<lb ed="X" n="0774a06"/><lb ed="R061" n="0005a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a0601">勞字號<note place="inline">一之十</note>
<lb ed="X" n="0774a07"/><lb ed="R061" n="0005a04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a0701">卷一
<lb ed="X" n="0774a08"/><lb ed="R061" n="0005a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a0801">上之一</item>
<lb ed="X" n="0774a09"/><lb ed="R061" n="0005a06"/><item xml:id="itemX38p0774a0901">弁言<note place="inline">至</note>故云不共</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774a10"/><lb ed="R061" n="0005a07"/><item xml:id="itemX38p0774a1001">卷二
<lb ed="X" n="0774a11"/><lb ed="R061" n="0005a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a1101">三華光請釋<note place="inline">至</note>更廣說之</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774a12"/><lb ed="R061" n="0005a09"/><item xml:id="itemX38p0774a1201">卷三
<lb ed="X" n="0774a13"/><lb ed="R061" n="0005a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a1301">二明十行義<note place="inline">至</note></item>
<lb ed="X" n="0774a14"/><lb ed="R061" n="0005a11"/><item xml:id="itemX38p0774a1401">上之二</item>
<lb ed="X" n="0774a15"/><lb ed="R061" n="0005a12"/><item xml:id="itemX38p0774a1501">故云深深心解脫也</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774a16"/><lb ed="R061" n="0005a13"/><item xml:id="itemX38p0774a1601">卷四
<lb ed="X" n="0774a17"/><lb ed="R061" n="0005a14"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a1701">四達心位<note place="inline">至</note>二文所說</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774a18"/><lb ed="R061" n="0005a15"/><item xml:id="itemX38p0774a1801">卷五
<lb ed="X" n="0774a19"/><lb ed="R061" n="0005a16"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a1901">四體性爾<g ref="#CB08504">𦦨</g>地<note place="inline">至</note>無二相矣</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774a20"/><lb ed="R061" n="0005a17"/><item xml:id="itemX38p0774a2001">卷六
<lb ed="X" n="0774a21"/><lb ed="R061" n="0005a18"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a2101">下之一</item>
<lb ed="X" n="0774a22"/><lb ed="R061" n="0005b01"/><item xml:id="itemX38p0774a2201">二明心地戒<note place="inline">至</note>詞旨切矣</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774a23"/><lb ed="R061" n="0005b02"/><item xml:id="itemX38p0774a2301">卷七
<lb ed="X" n="0774a24"/><lb ed="R061" n="0005b03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774a2401">三正結戒品<note place="inline">至</note>可不愼歟</item></list></item>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0774b" n="0774b"/>
<lb ed="X" n="0774b01"/><lb ed="R061" n="0005b04"/><item xml:id="itemX38p0774b0101">卷八
<lb ed="X" n="0774b02"/><lb ed="R061" n="0005b05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774b0201">二說輕戒相<note place="inline">至</note>亦復如是</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774b03"/><lb ed="R061" n="0005b06"/><item xml:id="itemX38p0774b0301">卷九
<lb ed="X" n="0774b04"/><lb ed="R061" n="0005b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774b0401">下之二</item>
<lb ed="X" n="0774b05"/><lb ed="R061" n="0005b08"/><item xml:id="itemX38p0774b0501">第二十一瞋打報仇戒<note place="inline">至</note>尙爲略也</item></list></item>
<lb ed="X" n="0774b06"/><lb ed="R061" n="0005b09"/><item xml:id="itemX38p0774b0601">卷十
<lb ed="X" n="0774b07"/><lb ed="R061" n="0005b10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX38p0774b0701">第四十揀擇授戒戒<note place="inline">至</note>後<g ref="#CB02494">䟦</g></item></list></item></list></item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b08"/>
<lb ed="X" n="0774b09"/>
<lb ed="X" n="0774b10"/>
<lb ed="X" n="0774b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">佛說梵網經直解</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0774b12"/><cb:docNumber>No. 697</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0774b13"/><lb ed="R061" n="0006a01"/><cb:juan fun="open" n="1a"><cb:mulu type="卷" n="1a">卷上之一</cb:mulu><cb:jhead>佛說梵網經直解上卷之一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0774b14"/>
<lb ed="X" n="0774b15"/><lb ed="R061" n="0006a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師　鳩摩羅什奉　詔譯</byline>
<lb ed="X" n="0774b16"/><lb ed="R061" n="0006a03"/><byline cb:type="author">明廣陵傳戒後學沙門　寂光　直解</byline>
<lb ed="X" n="0774b17"/><lb ed="R061" n="0006a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0774b1701">菩薩心地品之上</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b18"/><lb ed="R061" n="0006a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0774b1801">○直解大意五　初釋經題目　二釋譯人名
<lb ed="X" n="0774b19"/><lb ed="R061" n="0006a06"/>　三釋經品題　四明分科義　五正解經文。</p>
<lb ed="X" n="0774b20"/><lb ed="R061" n="0006a07"/><p xml:id="pX38p0774b2001">○初釋經題目。</p>
<lb ed="X" n="0774b21"/><lb ed="R061" n="0006a08"/><p xml:id="pX38p0774b2101">佛說梵網經。此一經之題也。得此數字標題。卽知
<lb ed="X" n="0774b22"/><lb ed="R061" n="0006a09"/>如來出世說法之本懷。洞明全經之大旨矣。直解
<lb ed="X" n="0774b23"/><lb ed="R061" n="0006a10"/>經題。有總有別。總。謂佛指說梵天宮中嚴飾身殿
<lb ed="X" n="0774b24"/><lb ed="R061" n="0006a11"/>之網羅幢。以喩心地法門之戒經。別釋有五。一明
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0774c" n="0774c"/>
<lb ed="X" n="0774c01"/><lb ed="R061" n="0006a12"/>能說佛。二明所說義。三合明佛說。四指喩表法。五
<lb ed="X" n="0774c02"/><lb ed="R061" n="0006a13"/>結歸其名。一明能說佛者。梵語佛陀華言覺者。謂
<lb ed="X" n="0774c03"/><lb ed="R061" n="0006a14"/>覺身心大幻。究竟諸法性相故。覺有三義。一自覺。
<lb ed="X" n="0774c04"/><lb ed="R061" n="0006a15"/>異凡夫。二覺他。異二乘。三覺滿。異菩薩。云何自覺
<lb ed="X" n="0774c05"/><lb ed="R061" n="0006a16"/>異凡夫。以凡夫墮煩惱網。我見爲網。爲因六根。攬
<lb ed="X" n="0774c06"/><lb ed="R061" n="0006a17"/>諸塵。背梵行。趣五欲。縱三毒。輪六道等。衆目齊彰。
<lb ed="X" n="0774c07"/><lb ed="R061" n="0006a18"/>不能自覺。惟如來從凡夫發心。本佛性戒。悟自性
<lb ed="X" n="0774c08"/><lb ed="R061" n="0006b01"/>之眞空。了惑業之虗妄。功成妙智。逈脫根塵。故異
<lb ed="X" n="0774c09"/><lb ed="R061" n="0006b02"/>凡夫。云何覺他異二乘。以二乘愚無明網。空見爲
<lb ed="X" n="0774c10"/><lb ed="R061" n="0006b03"/>綱。則厭生死。取涅槃。憎三界。惡四生。惟自寂。遠大
<lb ed="X" n="0774c11"/><lb ed="R061" n="0006b04"/>心等。衆目齊彰。不能覺他。惟如來離色數量。證平
<lb ed="X" n="0774c12"/><lb ed="R061" n="0006b05"/>等智。得法性空。運無緣慈。入魔佛界。廣化衆生。離
<lb ed="X" n="0774c13"/><lb ed="R061" n="0006b06"/>苦得樂。故異二乘。云何覺滿異菩薩。以菩薩留識
<lb ed="X" n="0774c14"/><lb ed="R061" n="0006b07"/>情網。愛見爲網。則起大悲。度衆生。歷五位。修萬行。
<lb ed="X" n="0774c15"/><lb ed="R061" n="0006b08"/>破無明。分證理等。衆目齊彰。覺未能圓。惟如來心
<lb ed="X" n="0774c16"/><lb ed="R061" n="0006b09"/>色俱離。根本智顯。五住盡。二死亡。三覺圓。萬德備。
<lb ed="X" n="0774c17"/><lb ed="R061" n="0006b10"/>在天。爲天中天。在聖。爲聖中聖。故異菩薩。號曰。究
<lb ed="X" n="0774c18"/><lb ed="R061" n="0006b11"/>竟覺了之佛。如來具足十號。今擧一號。則十號齊
<lb ed="X" n="0774c19"/><lb ed="R061" n="0006b12"/>彰。此佛。卽<name role="" type="person">娑婆世界</name>說法之敎主也。二明所說義
<lb ed="X" n="0774c20"/><lb ed="R061" n="0006b13"/>者。說者。悅也。有自他之別。謂佛所證法。生佛平等。
<lb ed="X" n="0774c21"/><lb ed="R061" n="0006b14"/>時以四辯。應機而說。暢悅所懷。謂之自悅。衆生聞
<lb ed="X" n="0774c22"/><lb ed="R061" n="0006b15"/>者。頓明佛性。得受佛戒。卽入佛位。心悅所聞。謂之
<lb ed="X" n="0774c23"/><lb ed="R061" n="0006b16"/>他悅。故曰。說者悅也。三合明佛說者。通論說法有
<lb ed="X" n="0774c24"/><lb ed="R061" n="0006b17"/>五種人。謂佛。菩薩。天。仙。化人。皆能說法。言佛說者。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0775a" n="0775a"/>
<lb ed="X" n="0775a01"/><lb ed="R061" n="0006b18"/>以心地戒法。乃覺皇金口親宣。非餘者能說故。又
<lb ed="X" n="0775a02"/><lb ed="R061" n="0007a01"/>法。報。化佛。皆能說法。此經屬何佛說。按義推之。乃
<lb ed="X" n="0775a03"/><lb ed="R061" n="0007a02"/>依法身根本智。起後得智。現報身爲說法王。報身
<lb ed="X" n="0775a04"/><lb ed="R061" n="0007a03"/>化千釋迦。千百億釋迦爲聽衆。舍那復敕千釋迦。
<lb ed="X" n="0775a05"/><lb ed="R061" n="0007a04"/>千百億釋迦。於諸世界爲說法主。人天凡夫等爲
<lb ed="X" n="0775a06"/><lb ed="R061" n="0007a05"/>聽衆。其本佛迹佛。隨地。隨時。隨機所說。傳無異詞。
<lb ed="X" n="0775a07"/><lb ed="R061" n="0007a06"/>唯一梵網法門。五十八戒。百千法門。皆此梵網之
<lb ed="X" n="0775a08"/><lb ed="R061" n="0007a07"/>衆目。是知三身應機有異。其體本同。此梵網經。乃
<lb ed="X" n="0775a09"/><lb ed="R061" n="0007a08"/>三身佛同說也。千臂經亦同此義。四指喩表法者。
<lb ed="X" n="0775a10"/><lb ed="R061" n="0007a09"/>經云。時佛觀諸大梵天王網羅幢因。爲說無量世
<lb ed="X" n="0775a11"/><lb ed="R061" n="0007a10"/>界。猶如網孔。一一世界。各各不同。別異無量。佛敎
<lb ed="X" n="0775a12"/><lb ed="R061" n="0007a11"/>門。亦復如是。梵網。喩也。喩無量等法也。言大梵天
<lb ed="X" n="0775a13"/><lb ed="R061" n="0007a12"/>王宮中之網羅幢。名因陀羅網。唐言天赤珠。此網
<lb ed="X" n="0775a14"/><lb ed="R061" n="0007a13"/>有千重。而有千光。其光各各相攝。不相妨礙。繇此
<lb ed="X" n="0775a15"/><lb ed="R061" n="0007a14"/>天王。因中修梵行。果感梵天寄位。因中修衆德。果
<lb ed="X" n="0775a16"/><lb ed="R061" n="0007a15"/>感梵網莊嚴。時佛於彼天說法。欲標題流布。一觀
<lb ed="X" n="0775a17"/><lb ed="R061" n="0007a16"/>此網光色重重。有似法門理事互攝之象。故以無
<lb ed="X" n="0775a18"/><lb ed="R061" n="0007a17"/>量網孔。喩無量世界。喩無量衆生心。喩無量佛敎
<lb ed="X" n="0775a19"/><lb ed="R061" n="0007a18"/>門。喩無量菩薩差別階級。喩無量諸佛受用境界。
<lb ed="X" n="0775a20"/><lb ed="R061" n="0007b01"/>以此一喩。而攝多義。故從喩立題也。經文言世界
<lb ed="X" n="0775a21"/><lb ed="R061" n="0007b02"/>法門。正攝衆生心。若無一切心。何用一切法。擴而
<lb ed="X" n="0775a22"/><lb ed="R061" n="0007b03"/>推之。無量大小橫豎網孔。喩無量寬窄仰覆世界。
<lb ed="X" n="0775a23"/><lb ed="R061" n="0007b04"/>而無量世界。繇衆生無量心行所成。佛說無量大
<lb ed="X" n="0775a24"/><lb ed="R061" n="0007b05"/>小乘敎門。無數賢聖差別階級。皆隨衆生心垢輕
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0775b" n="0775b"/>
<lb ed="X" n="0775b01"/><lb ed="R061" n="0007b06"/>重方便施設。如是四聖六凡。皆因緣所生之法。了
<lb ed="X" n="0775b02"/><lb ed="R061" n="0007b07"/>無實體。繇衆生不了自性。故勞一舍那。千釋迦。千
<lb ed="X" n="0775b03"/><lb ed="R061" n="0007b08"/>百億釋迦佛。出廣長舌。橫說。豎說。塵說。刹說。熾然
<lb ed="X" n="0775b04"/><lb ed="R061" n="0007b09"/>說。謂之心藏。地藏。戒藏。無量行願藏。因果佛性。常
<lb ed="X" n="0775b05"/><lb ed="R061" n="0007b10"/>住藏。與奪橫施。皆本衆生心。不出梵網一喩也。若
<lb ed="X" n="0775b06"/><lb ed="R061" n="0007b11"/>有宿根大力量人。一聞此說。卽秉金剛光明寶戒。
<lb ed="X" n="0775b07"/><lb ed="R061" n="0007b12"/>耀定慧鋒。裂諸見網。則當下灼見梵網之珠象不
<lb ed="X" n="0775b08"/><lb ed="R061" n="0007b13"/>同。而光光互射。世界各別。而不壞一眞。衆生心異。
<lb ed="X" n="0775b09"/><lb ed="R061" n="0007b14"/>而性本無差。業惑紛綸。而各無自相聖賢科第等
<lb ed="X" n="0775b10"/><lb ed="R061" n="0007b15"/>差。而總一佛乘我佛敎門雖殊。而理無二致。如是
<lb ed="X" n="0775b11"/><lb ed="R061" n="0007b16"/>乃至胎。卵。濕。化。皆本淸淨菩提之心。了無妄境。而
<lb ed="X" n="0775b12"/><lb ed="R061" n="0007b17"/>色法。心法。常。無常法。一切衆生數量等法與夫空
<lb ed="X" n="0775b13"/><lb ed="R061" n="0007b18"/>觀。假觀。中道智理觀行。輕重開遮止作持犯。無量
<lb ed="X" n="0775b14"/><lb ed="R061" n="0008a01"/>權巧法門。蕩然一空。獨露戒光。爲自持用。又何勞
<lb ed="X" n="0775b15"/><lb ed="R061" n="0008a02"/>釋迦放光擎接。玄通問果行因。舍那詳答心地。經
<lb ed="X" n="0775b16"/><lb ed="R061" n="0008a03"/>家據旨立題。羅什最後譯傳。道影道融書布。祖祖
<lb ed="X" n="0775b17"/><lb ed="R061" n="0008a04"/>授受不絕。與今直解發演其義哉。雖然戒光圓攝。
<lb ed="X" n="0775b18"/><lb ed="R061" n="0008a05"/>至理無言。當知世尊向無言說中說。說而又說。而
<lb ed="X" n="0775b19"/><lb ed="R061" n="0008a06"/>直解向無解中解。解而又解者。不無歸宿。如佛說
<lb ed="X" n="0775b20"/><lb ed="R061" n="0008a07"/>二字。乃果人所具之才辯。梵網二字。乃因人所具
<lb ed="X" n="0775b21"/><lb ed="R061" n="0008a08"/>之莊嚴。若能回眞向俗。始知佛佛說梵網以度人。
<lb ed="X" n="0775b22"/><lb ed="R061" n="0008a09"/>若能回因向果。始知人人持梵網以成佛。所謂因
<lb ed="X" n="0775b23"/><lb ed="R061" n="0008a10"/>該果海。果徹因源。如是卽以海墨書文。不盡題意。
<lb ed="X" n="0775b24"/><lb ed="R061" n="0008a11"/>但撮其要。只欲吾人初從凡夫持心地戒。中而寄
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0775c" n="0775c"/>
<lb ed="X" n="0775c01"/><lb ed="R061" n="0008a12"/>位梵天。此天。上鄰四空。下接六凡。菩薩居此天中。
<lb ed="X" n="0775c02"/><lb ed="R061" n="0008a13"/>上弘下化。積劫修因。後成佛果。三身圓現。亦於此
<lb ed="X" n="0775c03"/><lb ed="R061" n="0008a14"/>天說梵網經也。五結歸其名者。世尊所說一大藏
<lb ed="X" n="0775c04"/><lb ed="R061" n="0008a15"/>時敎。總名曰修多羅。亦云修妒路。亦云素怛囕。華
<lb ed="X" n="0775c05"/><lb ed="R061" n="0008a16"/>言契經者。上契諸佛之理。合道而言。下契衆生之
<lb ed="X" n="0775c06"/><lb ed="R061" n="0008a17"/>機。逗根而說。故曰契經。亦云經者。線也。言理發於
<lb ed="X" n="0775c07"/><lb ed="R061" n="0008a18"/>文。如線貫花。亦若梵網珠像有異。繇線貫絡以成。
<lb ed="X" n="0775c08"/><lb ed="R061" n="0008b01"/>譬夫三十心。十地。十重。四十八輕。戒法有異。繇一
<lb ed="X" n="0775c09"/><lb ed="R061" n="0008b02"/>佛戒貫攝以成。亦云經者。徑也。如人行正路。直抵
<lb ed="X" n="0775c10"/><lb ed="R061" n="0008b03"/>中堂。譬夫持光明金剛寶戒。徑成佛道。亦云涌泉。
<lb ed="X" n="0775c11"/><lb ed="R061" n="0008b04"/>亦云繩墨。此皆隨義立名。扣其擊節。總不出貫攝
<lb ed="X" n="0775c12"/><lb ed="R061" n="0008b05"/>常法四字。貫者。貫串諸法之旨趣。攝者。攝持所化
<lb ed="X" n="0775c13"/><lb ed="R061" n="0008b06"/>之機宜。常者。古今不變。法者。凡聖同軌。上四字所
<lb ed="X" n="0775c14"/><lb ed="R061" n="0008b07"/>詮之義。下一字能詮之文。能所合目爲題。故名佛
<lb ed="X" n="0775c15"/><lb ed="R061" n="0008b08"/>說梵網經。</p>
<lb ed="X" n="0775c16"/><lb ed="R061" n="0008b09"/><p xml:id="pX38p0775c1601">○二釋譯人名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c17"/><lb ed="R061" n="0008b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0775c1701">姚秦三藏法師鳩摩羅什奉　詔譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c18"/><lb ed="R061" n="0008b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0775c1801">姚秦者。秦國之主。姓姚名興。標明代氏。揀非苻秦
<lb ed="X" n="0775c19"/><lb ed="R061" n="0008b12"/>時也。三藏等者。乃譯師之名德。三藏。卽經律論。經
<lb ed="X" n="0775c20"/><lb ed="R061" n="0008b13"/>詮一心。常住不變之理。律規三業。體淨無爲之道。
<lb ed="X" n="0775c21"/><lb ed="R061" n="0008b14"/>論覈是非。刊定邪正之規。法師。卽佛法所屬也。謂
<lb ed="X" n="0775c22"/><lb ed="R061" n="0008b15"/>此大師學解三藏。以法自師。以法師人。就德彰名。
<lb ed="X" n="0775c23"/><lb ed="R061" n="0008b16"/>故曰。三藏法師。鳩摩羅者。華言童壽。師童年而有
<lb ed="X" n="0775c24"/><lb ed="R061" n="0008b17"/>耆德。故云童壽。什者。謂善識此方文字知識。七佛
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0776a" n="0776a"/>
<lb ed="X" n="0776a01"/><lb ed="R061" n="0008b18"/>以來譯經師也。奉詔者。奉秦王之詔命。而翻譯此
<lb ed="X" n="0776a02"/><lb ed="R061" n="0009a01"/>經故。譯者。易也。易梵國之語。成華夏之言。華梵並
<lb ed="X" n="0776a03"/><lb ed="R061" n="0009a02"/>擧。合目爲題。故云。鳩摩羅什奉　詔譯。</p>
<lb ed="X" n="0776a04"/><lb ed="R061" n="0009a03"/><p xml:id="pX38p0776a0401">○三釋經品題。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a05"/><lb ed="R061" n="0009a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0776a0501">菩薩心地品之上</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a06"/><lb ed="R061" n="0009a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0776a0601">此一經之品題。菩薩二字。半梵語。具云。菩提薩埵。
<lb ed="X" n="0776a07"/><lb ed="R061" n="0009a06"/>華言覺有情。西域好廣。此方喜略。惟存菩薩。義含
<lb ed="X" n="0776a08"/><lb ed="R061" n="0009a07"/>提埵。乃上弘下化之人也。心地二字。總有二義。一
<lb ed="X" n="0776a09"/><lb ed="R061" n="0009a08"/>當本經而言。心。卽三十心。地。卽十地。二指法而言。
<lb ed="X" n="0776a10"/><lb ed="R061" n="0009a09"/>卽是衆生本元心地。謂此心地。能攝世出世間法
<lb ed="X" n="0776a11"/><lb ed="R061" n="0009a10"/>故。世間法。卽六凡。謂諸天。世人。修羅。地獄。餓鬼。畜
<lb ed="X" n="0776a12"/><lb ed="R061" n="0009a11"/>生。出世法。卽四聖。謂聲聞。緣覺。菩薩。諸佛。凡聖雖
<lb ed="X" n="0776a13"/><lb ed="R061" n="0009a12"/>殊。而此心地。原無差別。但以迷悟淺深。有凡聖次
<lb ed="X" n="0776a14"/><lb ed="R061" n="0009a13"/>第大小之殊。如迷此心地。造五逆十惡等因。故有
<lb ed="X" n="0776a15"/><lb ed="R061" n="0009a14"/>地獄。如慳貪嫉妒等因。故有餓鬼。若亂倫理欺罔
<lb ed="X" n="0776a16"/><lb ed="R061" n="0009a15"/>騙害等因。故有畜生。如受三皈五戒等因。故有人
<lb ed="X" n="0776a17"/><lb ed="R061" n="0009a16"/>道。如瞋心作福剛強卒惡等因。故感修羅道。精修
<lb ed="X" n="0776a18"/><lb ed="R061" n="0009a17"/>十善。習學禪定。故生天道。聞四諦聲悟入。故名聲
<lb ed="X" n="0776a19"/><lb ed="R061" n="0009a18"/>聞。作還滅觀。了緣生空。故名緣覺。智理觀行自利。
<lb ed="X" n="0776a20"/><lb ed="R061" n="0009b01"/>慈悲喜捨利生。故名菩薩。歷三祇。圓萬行。空五住。
<lb ed="X" n="0776a21"/><lb ed="R061" n="0009b02"/>破二死。故名如來。如是四聖。六凡。之十法界。皆本
<lb ed="X" n="0776a22"/><lb ed="R061" n="0009b03"/>心地中。迷悟差別。若能一念不起。頓契無生。則凡
<lb ed="X" n="0776a23"/><lb ed="R061" n="0009b04"/>聖迷悟。當下銷殞。故菩薩悟此心地。現自受用。而
<lb ed="X" n="0776a24"/><lb ed="R061" n="0009b05"/>又以此心地。敎一切衆生。現他受用。蓋此心地。乃
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0776b" n="0776b"/>
<lb ed="X" n="0776b01"/><lb ed="R061" n="0009b06"/>一切衆生分上。日用尋常。六根門頭。自受用境界。
<lb ed="X" n="0776b02"/><lb ed="R061" n="0009b07"/>繇無明封蔀。不自覺知。諸佛所證。證此。菩薩所修。
<lb ed="X" n="0776b03"/><lb ed="R061" n="0009b08"/>修此。衆生所迷。亦迷此。如來愍念。興慈運悲。往來
<lb ed="X" n="0776b04"/><lb ed="R061" n="0009b09"/>三界八千餘返。秖爲發明一切衆生本有心地。唯
<lb ed="X" n="0776b05"/><lb ed="R061" n="0009b10"/>欲衆生依此心地。稟受金剛光明寶戒。爲本修因。
<lb ed="X" n="0776b06"/><lb ed="R061" n="0009b11"/>故下卷云。一切佛本源。一切菩薩本源。佛性種子。
<lb ed="X" n="0776b07"/><lb ed="R061" n="0009b12"/>一切衆生。皆有佛性。一切意。識。色。心。是情是心。皆
<lb ed="X" n="0776b08"/><lb ed="R061" n="0009b13"/>入佛性戒中。當當常有因故。當當常住法身。所以
<lb ed="X" n="0776b09"/><lb ed="R061" n="0009b14"/>說。衆生受佛戒。卽入諸佛位。佛戒者。卽衆生心地
<lb ed="X" n="0776b10"/><lb ed="R061" n="0009b15"/>光明金剛寶戒也。世尊初從妙光堂。終至首羅宮。
<lb ed="X" n="0776b11"/><lb ed="R061" n="0009b16"/>十處說法。次第敷演。結歸究竟。心藏。地藏。戒藏。無
<lb ed="X" n="0776b12"/><lb ed="R061" n="0009b17"/>量行願藏。因果佛性常住藏。總而言之。名曰心地
<lb ed="X" n="0776b13"/><lb ed="R061" n="0009b18"/>法門。故命品題曰。心地品。品者。類也。衆類相從之
<lb ed="X" n="0776b14"/><lb ed="R061" n="0010a01"/>義。此經大部。一百一十二卷。六十一品。此當第十。
<lb ed="X" n="0776b15"/><lb ed="R061" n="0010a02"/>菩薩心地品。此一品之文。分爲二卷。上明菩薩理
<lb ed="X" n="0776b16"/><lb ed="R061" n="0010a03"/>智觀行修證階級。卽三十心。十地也。下明菩薩心
<lb ed="X" n="0776b17"/><lb ed="R061" n="0010a04"/>地戒法。輕重開遮。止作持犯。卽五十八戒也。卷有
<lb ed="X" n="0776b18"/><lb ed="R061" n="0010a05"/>上下之分。此卷居上。故曰品之上。</p>
<lb ed="X" n="0776b19"/><lb ed="R061" n="0010a06"/><p xml:id="pX38p0776b1901">○四明分科義。</p>
<lb ed="X" n="0776b20"/><lb ed="R061" n="0010a07"/><p xml:id="pX38p0776b2001">凡經皆有序。正。流通三分。序分者。序一經之來源。
<lb ed="X" n="0776b21"/><lb ed="R061" n="0010a08"/>彰說法之繇致。正宗者。明一經之宗旨。逗衆生之
<lb ed="X" n="0776b22"/><lb ed="R061" n="0010a09"/>機宜。流通者。繼遐芳於萬古。俾化導之不絕也。序
<lb ed="X" n="0776b23"/><lb ed="R061" n="0010a10"/>分。有通。有別。通。謂諸經通用。以諸經之首。皆有如
<lb ed="X" n="0776b24"/><lb ed="R061" n="0010a11"/>是我聞。一時佛住某處。與某大衆俱。一切經初。同
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0776c" n="0776c"/>
<lb ed="X" n="0776c01"/><lb ed="R061" n="0010a12"/>有此序。故名通序。別。謂當經發起。以諸經繇致。各
<lb ed="X" n="0776c02"/><lb ed="R061" n="0010a13"/>有緣起不同。故名別序。此經心地品。旣在大部六
<lb ed="X" n="0776c03"/><lb ed="R061" n="0010a14"/>十一品中。當第十品。唯屬正宗。通序。居首品。流通。
<lb ed="X" n="0776c04"/><lb ed="R061" n="0010a15"/>居末品。故無如是我聞等句。若唯約本品首尾文
<lb ed="X" n="0776c05"/><lb ed="R061" n="0010a16"/>義之中。而分序正流通者。一序分。從爾時釋迦牟
<lb ed="X" n="0776c06"/><lb ed="R061" n="0010a17"/>尼佛。在第四禪地中起。至問此光。光爲何等相止。
<lb ed="X" n="0776c07"/><lb ed="R061" n="0010a18"/>二正宗分。從是時釋迦。卽擎接此世界衆起。至下
<lb ed="X" n="0776c08"/><lb ed="R061" n="0010b01"/>卷四十八輕止。三流通分。從諸佛子聽。十重四十
<lb ed="X" n="0776c09"/><lb ed="R061" n="0010b02"/>八輕戒起。至於卷終。此一經大科之義也。</p>
<lb ed="X" n="0776c10"/><lb ed="R061" n="0010b03"/><p xml:id="pX38p0776c1001">○五正解經文<note place="inline">三</note>　初明序起分　二明正宗分
<lb ed="X" n="0776c11"/><lb ed="R061" n="0010b04"/>　三明流通分。</p>
<lb ed="X" n="0776c12"/><lb ed="R061" n="0010b05"/><p xml:id="pX38p0776c1201">○初明序起分<note place="inline">四</note>　初化佛說法　二放光現瑞
<lb ed="X" n="0776c13"/><lb ed="R061" n="0010b06"/>　三覩光生疑　四玄主集問。</p>
<lb ed="X" n="0776c14"/><lb ed="R061" n="0010b07"/><p xml:id="pX38p0776c1401">○初化佛說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c15"/><lb ed="R061" n="0010b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0776c1501">爾時釋迦牟尼佛。在第四禪地中。摩醘首羅天王宮。
<lb ed="X" n="0776c16"/><lb ed="R061" n="0010b09"/>與無量大梵天王。不可說不可說菩薩衆。說蓮華臺
<lb ed="X" n="0776c17"/><lb ed="R061" n="0010b10"/>藏世界。<name role="" type="person">盧舍那佛</name>所說心地法門品。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c18"/><lb ed="R061" n="0010b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0776c1801">此叙說心地法門品之由致也。爾時者。卽無量天
<lb ed="X" n="0776c19"/><lb ed="R061" n="0010b12"/>人。菩薩。大衆集會之時。釋迦牟尼佛者。標能化之
<lb ed="X" n="0776c20"/><lb ed="R061" n="0010b13"/>主。梵語釋迦牟尼。義翻能仁寂默。釋迦譜。淨梵王
<lb ed="X" n="0776c21"/><lb ed="R061" n="0010b14"/>云。我子釋迦。以能仁表姓德。寂默顯理致。又能仁
<lb ed="X" n="0776c22"/><lb ed="R061" n="0010b15"/>不住涅槃。寂默不住生死。又名能忍。仁者。忍也。以
<lb ed="X" n="0776c23"/><lb ed="R061" n="0010b16"/>聞善不卽喜。聞惡不卽怒。能含忍於善惡故。又於
<lb ed="X" n="0776c24"/><lb ed="R061" n="0010b17"/>無生寂滅。忍可忍證。故云忍也。又名能儒。更有多
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0777a" n="0777a"/>
<lb ed="X" n="0777a01"/><lb ed="R061" n="0010b18"/>義。文繁不錄。雖有多義。總之隨行隨德以彰名也。
<lb ed="X" n="0777a02"/><lb ed="R061" n="0011a01"/>在第四禪地中者。標所住之處。以顯法最勝也。在
<lb ed="X" n="0777a03"/><lb ed="R061" n="0011a02"/>者。住也。謂以如法安住而住。所謂應如是住也。第
<lb ed="X" n="0777a04"/><lb ed="R061" n="0011a03"/>者。次第。謂三界共九地。欲界爲一地。名五趣雜居
<lb ed="X" n="0777a05"/><lb ed="R061" n="0011a04"/>地。色界有四地。初禪。名離生喜樂地。二禪。名定生
<lb ed="X" n="0777a06"/><lb ed="R061" n="0011a05"/>喜樂地。三禪。名離喜妙樂地。四禪。名捨念淸淨地。
<lb ed="X" n="0777a07"/><lb ed="R061" n="0011a06"/>無色界有四地。一空無邊處地。二識無邊處地。三
<lb ed="X" n="0777a08"/><lb ed="R061" n="0011a07"/>無所有處地。四非非想處地。此當色界。第四禪捨
<lb ed="X" n="0777a09"/><lb ed="R061" n="0011a08"/>念淸淨地中。乃<name role="" type="person">摩醯首羅</name>天王所住之處。亦名有
<lb ed="X" n="0777a10"/><lb ed="R061" n="0011a09"/>頂天。又名色究竟天。法雲地菩薩。多寄住於此處
<lb ed="X" n="0777a11"/><lb ed="R061" n="0011a10"/>說法。<name role="" type="person">摩醯首羅</name>。華言大自在。又云威靈。或云三目。
<lb ed="X" n="0777a12"/><lb ed="R061" n="0011a11"/>此天爲三界尊極之至。輔行記云。色界天王。三目
<lb ed="X" n="0777a13"/><lb ed="R061" n="0011a12"/>八臂。騎白牛。執白拂。有大威力。居菩薩住處。能知
<lb ed="X" n="0777a14"/><lb ed="R061" n="0011a13"/>三界雨滴之數。統攝大千世界。於色界中。此天獨
<lb ed="X" n="0777a15"/><lb ed="R061" n="0011a14"/>尊。卽統諸大梵天王之主也。佛欲顯此心地道戒。
<lb ed="X" n="0777a16"/><lb ed="R061" n="0011a15"/>甚深祕密淸淨大法。獨尊無上。故在此大梵天王
<lb ed="X" n="0777a17"/><lb ed="R061" n="0011a16"/>宮中內庭而說也。與無量等者。標聽法之衆。顯佛
<lb ed="X" n="0777a18"/><lb ed="R061" n="0011a17"/>威德也。與無量大梵天王者。以一四天下。有十八
<lb ed="X" n="0777a19"/><lb ed="R061" n="0011a18"/>梵天。百億日月等。有百億大梵天王。故曰。無量大
<lb ed="X" n="0777a20"/><lb ed="R061" n="0011b01"/>梵天王也。不可說不可說菩薩衆者。言法會聽衆。
<lb ed="X" n="0777a21"/><lb ed="R061" n="0011b02"/>非是算數所知。以表此法。惟大根人。堪當與說故。
<lb ed="X" n="0777a22"/><lb ed="R061" n="0011b03"/>說<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>者。指受法之處。<name role="" type="person">盧舍那佛</name>所說
<lb ed="X" n="0777a23"/><lb ed="R061" n="0011b04"/>者。明授法之人。說法有宗。傳其本也。梵語盧舍那。
<lb ed="X" n="0777a24"/><lb ed="R061" n="0011b05"/>此云淨滿。諸惡淨盡。衆德悉滿。此卽圓滿報身佛。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0777b" n="0777b"/>
<lb ed="X" n="0777b01"/><lb ed="R061" n="0011b06"/>下卷。廣明其義。心地法門品者。心地品。解見上文
<lb ed="X" n="0777b02"/><lb ed="R061" n="0011b07"/>法者。軌持之義。門者。通達之義。謂依法修行。直至
<lb ed="X" n="0777b03"/><lb ed="R061" n="0011b08"/>佛地。所謂十方婆伽梵。一路涅槃門。又圓覺云。有
<lb ed="X" n="0777b04"/><lb ed="R061" n="0011b09"/>大陀羅尼門等。故下卷云。汝諸佛子。轉我所說。與
<lb ed="X" n="0777b05"/><lb ed="R061" n="0011b10"/>一切衆生開心地道。次第說我上心地法門品。受
<lb ed="X" n="0777b06"/><lb ed="R061" n="0011b11"/>持讀誦。一心而行。又千釋迦。千百億釋迦。受持而
<lb ed="X" n="0777b07"/><lb ed="R061" n="0011b12"/>去。各各放光。光中化佛。獻華供佛。又從定而入。復
<lb ed="X" n="0777b08"/><lb ed="R061" n="0011b13"/>從定而出。或次第說。或頓圓說。蓋謂得此門者。若
<lb ed="X" n="0777b09"/><lb ed="R061" n="0011b14"/>隱。若顯。若出。若沒。隨心開合。權實自在。故云法門
<lb ed="X" n="0777b10"/><lb ed="R061" n="0011b15"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0777b11"/><lb ed="R061" n="0011b16"/><p xml:id="pX38p0777b1101">○二放光現瑞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b12"/><lb ed="R061" n="0011b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0777b1201">是時釋迦身放慧光所照。從此天王宮。乃至蓮華臺
<lb ed="X" n="0777b13"/><lb ed="R061" n="0011b18"/>藏世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b14"/><lb ed="R061" n="0012a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0777b1401">此叙發起之緣也。如法華欲說諸佛一乘實相故。
<lb ed="X" n="0777b15"/><lb ed="R061" n="0012a02"/>世尊先從眉間放一道白毫相光。光中圓現法界
<lb ed="X" n="0777b16"/><lb ed="R061" n="0012a03"/>事相。生佛始終。爲發起之緣。此經欲說心地希有
<lb ed="X" n="0777b17"/><lb ed="R061" n="0012a04"/>妙法。世尊必現希有瑞應。故先身放慧光。爲開發
<lb ed="X" n="0777b18"/><lb ed="R061" n="0012a05"/>之緣也。此光全身顯露。是本有如如智慧果德光
<lb ed="X" n="0777b19"/><lb ed="R061" n="0012a06"/>明。繇戒定力而生。然此智光。非諸佛獨有。一切衆
<lb ed="X" n="0777b20"/><lb ed="R061" n="0012a07"/>生皆具。但以無明執著。不能證得。故世尊以種種
<lb ed="X" n="0777b21"/><lb ed="R061" n="0012a08"/>方便。放種種光明。說種種戒法。無非發明人人本
<lb ed="X" n="0777b22"/><lb ed="R061" n="0012a09"/>有心地戒光。若能會得此光。非從外來者。卽獲自
<lb ed="X" n="0777b23"/><lb ed="R061" n="0012a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0777b2301" n="0777b2301"/><anchor xml:id="beg0777b2301" n="0777b2301"/>己<anchor xml:id="end0777b2301"/>無明窟中戒定慧光。與三世諸佛等無差別矣。
<lb ed="X" n="0777b24"/><lb ed="R061" n="0012a11"/>從此天王宮。乃至<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>者。示慧光所照
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0777c" n="0777c"/>
<lb ed="X" n="0777c01"/><lb ed="R061" n="0012a12"/>之處。顯情與無情。無非一光所攝盡也。</p>
<lb ed="X" n="0777c02"/><lb ed="R061" n="0012a13"/><p xml:id="pX38p0777c0201">○三覩光生疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c03"/><lb ed="R061" n="0012a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0777c0301">其中一切世界。一切衆生。各各相視。歡喜快樂。而未
<lb ed="X" n="0777c04"/><lb ed="R061" n="0012a15"/>能知此光。光何因。何緣。皆生疑念。無量天人。亦生疑
<lb ed="X" n="0777c05"/><lb ed="R061" n="0012a16"/>念。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c06"/><lb ed="R061" n="0012a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0777c0601">此正叙明發問之端也。其中一切等者。總擧依正
<lb ed="X" n="0777c07"/><lb ed="R061" n="0012a18"/>二報。卽指天宮華藏之兩間中。凡係佛光所照。一
<lb ed="X" n="0777c08"/><lb ed="R061" n="0012b01"/>切世界。所有一切衆生。莫不各各相視其光。歡喜
<lb ed="X" n="0777c09"/><lb ed="R061" n="0012b02"/>快樂也。類數無量。故名一切。衆法相生。故名衆生。
<lb ed="X" n="0777c10"/><lb ed="R061" n="0012b03"/>此光昔無。於此忽覩。故各各相視。旣覩其光。必獲
<lb ed="X" n="0777c11"/><lb ed="R061" n="0012b04"/>饒益。故曰歡喜快樂。而未能知此光等者。寶光雖
<lb ed="X" n="0777c12"/><lb ed="R061" n="0012b05"/>覩。塵相未空。肉眼凡夫。徒被其照。故未能知此光
<lb ed="X" n="0777c13"/><lb ed="R061" n="0012b06"/>因緣。豈惟博地衆生。皆生疑念。卽有身光之無量
<lb ed="X" n="0777c14"/><lb ed="R061" n="0012b07"/>天人。心慧昏蒙。於佛身光。莫知所出。亦生疑念也。
<lb ed="X" n="0777c15"/><lb ed="R061" n="0012b08"/>上叙人天不達佛光因緣之所以竟。</p>
<lb ed="X" n="0777c16"/><lb ed="R061" n="0012b09"/><p xml:id="pX38p0777c1601">○四玄主集問<note place="inline">二</note>　初起定放光　二衆集發問。</p>
<lb ed="X" n="0777c17"/><lb ed="R061" n="0012b10"/><p xml:id="pX38p0777c1701">○初起定放光。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c18"/><lb ed="R061" n="0012b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0777c1801">爾時衆中玄通華光主菩薩。從大莊嚴華光明三昧
<lb ed="X" n="0777c19"/><lb ed="R061" n="0012b12"/>起。以佛神力。放金剛白雲色光。光照一切世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c20"/><lb ed="R061" n="0012b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0777c2001">爾時者。卽人天生疑作念之時。衆中等者。此擧衆
<lb ed="X" n="0777c21"/><lb ed="R061" n="0012b14"/>明當機也。衆有四。一當機衆。二發起衆。三影響衆。
<lb ed="X" n="0777c22"/><lb ed="R061" n="0012b15"/>四結緣衆。此菩薩是華藏海會。不可說不可說四
<lb ed="X" n="0777c23"/><lb ed="R061" n="0012b16"/>衆之中。當機首領大菩薩衆也。佛放此光。甚深微
<lb ed="X" n="0777c24"/><lb ed="R061" n="0012b17"/>妙。難解難知。非具大智慧者。不能曉了。惟此菩薩。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0778a" n="0778a"/>
<lb ed="X" n="0778a01"/><lb ed="R061" n="0012b18"/>具大行華。智慧明妙。通達此光之道。能爲衆中作
<lb ed="X" n="0778a02"/><lb ed="R061" n="0013a01"/>唱導之主。以德彰名。故云。玄通華光主菩薩。從大
<lb ed="X" n="0778a03"/><lb ed="R061" n="0013a02"/>莊嚴華光三昧起者。此明因依果起義。大。卽體大。
<lb ed="X" n="0778a04"/><lb ed="R061" n="0013a03"/>莊嚴。卽相大。華光明。卽用大。乃法。報。化。三身之圓
<lb ed="X" n="0778a05"/><lb ed="R061" n="0013a04"/>果也。又莊嚴表果。華光明表因。謂因果齊彰。主伴
<lb ed="X" n="0778a06"/><lb ed="R061" n="0013a05"/>重重義。莊嚴法身果海有三。一六度萬行。二一切
<lb ed="X" n="0778a07"/><lb ed="R061" n="0013a06"/>智慧。三第一義諦。其中華。乃行華。卽福德莊嚴。光
<lb ed="X" n="0778a08"/><lb ed="R061" n="0013a07"/>明。乃智慧。卽智慧莊嚴。三昧。乃正定。亦名正受。卽
<lb ed="X" n="0778a09"/><lb ed="R061" n="0013a08"/>第一義諦莊嚴。此三克備。故名大莊嚴。此菩薩住
<lb ed="X" n="0778a10"/><lb ed="R061" n="0013a09"/>是定中。卽從是定而起。又大莊嚴三昧。卽大定之
<lb ed="X" n="0778a11"/><lb ed="R061" n="0013a10"/>別名。如來妙定。有百千萬億恒河沙等三昧。總之
<lb ed="X" n="0778a12"/><lb ed="R061" n="0013a11"/>無量三昧。皆從此一三昧流出。而一切法身大士
<lb ed="X" n="0778a13"/><lb ed="R061" n="0013a12"/>咸住此三昧法性土中。應緣卽現。故云。從大莊嚴
<lb ed="X" n="0778a14"/><lb ed="R061" n="0013a13"/>華光明三昧起也。菩薩請問大法。必仗如來神力
<lb ed="X" n="0778a15"/><lb ed="R061" n="0013a14"/>加被。放光召衆。方能發起智問。是故以佛神力。放
<lb ed="X" n="0778a16"/><lb ed="R061" n="0013a15"/>金剛白雲色光者。正顯心地光明金剛寶戒照用
<lb ed="X" n="0778a17"/><lb ed="R061" n="0013a16"/>之義。言此戒光。能破性障。故曰金剛。淨智如幻。故
<lb ed="X" n="0778a18"/><lb ed="R061" n="0013a17"/>曰白雲色。又菩薩在因。惟素法身。故曰白雲色也。
<lb ed="X" n="0778a19"/><lb ed="R061" n="0013a18"/>光照一切世界者。顯此光照處。周徧圓融而無障
<lb ed="X" n="0778a20"/><lb ed="R061" n="0013b01"/>礙。又顯聖凡依正。總是一光所攝。蓋釋迦如來。身
<lb ed="X" n="0778a21"/><lb ed="R061" n="0013b02"/>放慧光。卽擧果以明因。今華光主菩薩。全身所放
<lb ed="X" n="0778a22"/><lb ed="R061" n="0013b03"/>白雲色光。卽因中境界。擧因以該果。所謂因該果
<lb ed="X" n="0778a23"/><lb ed="R061" n="0013b04"/>海。果徹因源也。此菩薩正欲令諸衆生。知因識果。
<lb ed="X" n="0778a24"/><lb ed="R061" n="0013b05"/>冀果修因。必以本光明金剛寶戒。爲因地心。方證
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0778b" n="0778b"/>
<lb ed="X" n="0778b01"/><lb ed="R061" n="0013b06"/>本法身。智身。功德身之慧果也。向下釋迦請問。舍
<lb ed="X" n="0778b02"/><lb ed="R061" n="0013b07"/>那酬答。正顯卽果卽因。卽因卽果。因果不二之義。</p>
<lb ed="X" n="0778b03"/><lb ed="R061" n="0013b08"/><p xml:id="pX38p0778b0301">○二衆集發問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b04"/><lb ed="R061" n="0013b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0778b0401">是中一切菩薩。皆來集會。與共同心異口問此光。光
<lb ed="X" n="0778b05"/><lb ed="R061" n="0013b10"/>爲何等相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b06"/><lb ed="R061" n="0013b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0778b0601">此叙問果明因義也。是中等者。謂因玄主放光。光
<lb ed="X" n="0778b07"/><lb ed="R061" n="0013b12"/>照十方世界。是十方世界中。一切諸大菩薩。以此
<lb ed="X" n="0778b08"/><lb ed="R061" n="0013b13"/>光明皆來集會。不約而同。法華云。尋光共推之。亦
<lb ed="X" n="0778b09"/><lb ed="R061" n="0013b14"/>此義也。與共同心者。因光悚動。同示一疑而問故。
<lb ed="X" n="0778b10"/><lb ed="R061" n="0013b15"/>異口者。人各有身。口隨身異故。問此光。光爲何等
<lb ed="X" n="0778b11"/><lb ed="R061" n="0013b16"/>相者。卽問釋迦如來全身所放慧光之相。此光卽
<lb ed="X" n="0778b12"/><lb ed="R061" n="0013b17"/>果中境界。前衆生未發菩薩心。秖疑因緣。故曰何
<lb ed="X" n="0778b13"/><lb ed="R061" n="0013b18"/>因何緣。此諸菩薩是因中人。只問果中之事。故曰。
<lb ed="X" n="0778b14"/><lb ed="R061" n="0014a01"/>光爲何等相。何因何緣。卽下釋迦請問舍那云。一
<lb ed="X" n="0778b15"/><lb ed="R061" n="0014a02"/>切衆生。爲何因緣。得成菩薩十地道等文之案。光
<lb ed="X" n="0778b16"/><lb ed="R061" n="0014a03"/>爲何等相。卽下請問。當成佛果爲何等相之案。此
<lb ed="X" n="0778b17"/><lb ed="R061" n="0014a04"/>序分竟。</p>
<lb ed="X" n="0778b18"/><lb ed="R061" n="0014a05"/><p xml:id="pX38p0778b1801">○二明正宗分<note place="inline">二</note>　初明心地道　二明心地戒。</p>
<lb ed="X" n="0778b19"/><lb ed="R061" n="0014a06"/><p xml:id="pX38p0778b1901">○初明心地道<note place="inline">四</note>　初化佛代請　二舍那酬答
<lb ed="X" n="0778b20"/><lb ed="R061" n="0014a07"/>　三華光請釋　四舍那酬釋。</p>
<lb ed="X" n="0778b21"/><lb ed="R061" n="0014a08"/><p xml:id="pX38p0778b2101">○初化佛代請<note place="inline">二</note>　初攝生還本　二正請決疑。</p>
<lb ed="X" n="0778b22"/><lb ed="R061" n="0014a09"/><p xml:id="pX38p0778b2201">○初攝生還本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b23"/><lb ed="R061" n="0014a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0778b2301">是時釋迦。卽擎接此世界大衆。還至<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>。
<lb ed="X" n="0778b24"/><lb ed="R061" n="0014a11"/>百萬億紫金剛光明宮中。見<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。坐百萬億蓮
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0778c" n="0778c"/>
<lb ed="X" n="0778c01"/><lb ed="R061" n="0014a12"/>華赫赫光明座上。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778c02"/><lb ed="R061" n="0014a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0778c0201">此叙攝用歸體。生佛無差之義。是時者。卽此人天
<lb ed="X" n="0778c03"/><lb ed="R061" n="0014a14"/>大衆。諸菩薩請問之時。釋迦是能化之迹佛。卽擎
<lb ed="X" n="0778c04"/><lb ed="R061" n="0014a15"/>接此世界大衆者。乃所化之生也。在上曰擎。在下
<lb ed="X" n="0778c05"/><lb ed="R061" n="0014a16"/>曰接。卽擎接此光光所照一切世界中。生疑集會
<lb ed="X" n="0778c06"/><lb ed="R061" n="0014a17"/>有根性之大衆也。言還至者。謂此釋迦與諸菩薩。
<lb ed="X" n="0778c07"/><lb ed="R061" n="0014a18"/>一切衆生。元從<name role="" type="person">華藏世界</name>。舍那本迹心地戒中一
<lb ed="X" n="0778c08"/><lb ed="R061" n="0014b01"/>光流出。今復還歸本體故。蓮華臺等者。卽舍那本
<lb ed="X" n="0778c09"/><lb ed="R061" n="0014b02"/>迹之處。<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>。詳在後文。億有四億。百億。
<lb ed="X" n="0778c10"/><lb ed="R061" n="0014b03"/>千億。萬億。萬萬億。此乃四億中百萬億也。紫金剛
<lb ed="X" n="0778c11"/><lb ed="R061" n="0014b04"/>光明。表菩提智境。宮中。表涅槃理境。謂理因智明。
<lb ed="X" n="0778c12"/><lb ed="R061" n="0014b05"/>智繇理發。以理冥智。以智契理。理智圓融。法報無
<lb ed="X" n="0778c13"/><lb ed="R061" n="0014b06"/>礙。報化圓融。迹本不二故。見<name role="" type="person">盧舍那佛</name>者。釋迦旋
<lb ed="X" n="0778c14"/><lb ed="R061" n="0014b07"/>歸本界。覿面相覩。親見本師法身智身境界。回光
<lb ed="X" n="0778c15"/><lb ed="R061" n="0014b08"/>返照。卽本來面目。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0778c1501" n="0778c1501"/><anchor xml:id="beg0778c1501" n="0778c1501"/>己<anchor xml:id="end0778c1501"/>舍那。不從外得。坐百萬億
<lb ed="X" n="0778c16"/><lb ed="R061" n="0014b09"/>蓮華赫赫光明座上者。卽舍那所坐之座。此座以
<lb ed="X" n="0778c17"/><lb ed="R061" n="0014b10"/>蓮華者。蓮之開敷。表權實雙彰義。在後詳釋。赫赫
<lb ed="X" n="0778c18"/><lb ed="R061" n="0014b11"/>光明者。赫赫。卽光<g ref="#CB08504">𦦨</g>熾勝之貌。光明。乃智慧照用
<lb ed="X" n="0778c19"/><lb ed="R061" n="0014b12"/>之相。謂智能破惑。表如來於因地中。以智慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。燒
<lb ed="X" n="0778c20"/><lb ed="R061" n="0014b13"/>煩惱薪。障惑盡淨。智理全彰。故感果中報德。住此
<lb ed="X" n="0778c21"/><lb ed="R061" n="0014b14"/>蓮華赫赫光明之座。自安安人也。俱名百萬億者。
<lb ed="X" n="0778c22"/><lb ed="R061" n="0014b15"/>卽千釋迦。千百億釋迦。光明蓮華。圍繞舍那宮座。
<lb ed="X" n="0778c23"/><lb ed="R061" n="0014b16"/>故云。百萬億赫赫蓮華光明之座。此明三身圓會
<lb ed="X" n="0778c24"/><lb ed="R061" n="0014b17"/>之相。華嚴廣明百萬億相。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0779a" n="0779a"/>
<lb ed="X" n="0779a01"/><lb ed="R061" n="0014b18"/><p xml:id="pX38p0779a0101">○二正請決疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a02"/><lb ed="R061" n="0015a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0779a0201">時釋迦及諸大衆。一時禮敬<name role="" type="person">盧舍那佛</name>足下<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a0201" n="0779a0201"/><anchor xml:id="beg0779a0201" n="0779a0201"/>已<anchor xml:id="end0779a0201"/>。釋迦
<lb ed="X" n="0779a03"/><lb ed="R061" n="0015a02"/>佛言。此世界中。地及虗空。一切衆生。爲何因緣。得成
<lb ed="X" n="0779a04"/><lb ed="R061" n="0015a03"/>菩薩十地道。當成佛果。爲何等相。如佛性本源品中。
<lb ed="X" n="0779a05"/><lb ed="R061" n="0015a04"/>廣問一切菩薩種子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a06"/><lb ed="R061" n="0015a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0779a0601">此釋報化。假設問答。以顯說法之本旨也。時釋迦。
<lb ed="X" n="0779a07"/><lb ed="R061" n="0015a06"/>至釋迦佛言數句。叙請法之儀則。表三業<g ref="#CB05418">䖍</g>誠也。
<lb ed="X" n="0779a08"/><lb ed="R061" n="0015a07"/>禮佛足。身業之誠。釋迦佛言。口業之誠。身口幷致。
<lb ed="X" n="0779a09"/><lb ed="R061" n="0015a08"/>意業之誠。諸佛請法。尙具此儀。餘請法者。自當尊
<lb ed="X" n="0779a10"/><lb ed="R061" n="0015a09"/>重也。此世界中者。卽<name role="" type="person">娑婆世界</name>中也。地及虗空者。
<lb ed="X" n="0779a11"/><lb ed="R061" n="0015a10"/>地。卽人間。虗空卽天上。一切衆生。卽釋迦如來擎
<lb ed="X" n="0779a12"/><lb ed="R061" n="0015a11"/>接人間。天上一切世界中。覩光生疑。根熟衆生也。
<lb ed="X" n="0779a13"/><lb ed="R061" n="0015a12"/>爲何因緣。得成菩薩十地道者。因緣。卽因行。道。卽
<lb ed="X" n="0779a14"/><lb ed="R061" n="0015a13"/>佛果。意謂一切衆生。發菩提心。返妄歸眞。欲修佛
<lb ed="X" n="0779a15"/><lb ed="R061" n="0015a14"/>道。畢竟以何因行。方至佛果。此第一問。卽前天。人。
<lb ed="X" n="0779a16"/><lb ed="R061" n="0015a15"/>疑何因何緣之意。當成佛果。爲何等相者。意謂當
<lb ed="X" n="0779a17"/><lb ed="R061" n="0015a16"/>成佛果之時。畢竟何等境界。是第二問。卽上華光
<lb ed="X" n="0779a18"/><lb ed="R061" n="0015a17"/>主放光集衆。同心異口問此光。光爲何等相之意。
<lb ed="X" n="0779a19"/><lb ed="R061" n="0015a18"/>請問因緣。幷何等相。向下舍那一一領答詳明。此
<lb ed="X" n="0779a20"/><lb ed="R061" n="0015b01"/>是略問。在大部內。如佛性本源品中。廣問一切菩
<lb ed="X" n="0779a21"/><lb ed="R061" n="0015b02"/>薩種子。佛性。卽菩提心。乃本覺義。言此覺體。曾未
<lb ed="X" n="0779a22"/><lb ed="R061" n="0015b03"/>還改。在衆生分中。名曰佛性。在非衆生分中。名曰
<lb ed="X" n="0779a23"/><lb ed="R061" n="0015b04"/>法性。今擧在因。故名佛性菩薩種子。卽因地心也。
<lb ed="X" n="0779a24"/><lb ed="R061" n="0015b05"/>此化佛代問文竟。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0779b" n="0779b"/>
<lb ed="X" n="0779b01"/><lb ed="R061" n="0015b06"/><p xml:id="pX38p0779b0101">○二舍那酬答<note place="inline">二</note>　初總答心地　二廣答釋名
<lb ed="X" n="0779b02"/><lb ed="R061" n="0015b07"/>　三結答問義。</p>
<lb ed="X" n="0779b03"/><lb ed="R061" n="0015b08"/><p xml:id="pX38p0779b0301">○初總答心地<note place="inline">四</note>　初顯示定相　二誡聽思修
<lb ed="X" n="0779b04"/><lb ed="R061" n="0015b09"/>　三陳自因行　四擧自果相。</p>
<lb ed="X" n="0779b05"/><lb ed="R061" n="0015b10"/><p xml:id="pX38p0779b0501">○初顯示定相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b06"/><lb ed="R061" n="0015b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0779b0601">爾時<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。卽大歡喜。現虗空光體性。本源成佛
<lb ed="X" n="0779b07"/><lb ed="R061" n="0015b12"/>常住法身三昧。示諸大衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b08"/><lb ed="R061" n="0015b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0779b0801">前釋迦身放慧光。爲發問之端。是果中明因。次玄
<lb ed="X" n="0779b09"/><lb ed="R061" n="0015b14"/>主身放白雲色光。集衆興疑。是因中明果。今舍那
<lb ed="X" n="0779b10"/><lb ed="R061" n="0015b15"/>答釋心地之道。不在別處。就是我。與釋迦。菩薩。衆
<lb ed="X" n="0779b11"/><lb ed="R061" n="0015b16"/>生。若凡。若聖。若因。若果。總是一道光明。無二無別。
<lb ed="X" n="0779b12"/><lb ed="R061" n="0015b17"/>故將自<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b1201" n="0779b1201"/><anchor xml:id="beg0779b1201" n="0779b1201"/>己<anchor xml:id="end0779b1201"/>一段受用境界。滿盤托出。示與諸人面
<lb ed="X" n="0779b13"/><lb ed="R061" n="0015b18"/>前。要令人人直下承當。返本還源。識得自<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b1301" n="0779b1301"/><anchor xml:id="beg0779b1301" n="0779b1301"/>己<anchor xml:id="end0779b1301"/>本有
<lb ed="X" n="0779b14"/><lb ed="R061" n="0016a01"/>光明金剛寶戒。菩提涅槃。眞如佛性。圓滿具足。無
<lb ed="X" n="0779b15"/><lb ed="R061" n="0016a02"/>欠無餘。故將定光示諸大衆也。爾時者。卽釋迦請
<lb ed="X" n="0779b16"/><lb ed="R061" n="0016a03"/>問時也。卽大歡喜者。謂宣說此心地法門。能令一
<lb ed="X" n="0779b17"/><lb ed="R061" n="0016a04"/>切衆生。永離諸苦。得究竟樂。正是世尊本懷。故大
<lb ed="X" n="0779b18"/><lb ed="R061" n="0016a05"/>歡喜。現虗空光體性者。光。卽本體智光。言智體卽
<lb ed="X" n="0779b19"/><lb ed="R061" n="0016a06"/>法身。法身本無形相。本無來往。本無遷改。猶若虗
<lb ed="X" n="0779b20"/><lb ed="R061" n="0016a07"/>空。無動無搖。萬象森羅。於中顯現。以智性卽色。故
<lb ed="X" n="0779b21"/><lb ed="R061" n="0016a08"/>能現於色。然以華光任運。若隱若顯。不離法身。故
<lb ed="X" n="0779b22"/><lb ed="R061" n="0016a09"/>曰。虗空光體性也。本源成佛。常住法身三昧者。如
<lb ed="X" n="0779b23"/><lb ed="R061" n="0016a10"/>木之有本。水之有源。一切諸佛。一切菩薩。修因證
<lb ed="X" n="0779b24"/><lb ed="R061" n="0016a11"/>果。無不依此本源智定。爲因地心成佛。常住法身
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0779c" n="0779c"/>
<lb ed="X" n="0779c01"/><lb ed="R061" n="0016a12"/>道果。以顯三身圓現一光也。示諸大衆者。卽以此
<lb ed="X" n="0779c02"/><lb ed="R061" n="0016a13"/>本定光。示諸衆生使悟入也。</p>
<lb ed="X" n="0779c03"/><lb ed="R061" n="0016a14"/><p xml:id="pX38p0779c0301">○二誡聽思修。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c04"/><lb ed="R061" n="0016a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0779c0401">是諸佛子諦聽。善思修行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c05"/><lb ed="R061" n="0016a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0779c0501">此舍那如來。詔吿當機法會大衆。誡聽勉進思修
<lb ed="X" n="0779c06"/><lb ed="R061" n="0016a17"/>意也。是諸佛子者。佛爲慈父。紹佛曰子。諦聽等者。
<lb ed="X" n="0779c07"/><lb ed="R061" n="0016a18"/>卽聞思修三慧。諦者。審也。聽者。領也。謂諸大衆佛
<lb ed="X" n="0779c08"/><lb ed="R061" n="0016b01"/>子。若不審諦誠信而聽。則所聞之法。心不相應。心
<lb ed="X" n="0779c09"/><lb ed="R061" n="0016b02"/>法旣不相應。心慧妙行何繇發起。故曼殊大士。於
<lb ed="X" n="0779c10"/><lb ed="R061" n="0016b03"/>楞嚴會上。獨選耳根圓通爲妙耳門。所謂此方眞
<lb ed="X" n="0779c11"/><lb ed="R061" n="0016b04"/>敎體。淸淨在音聞。欲取三摩提。實以聞中入。故先
<lb ed="X" n="0779c12"/><lb ed="R061" n="0016b05"/>誡聽也。善思修行者。謂善能體會所聞之法。如聽
<lb ed="X" n="0779c13"/><lb ed="R061" n="0016b06"/>而思。如思而修也。若不如聽而思。聽則無益。不如
<lb ed="X" n="0779c14"/><lb ed="R061" n="0016b07"/>思而修。思亦徒勞。所謂如人數他寶。自無半錢分。
<lb ed="X" n="0779c15"/><lb ed="R061" n="0016b08"/>於法不修行。多聞亦如是。故復誡思修也。必須如
<lb ed="X" n="0779c16"/><lb ed="R061" n="0016b09"/>是諦聽。如是善思。如是妙修。方契如如實相心地
<lb ed="X" n="0779c17"/><lb ed="R061" n="0016b10"/>法門光明金剛寶戒。</p>
<lb ed="X" n="0779c18"/><lb ed="R061" n="0016b11"/><p xml:id="pX38p0779c1801">○三陳自因行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c19"/><lb ed="R061" n="0016b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0779c1901">我<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1901" n="0779c1901"/><anchor xml:id="beg0779c1901" n="0779c1901"/>已<anchor xml:id="end0779c1901"/>百阿僧祇劫修行心地。以之爲因。初捨凡夫。成
<lb ed="X" n="0779c20"/><lb ed="R061" n="0016b13"/>等正覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c21"/><lb ed="R061" n="0016b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0779c2101">此繇化佛初問。一切衆生爲何因緣。得成菩薩十
<lb ed="X" n="0779c22"/><lb ed="R061" n="0016b15"/>地道。故報身佛。述<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c2201" n="0779c2201"/><anchor xml:id="beg0779c2201" n="0779c2201"/>己<anchor xml:id="end0779c2201"/>過去所修所證爲答也。阿僧
<lb ed="X" n="0779c23"/><lb ed="R061" n="0016b16"/>祇。華言無數。梵語劫波。此云分別時節。又云時分。
<lb ed="X" n="0779c24"/><lb ed="R061" n="0016b17"/>我<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c2401" n="0779c2401"/><anchor xml:id="beg0779c2401" n="0779c2401"/>已<anchor xml:id="end0779c2401"/>百阿僧祇劫。卽佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c2402" n="0779c2402"/><anchor xml:id="beg0779c2402" n="0779c2402"/>已<anchor xml:id="end0779c2402"/>修因證果之時分長遠
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0780a" n="0780a"/>
<lb ed="X" n="0780a01"/><lb ed="R061" n="0016b18"/>也。修行是心地。卽下文所明三十心十地也。以之
<lb ed="X" n="0780a02"/><lb ed="R061" n="0017a01"/>爲因者。正謂欲得道果。無有別法。卽以此本心地
<lb ed="X" n="0780a03"/><lb ed="R061" n="0017a02"/>法門而爲因也。前問中雙請爲何因緣。答中不言
<lb ed="X" n="0780a04"/><lb ed="R061" n="0017a03"/>緣者。乃因中具有緣義故。其義有三。一本有光明
<lb ed="X" n="0780a05"/><lb ed="R061" n="0017a04"/>金剛寶戒。乃正因心。二依敎法起觀。修行心地法
<lb ed="X" n="0780a06"/><lb ed="R061" n="0017a05"/>門。是緣因心。三無明淨盡。眞如理圓。究竟無上菩
<lb ed="X" n="0780a07"/><lb ed="R061" n="0017a06"/>提。歸無所得。卽了因心。初捨凡夫。卽始覺。破滅相
<lb ed="X" n="0780a08"/><lb ed="R061" n="0017a07"/>無明。百阿僧祇劫修行三十心。卽漸次覺。破異相
<lb ed="X" n="0780a09"/><lb ed="R061" n="0017a08"/>無明。修行十地。卽隨分覺。破住相無明。成等正覺。
<lb ed="X" n="0780a10"/><lb ed="R061" n="0017a09"/>卽究竟覺。破生相無明。我佛時歷百僧祇。方得五
<lb ed="X" n="0780a11"/><lb ed="R061" n="0017a10"/>住究盡。豈今妄誕之人。一朝一夕。微因微緣。小功
<lb ed="X" n="0780a12"/><lb ed="R061" n="0017a11"/>小行。一知半解。無明煩惱。貪瞋我慢。一毫未除。而
<lb ed="X" n="0780a13"/><lb ed="R061" n="0017a12"/>言頓超佛道者也。瓔珞經云。一切諸佛。不經三大
<lb ed="X" n="0780a14"/><lb ed="R061" n="0017a13"/>阿僧祇劫。得成無上正覺。無有是處。仁王般若亦
<lb ed="X" n="0780a15"/><lb ed="R061" n="0017a14"/>同此義。先悟毗盧性海。後行普賢行門。旨哉言乎。</p>
<lb ed="X" n="0780a16"/><lb ed="R061" n="0017a15"/><p xml:id="pX38p0780a1601">○四擧自果相<note place="inline">二</note>　初總明果相　二別明果相。</p>
<lb ed="X" n="0780a17"/><lb ed="R061" n="0017a16"/><p xml:id="pX38p0780a1701">○初總明果相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780a18"/><lb ed="R061" n="0017a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0780a1801">號爲盧舍那。住<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780a19"/><lb ed="R061" n="0017a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0780a1901">此繇第二當成佛果。爲何等相之問。故以<anchor xml:id="nkr_note_add_0780a1901" n="0780a1901"/><anchor xml:id="beg0780a1901" n="0780a1901"/>己<anchor xml:id="end0780a1901"/>初捨
<lb ed="X" n="0780a20"/><lb ed="R061" n="0017b01"/>凡夫時。修習心地。乃至成等正覺。以如是等因。如
<lb ed="X" n="0780a21"/><lb ed="R061" n="0017b02"/>是等緣。如是等果。而成如是等相以答之也。言號
<lb ed="X" n="0780a22"/><lb ed="R061" n="0017b03"/>爲者。因中自有師佛。記莂其名。因行未滿。只名菩
<lb ed="X" n="0780a23"/><lb ed="R061" n="0017b04"/>薩。覺行旣圓。成等正覺。故號爲<name role="" type="person">盧舍那佛</name>也。住蓮
<lb ed="X" n="0780a24"/><lb ed="R061" n="0017b05"/>華臺藏世界海者。<name role="" type="person">華藏世界</name>。大<name role="" type="person">香水海</name>中。有一華
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0780b" n="0780b"/>
<lb ed="X" n="0780b01"/><lb ed="R061" n="0017b06"/>臺。世界如蓮華形。故名<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>海。華嚴經
<lb ed="X" n="0780b02"/><lb ed="R061" n="0017b07"/>云。有二十重<name role="" type="person">華藏世界海</name>。皆在無邊妙華大香水
<lb ed="X" n="0780b03"/><lb ed="R061" n="0017b08"/>海中。此世界種。乃是毗盧遮那如來。往昔於此界
<lb ed="X" n="0780b04"/><lb ed="R061" n="0017b09"/>中。微塵數劫修菩薩行。親近微塵數諸佛時所嚴
<lb ed="X" n="0780b05"/><lb ed="R061" n="0017b10"/>淨。今感果住此也。而此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。正當華藏第十
<lb ed="X" n="0780b06"/><lb ed="R061" n="0017b11"/>三重。有十三佛刹微塵數世界圍繞。問。據華嚴云。
<lb ed="X" n="0780b07"/><lb ed="R061" n="0017b12"/>卽是毗盧遮那如來出現之處。此經所云盧舍那
<lb ed="X" n="0780b08"/><lb ed="R061" n="0017b13"/>佛。住<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>海。二經何別。答。毗盧遮那法
<lb ed="X" n="0780b09"/><lb ed="R061" n="0017b14"/>身也。盧舍那報身也。法身。托報顯。報身。因法成。若
<lb ed="X" n="0780b10"/><lb ed="R061" n="0017b15"/>非法身。無以有報身。非報身。無以顯法身。乃知法
<lb ed="X" n="0780b11"/><lb ed="R061" n="0017b16"/>報不分。三身圓現。不卽不離。非一非異。二經不別。
<lb ed="X" n="0780b12"/><lb ed="R061" n="0017b17"/>是故<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。住<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>海。卽毗盧遮那
<lb ed="X" n="0780b13"/><lb ed="R061" n="0017b18"/>佛。住蓮華藏莊嚴世界海也。海有十德。總而言之。
<lb ed="X" n="0780b14"/><lb ed="R061" n="0018a01"/>淵深廣大。包含萬物。無德不備。無相不現。流出一
<lb ed="X" n="0780b15"/><lb ed="R061" n="0018a02"/>切。融攝一切。卽千釋迦。千百億釋迦。依報正報。無
<lb ed="X" n="0780b16"/><lb ed="R061" n="0018a03"/>不從此<name role="" type="person">華藏世界</name>。<name role="" type="person">盧舍那佛</name>心海中流出。此上二
<lb ed="X" n="0780b17"/><lb ed="R061" n="0018a04"/>節。總答因果二問。問何等因。卽最初悟此心地光
<lb ed="X" n="0780b18"/><lb ed="R061" n="0018a05"/>明金剛寶戒爲因。問何等緣。卽依法修行三十心
<lb ed="X" n="0780b19"/><lb ed="R061" n="0018a06"/>十地爲緣。問何等果。卽成等正覺爲果。問何等相。
<lb ed="X" n="0780b20"/><lb ed="R061" n="0018a07"/>卽依正莊嚴二報爲果相也。</p>
<lb ed="X" n="0780b21"/><lb ed="R061" n="0018a08"/><p xml:id="pX38p0780b2101">○三別明果相<note place="inline">二</note>　初從體起用　二攝用歸體。</p>
<lb ed="X" n="0780b22"/><lb ed="R061" n="0018a09"/><p xml:id="pX38p0780b2201">○初從體起用。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b23"/><lb ed="R061" n="0018a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0780b2301">其臺周徧有千葉。一葉一世界。爲千世界。我化爲千
<lb ed="X" n="0780b24"/><lb ed="R061" n="0018a11"/>釋迦。據千世界。後就一葉世界。復有百億<name role="" type="person">須彌山</name>。百
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0780c" n="0780c"/>
<lb ed="X" n="0780c01"/><lb ed="R061" n="0018a12"/>億日月。百億四天下。百億<name role="" type="person">南閻浮提</name>。百億菩薩釋迦。
<lb ed="X" n="0780c02"/><lb ed="R061" n="0018a13"/>坐百億菩提樹下。各說汝所問菩提薩埵心地。其餘
<lb ed="X" n="0780c03"/><lb ed="R061" n="0018a14"/>九百九十九釋迦。各各現千百億釋迦。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c04"/><lb ed="R061" n="0018a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0780c0401">上總示果相。明依正之體。此別示果相。明依正之
<lb ed="X" n="0780c05"/><lb ed="R061" n="0018a16"/>用也。其臺。卽大<name role="" type="person">香水海</name>中之一大蓮華。華中有一
<lb ed="X" n="0780c06"/><lb ed="R061" n="0018a17"/>蓮臺。臺上有一佛。佛卽舍那本佛。乃正報身佛也。
<lb ed="X" n="0780c07"/><lb ed="R061" n="0018a18"/>臺。卽舍那所居華臺。乃本迹佛身依報國土也。其
<lb ed="X" n="0780c08"/><lb ed="R061" n="0018b01"/>本華臺。周徧有千葉圍繞。而每一葉爲一世界。故
<lb ed="X" n="0780c09"/><lb ed="R061" n="0018b02"/>成千世界。此顯本迹依報。又現爲迹佛依報之世
<lb ed="X" n="0780c10"/><lb ed="R061" n="0018b03"/>界也。我化爲千釋迦等者。我卽舍那自稱。揀非權
<lb ed="X" n="0780c11"/><lb ed="R061" n="0018b04"/>小凡外之我。此顯本迹佛身。又化迹佛之身。現爲
<lb ed="X" n="0780c12"/><lb ed="R061" n="0018b05"/>迹依界中敎主。此一一界中佛。皆舍那化身。故曰
<lb ed="X" n="0780c13"/><lb ed="R061" n="0018b06"/>我化爲千釋迦據千世界。後就一下。顯迹依土。又
<lb ed="X" n="0780c14"/><lb ed="R061" n="0018b07"/>化爲迹迹佛身依報國土也。言後就一葉等者。卽
<lb ed="X" n="0780c15"/><lb ed="R061" n="0018b08"/>千葉中。拈最後一葉而例言之。此一迹華。又現爲
<lb ed="X" n="0780c16"/><lb ed="R061" n="0018b09"/>百億之華。每一一華。爲一一世界。故有百億世界。
<lb ed="X" n="0780c17"/><lb ed="R061" n="0018b10"/>每一一世界中。有一一<name role="" type="person">須彌山</name>。故有百億<name role="" type="person">須彌山</name>。
<lb ed="X" n="0780c18"/><lb ed="R061" n="0018b11"/>梵語須彌。此云妙高。以衆寶所成。出過諸山故。每
<lb ed="X" n="0780c19"/><lb ed="R061" n="0018b12"/>一一<name role="" type="person">須彌山</name>。有一一日月繞須彌盧。故有百億日
<lb ed="X" n="0780c20"/><lb ed="R061" n="0018b13"/>月。每一一日月。一日一夜遊四天下。故有百億四
<lb ed="X" n="0780c21"/><lb ed="R061" n="0018b14"/>天下。每一一四天下。有一一<name role="" type="person">南閻浮提</name>。故有百億
<lb ed="X" n="0780c22"/><lb ed="R061" n="0018b15"/><name role="" type="person">南閻浮提</name>。梵語閻浮。此云勝金。以樹流金汁。河出
<lb ed="X" n="0780c23"/><lb ed="R061" n="0018b16"/>金沙故。百億菩薩釋迦者。此又顯迹佛之身。而又
<lb ed="X" n="0780c24"/><lb ed="R061" n="0018b17"/>現迹迹佛身。卽千釋迦。一一化現百億釋迦爲當
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0781a" n="0781a"/>
<lb ed="X" n="0781a01"/><lb ed="R061" n="0018b18"/>機。故云。百億菩薩釋迦。坐百億等。此總結顯如來
<lb ed="X" n="0781a02"/><lb ed="R061" n="0019a01"/>婆心。示現受生。出家成道。轉法輪度衆生義。一一
<lb ed="X" n="0781a03"/><lb ed="R061" n="0019a02"/>釋迦。皆示現八相成道。二始同時。皆不離菩提樹。
<lb ed="X" n="0781a04"/><lb ed="R061" n="0019a03"/>而昇四王。忉利乃至梵天。皆說舍那所傳心地法
<lb ed="X" n="0781a05"/><lb ed="R061" n="0019a04"/>門。皆放身光。鼓動人天。故曰坐百億菩提樹下。各
<lb ed="X" n="0781a06"/><lb ed="R061" n="0019a05"/>說汝所問菩提薩埵心地也。其餘九百等者。上拈
<lb ed="X" n="0781a07"/><lb ed="R061" n="0019a06"/>千華中。一華示現。千佛中。一佛示現。其餘九百九
<lb ed="X" n="0781a08"/><lb ed="R061" n="0019a07"/>十九釋迦。又作云何其一華一佛。旣如是示現。則
<lb ed="X" n="0781a09"/><lb ed="R061" n="0019a08"/>餘九百九十九釋迦依正。亦皆各各示現。乃至請
<lb ed="X" n="0781a10"/><lb ed="R061" n="0019a09"/>問心地法門。亦復如是。無二無別。</p>
<lb ed="X" n="0781a11"/><lb ed="R061" n="0019a10"/><p xml:id="pX38p0781a1101">○二攝用歸體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a12"/><lb ed="R061" n="0019a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0781a1201">千華上佛。是吾化身。千百億釋迦。是千釋迦化身。吾
<lb ed="X" n="0781a13"/><lb ed="R061" n="0019a12"/>以爲本源。名爲<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a14"/><lb ed="R061" n="0019a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0781a1401">此舍那。知凡小不能通達卽體之用。而謂實有本
<lb ed="X" n="0781a15"/><lb ed="R061" n="0019a14"/>迹應迹之分。故言千百億釋迦。是千釋迦之化身。
<lb ed="X" n="0781a16"/><lb ed="R061" n="0019a15"/>千釋迦。是舍那之化身也。上其臺等。是明從體起
<lb ed="X" n="0781a17"/><lb ed="R061" n="0019a16"/>用。卽卽體之用。此明攝用歸體。卽卽用之體。正明
<lb ed="X" n="0781a18"/><lb ed="R061" n="0019a17"/>體不離用。用不離體。體用不二。故曰。吾以爲本源。
<lb ed="X" n="0781a19"/><lb ed="R061" n="0019a18"/>名爲盧舍那。上廣答果相竟。</p>
<lb ed="X" n="0781a20"/><lb ed="R061" n="0019b01"/><p xml:id="pX38p0781a2001">○二廣答因相<note place="inline">二</note>　初標牒問詞　二釋心地名。</p>
<lb ed="X" n="0781a21"/><lb ed="R061" n="0019b02"/><p xml:id="pX38p0781a2101">○初標牒問詞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a22"/><lb ed="R061" n="0019b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0781a2201">爾時蓮華臺藏座上<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。廣答吿千釋迦。千百
<lb ed="X" n="0781a23"/><lb ed="R061" n="0019b04"/>億釋迦。所問心地法品。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a24"/><lb ed="R061" n="0019b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0781a2401">爾時者。當爾發明本迹徧現攝用歸體之時。廣答
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0781b" n="0781b"/>
<lb ed="X" n="0781b01"/><lb ed="R061" n="0019b06"/>者。對上略答而言。上只略答。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0781b0101" n="0781b0101"/><anchor xml:id="beg0781b0101" n="0781b0101"/>已<anchor xml:id="end0781b0101"/>百劫修行心地。
<lb ed="X" n="0781b02"/><lb ed="R061" n="0019b07"/>又恐法衆不知是何等心地。故標牒問詞。下詳答
<lb ed="X" n="0781b03"/><lb ed="R061" n="0019b08"/>之。</p>
<lb ed="X" n="0781b04"/><lb ed="R061" n="0019b09"/><p xml:id="pX38p0781b0401">○二釋心地名<note place="inline">四</note>　初釋十住名　二釋十行名
<lb ed="X" n="0781b05"/><lb ed="R061" n="0019b10"/>　三釋十向名　四釋十地名。</p>
<lb ed="X" n="0781b06"/><lb ed="R061" n="0019b11"/><p xml:id="pX38p0781b0601">○初釋十住名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b07"/><lb ed="R061" n="0019b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0781b0701">諸佛當知。堅信忍中。十發趣心向果。一捨心。二戒心。
<lb ed="X" n="0781b08"/><lb ed="R061" n="0019b13"/>三忍心。四進心。五定心。六慧心。七願心。八護心。九喜
<lb ed="X" n="0781b09"/><lb ed="R061" n="0019b14"/>心。十頂心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b10"/><lb ed="R061" n="0019b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0781b1001">此釋十住心名德位也。諸佛當知者。謂千釋迦。千
<lb ed="X" n="0781b11"/><lb ed="R061" n="0019b16"/>百億釋迦。今爲當機。故詔吿之。堅信忍中。十發趣
<lb ed="X" n="0781b12"/><lb ed="R061" n="0019b17"/>心向果者。地持經云。十住。十行。名種性住。種。卽種
<lb ed="X" n="0781b13"/><lb ed="R061" n="0019b18"/>子。有發生之義。性。爲性分。乃自分不改之義。以初
<lb ed="X" n="0781b14"/><lb ed="R061" n="0020a01"/>住位。卽中道種成就。安住其中。無有退失。數數增
<lb ed="X" n="0781b15"/><lb ed="R061" n="0020a02"/>進。故名種性住。瓔珞經云。三賢。十地。等。妙。諸菩薩。
<lb ed="X" n="0781b16"/><lb ed="R061" n="0020a03"/>分爲六位。各具性。觀。慧。堅。忍。五法。每一法。隨六位
<lb ed="X" n="0781b17"/><lb ed="R061" n="0020a04"/>分爲六種。此十住位。於六性中。此名習種性。習。謂
<lb ed="X" n="0781b18"/><lb ed="R061" n="0020a05"/>習學。研習空觀。破見思惑故。於六觀中。此名住觀。
<lb ed="X" n="0781b19"/><lb ed="R061" n="0020a06"/>住。卽安住。謂心會於理名住。觀。卽觀照。謂觀察諦
<lb ed="X" n="0781b20"/><lb ed="R061" n="0020a07"/>審一切諸法。緣生性空名觀。卽修習空觀之理。蕩
<lb ed="X" n="0781b21"/><lb ed="R061" n="0020a08"/>一切法。二義合言。故名住觀。於六慧中。此名聞慧。
<lb ed="X" n="0781b22"/><lb ed="R061" n="0020a09"/>達耳曰聞。分別曰慧。因聞中道之理。而生一切無
<lb ed="X" n="0781b23"/><lb ed="R061" n="0020a10"/>漏智慧。能了一切法。離二邊相。旋轉聞根故。堅信
<lb ed="X" n="0781b24"/><lb ed="R061" n="0020a11"/>忍中者。乃有二義。堅者。於六堅中。此名信堅。信。卽
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0781c" n="0781c"/>
<lb ed="X" n="0781c01"/><lb ed="R061" n="0020a12"/>信心。堅。卽堅實。謂信一切法。皆卽眞諦。無毀壞故。
<lb ed="X" n="0781c02"/><lb ed="R061" n="0020a13"/>忍者。於六忍中。此名信忍。信。卽信心。忍。卽安忍。謂
<lb ed="X" n="0781c03"/><lb ed="R061" n="0020a14"/>信一切法。皆悉空寂。能於空法。忍可忍證。以二法
<lb ed="X" n="0781c04"/><lb ed="R061" n="0020a15"/>合言。名堅信忍也。中者。言此堅信忍中。有十種人。
<lb ed="X" n="0781c05"/><lb ed="R061" n="0020a16"/>俱發上弘下化廣大之心。趣向佛海。無能退轉。起
<lb ed="X" n="0781c06"/><lb ed="R061" n="0020a17"/>信論云。分別發趣道相者。謂一切諸佛所證之道。
<lb ed="X" n="0781c07"/><lb ed="R061" n="0020a18"/>一切菩薩發心修行。趣向義故。略說發心有三種。
<lb ed="X" n="0781c08"/><lb ed="R061" n="0020b01"/>一信成就發心。二解行發心。三證發心。此信成就
<lb ed="X" n="0781c09"/><lb ed="R061" n="0020b02"/>發心者。依不定聚衆生。有熏習善根力故。信業果
<lb ed="X" n="0781c10"/><lb ed="R061" n="0020b03"/>報。起厭離心。求菩提道。得値諸佛。親承供養。修經
<lb ed="X" n="0781c11"/><lb ed="R061" n="0020b04"/>萬劫。信心成就。或佛菩薩。敎令發心。或以大悲願
<lb ed="X" n="0781c12"/><lb ed="R061" n="0020b05"/>力。或因護法因緣。能自發心。如是信成發心。入正
<lb ed="X" n="0781c13"/><lb ed="R061" n="0020b06"/>定聚。畢竟不退。名住如來種中。正因相應。故名信
<lb ed="X" n="0781c14"/><lb ed="R061" n="0020b07"/>成就發心。又發心有三種。一者直心。正念眞如法
<lb ed="X" n="0781c15"/><lb ed="R061" n="0020b08"/>故。二者深心。樂集諸善行故。三者悲心。欲拔一切
<lb ed="X" n="0781c16"/><lb ed="R061" n="0020b09"/>苦故。如是發心。皆得不退。故云堅信忍中。十發趣
<lb ed="X" n="0781c17"/><lb ed="R061" n="0020b10"/>心向果。何名十心。一者捨心。捨。卽施捨。無所悔惜
<lb ed="X" n="0781c18"/><lb ed="R061" n="0020b11"/>之義。謂以內法外法。一切皆捨。通達無爲無相。入
<lb ed="X" n="0781c19"/><lb ed="R061" n="0020b12"/>空三昧故。二者戒心。戒卽戒律。護善遮惡之義。謂
<lb ed="X" n="0781c20"/><lb ed="R061" n="0020b13"/>以一切善惡諸法。無集無受。一切性離。一道淸淨
<lb ed="X" n="0781c21"/><lb ed="R061" n="0020b14"/>故。三者忍心。忍。卽忍可。安忍不動之義。謂以無相
<lb ed="X" n="0781c22"/><lb ed="R061" n="0020b15"/>慧忍。入一切空空忍。一切法如忍相不可得故。四
<lb ed="X" n="0781c23"/><lb ed="R061" n="0020b16"/>者進心。進。卽精進。趨向無退之義。謂以四威儀中。
<lb ed="X" n="0781c24"/><lb ed="R061" n="0020b17"/>登無生山。入空入假。亦無二相。進分善根故。五者
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0782a" n="0782a"/>
<lb ed="X" n="0782a01"/><lb ed="R061" n="0020b18"/>定心。定。卽禪定。不昏不散之義。謂以心念寂然。滅
<lb ed="X" n="0782a02"/><lb ed="R061" n="0021a01"/>一切罪。生一切善故。六者慧心。慧。卽智慧。照了無
<lb ed="X" n="0782a03"/><lb ed="R061" n="0021a02"/>礙之義。謂以不可說觀慧智。入中道一諦理。無明
<lb ed="X" n="0782a04"/><lb ed="R061" n="0021a03"/>障破。皆爲慧用故。七者願心。願。卽願樂。上求下化
<lb ed="X" n="0782a05"/><lb ed="R061" n="0021a04"/>之義。謂初發求心。中間修道。行滿願足。佛果便成
<lb ed="X" n="0782a06"/><lb ed="R061" n="0021a05"/>故。八者護心。護。卽護持。善能隄防之義。謂以無相
<lb ed="X" n="0782a07"/><lb ed="R061" n="0021a06"/>護護。使諸外道八倒。不嬈正信。以護根本。法體集
<lb ed="X" n="0782a08"/><lb ed="R061" n="0021a07"/>散。不可護故。九者喜心。喜卽歡喜。離苦得樂之義。
<lb ed="X" n="0782a09"/><lb ed="R061" n="0021a08"/>謂見他人得樂。常生喜悅。靜照樂心。緣一切法故。
<lb ed="X" n="0782a10"/><lb ed="R061" n="0021a09"/>十者頂心。頂。卽人頂。無過於上。尊貴之義。謂以最
<lb ed="X" n="0782a11"/><lb ed="R061" n="0021a10"/>上頂智。滅無我輪。斷除十使。不受六道果。住頂三
<lb ed="X" n="0782a12"/><lb ed="R061" n="0021a11"/>昧正定。發行趨道性實。不離正信故。自此十心圓
<lb ed="X" n="0782a13"/><lb ed="R061" n="0021a12"/>明。空觀成就。理性漸顯。眞諦不立。從此解脫。趨進
<lb ed="X" n="0782a14"/><lb ed="R061" n="0021a13"/>行位也。瓔珞經云。以銅。銀。金。瑠璃。水晶。瑪瑙。之六
<lb ed="X" n="0782a15"/><lb ed="R061" n="0021a14"/>輪。對住。行。向。地。等。妙。之六位。以輪對者。具有二義。
<lb ed="X" n="0782a16"/><lb ed="R061" n="0021a15"/>一運轉。二摧輾。謂佛菩薩。運轉於大法輪。則能摧
<lb ed="X" n="0782a17"/><lb ed="R061" n="0021a16"/>輾衆生之惑業故。因斷惑證眞。各有淺深次第不
<lb ed="X" n="0782a18"/><lb ed="R061" n="0021a17"/>同。故以六輪對六位也。問。此十住位。以何輪對。答。
<lb ed="X" n="0782a19"/><lb ed="R061" n="0021a18"/>以銅寶輪對。何故以銅。蓋似金色。不具金用。雖無
<lb ed="X" n="0782a20"/><lb ed="R061" n="0021b01"/>鐵之塵垢。而獨有渣滓在。若乃煉磨攻治。則能成
<lb ed="X" n="0782a21"/><lb ed="R061" n="0021b02"/>諸器皿。濟用於世。謂十住諸菩薩。惟修空觀。斷見
<lb ed="X" n="0782a22"/><lb ed="R061" n="0021b03"/>思惑。如離塵垢。四十二品無明之中。十住位人。斷
<lb ed="X" n="0782a23"/><lb ed="R061" n="0021b04"/>前滅相一品。異相十品。若前異相十品。未能斷盡。
<lb ed="X" n="0782a24"/><lb ed="R061" n="0021b05"/>如銅之有渣滓。惑旣分斷。德亦分顯。故能隨體起
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0782b" n="0782b"/>
<lb ed="X" n="0782b01"/><lb ed="R061" n="0021b06"/>用。隨類現形。化諸衆生。如器成濟世。故以銅寶輪。
<lb ed="X" n="0782b02"/><lb ed="R061" n="0021b07"/>對十住位。</p>
<lb ed="X" n="0782b03"/><lb ed="R061" n="0021b08"/><p xml:id="pX38p0782b0301">○二釋十行名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782b04"/><lb ed="R061" n="0021b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0782b0401">諸佛當知。從是十發趣心。入堅法忍中。十長養心向
<lb ed="X" n="0782b05"/><lb ed="R061" n="0021b10"/>果。一慈心。二悲心。三喜心。四捨心。五施心。六好語心。
<lb ed="X" n="0782b06"/><lb ed="R061" n="0021b11"/>七益心。八同心。九定心。十慧心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782b07"/><lb ed="R061" n="0021b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0782b0701">此釋十行心名德位也。此位於六性中。此爲性種
<lb ed="X" n="0782b08"/><lb ed="R061" n="0021b13"/>性。謂乃雖證本性眞空。而不沈住空理。卽能分別
<lb ed="X" n="0782b09"/><lb ed="R061" n="0021b14"/>諸法。開化衆生。使令入佛道故。於六觀中。此爲行
<lb ed="X" n="0782b10"/><lb ed="R061" n="0021b15"/>觀。行爲修行。以修習假觀行。立一切法。二義合言。
<lb ed="X" n="0782b11"/><lb ed="R061" n="0021b16"/>故名行觀。於六慧中。此名思慧。思謂審思。勝思。決
<lb ed="X" n="0782b12"/><lb ed="R061" n="0021b17"/>定思。慧。卽擇法覺慧。以思惟中道理。發生無漏智
<lb ed="X" n="0782b13"/><lb ed="R061" n="0021b18"/>慧。開化衆生。二義合言。故云思慧。諸佛當知二句。
<lb ed="X" n="0782b14"/><lb ed="R061" n="0022a01"/>結前。入堅法忍中等。起後。前住云堅信忍。此行云
<lb ed="X" n="0782b15"/><lb ed="R061" n="0022a02"/>竪法忍何也。卽前所修理法。理繇信入。信繇理起
<lb ed="X" n="0782b16"/><lb ed="R061" n="0022a03"/>是故前云堅信。此云堅法。於六堅中。此名法堅。謂
<lb ed="X" n="0782b17"/><lb ed="R061" n="0022a04"/>知諸法。皆卽俗諦。無毀壞故。於六忍中。此名法忍。
<lb ed="X" n="0782b18"/><lb ed="R061" n="0022a05"/>雖知諸法皆空。無所有相。而能假立。諸法以化衆
<lb ed="X" n="0782b19"/><lb ed="R061" n="0022a06"/>生。於假法中。忍可忍證。以此二法合言。故名堅法
<lb ed="X" n="0782b20"/><lb ed="R061" n="0022a07"/>忍也。此位以前十住眞理。深入玄妙。菩提妙行。依
<lb ed="X" n="0782b21"/><lb ed="R061" n="0022a08"/>理而起。運四無量之心。行四攝法。饒益衆生。長養
<lb ed="X" n="0782b22"/><lb ed="R061" n="0022a09"/>聖胎。成就聖德向佛果海。故云十長養心。向菩提
<lb ed="X" n="0782b23"/><lb ed="R061" n="0022a10"/>果。何名十長養心。一者慈心。愛念衆生。化被一切。
<lb ed="X" n="0782b24"/><lb ed="R061" n="0022a11"/>能生正性。不繇魔敎使得樂果故。二者悲心。愍念
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0782c" n="0782c"/>
<lb ed="X" n="0782c01"/><lb ed="R061" n="0022a12"/>衆生。以悲空空無相。自滅一切苦。與一切衆生平
<lb ed="X" n="0782c02"/><lb ed="R061" n="0022a13"/>等一樂。起大悲故。三者喜心。慶他得樂。空空喜心。
<lb ed="X" n="0782c03"/><lb ed="R061" n="0022a14"/>令諸衆生。入正信。捨邪見。背六道苦故喜。四者捨
<lb ed="X" n="0782c04"/><lb ed="R061" n="0022a15"/>心。周給無悋。無造無相。空法中如虗空。自他體性
<lb ed="X" n="0782c05"/><lb ed="R061" n="0022a16"/>不可得。而無生心常修其捨。五者施心。普惠無惜。
<lb ed="X" n="0782c06"/><lb ed="R061" n="0022a17"/>身施。口施。意施。財施。法施。敎導一切衆生。無心行
<lb ed="X" n="0782c07"/><lb ed="R061" n="0022a18"/>化。達理達施。一切相現在前行。六者好語心。所說
<lb ed="X" n="0782c08"/><lb ed="R061" n="0022b01"/>皆善。慈愛語言。攝化衆生。常行如心。發起善根。七
<lb ed="X" n="0782c09"/><lb ed="R061" n="0022b02"/>者利益心。勝行化生。實智體性。廣行智道。現行六
<lb ed="X" n="0782c10"/><lb ed="R061" n="0022b03"/>道。不以爲患。但益人爲利。八者同心。隱同攝化。以
<lb ed="X" n="0782c11"/><lb ed="R061" n="0022b04"/>道性智。同空無生法中。以無我智。同生無二。入諸
<lb ed="X" n="0782c12"/><lb ed="R061" n="0022b05"/>六道身相行業。一切事同。以入同法三昧。九者定
<lb ed="X" n="0782c13"/><lb ed="R061" n="0022b06"/>心。印持無亂。以一念靜慧觀空。無能擾動。了見一
<lb ed="X" n="0782c14"/><lb ed="R061" n="0022b07"/>切衆生。我人種子。皆無合散。集成起作。不可得故。
<lb ed="X" n="0782c15"/><lb ed="R061" n="0022b08"/>十者慧心。照徹無礙。觀諸邪見結患等縛。無決定
<lb ed="X" n="0782c16"/><lb ed="R061" n="0022b09"/>體性。是心入起空空道。發無生心。自此十心。行行
<lb ed="X" n="0782c17"/><lb ed="R061" n="0022b10"/>無違。定慧圓明。空假不立。以中道智觀。增進向位
<lb ed="X" n="0782c18"/><lb ed="R061" n="0022b11"/>也。此位功行。於六輪中。以銀寶輪。對位。謂銀體性
<lb ed="X" n="0782c19"/><lb ed="R061" n="0022b12"/>瑩潔。不受塵垢。雖經鎔煉。性恒不變。此十行菩薩。
<lb ed="X" n="0782c20"/><lb ed="R061" n="0022b13"/>惟修假觀以加功用。任運分斷中十品異相無明
<lb ed="X" n="0782c21"/><lb ed="R061" n="0022b14"/>惑業。顯發本然淸淨之性。如銀體瑩潔。鎔煉不變。
<lb ed="X" n="0782c22"/><lb ed="R061" n="0022b15"/>故以銀寶輪。對十行位也。</p>
<lb ed="X" n="0782c23"/><lb ed="R061" n="0022b16"/><p xml:id="pX38p0782c2301">○三釋十向名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782c24"/><lb ed="R061" n="0022b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0782c2401">諸佛當知。從是十長養心。入堅修忍中。十金剛心向
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0783a" n="0783a"/>
<lb ed="X" n="0783a01"/><lb ed="R061" n="0022b18"/>果。一信心。二念心。三回向心。四達心。五直心。六不退
<lb ed="X" n="0783a02"/><lb ed="R061" n="0023a01"/>心。七大乘心。八無相心。九慧心。十不壞心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783a03"/><lb ed="R061" n="0023a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0783a0301">此釋十迴向心名德位也。迴向心者。因前二位所
<lb ed="X" n="0783a04"/><lb ed="R061" n="0023a03"/>修所證。一切智行。不墮不退不住。空假不立。心心
<lb ed="X" n="0783a05"/><lb ed="R061" n="0023a04"/>迴向。眞如平等。法界理中。名迴向心。諸佛當知二
<lb ed="X" n="0783a06"/><lb ed="R061" n="0023a05"/>句。結前。入堅修忍中等。起後。言從是等者。繇前十
<lb ed="X" n="0783a07"/><lb ed="R061" n="0023a06"/>行。如苗增長華果敷實。將華落果成時。更加堅勇
<lb ed="X" n="0783a08"/><lb ed="R061" n="0023a07"/>其心。不被魔外侵損。此位於六性中。名道種性。因
<lb ed="X" n="0783a09"/><lb ed="R061" n="0023a08"/>修中道。通達佛法。能起一切衆生菩提道種故。於
<lb ed="X" n="0783a10"/><lb ed="R061" n="0023a09"/>六觀中。此名向觀。謂向法界眞如實際故。於六慧
<lb ed="X" n="0783a11"/><lb ed="R061" n="0023a10"/>中。此名修慧。謂修中道理。發生無漏智慧故。前云
<lb ed="X" n="0783a12"/><lb ed="R061" n="0023a11"/>堅法忍。此云堅修忍者。具有二義。於六堅中。名爲
<lb ed="X" n="0783a13"/><lb ed="R061" n="0023a12"/>修堅。謂修中觀。了知諸法。皆卽中諦。無毀壞故。於
<lb ed="X" n="0783a14"/><lb ed="R061" n="0023a13"/>六忍中。此名修忍。謂卽修習中道。知一切法。事理
<lb ed="X" n="0783a15"/><lb ed="R061" n="0023a14"/>和融。於中道理。忍可忍證。二義合言。名堅修忍。此
<lb ed="X" n="0783a16"/><lb ed="R061" n="0023a15"/>十向位。卽解行發心也。前十住心。繇信滿故而入。
<lb ed="X" n="0783a17"/><lb ed="R061" n="0023a16"/>此十向心。繇行滿故而入。以是菩薩。於第一阿僧
<lb ed="X" n="0783a18"/><lb ed="R061" n="0023a17"/>祇劫。將欲滿故。卽於眞如法中。深解現前。於是心
<lb ed="X" n="0783a19"/><lb ed="R061" n="0023a18"/>心實相。念念眞如。行行圓融。修金剛三昧定。集一
<lb ed="X" n="0783a20"/><lb ed="R061" n="0023b01"/>切行法門。深入理觀。轉更增明。入佛果海。故云從
<lb ed="X" n="0783a21"/><lb ed="R061" n="0023b02"/>是十長養心。入堅修忍中。十金剛心向果也。何名
<lb ed="X" n="0783a22"/><lb ed="R061" n="0023b03"/>十迴向心。一者信心。但信自心。決定成佛。永無疑
<lb ed="X" n="0783a23"/><lb ed="R061" n="0023b04"/>執故。二者念心。念念不失一切諸佛正智。於大乘
<lb ed="X" n="0783a24"/><lb ed="R061" n="0023b05"/>六念。常覺常施。一合相故。三者迴向心迴。卽不住。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0783b" n="0783b"/>
<lb ed="X" n="0783b01"/><lb ed="R061" n="0023b06"/>向。卽不退。於此無上金剛菩提。心心入空。而無去
<lb ed="X" n="0783b02"/><lb ed="R061" n="0023b07"/>來。幻化受果。深深心解脫故。四者達心。達。卽通達。
<lb ed="X" n="0783b03"/><lb ed="R061" n="0023b08"/>照徹無礙。內外淸淨。空空如如相。不可得故。五者
<lb ed="X" n="0783b04"/><lb ed="R061" n="0023b09"/>直心。直。卽正直。直照平等。入無生智。無明神我空
<lb ed="X" n="0783b05"/><lb ed="R061" n="0023b10"/>於空三界生者。結縛而不受故。六者不退心。不退
<lb ed="X" n="0783b06"/><lb ed="R061" n="0023b11"/>入凡夫地。不起新長養諸邪見。常空生心。心入不
<lb ed="X" n="0783b07"/><lb ed="R061" n="0023b12"/>二。爲不退一道一照故。七者大乘心。解解一空。以
<lb ed="X" n="0783b08"/><lb ed="R061" n="0023b13"/>一空智。智乘行乘。任載任用。令諸衆生。同入佛海
<lb ed="X" n="0783b09"/><lb ed="R061" n="0023b14"/>故。八者無相心。卽心無相。妄想解脫。照般若波羅
<lb ed="X" n="0783b10"/><lb ed="R061" n="0023b15"/>蜜。無二相故。九者慧心。無量法界。無集無受生。生
<lb ed="X" n="0783b11"/><lb ed="R061" n="0023b16"/>生煩惱而不縛。光明照性入一切法故。十者不壞
<lb ed="X" n="0783b12"/><lb ed="R061" n="0023b17"/>心。八魔不壞。入佛威神。出沒自在。動大千界。於虗
<lb ed="X" n="0783b13"/><lb ed="R061" n="0023b18"/>空平等地心。無二無別故。於此十心圓滿。二空理
<lb ed="X" n="0783b14"/><lb ed="R061" n="0024a01"/>顯。感諸佛加被。得摩頂三昧。證入虗空平等總持
<lb ed="X" n="0783b15"/><lb ed="R061" n="0024a02"/>法門。卽入十地也。此十向位。於六輪中。以金寶輪
<lb ed="X" n="0783b16"/><lb ed="R061" n="0024a03"/>對位。謂金體貴重。濟用極大。土理。火煉。其色不變。
<lb ed="X" n="0783b17"/><lb ed="R061" n="0024a04"/>此菩薩惟修中道。功行加深。敎化亦廣。雖混衆塵。
<lb ed="X" n="0783b18"/><lb ed="R061" n="0024a05"/>不爲衆塵所染。雖居五欲。不爲五欲所燒。以斷盡
<lb ed="X" n="0783b19"/><lb ed="R061" n="0024a06"/>後十品異相無明。故以金寶輪。對十迴向位也。此
<lb ed="X" n="0783b20"/><lb ed="R061" n="0024a07"/>上三賢觀行。雖各修一觀。乃瓔珞約本分位而言。
<lb ed="X" n="0783b21"/><lb ed="R061" n="0024a08"/>其實三觀圓修。卽一而三。卽三而一也。</p>
<lb ed="X" n="0783b22"/><lb ed="R061" n="0024a09"/><p xml:id="pX38p0783b2201">○四釋十地相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b23"/><lb ed="R061" n="0024a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0783b2301">諸佛當知。從是十金剛心。入堅聖忍中。十地向果。一
<lb ed="X" n="0783b24"/><lb ed="R061" n="0024a11"/>體性平等地。二體性善慧地。三體性光明地。四體性
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0783c" n="0783c"/>
<lb ed="X" n="0783c01"/><lb ed="R061" n="0024a12"/>爾炎地。五體性慧照地。六體性華光地。七體性滿足
<lb ed="X" n="0783c02"/><lb ed="R061" n="0024a13"/>地。八體性佛吼地。九體性華嚴地。十體性入佛界地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783c03"/><lb ed="R061" n="0024a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0783c0301">諸佛當知一句。標牒舍那。對千化佛答說十地名
<lb ed="X" n="0783c04"/><lb ed="R061" n="0024a15"/>德位也。從是一句。結前。入堅聖忍中等。起後。前三
<lb ed="X" n="0783c05"/><lb ed="R061" n="0024a16"/>賢修習聖行。功德圓足。得入正等地總持法門。自
<lb ed="X" n="0783c06"/><lb ed="R061" n="0024a17"/>此稱聖。故云從是十金剛心。入堅聖忍中十地向
<lb ed="X" n="0783c07"/><lb ed="R061" n="0024a18"/>果。問。前三賢位名心。十聖名曰地者何。答。三賢位。
<lb ed="X" n="0783c08"/><lb ed="R061" n="0024b01"/>未證眞如。非所依處。此十聖位。乃佛界地。爲一切
<lb ed="X" n="0783c09"/><lb ed="R061" n="0024b02"/>所依。性一切功德。生一切功德。故易心名地也。此
<lb ed="X" n="0783c10"/><lb ed="R061" n="0024b03"/>地於六性中。性爲正覺性。謂卽正與佛體等無別
<lb ed="X" n="0783c11"/><lb ed="R061" n="0024b04"/>故。於六觀中。觀。爲地觀。謂能生萬物。因修中道觀
<lb ed="X" n="0783c12"/><lb ed="R061" n="0024b05"/>理。一切佛智功德。從此生故。於六慧中。爲無相慧。
<lb ed="X" n="0783c13"/><lb ed="R061" n="0024b06"/>謂正知中道之理。惟空無相。而能發生一切無漏
<lb ed="X" n="0783c14"/><lb ed="R061" n="0024b07"/>智慧故。言堅聖忍者。其義有二。於六堅中。地上菩
<lb ed="X" n="0783c15"/><lb ed="R061" n="0024b08"/>薩。名爲德堅。謂修中道觀智。破一分無明等障。顯
<lb ed="X" n="0783c16"/><lb ed="R061" n="0024b09"/>發一分眞如三德。無能毀壞。故名德堅。於六忍中。
<lb ed="X" n="0783c17"/><lb ed="R061" n="0024b10"/>此名正忍。謂正破無明。於中道理。忍可忍證故名
<lb ed="X" n="0783c18"/><lb ed="R061" n="0024b11"/>正忍。二義合言。故名堅聖忍也。此卽名證發心。謂
<lb ed="X" n="0783c19"/><lb ed="R061" n="0024b12"/>證眞如法故。唯爲開導一切衆生。不依文字。起信
<lb ed="X" n="0783c20"/><lb ed="R061" n="0024b13"/>廣明。<anchor xml:id="nkr_note_add_0783c2001" n="0783c2001"/><anchor xml:id="beg0783c2001" n="0783c2001"/>已<anchor xml:id="end0783c2001"/>上總明十地義。向下別明十地義。何名十
<lb ed="X" n="0783c21"/><lb ed="R061" n="0024b14"/>地。一體性平等地。謂此菩薩。證入諸佛法身平等
<lb ed="X" n="0783c22"/><lb ed="R061" n="0024b15"/>大慧。眞實法門。攝受衆生。凡所作爲。其慧平等故。
<lb ed="X" n="0783c23"/><lb ed="R061" n="0024b16"/>二體性善慧地。此菩薩。善修法身平等大慧。淸淨
<lb ed="X" n="0783c24"/><lb ed="R061" n="0024b17"/>明達一切善根故。三體性光明地。此菩薩。證發無
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0784a" n="0784a"/>
<lb ed="X" n="0784a01"/><lb ed="R061" n="0024b18"/>邊妙慧光明。以三昧解了智。能知一切三世諸佛
<lb ed="X" n="0784a02"/><lb ed="R061" n="0025a01"/>法門。入神通光明故。四體性爾炎地。此菩薩。以智
<lb ed="X" n="0784a03"/><lb ed="R061" n="0025a02"/>慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。燒煩惱薪。以入善權方便。敎化一切衆生。能
<lb ed="X" n="0784a04"/><lb ed="R061" n="0025a03"/>使見佛體性故。五體性慧照地。此菩薩。以十力智
<lb ed="X" n="0784a05"/><lb ed="R061" n="0025a04"/>照。知善惡有無二性。起一切功德行。轉不可說不
<lb ed="X" n="0784a06"/><lb ed="R061" n="0025a05"/>可說法門故。六體性華光地。此菩薩。以大智行華。
<lb ed="X" n="0784a07"/><lb ed="R061" n="0025a06"/>一時開敷。十神通明智品。現身示衆。種種變化。百
<lb ed="X" n="0784a08"/><lb ed="R061" n="0025a07"/>千萬劫。說不可窮盡故。七體性滿足地。此菩薩。具
<lb ed="X" n="0784a09"/><lb ed="R061" n="0025a08"/>足十八聖人智品。於一切國土中。隨諸衆生心行。
<lb ed="X" n="0784a10"/><lb ed="R061" n="0025a09"/>示現作佛。成道轉法輪故。八體性佛吼地。此菩薩。
<lb ed="X" n="0784a11"/><lb ed="R061" n="0025a10"/>入法王位三昧。其智如佛。而以法藥施諸衆生。爲
<lb ed="X" n="0784a12"/><lb ed="R061" n="0025a11"/>大法師。破壞四魔。法身具足。說法無畏。如大獅子
<lb ed="X" n="0784a13"/><lb ed="R061" n="0025a12"/>吼故。九體性華嚴地。此菩薩。得佛華嚴。善能守護
<lb ed="X" n="0784a14"/><lb ed="R061" n="0025a13"/>法身。以佛威儀。如來三昧自在王定。王定出入無
<lb ed="X" n="0784a15"/><lb ed="R061" n="0025a14"/>時。於百億四天下。一時成佛。現無量身口意。說無
<lb ed="X" n="0784a16"/><lb ed="R061" n="0025a15"/>量法門品。而能轉諸魔界。入佛界。轉佛界。入魔界。
<lb ed="X" n="0784a17"/><lb ed="R061" n="0025a16"/>於一念中。一時示現如是事故。十體性入佛界地。
<lb ed="X" n="0784a18"/><lb ed="R061" n="0025a17"/>此菩薩。以獲一切種智。得入金剛三昧。其大慧空
<lb ed="X" n="0784a19"/><lb ed="R061" n="0025a18"/>空復空如虗空性。具足十功德品。復有不可說奇
<lb ed="X" n="0784a20"/><lb ed="R061" n="0025b01"/>妙法門。奇妙三昧門。陀羅尼門。非下地凡夫心識
<lb ed="X" n="0784a21"/><lb ed="R061" n="0025b02"/>所知。惟佛佛無量身心口意。可盡其源故。自此十
<lb ed="X" n="0784a22"/><lb ed="R061" n="0025b03"/>地圓滿。等入如來妙覺果海。此地菩薩功德。於六
<lb ed="X" n="0784a23"/><lb ed="R061" n="0025b04"/>輪中。以瑠璃寶輪對位。以瑠璃寶。出<name role="" type="person">須彌山</name>。一切
<lb ed="X" n="0784a24"/><lb ed="R061" n="0025b05"/>衆寶。皆不能壞。此十地菩薩。所證眞實。不爲外魔
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0784b" n="0784b"/>
<lb ed="X" n="0784b01"/><lb ed="R061" n="0025b06"/>之所動壞。故以瑠璃寶輪。對十地位。此十聖地觀
<lb ed="X" n="0784b02"/><lb ed="R061" n="0025b07"/>行斷證。初地斷上品惑。證下品智。自二地。至七地。
<lb ed="X" n="0784b03"/><lb ed="R061" n="0025b08"/>斷中品惑。證中品智。從八地。至十地等。斷下品惑。
<lb ed="X" n="0784b04"/><lb ed="R061" n="0025b09"/>證上品智。此卽轉前五識相應心品。成成所作智。
<lb ed="X" n="0784b05"/><lb ed="R061" n="0025b10"/>轉第六識相應心品。成妙觀察智。轉第七識相應
<lb ed="X" n="0784b06"/><lb ed="R061" n="0025b11"/>心品。成平等性智。轉第八識相應心品。成大圓鏡
<lb ed="X" n="0784b07"/><lb ed="R061" n="0025b12"/>智。四智圓明。三身圓現。所謂大圓無垢同時發。普
<lb ed="X" n="0784b08"/><lb ed="R061" n="0025b13"/>照十方塵刹中。以上答釋心地名相竟。向下結答
<lb ed="X" n="0784b09"/><lb ed="R061" n="0025b14"/>以勸修也。</p>
<lb ed="X" n="0784b10"/><lb ed="R061" n="0025b15"/><p xml:id="pX38p0784b1001">○三結答問意<note place="inline">二</note>　初擧法陳因　二作勸修證。</p>
<lb ed="X" n="0784b11"/><lb ed="R061" n="0025b16"/><p xml:id="pX38p0784b1101">○初擧法陳因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784b12"/><lb ed="R061" n="0025b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0784b1201">是四十法門。﹂品。我先爲菩薩時。修入佛果之根源。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784b13"/><lb ed="R061" n="0025b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0784b1301">是四十法門品者。總擧心地軌則以勸修也。我先
<lb ed="X" n="0784b14"/><lb ed="R061" n="0026a01"/>爲菩薩時者。此擧果明因也。修入佛果之根源者。
<lb ed="X" n="0784b15"/><lb ed="R061" n="0026a02"/>此擧因明果也。若非勝因。不得勝果。若非勝果。焉
<lb ed="X" n="0784b16"/><lb ed="R061" n="0026a03"/>顯勝因。舍那自指根源。以爲衆生修入榜樣。</p>
<lb ed="X" n="0784b17"/><lb ed="R061" n="0026a04"/><p xml:id="pX38p0784b1701">○二作勸修證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784b18"/><lb ed="R061" n="0026a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0784b1801">如是一切衆生。入發趣。長養。金剛。十地。證當成果。無
<lb ed="X" n="0784b19"/><lb ed="R061" n="0026a06"/>爲無相。大滿常住。十力。十八不共行。法身智身滿足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784b20"/><lb ed="R061" n="0026a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0784b2001">此總答前二問。以明修證之義。如是二字。承上自
<lb ed="X" n="0784b21"/><lb ed="R061" n="0026a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0784b2101" n="0784b2101"/><anchor xml:id="beg0784b2101" n="0784b2101"/>已<anchor xml:id="end0784b2101"/>成佛根源在斯。一切衆生。當亦如我往昔行菩
<lb ed="X" n="0784b22"/><lb ed="R061" n="0026a09"/>薩道。修人發趣。長養。金剛。十地。四十賢聖之行。爲
<lb ed="X" n="0784b23"/><lb ed="R061" n="0026a10"/>因地心。得證當成果。無爲無相。大滿常住。法身智
<lb ed="X" n="0784b24"/><lb ed="R061" n="0026a11"/>身。滿足相好。無爲無相。卽顯法身。大滿常住。卽顯
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0784c" n="0784c"/>
<lb ed="X" n="0784c01"/><lb ed="R061" n="0026a12"/>報身。十力。十八不共行。卽顯化身。法報不分。三身
<lb ed="X" n="0784c02"/><lb ed="R061" n="0026a13"/>圓現。是爲法身智身滿足。以此三身。繇因地中修
<lb ed="X" n="0784c03"/><lb ed="R061" n="0026a14"/>習心地。是以得果證身。宗鏡錄云。由轉根本之心。
<lb ed="X" n="0784c04"/><lb ed="R061" n="0026a15"/>得證法身。根本心者。卽第八識。謂善惡等法。本此
<lb ed="X" n="0784c05"/><lb ed="R061" n="0026a16"/>出生。若迷此識。卽爲生死。悟此識者。卽得涅槃。此
<lb ed="X" n="0784c06"/><lb ed="R061" n="0026a17"/>識轉時。一時煩惱斷滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0784c0601" n="0784c0601"/><anchor xml:id="beg0784c0601" n="0784c0601"/>已<anchor xml:id="end0784c0601"/>盡。得證法身故。二轉依
<lb ed="X" n="0784c07"/><lb ed="R061" n="0026a18"/>本之心。得證報身。依本心者。卽第七識。謂依八識
<lb ed="X" n="0784c08"/><lb ed="R061" n="0026b01"/>而起。如迷此識。卽起一切愚癡。悟此識者。卽起一
<lb ed="X" n="0784c09"/><lb ed="R061" n="0026b02"/>切智慧。是故此識轉時。一切愚癡解脫。卽證得報
<lb ed="X" n="0784c10"/><lb ed="R061" n="0026b03"/>身故。三轉起事之心。得證化身。起事心者。卽第六
<lb ed="X" n="0784c11"/><lb ed="R061" n="0026b04"/>識。謂對六塵而起分別。以迷此識。卽起一切貪瞋
<lb ed="X" n="0784c12"/><lb ed="R061" n="0026b05"/>癡等。惱害衆生。悟此識者。卽修一切戒定慧等品。
<lb ed="X" n="0784c13"/><lb ed="R061" n="0026b06"/>饒益衆生。是故此識轉時。卽證得化身故。是以如
<lb ed="X" n="0784c14"/><lb ed="R061" n="0026b07"/>來出世。說諸心地法門。無非要令一切衆生。斷惡
<lb ed="X" n="0784c15"/><lb ed="R061" n="0026b08"/>修善。轉識成智。證三身。圓十號故也。十力者。一知
<lb ed="X" n="0784c16"/><lb ed="R061" n="0026b09"/>是處非處智力。二知過現未來業報智力。三知諸
<lb ed="X" n="0784c17"/><lb ed="R061" n="0026b10"/>禪解脫三昧智力。四知諸相勝劣根智力。五知種
<lb ed="X" n="0784c18"/><lb ed="R061" n="0026b11"/>種解智力。亦名欲力。六知種種界智力。亦名性力。
<lb ed="X" n="0784c19"/><lb ed="R061" n="0026b12"/>七知一切至處道智力。八知宿命無漏智力。九知
<lb ed="X" n="0784c20"/><lb ed="R061" n="0026b13"/>天眼無礙智力。十知永斷諸習氣漏盡智力。十八
<lb ed="X" n="0784c21"/><lb ed="R061" n="0026b14"/>不共法者。一身無失。二口無失。三意無失。四無不
<lb ed="X" n="0784c22"/><lb ed="R061" n="0026b15"/>定心。五無異想心。六無不知捨心。七欲無減。八念
<lb ed="X" n="0784c23"/><lb ed="R061" n="0026b16"/>無減。九精進無減。十智慧無減。十一解脫無減。十
<lb ed="X" n="0784c24"/><lb ed="R061" n="0026b17"/>二解脫知見無減。十三身業隨智慧行。十四口業
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0785a" n="0785a"/>
<lb ed="X" n="0785a01"/><lb ed="R061" n="0026b18"/>隨智慧行。十五意業隨智慧行。十六知過去無礙。
<lb ed="X" n="0785a02"/><lb ed="R061" n="0027a01"/>十七知現在無礙。十八知未來無礙。此十八行。云
<lb ed="X" n="0785a03"/><lb ed="R061" n="0027a02"/>不共者。以是諸佛自覺聖智境界。非權小菩薩所
<lb ed="X" n="0785a04"/><lb ed="R061" n="0027a03"/>共。更非凡夫境界可知。故云不共。</p>
<lb ed="X" n="0785a05"/><lb ed="R061" n="0027a04"/><p xml:id="pX38p0785a0501">○三華光請釋<note place="inline">二</note>　初總標報化　二別明當機。</p>
<lb ed="X" n="0785a06"/><lb ed="R061" n="0027a05"/><p xml:id="pX38p0785a0601">○初總標報化。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a07"/><lb ed="R061" n="0027a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0785a0701">爾時<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>。<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。赫赫大光明座上。千
<lb ed="X" n="0785a08"/><lb ed="R061" n="0027a07"/>華上佛。千百億佛。一切世界佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a09"/><lb ed="R061" n="0027a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0785a0901">此總標明體用不分。報化無二之義。言爾時者。卽
<lb ed="X" n="0785a10"/><lb ed="R061" n="0027a09"/>本舍那如來。擧因明果勸修時也。此之華臺舍那。
<lb ed="X" n="0785a11"/><lb ed="R061" n="0027a10"/>赫赫大光明座。千華上佛。千百億佛。俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0785a1101" n="0785a1101"/><anchor xml:id="beg0785a1101" n="0785a1101"/>已<anchor xml:id="end0785a1101"/>解見前
<lb ed="X" n="0785a12"/><lb ed="R061" n="0027a11"/>文。言一切世界佛者。是千百億化身釋迦如來。展
<lb ed="X" n="0785a13"/><lb ed="R061" n="0027a12"/>轉化化無量無盡智慧如來。居一切世界中。說法
<lb ed="X" n="0785a14"/><lb ed="R061" n="0027a13"/>利生。以表從心地戒法中。出生無量無盡智慧佛
<lb ed="X" n="0785a15"/><lb ed="R061" n="0027a14"/>也。下卷文云。微塵菩薩衆。由是成正覺者此也。</p>
<lb ed="X" n="0785a16"/><lb ed="R061" n="0027a15"/><p xml:id="pX38p0785a1601">○二別明當機。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a17"/><lb ed="R061" n="0027a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0785a1701">是座中有一菩薩。名華光王大智明菩薩。從座而立。
<lb ed="X" n="0785a18"/><lb ed="R061" n="0027a17"/>白<name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。世尊。佛上略開十發趣。十長養。十金
<lb ed="X" n="0785a19"/><lb ed="R061" n="0027a18"/>剛。十地名相。其一一義中。未可解了。惟願說之。惟願
<lb ed="X" n="0785a20"/><lb ed="R061" n="0027b01"/>說之。妙極金剛寶藏一切智門。如來百觀品中<anchor xml:id="nkr_note_add_0785a2001" n="0785a2001"/><anchor xml:id="beg0785a2001" n="0785a2001"/>已<anchor xml:id="end0785a2001"/>明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a21"/><lb ed="R061" n="0027b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0785a2101">此一節文。總承前義而來。自從是時。釋迦身放慧
<lb ed="X" n="0785a22"/><lb ed="R061" n="0027b03"/>光。人天生疑。玄通光主。放光聚衆。請問光相。釋迦
<lb ed="X" n="0785a23"/><lb ed="R061" n="0027b04"/>擎衆。至舍那所。代前二問。請決其疑。舍那領答。從
<lb ed="X" n="0785a24"/><lb ed="R061" n="0027b05"/>凡至聖。卽以心地爲因。當成佛果。果中境界。一一
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0785b" n="0785b"/>
<lb ed="X" n="0785b01"/><lb ed="R061" n="0027b06"/>發明。又恐大衆雖聞心地爲因。不知是何心地。故
<lb ed="X" n="0785b02"/><lb ed="R061" n="0027b07"/>又廣開名相。爲三十心。十地。旣有如是之名。如是
<lb ed="X" n="0785b03"/><lb ed="R061" n="0027b08"/>之相。必有如是之義。若不發明義趣。將使行者莫
<lb ed="X" n="0785b04"/><lb ed="R061" n="0027b09"/>知趣向。執相迷心。執事迷理。故華光王菩薩。請解
<lb ed="X" n="0785b05"/><lb ed="R061" n="0027b10"/>其義。正謂涅槃心易曉。差別智難明也。是座中有
<lb ed="X" n="0785b06"/><lb ed="R061" n="0027b11"/>一菩薩者。卽上千佛座中之果位菩薩也。華光王
<lb ed="X" n="0785b07"/><lb ed="R061" n="0027b12"/>大智明者。前云玄通華光主。此云華光王大智明。
<lb ed="X" n="0785b08"/><lb ed="R061" n="0027b13"/>正顯此心地戒法門。非具大智慧者。不能通問。所
<lb ed="X" n="0785b09"/><lb ed="R061" n="0027b14"/>以斷惑證眞。必以智慧爲首故也。從座而立。身業
<lb ed="X" n="0785b10"/><lb ed="R061" n="0027b15"/>之誠。白<name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。口業之誠。身口如如。心契實
<lb ed="X" n="0785b11"/><lb ed="R061" n="0027b16"/>相。則意業之誠也。佛上略開十發趣。十長養。十金
<lb ed="X" n="0785b12"/><lb ed="R061" n="0027b17"/>剛。十地。四十法門名相。名相雖多。以相求之。則名
<lb ed="X" n="0785b13"/><lb ed="R061" n="0027b18"/>相又爲略。故云略開。名相且略。其義尙廣。其中一
<lb ed="X" n="0785b14"/><lb ed="R061" n="0028a01"/>一義趣。修斷觀智。未曾解了。必請詳明。故曰。惟願
<lb ed="X" n="0785b15"/><lb ed="R061" n="0028a02"/>說之。惟願說之。重叙請意。以表翹誠之至也。言妙
<lb ed="X" n="0785b16"/><lb ed="R061" n="0028a03"/>極金剛寶藏一切智門者。此請正觀。乃起方便觀
<lb ed="X" n="0785b17"/><lb ed="R061" n="0028a04"/>行。以期佛果故也。妙極。卽妙覺果海。金剛。卽堅利
<lb ed="X" n="0785b18"/><lb ed="R061" n="0028a05"/>之智。謂若至果海。非金剛智不能。此智一起。諸物
<lb ed="X" n="0785b19"/><lb ed="R061" n="0028a06"/>不能壞。而能壞諸物。一切雜染。諸惡種子。斷盡無
<lb ed="X" n="0785b20"/><lb ed="R061" n="0028a07"/>餘。故云。妙極金剛。此智。具足一切功德。故云寶藏。
<lb ed="X" n="0785b21"/><lb ed="R061" n="0028a08"/>能爲一切賢聖修斷方便。觀智根本。故云一切智
<lb ed="X" n="0785b22"/><lb ed="R061" n="0028a09"/>門。如來下引證。以明此處文義。在大部內。如來百
<lb ed="X" n="0785b23"/><lb ed="R061" n="0028a10"/>觀品中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0785b2301" n="0785b2301"/><anchor xml:id="beg0785b2301" n="0785b2301"/>已<anchor xml:id="end0785b2301"/>更詳明矣。</p>
<lb ed="X" n="0785b24"/><lb ed="R061" n="0028a11"/><p xml:id="pX38p0785b2401">○四舍那酬釋<note place="inline">四</note>　初釋十住義　二釋十行義
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0785c" n="0785c"/>
<lb ed="X" n="0785c01"/><lb ed="R061" n="0028a12"/>　三釋十向義　四釋十地義。</p>
<lb ed="X" n="0785c02"/><lb ed="R061" n="0028a13"/><p xml:id="pX38p0785c0201">○初釋十住義<note place="inline">二</note>　初總標牒問　二別解其義。</p>
<lb ed="X" n="0785c03"/><lb ed="R061" n="0028a14"/><p xml:id="pX38p0785c0301">○初總標牒問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c04"/><lb ed="R061" n="0028a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0785c0401">爾時<name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先言云何義者。發趣
<lb ed="X" n="0785c05"/><lb ed="R061" n="0028a16"/>中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c06"/><lb ed="R061" n="0028a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0785c0601">此牒大智明菩薩。請釋其義。誡聽許說十住進修
<lb ed="X" n="0785c07"/><lb ed="R061" n="0028a18"/>地位觀行之義。</p>
<lb ed="X" n="0785c08"/><lb ed="R061" n="0028b01"/><p xml:id="pX38p0785c0801">○二別解其義<note place="inline">十</note>。</p>
<lb ed="X" n="0785c09"/><lb ed="R061" n="0028b02"/><p xml:id="pX38p0785c0901">○初釋捨心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c10"/><lb ed="R061" n="0028b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0785c1001">若佛子。一切捨。國土。城邑。田宅。金銀。明珠。男女。<anchor xml:id="nkr_note_add_0785c1001" n="0785c1001"/><anchor xml:id="beg0785c1001" n="0785c1001"/>己<anchor xml:id="end0785c1001"/>身。
<lb ed="X" n="0785c11"/><lb ed="R061" n="0028b04"/>有爲諸物一切捨。無爲無相。我人知見。假會合成主
<lb ed="X" n="0785c12"/><lb ed="R061" n="0028b05"/>者。造作我見。十二因緣。無合無散無受者。十二入。十
<lb ed="X" n="0785c13"/><lb ed="R061" n="0028b06"/>八界。五陰。一切一合相。無我我所相。假成諸法。若內
<lb ed="X" n="0785c14"/><lb ed="R061" n="0028b07"/>一切法。外一切法。不捨不受。菩薩爾時名如假會。觀
<lb ed="X" n="0785c15"/><lb ed="R061" n="0028b08"/>現前故。捨心入空三昧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c16"/><lb ed="R061" n="0028b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0785c1601">初釋捨心之義。卽檀波羅蜜也。別經名發心住。謂
<lb ed="X" n="0785c17"/><lb ed="R061" n="0028b10"/>於諸劫之中。行十信心。不作邪見。廣求智慧。而行
<lb ed="X" n="0785c18"/><lb ed="R061" n="0028b11"/>捨心。捨有十種。總卽唯三。財。法。竭盡捨也。問。心地
<lb ed="X" n="0785c19"/><lb ed="R061" n="0028b12"/>法門。位有四十。初明捨心者。何也。答。欲令趨佛道
<lb ed="X" n="0785c20"/><lb ed="R061" n="0028b13"/>人。一切解脫。始望無上菩提。無餘涅槃。若於身心
<lb ed="X" n="0785c21"/><lb ed="R061" n="0028b14"/>世界。不能盡捨。縱能修行。居然全體凡夫。入道何
<lb ed="X" n="0785c22"/><lb ed="R061" n="0028b15"/>繇。以故首示。眞爲生死。志求佛道。應當漸漸。從外
<lb ed="X" n="0785c23"/><lb ed="R061" n="0028b16"/>捨去。以至內捨。內外俱捨。捨亦復捨。如是之人。名
<lb ed="X" n="0785c24"/><lb ed="R061" n="0028b17"/>爲肉身菩薩。乃可入道自利。因此檀度。則能廣攝
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0786a" n="0786a"/>
<lb ed="X" n="0786a01"/><lb ed="R061" n="0028b18"/>衆生。而諸衆生亦易從化。若夫三賢位人。惟捨二
<lb ed="X" n="0786a02"/><lb ed="R061" n="0029a01"/>執麤惑。還有微細我法二執。亦要盡捨。方證佛果。
<lb ed="X" n="0786a03"/><lb ed="R061" n="0029a02"/>是故一切菩薩位中。必以捨位居先。故初明捨心
<lb ed="X" n="0786a04"/><lb ed="R061" n="0029a03"/>也。若佛子者。標能修之人。堪當大法。代佛化導。故
<lb ed="X" n="0786a05"/><lb ed="R061" n="0029a04"/>稱佛子。一切捨者。標所修之法。理智觀行。三輪體
<lb ed="X" n="0786a06"/><lb ed="R061" n="0029a05"/>空。內而根身。外而器界。一切諸有爲相。無所顧惜。
<lb ed="X" n="0786a07"/><lb ed="R061" n="0029a06"/>俱能捨之。無有追悔。故云。一切捨也。下凡佛子二
<lb ed="X" n="0786a08"/><lb ed="R061" n="0029a07"/>句倣此。國土城邑。至一切捨一節。正明佛子捨心
<lb ed="X" n="0786a09"/><lb ed="R061" n="0029a08"/>體用觀照之義。言國土等者。釋上一切捨事。以顯。
<lb ed="X" n="0786a10"/><lb ed="R061" n="0029a09"/>空觀門也。謂乞寶位。卽捨國土城邑。不作主宰想。
<lb ed="X" n="0786a11"/><lb ed="R061" n="0029a10"/>如乞安養。卽捨田宅。金銀。明珠。不作貴重想。如乞
<lb ed="X" n="0786a12"/><lb ed="R061" n="0029a11"/>奴婢。卽捨男女。乃至<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a1201" n="0786a1201"/><anchor xml:id="beg0786a1201" n="0786a1201"/>己<anchor xml:id="end0786a1201"/>身。不作情愛想。盡其所有。
<lb ed="X" n="0786a13"/><lb ed="R061" n="0029a12"/>悉無一毫貪戀。但凡有爲諸物。一切盡捨。何以故。
<lb ed="X" n="0786a14"/><lb ed="R061" n="0029a13"/>以滿檀波羅蜜。莊嚴無上菩提故也。無爲無相。至
<lb ed="X" n="0786a15"/><lb ed="R061" n="0029a14"/>不捨不受一節。申明一切捨觀之義。國土城邑等
<lb ed="X" n="0786a16"/><lb ed="R061" n="0029a15"/>外物。屬於疏分。捨之猶易。男女<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a1601" n="0786a1601"/><anchor xml:id="beg0786a1601" n="0786a1601"/>己<anchor xml:id="end0786a1601"/>身。屬於親分。<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a1602" n="0786a1602"/><anchor xml:id="beg0786a1602" n="0786a1602"/>己<anchor xml:id="end0786a1602"/>
<lb ed="X" n="0786a17"/><lb ed="R061" n="0029a16"/>捨之甚難。且<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a1701" n="0786a1701"/><anchor xml:id="beg0786a1701" n="0786a1701"/>己<anchor xml:id="end0786a1701"/>身視男女。尤親。云何難捨能捨。以
<lb ed="X" n="0786a18"/><lb ed="R061" n="0029a17"/>此菩薩。了達身世。一切皆空。本來無爲無相。實無
<lb ed="X" n="0786a19"/><lb ed="R061" n="0029a18"/>有法。悉繇無明不覺。展轉現起。於是我相人相。人
<lb ed="X" n="0786a20"/><lb ed="R061" n="0029b01"/>我之間。情之所知。目之所見。妄認爲實。遂爾假借
<lb ed="X" n="0786a21"/><lb ed="R061" n="0029b02"/>衆緣合會而成主宰。稱我稱人。千臂經云。假會合
<lb ed="X" n="0786a22"/><lb ed="R061" n="0029b03"/>成。立名生者。主字。念作生字亦可。謂卽不識緣生
<lb ed="X" n="0786a23"/><lb ed="R061" n="0029b04"/>如幻。執我執人。造作我見。種種取捨。繇是我見造
<lb ed="X" n="0786a24"/><lb ed="R061" n="0029b05"/>作。故受生滅流轉。無有休息。輪迴不絕。十二因緣
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0786b" n="0786b"/>
<lb ed="X" n="0786b01"/><lb ed="R061" n="0029b06"/>等者。正名假會合成。立名生者。以顯緣生性空之
<lb ed="X" n="0786b02"/><lb ed="R061" n="0029b07"/>義。十二因緣者。蓋以無明爲因。行卽爲緣。行爲因
<lb ed="X" n="0786b03"/><lb ed="R061" n="0029b08"/>識爲緣。識爲因。名色爲緣。名色爲因。六入爲緣。六
<lb ed="X" n="0786b04"/><lb ed="R061" n="0029b09"/>入爲因。觸爲緣。觸爲因。受爲緣。受爲因。愛爲緣。愛
<lb ed="X" n="0786b05"/><lb ed="R061" n="0029b10"/>爲因。取爲緣。取爲因。有爲緣。有爲因。生爲緣。生爲
<lb ed="X" n="0786b06"/><lb ed="R061" n="0029b11"/>因。老死憂悲苦惱爲緣。所謂因緣和合。虗妄有生。
<lb ed="X" n="0786b07"/><lb ed="R061" n="0029b12"/>因緣別離。虗妄名滅。故法華云。無明至老死。皆從
<lb ed="X" n="0786b08"/><lb ed="R061" n="0029b13"/>生緣有。旣從因緣有。亦從因緣滅也。無合無散無
<lb ed="X" n="0786b09"/><lb ed="R061" n="0029b14"/>受者。釋上因緣如幻。法體本來靈明絕待之義。蓋
<lb ed="X" n="0786b10"/><lb ed="R061" n="0029b15"/>此因緣之法。緣會而生。法體本來不生。以本無生
<lb ed="X" n="0786b11"/><lb ed="R061" n="0029b16"/>死流轉之法。故云無合。緣盡而滅。法體本來不滅。
<lb ed="X" n="0786b12"/><lb ed="R061" n="0029b17"/>以本無解脫轉流之法。故云無散。旣無生滅合散。
<lb ed="X" n="0786b13"/><lb ed="R061" n="0029b18"/>其中亦無受彼生滅者。故云無受者。十二入等者。
<lb ed="X" n="0786b14"/><lb ed="R061" n="0030a01"/>上言十二因緣。是卽總擧三世生滅因果。此下別
<lb ed="X" n="0786b15"/><lb ed="R061" n="0030a02"/>釋現在之法。而欲一切衆生。在此六根門頭薦取。
<lb ed="X" n="0786b16"/><lb ed="R061" n="0030a03"/>不致向外馳求。楞嚴所云。輪生死。證涅槃。皆汝六
<lb ed="X" n="0786b17"/><lb ed="R061" n="0030a04"/>根。故於六根薦取。十二入者。六根六塵。互攝入故。
<lb ed="X" n="0786b18"/><lb ed="R061" n="0030a05"/>亦名十二處。謂眼爲色入處。色爲眼入處。耳爲聲
<lb ed="X" n="0786b19"/><lb ed="R061" n="0030a06"/>入處。聲爲耳入處。乃至意爲法入處。法是意入處。
<lb ed="X" n="0786b20"/><lb ed="R061" n="0030a07"/>所謂單根不立。獨境不生。根境相對。自無體性之
<lb ed="X" n="0786b21"/><lb ed="R061" n="0030a08"/>義。十八界者。界是分位。六根六塵六識分位之疆
<lb ed="X" n="0786b22"/><lb ed="R061" n="0030a09"/>界也。五陰。亦名五蘊。卽色受想行識。質礙曰色。領
<lb ed="X" n="0786b23"/><lb ed="R061" n="0030a10"/>納曰受。緣慮曰想。遷流曰行。了別曰識。其云陰者。
<lb ed="X" n="0786b24"/><lb ed="R061" n="0030a11"/>以此五種蓋覆吾人本有眞性故。其云蘊者。繇此
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0786c" n="0786c"/>
<lb ed="X" n="0786c01"/><lb ed="R061" n="0030a12"/>五種集聚蘊藏而成妄身妄心。受無量生死故。此
<lb ed="X" n="0786c02"/><lb ed="R061" n="0030a13"/>五蘊。十二入。十八界。如來於諸經中。處處演說。爲
<lb ed="X" n="0786c03"/><lb ed="R061" n="0030a14"/>迷心者。開心說蘊。爲迷色者。開色說處。爲俱迷者。
<lb ed="X" n="0786c04"/><lb ed="R061" n="0030a15"/>開蘊說界。此之三科五蘊開合之法者。無非要令
<lb ed="X" n="0786c05"/><lb ed="R061" n="0030a16"/>一切衆生。知此虗幻。猶如空華。若能於此空華。了
<lb ed="X" n="0786c06"/><lb ed="R061" n="0030a17"/>知是妄。則當下永無生死輪轉矣。一切一合相者。
<lb ed="X" n="0786c07"/><lb ed="R061" n="0030a18"/>此明菩薩觀智。卽妄以明眞義。謂觀身心世界。一
<lb ed="X" n="0786c08"/><lb ed="R061" n="0030b01"/>切諸有爲法。當體全空之性。本來無爲無相。不繇
<lb ed="X" n="0786c09"/><lb ed="R061" n="0030b02"/>假合而成。故曰一切一合相也。一合二字。正說無
<lb ed="X" n="0786c10"/><lb ed="R061" n="0030b03"/>爲無相之處。與上假會合成之合字不同。旣曰無
<lb ed="X" n="0786c11"/><lb ed="R061" n="0030b04"/>相。又曰一合相者。總無相中而妙言之。無我我所
<lb ed="X" n="0786c12"/><lb ed="R061" n="0030b05"/>相者。此句總結上義。所言五蘊。十二入。十八界等。
<lb ed="X" n="0786c13"/><lb ed="R061" n="0030b06"/>一切有爲法。旣一合相。誰有我者。推一我相。終不
<lb ed="X" n="0786c14"/><lb ed="R061" n="0030b07"/>可得。旣無有我。誰有我所。究一所相。終不可得。以
<lb ed="X" n="0786c15"/><lb ed="R061" n="0030b08"/>是故知因緣和合諸法。皆是假成也。是故所言若
<lb ed="X" n="0786c16"/><lb ed="R061" n="0030b09"/>內一切法。五蘊身心等。若外一切法。國邑男女等。
<lb ed="X" n="0786c17"/><lb ed="R061" n="0030b10"/>此內外一切法。悉皆空故。是以雖捨。不見有我。爲
<lb ed="X" n="0786c18"/><lb ed="R061" n="0030b11"/>能捨之人。亦不見有物。爲我所捨之法。二性空故。
<lb ed="X" n="0786c19"/><lb ed="R061" n="0030b12"/>其中自亦不見有受施者。以是三輪體空。故云不
<lb ed="X" n="0786c20"/><lb ed="R061" n="0030b13"/>捨不受。菩薩爾時等下。結承捨觀之益。謂如上三
<lb ed="X" n="0786c21"/><lb ed="R061" n="0030b14"/>輪空捨。菩薩當爾之時。是名如假會幻化觀照現
<lb ed="X" n="0786c22"/><lb ed="R061" n="0030b15"/>在前故。而令捨心證入眞空三昧。正定正受之利
<lb ed="X" n="0786c23"/><lb ed="R061" n="0030b16"/>益也。如假會觀。現前故者。謂此十住菩薩。修習空
<lb ed="X" n="0786c24"/><lb ed="R061" n="0030b17"/>觀。蕩一切法。無所有相。今旣於假法上而修捨心。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0787a" n="0787a"/>
<lb ed="X" n="0787a01"/><lb ed="R061" n="0030b18"/>似同假觀。故名如假會觀現前也。此義千臂經中
<lb ed="X" n="0787a02"/><lb ed="R061" n="0031a01"/>廣明。如是捨心。如是捨行。是名佛子無相捨心體
<lb ed="X" n="0787a03"/><lb ed="R061" n="0031a02"/>用觀照也。</p>
<lb ed="X" n="0787a04"/><lb ed="R061" n="0031a03"/><p xml:id="pX38p0787a0401">○二釋戒心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787a05"/><lb ed="R061" n="0031a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0787a0501">若佛子。戒。非非戒。無受者。十善戒。無師說法。欺盜。乃
<lb ed="X" n="0787a06"/><lb ed="R061" n="0031a05"/>至邪見。無集者。慈。良。淸。直。正實。正見。捨。喜等。是十戒
<lb ed="X" n="0787a07"/><lb ed="R061" n="0031a06"/>體性。制止八倒。一切性離。一道淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787a08"/><lb ed="R061" n="0031a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0787a0801">此釋戒心之義。卽尸羅波羅蜜也。別經云治地住。
<lb ed="X" n="0787a09"/><lb ed="R061" n="0031a08"/>謂乃常隨空心。行諸法門。以嚴戒品。此戒總有三
<lb ed="X" n="0787a10"/><lb ed="R061" n="0031a09"/>聚。十無盡戒。則則三千八萬無量戒也。非非戒下。
<lb ed="X" n="0787a11"/><lb ed="R061" n="0031a10"/>至無集者一節。正明佛子戒心體用觀照之義。千
<lb ed="X" n="0787a12"/><lb ed="R061" n="0031a11"/>臂經中。於此非非戒上。有非戒二字。言非戒者。謂
<lb ed="X" n="0787a13"/><lb ed="R061" n="0031a12"/>佛子之大戒。不同諸小乘人。有戒相可持。但束其
<lb ed="X" n="0787a14"/><lb ed="R061" n="0031a13"/>身。而於戒性不能究竟明了。經云。戒性如虗空。持
<lb ed="X" n="0787a15"/><lb ed="R061" n="0031a14"/>者爲迷倒。惟以菩薩大乘佛戒。體如虗空。受而無
<lb ed="X" n="0787a16"/><lb ed="R061" n="0031a15"/>受。持而無持。乃爲非戒。而不墮常見故。非非戒者。
<lb ed="X" n="0787a17"/><lb ed="R061" n="0031a16"/>謂佛子之大戒。又不同諸魔外道。分別有無。其言
<lb ed="X" n="0787a18"/><lb ed="R061" n="0031a17"/>有戒。卽持牛狗等戒。望生天上。其言無戒。卽不受
<lb ed="X" n="0787a19"/><lb ed="R061" n="0031a18"/>戒。妄談無戒可持。說婬。怒。癡。皆是梵行。惡罵捶打。
<lb ed="X" n="0787a20"/><lb ed="R061" n="0031b01"/>無非佛事。縱貪瞋癡。恣殺盜婬。未得言得。未證言
<lb ed="X" n="0787a21"/><lb ed="R061" n="0031b02"/>證。疑誤衆生。自迷迷人。大妄語人。師及弟子。俱墮
<lb ed="X" n="0787a22"/><lb ed="R061" n="0031b03"/>惡道。以是菩薩大戒。無受而受。無戒而戒。雖則了
<lb ed="X" n="0787a23"/><lb ed="R061" n="0031b04"/>知性戒。體如虗空。本無垢染。不妨隨順性戒修行。
<lb ed="X" n="0787a24"/><lb ed="R061" n="0031b05"/>是故云非非戒。不同斷滅見也。言無受者。者字牒
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0787b" n="0787b"/>
<lb ed="X" n="0787b01"/><lb ed="R061" n="0031b06"/>定佛子。於小乘魔外諸所有戒。皆不受行。故云無
<lb ed="X" n="0787b02"/><lb ed="R061" n="0031b07"/>受者。十善戒者。正明佛子大戒。謂此菩薩。所以不
<lb ed="X" n="0787b03"/><lb ed="R061" n="0031b08"/>受行諸不善戒者。以但自精進。奉持三世諸佛所
<lb ed="X" n="0787b04"/><lb ed="R061" n="0031b09"/>說十無盡藏波羅提木叉淸淨妙戒故也。言無師
<lb ed="X" n="0787b05"/><lb ed="R061" n="0031b10"/>說法者。千臂經云。名無師說法戒。此卽光明金剛
<lb ed="X" n="0787b06"/><lb ed="R061" n="0031b11"/>寶戒。言十善戒。固爲諸佛菩薩修行法門。乃卽一
<lb ed="X" n="0787b07"/><lb ed="R061" n="0031b12"/>切衆生本體性中。各具足者。非從師說而有。故曰
<lb ed="X" n="0787b08"/><lb ed="R061" n="0031b13"/>無師說法戒。欺盜乃至邪見。無集者。此明惡戒體
<lb ed="X" n="0787b09"/><lb ed="R061" n="0031b14"/>空。欺。謂欺誑。盜。謂盜竊。俱從邪魔外道之戒而言。
<lb ed="X" n="0787b10"/><lb ed="R061" n="0031b15"/>非泛指者。乃至二字是超略言。謂此惡法之多。不
<lb ed="X" n="0787b11"/><lb ed="R061" n="0031b16"/>能枚擧。假此二言。以該婬。殺。貪。瞋。癡等。諸惡法也。
<lb ed="X" n="0787b12"/><lb ed="R061" n="0031b17"/>邪見。卽不正惡知見。具該六十二種。言無集者。謂
<lb ed="X" n="0787b13"/><lb ed="R061" n="0031b18"/>小乘善戒。尙且無持無受。豈況欺等惡法。反可集
<lb ed="X" n="0787b14"/><lb ed="R061" n="0032a01"/>聚於心耶。故云無集者也。慈。良。淸。直。至是十戒體
<lb ed="X" n="0787b15"/><lb ed="R061" n="0032a02"/>性一節。申明佛子戒心體用之義。所云慈者哀愍
<lb ed="X" n="0787b16"/><lb ed="R061" n="0032a03"/>一切。則無殺生之念。良者。溫和善熟。則無盜竊之
<lb ed="X" n="0787b17"/><lb ed="R061" n="0032a04"/>事。淸者。體湛澄潔。則無染汙之行。直者。正直無私。
<lb ed="X" n="0787b18"/><lb ed="R061" n="0032a05"/>則無虗誑之語。正實者。邪妄虗浮盡遣。則無沽酒
<lb ed="X" n="0787b19"/><lb ed="R061" n="0032a06"/>之事。正見者。絲毫邪僻皆除。此一攝三。卽不說四
<lb ed="X" n="0787b20"/><lb ed="R061" n="0032a07"/>衆過。不自讚毀他。不訕謗三寶。捨。謂能捨而不悋。
<lb ed="X" n="0787b21"/><lb ed="R061" n="0032a08"/>則無慳惜加毀之心。喜。謂喜而不恚。則無瞋心不
<lb ed="X" n="0787b22"/><lb ed="R061" n="0032a09"/>受悔之意。等者。統餘法言。謂此八者。是前十善妙
<lb ed="X" n="0787b23"/><lb ed="R061" n="0032a10"/>戒之全體性。故云。是十戒體性。制止八倒三句。結
<lb ed="X" n="0787b24"/><lb ed="R061" n="0032a11"/>明佛子戒心體用之益。謂此十戒。全體本性大用
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0787c" n="0787c"/>
<lb ed="X" n="0787c01"/><lb ed="R061" n="0032a12"/>之力。卽能禁制止絕凡。外。八種顚倒。言八倒者。凡
<lb ed="X" n="0787c02"/><lb ed="R061" n="0032a13"/>夫四倒。卽無常計常。無樂計樂。無我計我。不淨計
<lb ed="X" n="0787c03"/><lb ed="R061" n="0032a14"/>淨。小乘四倒。常計無常。樂計無樂。我計無我。淨計
<lb ed="X" n="0787c04"/><lb ed="R061" n="0032a15"/>不淨。此之八倒。總不達如來眞常四德故耳。言一
<lb ed="X" n="0787c05"/><lb ed="R061" n="0032a16"/>切性離者。菩薩了達自性本源之戒。謂不但惡戒
<lb ed="X" n="0787c06"/><lb ed="R061" n="0032a17"/>體空。卽善戒。亦體空。何以故。以屬對待故。善惡俱
<lb ed="X" n="0787c07"/><lb ed="R061" n="0032a18"/>性。空於何有。其於正戒性離。邪戒性離。有戒性離。
<lb ed="X" n="0787c08"/><lb ed="R061" n="0032b01"/>無戒性離。持戒性離。毀戒性離。得戒性離。失戒性
<lb ed="X" n="0787c09"/><lb ed="R061" n="0032b02"/>離。乃至一切依他偏計顚倒等性。俱永遠離。故云
<lb ed="X" n="0787c10"/><lb ed="R061" n="0032b03"/>一切性離。一道淸淨者。謂此顚倒之性。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0787c1001" n="0787c1001"/><anchor xml:id="beg0787c1001" n="0787c1001"/>已<anchor xml:id="end0787c1001"/>遠離。
<lb ed="X" n="0787c11"/><lb ed="R061" n="0032b04"/>唯證一道無師所說淸淨體性。光明金剛寶戒。獨
<lb ed="X" n="0787c12"/><lb ed="R061" n="0032b05"/>露顯現。以不思議業用。饒益衆生。如是受持。方名
<lb ed="X" n="0787c13"/><lb ed="R061" n="0032b06"/>佛子戒心體用之觀炤也。</p>
<lb ed="X" n="0787c14"/><lb ed="R061" n="0032b07"/><p xml:id="pX38p0787c1401">○三釋忍心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c15"/><lb ed="R061" n="0032b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0787c1501">若佛子。忍。有無相慧體性。一切空空忍。一切處忍。名
<lb ed="X" n="0787c16"/><lb ed="R061" n="0032b09"/>無生行忍。一切處得名如苦忍。無量行。一一名忍。無
<lb ed="X" n="0787c17"/><lb ed="R061" n="0032b10"/>受。無打。無刀杖瞋心。皆如如。無一一諦。一相。無無相。
<lb ed="X" n="0787c18"/><lb ed="R061" n="0032b11"/>有無有相。非非心相。緣無緣相。立住動止。我人縛解。
<lb ed="X" n="0787c19"/><lb ed="R061" n="0032b12"/>一切法如忍相。不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c20"/><lb ed="R061" n="0032b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0787c2001">此釋忍心之義。卽羼提波羅蜜也。別經名修行住。
<lb ed="X" n="0787c21"/><lb ed="R061" n="0032b14"/>謂能修行忍力。長養衆善根故。忍者。謂於逆順諸
<lb ed="X" n="0787c22"/><lb ed="R061" n="0032b15"/>境。安然自如。乃卽造道之強力也。忍有多種。此中
<lb ed="X" n="0787c23"/><lb ed="R061" n="0032b16"/>具六。以該一切。有無相慧體性。至無無相一節。正
<lb ed="X" n="0787c24"/><lb ed="R061" n="0032b17"/>明佛子忍心體用觀照之義。有無相慧體性。一切
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0788a" n="0788a"/>
<lb ed="X" n="0788a01"/><lb ed="R061" n="0032b18"/>空空忍者。千臂經云。此名無相慧忍。有。卽本有。不
<lb ed="X" n="0788a02"/><lb ed="R061" n="0033a01"/>從外得也。無相。卽如如理。慧。卽如如智。謂此菩薩
<lb ed="X" n="0788a03"/><lb ed="R061" n="0033a02"/>忍心。不在事迹之間。亦不離事。於此不離不卽之
<lb ed="X" n="0788a04"/><lb ed="R061" n="0033a03"/>處。本乎無相慧體。而起無相大智慧光。觀察世出
<lb ed="X" n="0788a05"/><lb ed="R061" n="0033a04"/>世間一切諸法。悉如虗空。無有色相。無彼無此。實
<lb ed="X" n="0788a06"/><lb ed="R061" n="0033a05"/>無二法。惟一體性。性淨無物。卽以無相之能。開化
<lb ed="X" n="0788a07"/><lb ed="R061" n="0033a06"/>無相之所。達入一切空空。故云。有無相慧體性。一
<lb ed="X" n="0788a08"/><lb ed="R061" n="0033a07"/>切空空忍也。一切處忍等者。千臂經中。名曰普願
<lb ed="X" n="0788a09"/><lb ed="R061" n="0033a08"/>行忍。謂一切空空之忍。凡一切處。無所非忍。以一
<lb ed="X" n="0788a10"/><lb ed="R061" n="0033a09"/>切處所忍之心。不見有少法生。不見有少法滅。以
<lb ed="X" n="0788a11"/><lb ed="R061" n="0033a10"/>無生滅。二俱離故。卽入無生。故云一切處忍。名無
<lb ed="X" n="0788a12"/><lb ed="R061" n="0033a11"/>生行忍也。言一切處得名如苦忍者。千臂經云。名
<lb ed="X" n="0788a13"/><lb ed="R061" n="0033a12"/>耐怨忍。菩薩因契無生行忍。更爲法界有情。修持
<lb ed="X" n="0788a14"/><lb ed="R061" n="0033a13"/>三種大忍。每被他人妒害之處。不見有苦可忍。菩
<lb ed="X" n="0788a15"/><lb ed="R061" n="0033a14"/>薩達境惟心。心不自心。因境有心。境不自境。因心
<lb ed="X" n="0788a16"/><lb ed="R061" n="0033a15"/>有境。心境一空。得名如苦忍。所謂不因訕謗起冤
<lb ed="X" n="0788a17"/><lb ed="R061" n="0033a16"/>親。何表無生慈忍力也。無量行一一名忍者。千臂
<lb ed="X" n="0788a18"/><lb ed="R061" n="0033a17"/>經中。名曰無量行忍。此卽推廣所忍之行。總收上
<lb ed="X" n="0788a19"/><lb ed="R061" n="0033a18"/>一切處。能忍心智。與夫所忍心法。然雖無量行門。
<lb ed="X" n="0788a20"/><lb ed="R061" n="0033b01"/>種種不同。是則皆依無相慧體而起照用。是故所
<lb ed="X" n="0788a21"/><lb ed="R061" n="0033b02"/>云無量行。一一名爲無相慧忍也。無受。無打。無刀
<lb ed="X" n="0788a22"/><lb ed="R061" n="0033b03"/>杖瞋心。皆如如者。千臂經中。此名安受苦忍。申明
<lb ed="X" n="0788a23"/><lb ed="R061" n="0033b04"/>空上一切處如苦忍之事迹也。謂上難忍易瞋之
<lb ed="X" n="0788a24"/><lb ed="R061" n="0033b05"/>中。分明以受刀杖所打。菩薩了達三輪體空。卽其
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0788b" n="0788b"/>
<lb ed="X" n="0788b01"/><lb ed="R061" n="0033b06"/>內心而推。覓一受相。了不可得。則無受打之我相
<lb ed="X" n="0788b02"/><lb ed="R061" n="0033b07"/>故。卽其外境而推。覓一打相。本不可得。則無打我
<lb ed="X" n="0788b03"/><lb ed="R061" n="0033b08"/>之人相故。卽其所中而推。刀杖本寂。則無所打刀
<lb ed="X" n="0788b04"/><lb ed="R061" n="0033b09"/>杖之衆生相。卽其能中而推。心本自如。則無忍苦
<lb ed="X" n="0788b05"/><lb ed="R061" n="0033b10"/>瞋心之壽者相。故云無受。無打。無刀杖瞋心也。所
<lb ed="X" n="0788b06"/><lb ed="R061" n="0033b11"/>言皆如如者。此句釋上三無字義。以顯三輪空寂。
<lb ed="X" n="0788b07"/><lb ed="R061" n="0033b12"/>四相無從。故示總相云。皆如如也。無一一諦。一相
<lb ed="X" n="0788b08"/><lb ed="R061" n="0033b13"/>等者千臂經中。名曰諦察法忍。此二句義。釋明皆
<lb ed="X" n="0788b09"/><lb ed="R061" n="0033b14"/>如如意。問。旣曰受打刀杖瞋心。根境歷然。何故又
<lb ed="X" n="0788b10"/><lb ed="R061" n="0033b15"/>曰。無受打刀杖瞋心。皆如如耶。答。所言皆如如者。
<lb ed="X" n="0788b11"/><lb ed="R061" n="0033b16"/>以無相慧體性忍中。本無世出世諦眞俗二法。故
<lb ed="X" n="0788b12"/><lb ed="R061" n="0033b17"/>云無一一諦。此卽不墮常見。一相者。實相也。雖云
<lb ed="X" n="0788b13"/><lb ed="R061" n="0033b18"/>無二諦相。不墮常見。惟恐又作斷見理會。故揭一
<lb ed="X" n="0788b14"/><lb ed="R061" n="0034a01"/>相示之。不墮斷見。十住菩薩作空觀時。觀一切法。
<lb ed="X" n="0788b15"/><lb ed="R061" n="0034a02"/>當體皆空。無中無假無不空。惟空無相。故云一相。
<lb ed="X" n="0788b16"/><lb ed="R061" n="0034a03"/>無無相者。此句雙申上義。問曰。旣有一相。何名無
<lb ed="X" n="0788b17"/><lb ed="R061" n="0034a04"/>一一諦。旣云無一一諦。何有一相。豈尙有一相可
<lb ed="X" n="0788b18"/><lb ed="R061" n="0034a05"/>得。而云無一一諦耶。答曰。云一相者。卽謂無相。無
<lb ed="X" n="0788b19"/><lb ed="R061" n="0034a06"/>相而相。相卽無相。實無一相可得。故曰無無相也。
<lb ed="X" n="0788b20"/><lb ed="R061" n="0034a07"/>有無有相。至緣無緣相一節。展轉釋破外道偏計
<lb ed="X" n="0788b21"/><lb ed="R061" n="0034a08"/>之性。以結忍中無相慧體性之義。有無有相者。乃
<lb ed="X" n="0788b22"/><lb ed="R061" n="0034a09"/>總遣所忍之法相不可得。非非心相者。乃總遣能
<lb ed="X" n="0788b23"/><lb ed="R061" n="0034a10"/>忍之心相不可得。緣無緣相者。此乃雙遣能所俱
<lb ed="X" n="0788b24"/><lb ed="R061" n="0034a11"/>相亦不可得。此三句義。是緊貼上無字說來。發明
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0788c" n="0788c"/>
<lb ed="X" n="0788c01"/><lb ed="R061" n="0034a12"/>上無相亦無之義。有相者。下乘也。無有相。是所忍
<lb ed="X" n="0788c02"/><lb ed="R061" n="0034a13"/>之法本空。而有此無有相。又非眞空。心相者。下乘
<lb ed="X" n="0788c03"/><lb ed="R061" n="0034a14"/>也。非心相。是能忍之心本空。而非此非心相。又非
<lb ed="X" n="0788c04"/><lb ed="R061" n="0034a15"/>眞空。緣相者。下乘也。無緣相。是忍智中本來能所
<lb ed="X" n="0788c05"/><lb ed="R061" n="0034a16"/>一空。而緣此無緣相。又非眞空。惟菩薩能所心境
<lb ed="X" n="0788c06"/><lb ed="R061" n="0034a17"/>俱空。空亦復空。方是無相眞空。實相法忍也。立住
<lb ed="X" n="0788c07"/><lb ed="R061" n="0034a18"/>動止等者。總結顯忍心。觀智。破依他性。令證圓成
<lb ed="X" n="0788c08"/><lb ed="R061" n="0034b01"/>實性也。立。謂站立。住。謂安住。動。卽行動。止。卽臥止。
<lb ed="X" n="0788c09"/><lb ed="R061" n="0034b02"/>我。乃對人相而稱。人。乃對我相而擧。縛者。不空之
<lb ed="X" n="0788c10"/><lb ed="R061" n="0034b03"/>凡相。解者。能空之聖相。於上有無有相等。一切諸
<lb ed="X" n="0788c11"/><lb ed="R061" n="0034b04"/>相。菩薩二六時中。四威儀處。一一照破。於立住動
<lb ed="X" n="0788c12"/><lb ed="R061" n="0034b05"/>止。其相無寂感之分。於我於人。其相無彼此之分。
<lb ed="X" n="0788c13"/><lb ed="R061" n="0034b06"/>於縛於解。其相無聖凡之分。諸相旣無。何有一切
<lb ed="X" n="0788c14"/><lb ed="R061" n="0034b07"/>法耶。忍法旣無。只有慧體。自照自觀。以爲忍行。又
<lb ed="X" n="0788c15"/><lb ed="R061" n="0034b08"/>何忍相之有哉。故曰。一切法如忍相。不可得。所謂
<lb ed="X" n="0788c16"/><lb ed="R061" n="0034b09"/>不見一法卽如來。此則名爲觀自在。金剛云。若有
<lb ed="X" n="0788c17"/><lb ed="R061" n="0034b10"/>我相。人相。卽非菩薩。又千臂經云。於一切法。悉皆
<lb ed="X" n="0788c18"/><lb ed="R061" n="0034b11"/>無相。了了分明。忍性空寂。不可得故。皆此義也。如
<lb ed="X" n="0788c19"/><lb ed="R061" n="0034b12"/>是行忍。是名佛子無相慧忍體性之照用也。</p>
<lb ed="X" n="0788c20"/><lb ed="R061" n="0034b13"/><p xml:id="pX38p0788c2001">○四釋進心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0788c21"/><lb ed="R061" n="0034b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0788c2101">若佛子。若四威儀。一切時行伏空。假會法性。登無生
<lb ed="X" n="0788c22"/><lb ed="R061" n="0034b15"/>山。而見一切有無。如有如無。天地靑黃赤白一切入。
<lb ed="X" n="0788c23"/><lb ed="R061" n="0034b16"/>乃至三寶智性。一切信進道。空。無生。無作。無慧。起空
<lb ed="X" n="0788c24"/><lb ed="R061" n="0034b17"/>入世諦法。亦無二相。續空心通達。進分善根。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0789a" n="0789a"/>
<lb ed="X" n="0789a01"/><lb ed="R061" n="0034b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0789a0101">此釋進心之義。卽毗黎耶波羅蜜也。別經名生貴
<lb ed="X" n="0789a02"/><lb ed="R061" n="0035a01"/>住。謂生在佛家。種性淸淨故。梵語毗黎耶。此云精
<lb ed="X" n="0789a03"/><lb ed="R061" n="0035a02"/>進。謂精而不雜。進而不退。卽前施戒忍三法。勤<g ref="#CB15081">䇿</g>
<lb ed="X" n="0789a04"/><lb ed="R061" n="0035a03"/>不怠。乃智行無間之功力也。若四威儀。至亦無二
<lb ed="X" n="0789a05"/><lb ed="R061" n="0035a04"/>相一節。正明佛子進心體用觀照之義。四威儀者。
<lb ed="X" n="0789a06"/><lb ed="R061" n="0035a05"/>卽行。住。坐。臥。四行精進。徧諸行故。以行字表其象。
<lb ed="X" n="0789a07"/><lb ed="R061" n="0035a06"/>一切時者。卽二六之時也。行伏空者。卽是空觀。假
<lb ed="X" n="0789a08"/><lb ed="R061" n="0035a07"/>會法性。卽是假觀。登無生山。卽是中觀。三賢菩薩。
<lb ed="X" n="0789a09"/><lb ed="R061" n="0035a08"/>名伏忍位。初住位伏空。二行位伏假。三向位伏中。
<lb ed="X" n="0789a10"/><lb ed="R061" n="0035a09"/>雖分爲三。是各依本位得名。實互融攝。一而三。三
<lb ed="X" n="0789a11"/><lb ed="R061" n="0035a10"/>而一。菩薩於此行。住。坐。臥。四行法門。以有威可畏。
<lb ed="X" n="0789a12"/><lb ed="R061" n="0035a11"/>能折伏衆生。有儀可表。攝受衆生。卽於此四儀處。
<lb ed="X" n="0789a13"/><lb ed="R061" n="0035a12"/>一切時中。進修菩提。降伏其心。而入於空。無法可
<lb ed="X" n="0789a14"/><lb ed="R061" n="0035a13"/>得。如鏡中相。無相可得。此卽行伏空也。言假會法
<lb ed="X" n="0789a15"/><lb ed="R061" n="0035a14"/>性者承上。謂雖常入眞空。觀照諸法一切體性。然
<lb ed="X" n="0789a16"/><lb ed="R061" n="0035a15"/>而假合而成。卽假而眞。離眞無假。此卽行伏假也。
<lb ed="X" n="0789a17"/><lb ed="R061" n="0035a16"/>於假法上當體明眞。故云。假會法性。言登無生山
<lb ed="X" n="0789a18"/><lb ed="R061" n="0035a17"/>者。謂此菩薩修無生理。最高最顯。在塵出塵。逈超
<lb ed="X" n="0789a19"/><lb ed="R061" n="0035a18"/>二邊。得無所礙。如登山頂。高出無礙。名登無生山
<lb ed="X" n="0789a20"/><lb ed="R061" n="0035b01"/>也。菩薩旣蕩一切法空。不見纖法可生。復觀一切
<lb ed="X" n="0789a21"/><lb ed="R061" n="0035b02"/>法假。不見毫法可滅。以無生滅。空假皆眞。雙伏中
<lb ed="X" n="0789a22"/><lb ed="R061" n="0035b03"/>道無生。故以登山爲喩也。而見一切有無者。申明
<lb ed="X" n="0789a23"/><lb ed="R061" n="0035b04"/>登無生山之義。菩薩於四威儀。一切時中。思惟眞
<lb ed="X" n="0789a24"/><lb ed="R061" n="0035b05"/>諦之理。發生一切無漏智慧。了見一切內外四大。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0789b" n="0789b"/>
<lb ed="X" n="0789b01"/><lb ed="R061" n="0035b06"/>有無性相。諸法性空。空無所有。故云。見一切有無。
<lb ed="X" n="0789b02"/><lb ed="R061" n="0035b07"/>如有如無等者。牒定所觀世出世間染淨諸法。先
<lb ed="X" n="0789b03"/><lb ed="R061" n="0035b08"/>觀世間之法。以無生心。見天地中。包羅靑黃赤白。
<lb ed="X" n="0789b04"/><lb ed="R061" n="0035b09"/>長短方圓。若根若塵。有質對待者。名一切顯現色。
<lb ed="X" n="0789b05"/><lb ed="R061" n="0035b10"/>若根若塵。無質對待者。名一切無表色。如四禪天。
<lb ed="X" n="0789b06"/><lb ed="R061" n="0035b11"/>定中果色。幷五根中一分淨色。及緣想過。未來。種
<lb ed="X" n="0789b07"/><lb ed="R061" n="0035b12"/>種境界。現雖對待。無可表示。雖云。無可表示。總色
<lb ed="X" n="0789b08"/><lb ed="R061" n="0035b13"/>像攝。一切色相。元無實體。色法如此。心法亦然。無
<lb ed="X" n="0789b09"/><lb ed="R061" n="0035b14"/>有一法。不是如來藏心。性淨明體。故云如有。如無。
<lb ed="X" n="0789b10"/><lb ed="R061" n="0035b15"/>一切入也。乃至三寶智性等者。此觀出世間法也。
<lb ed="X" n="0789b11"/><lb ed="R061" n="0035b16"/>三寶。卽佛。法。僧。智性。卽法身。般若。解脫。一切信進
<lb ed="X" n="0789b12"/><lb ed="R061" n="0035b17"/>道。卽一切賢聖誠信進修之道。空。無生。無作。卽三
<lb ed="X" n="0789b13"/><lb ed="R061" n="0035b18"/>解脫門義。謂此菩薩。繇觀世出世間。眞淨體性之
<lb ed="X" n="0789b14"/><lb ed="R061" n="0036a01"/>理。性淨無物。故得證入三解脫門也。其空解脫門
<lb ed="X" n="0789b15"/><lb ed="R061" n="0036a02"/>者。菩薩觀照一切諸法。皆從因緣和合而生。其體
<lb ed="X" n="0789b16"/><lb ed="R061" n="0036a03"/>本空。卽悟自性眞空。而不隨因緣生。故得解脫也。
<lb ed="X" n="0789b17"/><lb ed="R061" n="0036a04"/>無生解脫門者。卽無相解脫門也。承上旣觀諸法。
<lb ed="X" n="0789b18"/><lb ed="R061" n="0036a05"/>一切皆空。無相可得。旣無有相。卽悟自性常生。而
<lb ed="X" n="0789b19"/><lb ed="R061" n="0036a06"/>不隨因緣滅。故得解脫也。無作解脫門者。卽無願
<lb ed="X" n="0789b20"/><lb ed="R061" n="0036a07"/>解脫門也。菩薩旣觀諸法。空無有相。則無願求。旣
<lb ed="X" n="0789b21"/><lb ed="R061" n="0036a08"/>無願求。卽不造作生死之因。以無生死因故。卽無
<lb ed="X" n="0789b22"/><lb ed="R061" n="0036a09"/>有果。故得解脫。解脫。卽自在義。門。卽通達義。以三
<lb ed="X" n="0789b23"/><lb ed="R061" n="0036a10"/>解脫。得至涅槃。故云三解脫也。無慧者。承上所觀
<lb ed="X" n="0789b24"/><lb ed="R061" n="0036a11"/>諸法。旣不可得。能觀智慧。豈可得哉。故云無慧。起
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0789c" n="0789c"/>
<lb ed="X" n="0789c01"/><lb ed="R061" n="0036a12"/>空入世諦。法者。謂向以觀凡聖有無諸法體空。卽
<lb ed="X" n="0789c02"/><lb ed="R061" n="0036a13"/>證入空定矣。此空不同聲聞。緣覺。沈空滯寂之空。
<lb ed="X" n="0789c03"/><lb ed="R061" n="0036a14"/>乃觀實際理中。纖塵不立。今世門頭。一法不捨故。
<lb ed="X" n="0789c04"/><lb ed="R061" n="0036a15"/>雖證於空忍。而不住著。卽從伏空定忍。而起入世
<lb ed="X" n="0789c05"/><lb ed="R061" n="0036a16"/>諦法。雖然入眞。入俗。亦無二相。無二相者。謂入眞
<lb ed="X" n="0789c06"/><lb ed="R061" n="0036a17"/>不著眞。而入俗不著俗。故云無二相。續空心通達
<lb ed="X" n="0789c07"/><lb ed="R061" n="0036a18"/>等。此二句者。結顯無相精進之心。體用觀智之益。
<lb ed="X" n="0789c08"/><lb ed="R061" n="0036b01"/>續空心者。乃卽從假入空。從空入假。空假圓融。通
<lb ed="X" n="0789c09"/><lb ed="R061" n="0036b02"/>達無礙。以是通達實相心故。名續空心通達也。進
<lb ed="X" n="0789c10"/><lb ed="R061" n="0036b03"/>分善根者。善根。卽菩提本妙心。爲衆善根本故。卽
<lb ed="X" n="0789c11"/><lb ed="R061" n="0036b04"/>此無相心。發起種種精進。心心相續。念念無間。分
<lb ed="X" n="0789c12"/><lb ed="R061" n="0036b05"/>分增進。永無退轉。趨向佛位。故云進分善根。千臂
<lb ed="X" n="0789c13"/><lb ed="R061" n="0036b06"/>經云。佛子於四威儀。進修菩提之時。卽得證入一
<lb ed="X" n="0789c14"/><lb ed="R061" n="0036b07"/>切三寶智性。眞淨體性。常得現前。則得生生値佛。
<lb ed="X" n="0789c15"/><lb ed="R061" n="0036b08"/>見法見僧。世世精進。學佛威儀。於伏空忍之理。亦
<lb ed="X" n="0789c16"/><lb ed="R061" n="0036b09"/>不見四威儀。證無生空。是以不進而進道也。又法
<lb ed="X" n="0789c17"/><lb ed="R061" n="0036b10"/>句云。若起精進心。是妄非精進。若能心不妄。精進
<lb ed="X" n="0789c18"/><lb ed="R061" n="0036b11"/>無有涯。如是精進。是名佛子進心體用之觀照也。</p>
<lb ed="X" n="0789c19"/><lb ed="R061" n="0036b12"/><p xml:id="pX38p0789c1901">○五釋定心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0789c20"/><lb ed="R061" n="0036b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0789c2001">若佛子。寂滅。無相無相。無量行。無量心三昧。凡夫聖
<lb ed="X" n="0789c21"/><lb ed="R061" n="0036b14"/>人。無不入三昧。體性相應。一切以定力故。我。人。作者。
<lb ed="X" n="0789c22"/><lb ed="R061" n="0036b15"/>受者。一切縛見性。是障因緣。散風動心。不寂而滅。空
<lb ed="X" n="0789c23"/><lb ed="R061" n="0036b16"/>空八倒無緣。假靜慧觀。一切假會。念念寂滅。一切三
<lb ed="X" n="0789c24"/><lb ed="R061" n="0036b17"/>界果罪性。皆繇定滅。而生一切善。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0790a" n="0790a"/>
<lb ed="X" n="0790a01"/><lb ed="R061" n="0036b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0790a0101">此釋定心之義。卽禪波羅蜜也。別經名具足方便
<lb ed="X" n="0790a02"/><lb ed="R061" n="0037a01"/>住。謂修習無量善根力故。寂滅。無相無相。至空空
<lb ed="X" n="0790a03"/><lb ed="R061" n="0037a02"/>八倒無緣一節。正明佛子定心體用。觀照之義。寂
<lb ed="X" n="0790a04"/><lb ed="R061" n="0037a03"/>滅者。此標定體。梵語禪那。此云寂滅。卽指一心而
<lb ed="X" n="0790a05"/><lb ed="R061" n="0037a04"/>言。亦云靜慮。卽攀緣如禪。亦云寂靜。謂根境如如。
<lb ed="X" n="0790a06"/><lb ed="R061" n="0037a05"/>不卽不離。若鏡現相。故云寂滅。無相無相。此二無
<lb ed="X" n="0790a07"/><lb ed="R061" n="0037a06"/>相。釋寂滅義。上無相。明能定之心。下無相。明所定
<lb ed="X" n="0790a08"/><lb ed="R061" n="0037a07"/>之境。以是心境二皆無相。故云無相無相。無量行。
<lb ed="X" n="0790a09"/><lb ed="R061" n="0037a08"/>無量心三昧者。明菩薩動靜一如義。繇入定時。以
<lb ed="X" n="0790a10"/><lb ed="R061" n="0037a09"/>無能所二相。故能契合無量心行。總成三昧。此卽
<lb ed="X" n="0790a11"/><lb ed="R061" n="0037a10"/>四威儀中。常明禪觀。所謂那伽常在定。無有不定
<lb ed="X" n="0790a12"/><lb ed="R061" n="0037a11"/>時也。凡夫聖人。無不入三昧者。此言定體平等。不
<lb ed="X" n="0790a13"/><lb ed="R061" n="0037a12"/>惟聖人入此三昧。凡夫亦入此定。旣爾。何故說名
<lb ed="X" n="0790a14"/><lb ed="R061" n="0037a13"/>凡夫。以被一切識情垢染。故不自覺。亦如衣裏明
<lb ed="X" n="0790a15"/><lb ed="R061" n="0037a14"/>珠。不自覺知。貧苦他方。終無濟益。所謂終日圓覺。
<lb ed="X" n="0790a16"/><lb ed="R061" n="0037a15"/>而未嘗圓覺者。凡夫也。何以故。以體性不相應。安
<lb ed="X" n="0790a17"/><lb ed="R061" n="0037a16"/>能得定。菩薩不見一法當情。境空心寂。智理一如。
<lb ed="X" n="0790a18"/><lb ed="R061" n="0037a17"/>故恒與諸佛體性相應。繇證體性三昧。則一切時
<lb ed="X" n="0790a19"/><lb ed="R061" n="0037a18"/>中。以聖定力故。得照見一切微細我。人。作者。受者。
<lb ed="X" n="0790a20"/><lb ed="R061" n="0037b01"/>之妄惑也。我。卽我見。人。卽人見。作者。自心施爲。卽
<lb ed="X" n="0790a21"/><lb ed="R061" n="0037b02"/>衆生見。受者。領納好惡。堅著不捨。卽壽者見。繇此
<lb ed="X" n="0790a22"/><lb ed="R061" n="0037b03"/>四見。生一切執縛。邪見種性。皆是障道因緣。被此
<lb ed="X" n="0790a23"/><lb ed="R061" n="0037b04"/>散亂境風。鼓動心海。隨波逐浪。流轉生死。無窮無
<lb ed="X" n="0790a24"/><lb ed="R061" n="0037b05"/>盡。無有休息。故云一切縛等。言不寂而滅者。謂此
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0790b" n="0790b"/>
<lb ed="X" n="0790b01"/><lb ed="R061" n="0037b06"/>障惑。若不假修寂滅觀炤三昧正定之力。而能滅
<lb ed="X" n="0790b02"/><lb ed="R061" n="0037b07"/>者。終無暫止之日。意謂必以寂滅定力故。而得此
<lb ed="X" n="0790b03"/><lb ed="R061" n="0037b08"/>滅。故云不寂而滅。千臂經云。不得寂靜定力。而能
<lb ed="X" n="0790b04"/><lb ed="R061" n="0037b09"/>滅者。無有是處。空空八倒無緣者。承上。謂此定力。
<lb ed="X" n="0790b05"/><lb ed="R061" n="0037b10"/>旣止我見生滅之因。卽小乘凡外八倒。生滅之緣
<lb ed="X" n="0790b06"/><lb ed="R061" n="0037b11"/>自空。故云八倒無緣。假靜慧觀。至而生一切善一
<lb ed="X" n="0790b07"/><lb ed="R061" n="0037b12"/>節。結顯定力照用功能之義。假靜止動。假慧照昏。
<lb ed="X" n="0790b08"/><lb ed="R061" n="0037b13"/>假此二者爲觀。定慧圓明。靜照一切我人假會。幻
<lb ed="X" n="0790b09"/><lb ed="R061" n="0037b14"/>化合成。妄想因緣之法。念念從此寂滅矣。生滅顚
<lb ed="X" n="0790b10"/><lb ed="R061" n="0037b15"/>倒之念旣空。則一切三界異熟苦果。諸惡罪性。亦
<lb ed="X" n="0790b11"/><lb ed="R061" n="0037b16"/>皆繇此定力而滅。苦果罪性。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0790b1101" n="0790b1101"/><anchor xml:id="beg0790b1101" n="0790b1101"/>已<anchor xml:id="end0790b1101"/>滅盡。則本不生
<lb ed="X" n="0790b12"/><lb ed="R061" n="0037b17"/>不滅。無漏功德智慧。亦悉繇此定力而生。故云而
<lb ed="X" n="0790b13"/><lb ed="R061" n="0037b18"/>生一切善也。所謂生滅旣滅。寂滅現前。如是修禪。
<lb ed="X" n="0790b14"/><lb ed="R061" n="0038a01"/>是名佛子定心之體用觀照也。</p>
<lb ed="X" n="0790b15"/><lb ed="R061" n="0038a02"/><p xml:id="pX38p0790b1501">○六釋慧心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0790b16"/><lb ed="R061" n="0038a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0790b1601">若佛子。空慧。非無緣。知體名心。分別一切法。假名主
<lb ed="X" n="0790b17"/><lb ed="R061" n="0038a04"/>者。與道通同。取果行因。入聖捨凡。滅罪起福。縛解盡
<lb ed="X" n="0790b18"/><lb ed="R061" n="0038a05"/>是體性功用。一切見。常樂我淨。煩惱慧性不明故。以
<lb ed="X" n="0790b19"/><lb ed="R061" n="0038a06"/>慧爲首。修不可說觀慧。入中道一諦。其無明障慧。非
<lb ed="X" n="0790b20"/><lb ed="R061" n="0038a07"/>相非來。非緣非罪。非八倒。無生滅。慧光明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。爲照樂
<lb ed="X" n="0790b21"/><lb ed="R061" n="0038a08"/>虗。方便轉變神通。以智體性。所爲慧用故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0790b22"/><lb ed="R061" n="0038a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0790b2201">此釋慧心之義卽般若波羅蜜也。別經名正心住。
<lb ed="X" n="0790b23"/><lb ed="R061" n="0038a10"/>成就第六般若法門故。梵語般若。此云智慧。以是
<lb ed="X" n="0790b24"/><lb ed="R061" n="0038a11"/>智能照境。慧能了境。於境分明無惑。能轉物也。空
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0790c" n="0790c"/>
<lb ed="X" n="0790c01"/><lb ed="R061" n="0038a12"/>慧。非無緣。至體性功用一節。正明佛子慧心體用
<lb ed="X" n="0790c02"/><lb ed="R061" n="0038a13"/>觀照之義。言空慧非無緣者。謂此眞空體性。本源
<lb ed="X" n="0790c03"/><lb ed="R061" n="0038a14"/>妙慧。非是無緣而生。又非卽緣而生。是卽本有空
<lb ed="X" n="0790c04"/><lb ed="R061" n="0038a15"/>慧靈明知體。名之爲心。不假他緣故也。以是眞知
<lb ed="X" n="0790c05"/><lb ed="R061" n="0038a16"/>覺體。本無分別。而言分別一切法者。惟是眞心照
<lb ed="X" n="0790c06"/><lb ed="R061" n="0038a17"/>用。不同二乘<g ref="#CB01926">灰</g>心泯智。不緣一切生法。亦不同諸
<lb ed="X" n="0790c07"/><lb ed="R061" n="0038a18"/>凡夫外道。分別識心。繇假因緣會合而成。假名主
<lb ed="X" n="0790c08"/><lb ed="R061" n="0038b01"/>者。假立其名。實無主宰。雖曰是妄。皆卽依眞而起。
<lb ed="X" n="0790c09"/><lb ed="R061" n="0038b02"/>如水之波。依水而有。菩薩依般若智照。於諸妄心。
<lb ed="X" n="0790c10"/><lb ed="R061" n="0038b03"/>了然無二。實與至道。通同一味。體無差別。故曰假
<lb ed="X" n="0790c11"/><lb ed="R061" n="0038b04"/>名主者。與道通同也。取果行因等者。釋明慧心照
<lb ed="X" n="0790c12"/><lb ed="R061" n="0038b05"/>用之義。謂此菩薩直超佛果。惟以本源平等空慧。
<lb ed="X" n="0790c13"/><lb ed="R061" n="0038b06"/>修因地行。卽可入聖捨凡。滅罪起福。凡夫以我相
<lb ed="X" n="0790c14"/><lb ed="R061" n="0038b07"/>分別。處處不得解脫故縛。聖人無我。能以般若智
<lb ed="X" n="0790c15"/><lb ed="R061" n="0038b08"/>照。處處皆得自在故解。卽此凡聖迷悟縛解。菩薩
<lb ed="X" n="0790c16"/><lb ed="R061" n="0038b09"/>視之。盡是體性功用。所謂從凡夫中來者。用其識
<lb ed="X" n="0790c17"/><lb ed="R061" n="0038b10"/>心。從聖性中來者。用其智慧。識智元無二體。惟在
<lb ed="X" n="0790c18"/><lb ed="R061" n="0038b11"/>用處有差殊耳。一切見。至所爲慧用故一節。申明
<lb ed="X" n="0790c19"/><lb ed="R061" n="0038b12"/>空慧觀照之益。問。一切見者。凡聖縛解。何處差別。
<lb ed="X" n="0790c20"/><lb ed="R061" n="0038b13"/>以凡夫。二乘。一切倒見。皆由不知如來常樂我淨。
<lb ed="X" n="0790c21"/><lb ed="R061" n="0038b14"/>無餘涅槃。眞如德相。是心佛與衆生。三無差別。平
<lb ed="X" n="0790c22"/><lb ed="R061" n="0038b15"/>等具足。乃於眞常。眞樂。眞我。眞淨心上。而起倒見
<lb ed="X" n="0790c23"/><lb ed="R061" n="0038b16"/>故也。常者。無暫改動之義。性體虗融。歷三際而不
<lb ed="X" n="0790c24"/><lb ed="R061" n="0038b17"/>遷。混萬法而不變。故名常德。樂者。安隱寂滅之義。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0791a" n="0791a"/>
<lb ed="X" n="0791a01"/><lb ed="R061" n="0038b18"/>離生死逼迫之苦。證涅槃寂滅之樂。故名樂德。我
<lb ed="X" n="0791a02"/><lb ed="R061" n="0039a01"/>者。自在無礙之義。外道凡夫。強立主宰。執之爲我。
<lb ed="X" n="0791a03"/><lb ed="R061" n="0039a02"/>乃是妄我。若佛所具八自在爲我者。卽是眞我。故
<lb ed="X" n="0791a04"/><lb ed="R061" n="0039a03"/>名我德。淨者。離垢無染之義。諸惑盡除。湛然淸淨。
<lb ed="X" n="0791a05"/><lb ed="R061" n="0039a04"/>如大圓鏡。了無纖翳。故名淨德。而凡夫人。迷而不
<lb ed="X" n="0791a06"/><lb ed="R061" n="0039a05"/>知。反以非常計常。常計無常。非樂計樂。樂計無樂。
<lb ed="X" n="0791a07"/><lb ed="R061" n="0039a06"/>非我計我。我計無我。不淨計淨。淨計無淨。是名八
<lb ed="X" n="0791a08"/><lb ed="R061" n="0039a07"/>倒。非常計常者。世間一切諸有爲法。故悉無常。虗
<lb ed="X" n="0791a09"/><lb ed="R061" n="0039a08"/>幻不實。執爲實有故。非樂計樂者。世間五欲之樂。
<lb ed="X" n="0791a10"/><lb ed="R061" n="0039a09"/>皆是受苦之因。諸凡夫人。貪著不捨。不求解脫故。
<lb ed="X" n="0791a11"/><lb ed="R061" n="0039a10"/>非我計我者。四大假合之身。本非有我。於此幻色
<lb ed="X" n="0791a12"/><lb ed="R061" n="0039a11"/>身中。強作主宰。妄執爲我故。不淨計淨者。自身他
<lb ed="X" n="0791a13"/><lb ed="R061" n="0039a12"/>身。三十六物。五種不淨之身。本非是淨。反生貪著。
<lb ed="X" n="0791a14"/><lb ed="R061" n="0039a13"/>以爲是淨故。如是四見。增長惑業。名爲凡夫四榮
<lb ed="X" n="0791a15"/><lb ed="R061" n="0039a14"/>倒見。常計無常者。法身常住。本無遷改。而於如來
<lb ed="X" n="0791a16"/><lb ed="R061" n="0039a15"/>常住法身之中。妄計有變異故。樂計無樂者。涅槃
<lb ed="X" n="0791a17"/><lb ed="R061" n="0039a16"/>大樂。離諸苦故。乃於如來涅槃樂中。妄計是苦故。
<lb ed="X" n="0791a18"/><lb ed="R061" n="0039a17"/>我計無我者。無生眞我。卽是眞常。不了無我法中
<lb ed="X" n="0791a19"/><lb ed="R061" n="0039a18"/>佛性眞我。於眞我中。妄計無我故。淨計不淨者。體
<lb ed="X" n="0791a20"/><lb ed="R061" n="0039b01"/>性眞淨。離諸垢染。不了無惑無障之淨。乃於如來
<lb ed="X" n="0791a21"/><lb ed="R061" n="0039b02"/>眞淨法中。妄計不淨故。如是四見。乃二乘人。觀察
<lb ed="X" n="0791a22"/><lb ed="R061" n="0039b03"/>無常。苦。空。無我等法。俾煩惱有朽滅不生之義。名
<lb ed="X" n="0791a23"/><lb ed="R061" n="0039b04"/>爲四枯倒見。此八倒見。凡夫之人。凡所作爲。皆是
<lb ed="X" n="0791a24"/><lb ed="R061" n="0039b05"/>煩惱業力。將此慧性。障覆不開。不得眞實識知用
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0791b" n="0791b"/>
<lb ed="X" n="0791b01"/><lb ed="R061" n="0039b06"/>故。所謂煩惱慧性不明故。名爲煩惱無明二障。煩
<lb ed="X" n="0791b02"/><lb ed="R061" n="0039b07"/>惱事障障理。無明理障障事。其煩惱障者。謂此昏
<lb ed="X" n="0791b03"/><lb ed="R061" n="0039b08"/>煩之法。惱亂心神。因貪等惑。障蔽正道。故名煩惱
<lb ed="X" n="0791b04"/><lb ed="R061" n="0039b09"/>障。無明障者。謂諸衆生。從無始來。種種顚倒。而於
<lb ed="X" n="0791b05"/><lb ed="R061" n="0039b10"/>一切法上。無所明了。名無明障。此惑。是業識之種
<lb ed="X" n="0791b06"/><lb ed="R061" n="0039b11"/>子。爲煩惱之根本。以二乘人。慧性不明。不能斷去
<lb ed="X" n="0791b07"/><lb ed="R061" n="0039b12"/>此障。惟菩薩斷之。欲破煩惱。必以智慧爲首。欲破
<lb ed="X" n="0791b08"/><lb ed="R061" n="0039b13"/>無明。必修不可說觀慧爲助。細審細察。智慧德相。
<lb ed="X" n="0791b09"/><lb ed="R061" n="0039b14"/>本來無遷無變。是如來常德。無生無死。是如來樂
<lb ed="X" n="0791b10"/><lb ed="R061" n="0039b15"/>德。無罣無礙。是如來我德。無障無惑。是如來淨德。
<lb ed="X" n="0791b11"/><lb ed="R061" n="0039b16"/>如是種種觀慧。相續相連。無間無斷。方乃證入中
<lb ed="X" n="0791b12"/><lb ed="R061" n="0039b17"/>道第一義諦。智起惑亡。卽無明惑障頓破。而本有
<lb ed="X" n="0791b13"/><lb ed="R061" n="0039b18"/>慧性頓開。向之無明煩惱爲障者。卽障慧性。故曰
<lb ed="X" n="0791b14"/><lb ed="R061" n="0040a01"/>無明障慧。今者了知無明障慧。當體全空。何有形
<lb ed="X" n="0791b15"/><lb ed="R061" n="0040a02"/>相。故曰非相。旣非形相。安有去來。故曰非來。旣無
<lb ed="X" n="0791b16"/><lb ed="R061" n="0040a03"/>去來。則非心所緣。故曰非緣。若有所緣。是爲心境
<lb ed="X" n="0791b17"/><lb ed="R061" n="0040a04"/>不空。成顚倒想。起惑造業。則有生滅因緣之罪法。
<lb ed="X" n="0791b18"/><lb ed="R061" n="0040a05"/>今旣非緣。則亦非罪矣。又何八倒生滅之有哉。故
<lb ed="X" n="0791b19"/><lb ed="R061" n="0040a06"/>曰。非八倒。無生滅。此惟菩薩慧光明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。爲照爲樂。
<lb ed="X" n="0791b20"/><lb ed="R061" n="0040a07"/>虗徹靈通。無量方便。無障無礙無量轉變。種種神
<lb ed="X" n="0791b21"/><lb ed="R061" n="0040a08"/>通。種種妙用。皆以平等智爲體性。一切所爲所用。
<lb ed="X" n="0791b22"/><lb ed="R061" n="0040a09"/>無非空慧爲用故。若不依此平等智體。本源空慧。
<lb ed="X" n="0791b23"/><lb ed="R061" n="0040a10"/>以爲照用。則凡所爲所作。皆是無明業力使然。學
<lb ed="X" n="0791b24"/><lb ed="R061" n="0040a11"/>者知之。當修此慧。是名佛子慧心體用之。觀照也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0791c" n="0791c"/>
<lb ed="X" n="0791c01"/><lb ed="R061" n="0040a12"/><p xml:id="pX38p0791c0101">○七釋願心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0791c02"/><lb ed="R061" n="0040a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0791c0201">若佛子。願。願大求。一切求。以果行因故。願心連。願心
<lb ed="X" n="0791c03"/><lb ed="R061" n="0040a14"/>連。相續百劫。得佛滅罪。求求至心。無生空一願。觀觀
<lb ed="X" n="0791c04"/><lb ed="R061" n="0040a15"/>入定照。無量見縛。以求心故。解脫無量妙行。以求心
<lb ed="X" n="0791c05"/><lb ed="R061" n="0040a16"/>成菩提。無量功德。以求爲本。初發求心。中間修道。行
<lb ed="X" n="0791c06"/><lb ed="R061" n="0040a17"/>滿願故。佛果便成觀一諦中道。非陰。非界。非沒生。見
<lb ed="X" n="0791c07"/><lb ed="R061" n="0040a18"/>見非。解慧是願體性。一切行本源。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0791c08"/><lb ed="R061" n="0040b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0791c0801">此釋願心之義。卽願波羅蜜也。別經名不退住。入
<lb ed="X" n="0791c09"/><lb ed="R061" n="0040b02"/>於無生畢竟空界故。願者。願要。乃卽發諸大願成
<lb ed="X" n="0791c10"/><lb ed="R061" n="0040b03"/>佛度生者也。願大求。至得佛滅罪一節。正明佛子
<lb ed="X" n="0791c11"/><lb ed="R061" n="0040b04"/>願心體用。觀照之義。願大求者。卽上求佛果。一切
<lb ed="X" n="0791c12"/><lb ed="R061" n="0040b05"/>求者。卽下化衆生也。以果行因故者。釋上發願成
<lb ed="X" n="0791c13"/><lb ed="R061" n="0040b06"/>佛度生之疑。經云。自未得度。先度人者。菩薩發心。
<lb ed="X" n="0791c14"/><lb ed="R061" n="0040b07"/>自覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0791c1401" n="0791c1401"/><anchor xml:id="beg0791c1401" n="0791c1401"/>已<anchor xml:id="end0791c1401"/>圓。能覺他者。如來應世。今先自利。次乃利
<lb ed="X" n="0791c15"/><lb ed="R061" n="0040b08"/>生。何以故欲以果地之覺。而行因地心故。謂凡世
<lb ed="X" n="0791c16"/><lb ed="R061" n="0040b09"/>出世間。有漏無漏。善惡因果。必有決定誓願。如地
<lb ed="X" n="0791c17"/><lb ed="R061" n="0040b10"/>藏菩薩。地獄未空。誓不成佛。觀音大士。度盡衆生。
<lb ed="X" n="0791c18"/><lb ed="R061" n="0040b11"/>方證菩提。彌陀如來。四十八願。願願結云。不得是
<lb ed="X" n="0791c19"/><lb ed="R061" n="0040b12"/>願。終不作佛。乃至閻羅天子。誓願治諸罪人。一一
<lb ed="X" n="0791c20"/><lb ed="R061" n="0040b13"/>隨願而生。所以要度衆生。先當發願成佛也。願心
<lb ed="X" n="0791c21"/><lb ed="R061" n="0040b14"/>連者。承上以果行因之願心故。須當念念不忘。心
<lb ed="X" n="0791c22"/><lb ed="R061" n="0040b15"/>心無間。相連相續。百劫修行。難忍能忍。難捨能捨。
<lb ed="X" n="0791c23"/><lb ed="R061" n="0040b16"/>外捨國城妻子。內捨頭目髓腦。乃至無量世界。無
<lb ed="X" n="0791c24"/><lb ed="R061" n="0040b17"/>有如芥子許。非是菩薩捨身命處。如是心無能所。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0792a" n="0792a"/>
<lb ed="X" n="0792a01"/><lb ed="R061" n="0040b18"/>人法雙忘。忘亦復忘。始能得見本佛。滅無量罪。故
<lb ed="X" n="0792a02"/><lb ed="R061" n="0041a01"/>云得佛滅罪。求求至心。至佛果便成一節。申明願
<lb ed="X" n="0792a03"/><lb ed="R061" n="0041a02"/>心始終因果究竟之義。求求至心者。上求字。卽求
<lb ed="X" n="0792a04"/><lb ed="R061" n="0041a03"/>佛果。下求字。卽求化衆生。至心二字。謂求佛果。及
<lb ed="X" n="0792a05"/><lb ed="R061" n="0041a04"/>化衆生之心。必須聯續增進。乃至大願成就。求無
<lb ed="X" n="0792a06"/><lb ed="R061" n="0041a05"/>所求。卽以無生空智。而契無生空理。智理一如。一
<lb ed="X" n="0792a07"/><lb ed="R061" n="0041a06"/>願平等。生佛無二。故云。無生空一願也。觀觀入定
<lb ed="X" n="0792a08"/><lb ed="R061" n="0041a07"/>照者。雙明二觀。惟顯中道。以空觀入假觀。故照。以
<lb ed="X" n="0792a09"/><lb ed="R061" n="0041a08"/>假觀入空觀。故定。如是二觀俱遣。空假不立。定慧
<lb ed="X" n="0792a10"/><lb ed="R061" n="0041a09"/>圓融。是卽照而常定。定而常照。卽此觀觀之照。照
<lb ed="X" n="0792a11"/><lb ed="R061" n="0041a10"/>照之觀。是故無量見縛。皆以上求下化之大願心。
<lb ed="X" n="0792a12"/><lb ed="R061" n="0041a11"/>平等觀照之定慧力。故得解脫。卽上滅罪之義。不
<lb ed="X" n="0792a13"/><lb ed="R061" n="0041a12"/>惟無量見縛。因求心故而得解脫。卽無量妙行。亦
<lb ed="X" n="0792a14"/><lb ed="R061" n="0041a13"/>以是願求求至心。故得成就阿耨菩提。卽上得佛
<lb ed="X" n="0792a15"/><lb ed="R061" n="0041a14"/>之義。乃至無量恒沙。稱性功德。亦皆以求心故。而
<lb ed="X" n="0792a16"/><lb ed="R061" n="0041a15"/>爲根本。卽無生空一願之義。言初發下。勸必行也。
<lb ed="X" n="0792a17"/><lb ed="R061" n="0041a16"/>如是求心。非是空發願樂之心。而或不行願樂之
<lb ed="X" n="0792a18"/><lb ed="R061" n="0041a17"/>行。故必初發求心。中間修道。行滿願足。是故佛果。
<lb ed="X" n="0792a19"/><lb ed="R061" n="0041a18"/>便得成就。初發求心。卽始覺也。中間修道。卽漸次
<lb ed="X" n="0792a20"/><lb ed="R061" n="0041b01"/>覺。及隨分覺。行滿願故。卽究竟覺。三覺果滿。萬德
<lb ed="X" n="0792a21"/><lb ed="R061" n="0041b02"/>周圓。方能得成佛果。稱兩足尊。觀一諦中道。至一
<lb ed="X" n="0792a22"/><lb ed="R061" n="0041b03"/>切行本源一節。此結願心中道觀慧。爲願體性。爲
<lb ed="X" n="0792a23"/><lb ed="R061" n="0041b04"/>一切行本也。觀一諦中道者。承上。謂於佛果位中。
<lb ed="X" n="0792a24"/><lb ed="R061" n="0041b05"/>觀中道一諦之理。不見立一切願。本無佛道可成。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0792b" n="0792b"/>
<lb ed="X" n="0792b01"/><lb ed="R061" n="0041b06"/>本無衆生可度。本來無縛無解。菩提本具。功德本
<lb ed="X" n="0792b02"/><lb ed="R061" n="0041b07"/>圓。本如來藏妙眞如性。所以觀五陰。非五陰。觀十
<lb ed="X" n="0792b03"/><lb ed="R061" n="0041b08"/>八界。非十八界。觀生滅。非生滅。觀諸見。非諸見。故
<lb ed="X" n="0792b04"/><lb ed="R061" n="0041b09"/>云見見非。解慧是願體性者。乃卽華嚴信。解。行。證。
<lb ed="X" n="0792b05"/><lb ed="R061" n="0041b10"/>四法之一。菩薩初發願心。繇信起解。繇解發願。繇
<lb ed="X" n="0792b06"/><lb ed="R061" n="0041b11"/>願起行。繇行證果。非初解慧。無繇能入。如是妙慧。
<lb ed="X" n="0792b07"/><lb ed="R061" n="0041b12"/>爲一切願心本體。一切萬行本源。是故發願成佛
<lb ed="X" n="0792b08"/><lb ed="R061" n="0041b13"/>度生。必以無生空一願之中道智。解無生空一願
<lb ed="X" n="0792b09"/><lb ed="R061" n="0041b14"/>之中道理。卽依此起一切無相妙行。而卽證佛無
<lb ed="X" n="0792b10"/><lb ed="R061" n="0041b15"/>相菩提涅槃妙果。若他觀他願者。卽爲狂慧。卽爲
<lb ed="X" n="0792b11"/><lb ed="R061" n="0041b16"/>狂解矣。學者知之。</p>
<lb ed="X" n="0792b12"/><lb ed="R061" n="0041b17"/><p xml:id="pX38p0792b1201">○八釋護心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0792b13"/><lb ed="R061" n="0041b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0792b1301">若佛子。護三寶。護一切行功德。使外道八倒惡邪見。
<lb ed="X" n="0792b14"/><lb ed="R061" n="0042a01"/>不嬈正信。滅我縛見縛。無生照達二諦。觀心現前。以
<lb ed="X" n="0792b15"/><lb ed="R061" n="0042a02"/>護根本。無相護護。空無作無相。以心慧連慧連。入無
<lb ed="X" n="0792b16"/><lb ed="R061" n="0042a03"/>生空道智道。皆明光明光。護觀入空假。分分幻化。幻
<lb ed="X" n="0792b17"/><lb ed="R061" n="0042a04"/>化所起。如無如無。法體集散不可護觀法亦爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0792b18"/><lb ed="R061" n="0042a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0792b1801">此釋護心之義。卽力波羅蜜也。別經名童眞住。謂
<lb ed="X" n="0792b19"/><lb ed="R061" n="0042a06"/>不生邪倒破菩提心故。護者。護持。不使魔外侵壞
<lb ed="X" n="0792b20"/><lb ed="R061" n="0042a07"/>菩提心故。護三寶。至於護根本一節。正明佛子護
<lb ed="X" n="0792b21"/><lb ed="R061" n="0042a08"/>心體用觀照之義。三寶。卽佛法僧。佛者。覺照義。法
<lb ed="X" n="0792b22"/><lb ed="R061" n="0042a09"/>者。執持義。僧者。和合義。此有世間住持三寶。有出
<lb ed="X" n="0792b23"/><lb ed="R061" n="0042a10"/>世間常住三寶。有大乘。小乘。一體。別相。如是三寶。
<lb ed="X" n="0792b24"/><lb ed="R061" n="0042a11"/>皆一切衆生法身慧命父母。良友福田。若不護持。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0792c" n="0792c"/>
<lb ed="X" n="0792c01"/><lb ed="R061" n="0042a12"/>卽法身慧命斷滅。一切功德。無從而生。故當大力
<lb ed="X" n="0792c02"/><lb ed="R061" n="0042a13"/>護持。護三寶者無他。卽護自<anchor xml:id="nkr_note_add_0792c0201" n="0792c0201"/><anchor xml:id="beg0792c0201" n="0792c0201"/>己<anchor xml:id="end0792c0201"/>所修六度萬行。一
<lb ed="X" n="0792c03"/><lb ed="R061" n="0042a14"/>切所行功德。何名功德。卽於行門。無怠無惰。有始
<lb ed="X" n="0792c04"/><lb ed="R061" n="0042a15"/>有終。是名爲功。無人無我。無取無捨。是名爲德。故
<lb ed="X" n="0792c05"/><lb ed="R061" n="0042a16"/>云功德。仁王經云。以護佛果。護十地行若此。使外
<lb ed="X" n="0792c06"/><lb ed="R061" n="0042a17"/>道不嬈者。正明護三寶義。外道有多種。凡不達心
<lb ed="X" n="0792c07"/><lb ed="R061" n="0042a18"/>地道戒。向外馳求。俱名外道。其八倒者。卽諸凡夫。
<lb ed="X" n="0792c08"/><lb ed="R061" n="0042b01"/>小乘。外道。妄想倒執。此諸倒見。不善不正。斷佛種
<lb ed="X" n="0792c09"/><lb ed="R061" n="0042b02"/>故。名惡邪見。言正信者。翻邪名正。除疑曰信。正其
<lb ed="X" n="0792c10"/><lb ed="R061" n="0042b03"/>所信。名曰正信。所謂護功德者。正在使諸外道。凡
<lb ed="X" n="0792c11"/><lb ed="R061" n="0042b04"/>小八倒。惡邪知見。不能嬈我。如是護三寶之正信
<lb ed="X" n="0792c12"/><lb ed="R061" n="0042b05"/>也。云何能令惡見。不嬈正信。亦無他法。<anchor xml:id="nkr_note_add_0792c1201" n="0792c1201"/><anchor xml:id="beg0792c1201" n="0792c1201"/>但<anchor xml:id="end0792c1201"/>滅我縛
<lb ed="X" n="0792c13"/><lb ed="R061" n="0042b06"/>見縛。而信自正。蓋此顚倒邪見。繇依我見而生。因
<lb ed="X" n="0792c14"/><lb ed="R061" n="0042b07"/>執我故。則被我縛。繇我縛故。而起諸見。則被見縛
<lb ed="X" n="0792c15"/><lb ed="R061" n="0042b08"/>我見相縛。所信不正。所信不正。則諸魔外得入。魔
<lb ed="X" n="0792c16"/><lb ed="R061" n="0042b09"/>外一入。則壞一切功德。一切功德破壞。致令佛種。
<lb ed="X" n="0792c17"/><lb ed="R061" n="0042b10"/>法種。僧種俱被破壞。故護三寶。實無別法。唯護自
<lb ed="X" n="0792c18"/><lb ed="R061" n="0042b11"/>行功德。則滅我縛見縛。我見不生。卽入無生。卽以
<lb ed="X" n="0792c19"/><lb ed="R061" n="0042b12"/>無生理智。而起觀照。照空。卽不沈空。照有。卽不滯
<lb ed="X" n="0792c20"/><lb ed="R061" n="0042b13"/>有。空而不空。不墮斷見。有而不有。不墮常見。是以
<lb ed="X" n="0792c21"/><lb ed="R061" n="0042b14"/>不滯空有。不墮斷常。二諦圓融。互攝無礙。故云無
<lb ed="X" n="0792c22"/><lb ed="R061" n="0042b15"/>生照達二諦。卽此觀心。倏然現前。以護根本。其根
<lb ed="X" n="0792c23"/><lb ed="R061" n="0042b16"/>本者。卽正信也。以是正信一立。直超無上佛果。而
<lb ed="X" n="0792c24"/><lb ed="R061" n="0042b17"/>無障礙。一切功德。從此生長。是故正信而爲根本。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0793a" n="0793a"/>
<lb ed="X" n="0793a01"/><lb ed="R061" n="0042b18"/>以是護持。無有窮盡。故云觀心現前。以護根本。所
<lb ed="X" n="0793a02"/><lb ed="R061" n="0043a01"/>謂心性不迷。卽是佛寶。心體離念。卽是法寶。於理
<lb ed="X" n="0793a03"/><lb ed="R061" n="0043a02"/>不違。卽是僧寶也。無相護護。至皆明光明光一節。
<lb ed="X" n="0793a04"/><lb ed="R061" n="0043a03"/>申明無生觀照工夫之益。蓋上以無生智觀照現
<lb ed="X" n="0793a05"/><lb ed="R061" n="0043a04"/>前。以護信根。卽此能護觀照。所護信根。一一無相。
<lb ed="X" n="0793a06"/><lb ed="R061" n="0043a05"/>從無相護心中。行無相護行。故曰無相護護。以是
<lb ed="X" n="0793a07"/><lb ed="R061" n="0043a06"/>無相護護。則所護之正信。處處解脫。以是處處解
<lb ed="X" n="0793a08"/><lb ed="R061" n="0043a07"/>脫。卽證無相眞空。以證無相空故。而無所造。而無
<lb ed="X" n="0793a09"/><lb ed="R061" n="0043a08"/>所作。以無所造作故。名爲無相。故云空無作無相。
<lb ed="X" n="0793a10"/><lb ed="R061" n="0043a09"/>以心慧連等者。承上。旣云入空無作無相之三解
<lb ed="X" n="0793a11"/><lb ed="R061" n="0043a10"/>脫理慧。不同小乘住著解脫。卽此眞空。無作無相
<lb ed="X" n="0793a12"/><lb ed="R061" n="0043a11"/>之慧心中。相續相連。無間無斷。卽得深入無生空
<lb ed="X" n="0793a13"/><lb ed="R061" n="0043a12"/>道。無生智道。皆明光明光矣。無生空道。卽是無餘
<lb ed="X" n="0793a14"/><lb ed="R061" n="0043a13"/>涅槃理果。無生智道。卽是無上菩提智果。皆明光
<lb ed="X" n="0793a15"/><lb ed="R061" n="0043a14"/>明光者。智理互照之象。繇智契理。因理冥智。智理
<lb ed="X" n="0793a16"/><lb ed="R061" n="0043a15"/>如如。互發圓照。故云明光明光也。護觀入空假。至
<lb ed="X" n="0793a17"/><lb ed="R061" n="0043a16"/>觀法亦爾一節。乃卽結遣觀法。以顯無相護心之
<lb ed="X" n="0793a18"/><lb ed="R061" n="0043a17"/>義。言護觀入空假等者。承上。旣以無相護心。深入
<lb ed="X" n="0793a19"/><lb ed="R061" n="0043a18"/>智理。卽以如理平等。大慧光明。從護心中。而起觀
<lb ed="X" n="0793a20"/><lb ed="R061" n="0043b01"/>照。觀入於空。卽遣眞相。觀入於假。卽遣俗相。空之
<lb ed="X" n="0793a21"/><lb ed="R061" n="0043b02"/>眞相旣遣。則空中之分分許多幻化所滅何有。假
<lb ed="X" n="0793a22"/><lb ed="R061" n="0043b03"/>之俗相旣遣。則假中之分分幻化所起何有。以是
<lb ed="X" n="0793a23"/><lb ed="R061" n="0043b04"/>生卽如生。滅卽如滅。生滅皆如。故云如無如無。法
<lb ed="X" n="0793a24"/><lb ed="R061" n="0043b05"/>體集散不可護者。菩薩旣以無生妙慧。觀照諸法。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0793b" n="0793b"/>
<lb ed="X" n="0793b01"/><lb ed="R061" n="0043b06"/>幻化起滅如無。故知諸法緣會而集。法體本自不
<lb ed="X" n="0793b02"/><lb ed="R061" n="0043b07"/>生。緣滅而散。法體本自不滅。旣諸法體。本無集散。
<lb ed="X" n="0793b03"/><lb ed="R061" n="0043b08"/>則無實法可護。故云法體集散不可護也。言觀法
<lb ed="X" n="0793b04"/><lb ed="R061" n="0043b09"/>亦爾者。謂所護法體旣不可得。豈有能護智觀而
<lb ed="X" n="0793b05"/><lb ed="R061" n="0043b10"/>可存耶。故云觀法亦爾。是則境智俱遣。了不可得。
<lb ed="X" n="0793b06"/><lb ed="R061" n="0043b11"/>如是觀行。如是正信。方能護持三寶功德。是爲佛
<lb ed="X" n="0793b07"/><lb ed="R061" n="0043b12"/>子。護心之體用觀照也。</p>
<lb ed="X" n="0793b08"/><lb ed="R061" n="0043b13"/><p xml:id="pX38p0793b0801">○九釋喜心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0793b09"/><lb ed="R061" n="0043b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0793b0901">若佛子。見他人得樂。常生喜悅。及一切物。假空照寂。
<lb ed="X" n="0793b10"/><lb ed="R061" n="0043b15"/>而不入有爲。不無。寂然大樂無合。有受而化。有法而
<lb ed="X" n="0793b11"/><lb ed="R061" n="0043b16"/>見。云假。法性平等一觀。心心行。多聞一切佛行功德。
<lb ed="X" n="0793b12"/><lb ed="R061" n="0043b17"/>無相喜智。心心生念。而靜照樂心。緣一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0793b13"/><lb ed="R061" n="0043b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0793b1301">此釋喜心之義。卽方便波羅蜜也。別經名法王子
<lb ed="X" n="0793b14"/><lb ed="R061" n="0044a01"/>住。謂從佛正敎而生於解。當紹佛位故。喜者。卽歡
<lb ed="X" n="0793b15"/><lb ed="R061" n="0044a02"/>悅義。乃快自他得樂之謂。見他人得樂。至大樂無
<lb ed="X" n="0793b16"/><lb ed="R061" n="0044a03"/>合一節。正明佛子喜心體用觀照之義。見他人得
<lb ed="X" n="0793b17"/><lb ed="R061" n="0044a04"/>樂者。卽喜境也。常生喜悅者。卽喜心也。何謂常生
<lb ed="X" n="0793b18"/><lb ed="R061" n="0044a05"/>菩薩喜悅之心。非因暫有。亦非暫無。從久遠來。發
<lb ed="X" n="0793b19"/><lb ed="R061" n="0044a06"/>菩提心。元爲令諸衆生。離苦得樂。今見得樂之人。
<lb ed="X" n="0793b20"/><lb ed="R061" n="0044a07"/>適其所願。故心常生喜悅。及一切物者。明菩薩喜
<lb ed="X" n="0793b21"/><lb ed="R061" n="0044a08"/>心廣大之義。言不惟見人樂而生喜心。幷見一切
<lb ed="X" n="0793b22"/><lb ed="R061" n="0044a09"/>有情物類。凡得樂者。亦常生喜悅也。假空照寂等
<lb ed="X" n="0793b23"/><lb ed="R061" n="0044a10"/>者。正明菩薩三觀圓修。以顯無相喜心之義。假。卽
<lb ed="X" n="0793b24"/><lb ed="R061" n="0044a11"/>假觀。空。卽空觀。照。卽是慧。寂。卽定也。菩薩喜心。不
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0793c" n="0793c"/>
<lb ed="X" n="0793c01"/><lb ed="R061" n="0044a12"/>同凡夫情見之喜。亦不同二乘空執之喜。二乘自
<lb ed="X" n="0793c02"/><lb ed="R061" n="0044a13"/>喜。得出三界苦惱之患。得證三解脫門。於菩薩法。
<lb ed="X" n="0793c03"/><lb ed="R061" n="0044a14"/>遊戲神通。及見衆生有苦樂時。不起悲忻。菩薩不
<lb ed="X" n="0793c04"/><lb ed="R061" n="0044a15"/>然。如觀入假時。照而常寂。而不入有爲。離此有相。
<lb ed="X" n="0793c05"/><lb ed="R061" n="0044a16"/>故不同凡夫情見之喜。如觀入空時。寂而常照。而
<lb ed="X" n="0793c06"/><lb ed="R061" n="0044a17"/>不入無爲。離此無相。故不同二乘空見之喜。旣不
<lb ed="X" n="0793c07"/><lb ed="R061" n="0044a18"/>空不假。不有不無。是何等境界。卽寂然大樂無合。
<lb ed="X" n="0793c08"/><lb ed="R061" n="0044b01"/>此等境界。非塵勞衆生所受用事。亦非二乘滯寂
<lb ed="X" n="0793c09"/><lb ed="R061" n="0044b02"/>境界。惟是菩薩。定慧圓融。乃能寂然大樂。又能樂
<lb ed="X" n="0793c10"/><lb ed="R061" n="0044b03"/>及衆生。其所樂者。二邊不住。中道不立。故曰大樂
<lb ed="X" n="0793c11"/><lb ed="R061" n="0044b04"/>無合也。有受而化。至心心生念一節。申明喜心寂
<lb ed="X" n="0793c12"/><lb ed="R061" n="0044b05"/>照之義。以其無合於有。不妨有受而化。受。卽喜心。
<lb ed="X" n="0793c13"/><lb ed="R061" n="0044b06"/>化者。不留之意。有定力故。不被物轉。以其無合於
<lb ed="X" n="0793c14"/><lb ed="R061" n="0044b07"/>無。不妨有法而見法。卽喜境。見者。透徹之意。有慧
<lb ed="X" n="0793c15"/><lb ed="R061" n="0044b08"/>力故。卽能轉物。故云有受而化。有法而見。其云假
<lb ed="X" n="0793c16"/><lb ed="R061" n="0044b09"/>者。謂以種種諸境。本無實體。當體如如。法性平等
<lb ed="X" n="0793c17"/><lb ed="R061" n="0044b10"/>一觀照之。法性。卽法性身。諸佛以法爲身。旣觀諸
<lb ed="X" n="0793c18"/><lb ed="R061" n="0044b11"/>法之相云假。復觀諸法之性本眞。此法性身。不隨
<lb ed="X" n="0793c19"/><lb ed="R061" n="0044b12"/>生滅。等虗空界。在聖不增。處凡不減。各各具足。是
<lb ed="X" n="0793c20"/><lb ed="R061" n="0044b13"/>爲平等一觀。所謂先悟毗盧法界也。心心行等者。
<lb ed="X" n="0793c21"/><lb ed="R061" n="0044b14"/>乃復行普賢行門也。謂此菩薩。雖然智照諸法體
<lb ed="X" n="0793c22"/><lb ed="R061" n="0044b15"/>性平等。而法身理果。尙未究竟。更當心心發大願。
<lb ed="X" n="0793c23"/><lb ed="R061" n="0044b16"/>起大行。一心一行。皆從多聞一切佛行功德而行。
<lb ed="X" n="0793c24"/><lb ed="R061" n="0044b17"/>是卽佛行。不落小乘功行。所謂盡行諸佛無量道
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0794a" n="0794a"/>
<lb ed="X" n="0794a01"/><lb ed="R061" n="0044b18"/>法也。無相喜智。心心生念。此二句者承上。菩薩思
<lb ed="X" n="0794a02"/><lb ed="R061" n="0045a01"/>惟諸佛功德。本乎無相。以無相智。契無相理。以爲
<lb ed="X" n="0794a03"/><lb ed="R061" n="0045a02"/>喜心。如空合空。不相妨礙。故云無相喜智。卽此無
<lb ed="X" n="0794a04"/><lb ed="R061" n="0045a03"/>相喜智。起行長養。永永無失。不敢怠惰。故云心心
<lb ed="X" n="0794a05"/><lb ed="R061" n="0045a04"/>生念。而靜照樂心。緣一切法者。此二句義結前。謂
<lb ed="X" n="0794a06"/><lb ed="R061" n="0045a05"/>此喜心。旣以無相。常生於念。是則在在利生。不妨
<lb ed="X" n="0794a07"/><lb ed="R061" n="0045a06"/>常靜常照。卽以靜照不二之樂心。緣一切<anchor xml:id="nkr_note_add_0794a0701" n="0794a0701"/><anchor xml:id="beg0794a0701" n="0794a0701"/>已<anchor xml:id="end0794a0701"/>得法
<lb ed="X" n="0794a08"/><lb ed="R061" n="0045a07"/>樂。未得法樂之諸衆生。令其同證無相喜中。寂然
<lb ed="X" n="0794a09"/><lb ed="R061" n="0045a08"/>大樂無合之道。是爲佛子喜心體用之觀照也。</p>
<lb ed="X" n="0794a10"/><lb ed="R061" n="0045a09"/><p xml:id="pX38p0794a1001">○十釋頂心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0794a11"/><lb ed="R061" n="0045a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0794a1101">若佛子。是人最上智。滅無我輪。見。疑。身。一切瞋等。如
<lb ed="X" n="0794a12"/><lb ed="R061" n="0045a11"/>頂觀連。觀連如頂。法界中因果。如如一道。最勝上如
<lb ed="X" n="0794a13"/><lb ed="R061" n="0045a12"/>頂。如人頂。非非身見。六十二見。五陰生滅。神我主人。
<lb ed="X" n="0794a14"/><lb ed="R061" n="0045a13"/>動轉屈伸。無受無行可捉縛者。是人爾時入內空値
<lb ed="X" n="0794a15"/><lb ed="R061" n="0045a14"/>道。心心衆生。不見緣。不見非緣。住頂三昧寂滅定。發
<lb ed="X" n="0794a16"/><lb ed="R061" n="0045a15"/>行趣道性實。我人常見。八倒生緣。不二法門。不受八
<lb ed="X" n="0794a17"/><lb ed="R061" n="0045a16"/>難。幻化果。畢竟不受。惟一衆生。去來坐立。修行滅罪。
<lb ed="X" n="0794a18"/><lb ed="R061" n="0045a17"/>除十惡。生十善。入道正人。正智。正行。菩薩達觀現前。
<lb ed="X" n="0794a19"/><lb ed="R061" n="0045a18"/>不受六道果。必不退佛種性中生。生入佛家。不離正
<lb ed="X" n="0794a20"/><lb ed="R061" n="0045b01"/>信。上十天光品廣說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0794a21"/><lb ed="R061" n="0045b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0794a2101">此釋頂心之義。卽智波羅蜜也。別經名灌頂住。謂
<lb ed="X" n="0794a22"/><lb ed="R061" n="0045b03"/>觀空無相。得無生心。法水灌頂故。是人最上智。至
<lb ed="X" n="0794a23"/><lb ed="R061" n="0045b04"/>可捉縛者一節。正明<name role="" type="person">菩薩頂</name>心上智體用觀行。破
<lb ed="X" n="0794a24"/><lb ed="R061" n="0045b05"/>惑義也。若佛子。是人最上智者。先擧能滅之智。謂
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0794b" n="0794b"/>
<lb ed="X" n="0794b01"/><lb ed="R061" n="0045b06"/>此十住菩薩智。超前九位觀智。故云最上智也。滅
<lb ed="X" n="0794b02"/><lb ed="R061" n="0045b07"/>無我輪等者。次擧所滅惑相。顯能滅智用也。滅者。
<lb ed="X" n="0794b03"/><lb ed="R061" n="0045b08"/>除也。無者。空也。我。卽我見。凡見皆繇我起。故從我
<lb ed="X" n="0794b04"/><lb ed="R061" n="0045b09"/>滅而無之也。輪。卽車輪。具有二義。一者。法輪。謂佛
<lb ed="X" n="0794b05"/><lb ed="R061" n="0045b10"/>菩薩轉此法輪。於衆生心海中。摧輾一切煩惱無
<lb ed="X" n="0794b06"/><lb ed="R061" n="0045b11"/>明。令盡無餘。得成佛故。二者。衆生我輪。因執我故。
<lb ed="X" n="0794b07"/><lb ed="R061" n="0045b12"/>起貪。瞋。癡。殺。盜。婬等。諸惡業輪。流轉三界。無休息
<lb ed="X" n="0794b08"/><lb ed="R061" n="0045b13"/>故。菩薩因修頂心智定。破除我相。將三界十使等
<lb ed="X" n="0794b09"/><lb ed="R061" n="0045b14"/>煩惱輪去。故云。滅無我輪。見等。見身卽五利使之
<lb ed="X" n="0794b10"/><lb ed="R061" n="0045b15"/>二。疑瞋卽五鈍使之二。一切等者。該餘惑也。如頂
<lb ed="X" n="0794b11"/><lb ed="R061" n="0045b16"/>觀連。觀連如頂。此二句者。卽智觀察連絡無間。因
<lb ed="X" n="0794b12"/><lb ed="R061" n="0045b17"/>諸衆生。我慢山高。非以高大智慧觀照。不能破除。
<lb ed="X" n="0794b13"/><lb ed="R061" n="0045b18"/>故以頂心妙智作觀。而起觀照。以此智觀相續不
<lb ed="X" n="0794b14"/><lb ed="R061" n="0046a01"/>斷。始能超出我慢山輪。方得明見四聖。六凡。十法
<lb ed="X" n="0794b15"/><lb ed="R061" n="0046a02"/>界中因果。皆如如一道也。是故此智爲最上最勝
<lb ed="X" n="0794b16"/><lb ed="R061" n="0046a03"/>頂智。首出庶物。如頂之象。如山之有頂也。如人頂
<lb ed="X" n="0794b17"/><lb ed="R061" n="0046a04"/>者。人身唯頂最尊。喩此<name role="" type="person">菩薩頂</name>心觀智。高顯而無
<lb ed="X" n="0794b18"/><lb ed="R061" n="0046a05"/>上也。非非身見。至可捉縛者。此申所破之惑。非非
<lb ed="X" n="0794b19"/><lb ed="R061" n="0046a06"/>二字貫下。前一非字。是能遣之觀智。後一非字。乃
<lb ed="X" n="0794b20"/><lb ed="R061" n="0046a07"/>所遣之惑業。言非外道身見。可捉可縛。亦非六十
<lb ed="X" n="0794b21"/><lb ed="R061" n="0046a08"/>二種斷常邪見。可捉可縛。亦非五蘊妄身妄心和
<lb ed="X" n="0794b22"/><lb ed="R061" n="0046a09"/>合因緣。可捉可縛。亦非神我主諦。動轉屈伸。種種
<lb ed="X" n="0794b23"/><lb ed="R061" n="0046a10"/>計量。種種幻相。可捉可縛。何以故。如是諸見。皆有
<lb ed="X" n="0794b24"/><lb ed="R061" n="0046a11"/>受有行。可捉可縛。云捉縛者。卽執著義。謂凡有執
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0794c" n="0794c"/>
<lb ed="X" n="0794c01"/><lb ed="R061" n="0046a12"/>著。俱屬生死。不能解脫。菩薩以是頂心智觀。超出
<lb ed="X" n="0794c02"/><lb ed="R061" n="0046a13"/>一切情見。如太虗空。無有邊表。今盡諸見。是則無
<lb ed="X" n="0794c03"/><lb ed="R061" n="0046a14"/>受無行。無可捉縛者矣。是人爾時。至寂滅定一節。
<lb ed="X" n="0794c04"/><lb ed="R061" n="0046a15"/>乃明<name role="" type="person">菩薩頂</name>心寂定體用觀行。破惑證眞之義。言
<lb ed="X" n="0794c05"/><lb ed="R061" n="0046a16"/>是人者。卽當位之人也。爾時二字。卽當入觀之時。
<lb ed="X" n="0794c06"/><lb ed="R061" n="0046a17"/>謂菩薩人。當爾最上頂心智照而人觀行。觀外之
<lb ed="X" n="0794c07"/><lb ed="R061" n="0046a18"/>時。空却諸塵世界。因果一道。觀內之時。空却五蘊
<lb ed="X" n="0794c08"/><lb ed="R061" n="0046b01"/>身心。內外空時。當値空道。一切妄想顚倒。永不復
<lb ed="X" n="0794c09"/><lb ed="R061" n="0046b02"/>行。心心平等智以度衆生。而爲進修之念。故云心
<lb ed="X" n="0794c10"/><lb ed="R061" n="0046b03"/>心衆生。然雖度生爲念。而不見有能緣之心。所緣
<lb ed="X" n="0794c11"/><lb ed="R061" n="0046b04"/>之境。能緣所緣二性空故。是則終日度生無生。可
<lb ed="X" n="0794c12"/><lb ed="R061" n="0046b05"/>度。終日說法。無法可說。不但無能所緣度生之相。
<lb ed="X" n="0794c13"/><lb ed="R061" n="0046b06"/>亦無非能所緣理智之相。故云不見緣。不見非緣。
<lb ed="X" n="0794c14"/><lb ed="R061" n="0046b07"/>以是心境雙泯。智理全空。爾時倏然安住最勝頂
<lb ed="X" n="0794c15"/><lb ed="R061" n="0046b08"/>心三昧寂滅正定。故云住頂三昧寂滅定也。發行
<lb ed="X" n="0794c16"/><lb ed="R061" n="0046b09"/>趣道性實至正智正行一節。申明頂心智定。破惑
<lb ed="X" n="0794c17"/><lb ed="R061" n="0046b10"/>證眞起智利生之義。謂此智定。不同二乘住於空
<lb ed="X" n="0794c18"/><lb ed="R061" n="0046b11"/>智寂定。不肯前進以饒益衆生。菩薩雖住智定而
<lb ed="X" n="0794c19"/><lb ed="R061" n="0046b12"/>不貪著。故從此正定中。發起慈悲喜捨廣大之心。
<lb ed="X" n="0794c20"/><lb ed="R061" n="0046b13"/>修行妙行。趨向佛道。是爲自利。以是所起之道。體
<lb ed="X" n="0794c21"/><lb ed="R061" n="0046b14"/>性眞實。不爲魔外所侵。而卽我人四相。八倒妄見。
<lb ed="X" n="0794c22"/><lb ed="R061" n="0046b15"/>生滅因緣。於此眞實不二法門。永無受行。滅盡無
<lb ed="X" n="0794c23"/><lb ed="R061" n="0046b16"/>餘。生滅因緣。旣然無受無行。卽當八難幻化異熟
<lb ed="X" n="0794c24"/><lb ed="R061" n="0046b17"/>業果。卽亦畢竟不受其報。八難者。地獄。餓鬼。畜生。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0795a" n="0795a"/>
<lb ed="X" n="0795a01"/><lb ed="R061" n="0046b18"/>邊地下賤。生不見佛。諸根不具。生長壽夭。世智辯
<lb ed="X" n="0795a02"/><lb ed="R061" n="0047a01"/>聰之八難也。蓋此八難。無而忽有。有而忽無。幻化
<lb ed="X" n="0795a03"/><lb ed="R061" n="0047a02"/>不實。菩薩覺破。故云八難幻化果。畢竟不受。所謂
<lb ed="X" n="0795a04"/><lb ed="R061" n="0047a03"/>因窮而果喪也。唯一衆生等者。釋上心心衆生之
<lb ed="X" n="0795a05"/><lb ed="R061" n="0047a04"/>義。謂此菩薩雖得解脫。不受輪迴。而卽思惟一切
<lb ed="X" n="0795a06"/><lb ed="R061" n="0047a05"/>衆生。不知是幻現前輪迴。是故示現去來坐立。於
<lb ed="X" n="0795a07"/><lb ed="R061" n="0047a06"/>三界中四威儀內。示作精進修行衆行。集福滅罪。
<lb ed="X" n="0795a08"/><lb ed="R061" n="0047a07"/>種種方便。令諸衆生。除滅十惡。而生十善。使人佛
<lb ed="X" n="0795a09"/><lb ed="R061" n="0047a08"/>道。爲佛法中正信之人。具足正智。而起正行故也。
<lb ed="X" n="0795a10"/><lb ed="R061" n="0047a09"/>所言正人等者。知因識果。滅惡生善。反邪皈正。卽
<lb ed="X" n="0795a11"/><lb ed="R061" n="0047a10"/>是正人。了達善惡體空。卽具正智。是以深明空而
<lb ed="X" n="0795a12"/><lb ed="R061" n="0047a11"/>不空。有而不有。起行而修。卽正行也。如是所修。自
<lb ed="X" n="0795a13"/><lb ed="R061" n="0047a12"/>利利他。卽入佛道。爲佛眞子。菩薩達觀現前。至不
<lb ed="X" n="0795a14"/><lb ed="R061" n="0047a13"/>離正信一節。總結頂心智定現身益物之義。菩薩
<lb ed="X" n="0795a15"/><lb ed="R061" n="0047a14"/>通達實相。觀無生於現前。雖然往返三界。示同凡
<lb ed="X" n="0795a16"/><lb ed="R061" n="0047a15"/>夫。實非業繫。故永不受六道果報。亦卽不退於佛
<lb ed="X" n="0795a17"/><lb ed="R061" n="0047a16"/>種性中生。佛種不退。卽生生世世。入佛法家。不離
<lb ed="X" n="0795a18"/><lb ed="R061" n="0047a17"/>菩提正覺正信。如是智觀。是爲佛子頂心之體用
<lb ed="X" n="0795a19"/><lb ed="R061" n="0047a18"/>觀照也。上十天光品者。乃大部內。別品之中。更廣
<lb ed="X" n="0795a20"/><lb ed="R061" n="0047b01"/>說之。</p>
<lb ed="X" n="0795a21"/><lb ed="R061" n="0047b02"/><p xml:id="pX38p0795a2101">○二明十行義<note place="inline">二</note>　初標牒問辭　二正解其義。</p>
<lb ed="X" n="0795a22"/><lb ed="R061" n="0047b03"/><p xml:id="pX38p0795a2201">○初標牒問辭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0795a23"/><lb ed="R061" n="0047b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0795a2301"><name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先問長養十心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0795a24"/><lb ed="R061" n="0047b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0795a2401">此牒問誡聽。許說十行修進地位觀行之義。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0795b" n="0795b"/>
<lb ed="X" n="0795b01"/><lb ed="R061" n="0047b06"/><p xml:id="pX38p0795b0101">○二正解其義<note place="inline">十</note>。</p>
<lb ed="X" n="0795b02"/><lb ed="R061" n="0047b07"/><p xml:id="pX38p0795b0201">○初釋慈心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0795b03"/><lb ed="R061" n="0047b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0795b0301">若佛子。常行慈心。生樂因<anchor xml:id="nkr_note_add_0795b0301" n="0795b0301"/><anchor xml:id="beg0795b0301" n="0795b0301"/>已<anchor xml:id="end0795b0301"/>。於無我智中樂相應觀。
<lb ed="X" n="0795b04"/><lb ed="R061" n="0047b09"/>入法受想行識。色等大法中。無生。無住。無滅。如幻。如
<lb ed="X" n="0795b05"/><lb ed="R061" n="0047b10"/>化。如如無二故。一切修行成法輪。化被一切。能生正
<lb ed="X" n="0795b06"/><lb ed="R061" n="0047b11"/>信。不由魔敎。亦能使一切衆生。得慈樂果。非實。非善
<lb ed="X" n="0795b07"/><lb ed="R061" n="0047b12"/>惡果。解空體性三昧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0795b08"/><lb ed="R061" n="0047b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0795b0801">此釋慈心之義。於四無量心中。卽慈無量行也。別
<lb ed="X" n="0795b09"/><lb ed="R061" n="0047b14"/>經名歡喜行。謂入法界。不爲邪動故也。常行慈心。
<lb ed="X" n="0795b10"/><lb ed="R061" n="0047b15"/>至得慈樂果一節。正明佛子慈無量心體用觀行
<lb ed="X" n="0795b11"/><lb ed="R061" n="0047b16"/>之義。前十住修十度。爲被自利。以能自利。後利人
<lb ed="X" n="0795b12"/><lb ed="R061" n="0047b17"/>也。此修十種利他法行。饒益衆生。又前十住位人。
<lb ed="X" n="0795b13"/><lb ed="R061" n="0047b18"/>發心修行。卽以檀波羅蜜爲首。此十行人。接物利
<lb ed="X" n="0795b14"/><lb ed="R061" n="0048a01"/>生。以慈爲本。是故常行慈心。慈有三種。一者。有情
<lb ed="X" n="0795b15"/><lb ed="R061" n="0048a02"/>緣慈。謂佛菩薩。觀諸衆生。猶如赤子。運大慈心而
<lb ed="X" n="0795b16"/><lb ed="R061" n="0048a03"/>弘濟之。令其皆得受安樂故。二者。觀法緣慈。謂諸
<lb ed="X" n="0795b17"/><lb ed="R061" n="0048a04"/>菩薩。觀一切法。皆從因緣和合而生。了無自性。運
<lb ed="X" n="0795b18"/><lb ed="R061" n="0048a05"/>大慈心以弘濟之。令其皆得受安樂故。三者。無緣
<lb ed="X" n="0795b19"/><lb ed="R061" n="0048a06"/>大慈。謂諸菩薩。無心攀緣一切衆生。而於一切衆
<lb ed="X" n="0795b20"/><lb ed="R061" n="0048a07"/>生。自然各各獲利益故。菩薩如是恒常修此三種
<lb ed="X" n="0795b21"/><lb ed="R061" n="0048a08"/>慈心。使諸衆生獲離苦得樂之因。故云常行慈心。
<lb ed="X" n="0795b22"/><lb ed="R061" n="0048a09"/>生樂因<anchor xml:id="nkr_note_add_0795b2201" n="0795b2201"/><anchor xml:id="beg0795b2201" n="0795b2201"/>已<anchor xml:id="end0795b2201"/>。於無我智中樂相應觀者。此正釋上三
<lb ed="X" n="0795b23"/><lb ed="R061" n="0048a10"/>種慈也。其無我智。卽根本智。於此智中。觀諸衆生。
<lb ed="X" n="0795b24"/><lb ed="R061" n="0048a11"/>實無苦境。本來自樂。是故自樂樂他。皆以此智。是
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0795c" n="0795c"/>
<lb ed="X" n="0795c01"/><lb ed="R061" n="0048a12"/>所謂相應也。入法受想行識。色等大法中者。釋承
<lb ed="X" n="0795c02"/><lb ed="R061" n="0048a13"/>樂相應義。入。卽能入觀行。法。卽所入觀法。受想行
<lb ed="X" n="0795c03"/><lb ed="R061" n="0048a14"/>識。卽心蘊法。菩薩繇入觀時。以觀五蘊身心。四大
<lb ed="X" n="0795c04"/><lb ed="R061" n="0048a15"/>法中。本無生住異滅法相。如幻如化。一切皆空。本
<lb ed="X" n="0795c05"/><lb ed="R061" n="0048a16"/>來平等。以如如無二故。所謂照見五蘊皆空。度一
<lb ed="X" n="0795c06"/><lb ed="R061" n="0048a17"/>切苦厄也。卽有情緣慈義。一切修行成法輪者。謂
<lb ed="X" n="0795c07"/><lb ed="R061" n="0048a18"/>此菩薩。修行六度萬行。無非成就大法。自利利他。
<lb ed="X" n="0795c08"/><lb ed="R061" n="0048b01"/>故先修行種種妙行。成就無上法輪。用以自利。而
<lb ed="X" n="0795c09"/><lb ed="R061" n="0048b02"/>又化被一切衆生。能生正信。不繇外道邪魔所敎。
<lb ed="X" n="0795c10"/><lb ed="R061" n="0048b03"/>旣得正信。不受魔敎。是獲離苦得樂之因也。卽法
<lb ed="X" n="0795c11"/><lb ed="R061" n="0048b04"/>緣慈義。亦能使一切衆生。得慈樂果。不但令得樂
<lb ed="X" n="0795c12"/><lb ed="R061" n="0048b05"/>因而<anchor xml:id="nkr_note_add_0795c1201" n="0795c1201"/><anchor xml:id="beg0795c1201" n="0795c1201"/>已<anchor xml:id="end0795c1201"/>。亦能使諸衆生。乘此樂因。得至無上菩提
<lb ed="X" n="0795c13"/><lb ed="R061" n="0048b06"/>覺法之樂。無餘涅槃寂滅之樂果也。卽無緣慈義。
<lb ed="X" n="0795c14"/><lb ed="R061" n="0048b07"/>非實。非善惡果等者。結示觀體照用之義。所得慈
<lb ed="X" n="0795c15"/><lb ed="R061" n="0048b08"/>樂果者。非權小實法。亦非人天善惡有漏因果。是
<lb ed="X" n="0795c16"/><lb ed="R061" n="0048b09"/>何等果。是如如智所解。是如如理所空。空解之中。
<lb ed="X" n="0795c17"/><lb ed="R061" n="0048b10"/>體性平等之道。以此平等體性三昧。自樂樂人。如
<lb ed="X" n="0795c18"/><lb ed="R061" n="0048b11"/>是修慈。是眞佛子慈無量心之體用觀行也。</p>
<lb ed="X" n="0795c19"/><lb ed="R061" n="0048b12"/><p xml:id="pX38p0795c1901">○二釋悲心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0795c20"/><lb ed="R061" n="0048b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0795c2001">若佛子。以悲。空空無相。悲緣行道。自滅一切苦。於一
<lb ed="X" n="0795c21"/><lb ed="R061" n="0048b14"/>切衆生。無量苦中生智。不殺生緣。不殺法緣。不著我
<lb ed="X" n="0795c22"/><lb ed="R061" n="0048b15"/>緣。故常行不殺。不盜。不婬。而一切衆生不惱發菩提
<lb ed="X" n="0795c23"/><lb ed="R061" n="0048b16"/>心者。於空見一切法如實相。種性行中。生道智心。於
<lb ed="X" n="0795c24"/><lb ed="R061" n="0048b17"/>六親六怨。親怨三品中與上樂智。上怨緣中九品得
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0796a" n="0796a"/>
<lb ed="X" n="0796a01"/><lb ed="R061" n="0048b18"/>樂果。空現時。自身他一切衆生。平等一樂。起大悲。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0796a02"/><lb ed="R061" n="0049a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0796a0201">此釋悲心之義。卽悲無量行也。別經名饒益行。謂
<lb ed="X" n="0796a03"/><lb ed="R061" n="0049a02"/>常化衆生。使得法利故。以悲。空空無相。至發菩提
<lb ed="X" n="0796a04"/><lb ed="R061" n="0049a03"/>心者一節。正明悲無量心體用觀行之義。卽有情
<lb ed="X" n="0796a05"/><lb ed="R061" n="0049a04"/>緣悲也。言以悲者。以大用也。上位慈能與樂。然而
<lb ed="X" n="0796a06"/><lb ed="R061" n="0049a05"/>衆生現在苦中。必須離苦。方能得樂。是故佛子。恒
<lb ed="X" n="0796a07"/><lb ed="R061" n="0049a06"/>用悲心。令諸衆生。離苦得樂。故云以悲也。其空空
<lb ed="X" n="0796a08"/><lb ed="R061" n="0049a07"/>無相者。上雖恒以悲心。實非愛見之悲。乃是空空
<lb ed="X" n="0796a09"/><lb ed="R061" n="0049a08"/>無相大悲。無能無所。無自無他。雖云空空無相。而
<lb ed="X" n="0796a10"/><lb ed="R061" n="0049a09"/>卽自然任運以拔諸衆生苦。衆生苦爲所悲。菩薩
<lb ed="X" n="0796a11"/><lb ed="R061" n="0049a10"/>智爲能悲。繇所悲之緣。發起菩薩悲心。而行悲道。
<lb ed="X" n="0796a12"/><lb ed="R061" n="0049a11"/>故云。悲緣行道。以是所行悲道。卽自滅一切苦。又
<lb ed="X" n="0796a13"/><lb ed="R061" n="0049a12"/>滅他一切苦故於一切衆生無量苦中。生大悲智。
<lb ed="X" n="0796a14"/><lb ed="R061" n="0049a13"/>拔其衆苦令得樂也。無量苦者。總卽凡夫二乘。分
<lb ed="X" n="0796a15"/><lb ed="R061" n="0049a14"/>段。變易。二生死苦。如是諸苦。起於三業。三業之中。
<lb ed="X" n="0796a16"/><lb ed="R061" n="0049a15"/>惟殺。盜。婬。三爲根本。以是因緣業果相續。故得無
<lb ed="X" n="0796a17"/><lb ed="R061" n="0049a16"/>量苦也。二乘。縱離分段。難免變易。菩薩今以無相
<lb ed="X" n="0796a18"/><lb ed="R061" n="0049a17"/>悲智。緣苦衆生。故不爲殺生之緣。不爲殺法之緣。
<lb ed="X" n="0796a19"/><lb ed="R061" n="0049a18"/>此二無緣。繇是菩薩。不著我相之緣。是故常行不
<lb ed="X" n="0796a20"/><lb ed="R061" n="0049b01"/>殺。不盜。不婬。而使一切衆生不惱。從此發菩提心
<lb ed="X" n="0796a21"/><lb ed="R061" n="0049b02"/>也。此有三義。一者。菩薩無殺盜婬。而諸衆生見之。
<lb ed="X" n="0796a22"/><lb ed="R061" n="0049b03"/>心生歡喜。不能瞋惱。發菩提心。二者。菩薩以永無
<lb ed="X" n="0796a23"/><lb ed="R061" n="0049b04"/>殺盜婬。而敎一切衆生。乃得漸漸受化。故使發菩
<lb ed="X" n="0796a24"/><lb ed="R061" n="0049b05"/>提心。三者。菩薩旣謂無殺盜婬。而自他性衆生。不
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0796b" n="0796b"/>
<lb ed="X" n="0796b01"/><lb ed="R061" n="0049b06"/>生惱害。故俱發菩提心。如行願云。一切衆生而爲
<lb ed="X" n="0796b02"/><lb ed="R061" n="0049b07"/>樹根。諸佛菩薩而爲花果。以大悲水。饒益衆生。則
<lb ed="X" n="0796b03"/><lb ed="R061" n="0049b08"/>能成就諸佛菩薩智慧花果。菩薩今以大悲緣苦
<lb ed="X" n="0796b04"/><lb ed="R061" n="0049b09"/>衆生。不但不惱而<anchor xml:id="nkr_note_add_0796b0401" n="0796b0401"/><anchor xml:id="beg0796b0401" n="0796b0401"/>已<anchor xml:id="end0796b0401"/>。而復恒與之樂。所謂怨親普
<lb ed="X" n="0796b05"/><lb ed="R061" n="0049b10"/>度。悲心廣大。故曰。一切衆生不惱發菩提心者也。
<lb ed="X" n="0796b06"/><lb ed="R061" n="0049b11"/>於空見下。至九品得樂果一節。申明悲觀平等觀
<lb ed="X" n="0796b07"/><lb ed="R061" n="0049b12"/>照之義。卽法緣悲也。上言一切衆生不惱使發菩
<lb ed="X" n="0796b08"/><lb ed="R061" n="0049b13"/>提心者。是以菩薩能於眞空實相理中。了見一切
<lb ed="X" n="0796b09"/><lb ed="R061" n="0049b14"/>根塵諸法。皆如實相。本無衆生。本無煩惱。無一衆
<lb ed="X" n="0796b10"/><lb ed="R061" n="0049b15"/>生不具實相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0796b1001" n="0796b1001"/><anchor xml:id="beg0796b1001" n="0796b1001"/>但<anchor xml:id="end0796b1001"/>以自迷而不覺悟。故於一切衆生
<lb ed="X" n="0796b11"/><lb ed="R061" n="0049b16"/>種性行中。隨諸種類。發起大悲道智之心。爲諸衆
<lb ed="X" n="0796b12"/><lb ed="R061" n="0049b17"/>生發明此義。令生道種智心。修行聖道。故於父母。
<lb ed="X" n="0796b13"/><lb ed="R061" n="0049b18"/>兄弟。姊妹。六親六怨。親怨順逆三品之中。皆與最
<lb ed="X" n="0796b14"/><lb ed="R061" n="0050a01"/>上菩提樂智也。上怨親中九品得樂果者。怨有上
<lb ed="X" n="0796b15"/><lb ed="R061" n="0050a02"/>中下三等。上等。有上中下。中下二等各三。三三合
<lb ed="X" n="0796b16"/><lb ed="R061" n="0050a03"/>爲九品。旣於上怨三品緣中皆與上樂智者。其餘
<lb ed="X" n="0796b17"/><lb ed="R061" n="0050a04"/>中下六品。亦盡與之樂果。故曰。九品得樂果也。空
<lb ed="X" n="0796b18"/><lb ed="R061" n="0050a05"/>現時下。結承悲觀平等之義。卽無緣悲也。菩薩今
<lb ed="X" n="0796b19"/><lb ed="R061" n="0050a06"/>令九品衆生俱得樂果者。乃繇無相眞空觀照現
<lb ed="X" n="0796b20"/><lb ed="R061" n="0050a07"/>前之時。無論自身眷屬。他身眷屬。一切衆生俱以
<lb ed="X" n="0796b21"/><lb ed="R061" n="0050a08"/>平等觀照一樂。而起無緣大悲心智。拔一切苦而
<lb ed="X" n="0796b22"/><lb ed="R061" n="0050a09"/>與樂也。如是行悲。是名佛子。悲無量心之體用觀
<lb ed="X" n="0796b23"/><lb ed="R061" n="0050a10"/>行也。</p>
<lb ed="X" n="0796b24"/><lb ed="R061" n="0050a11"/><p xml:id="pX38p0796b2401">○三釋喜心位。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0796c" n="0796c"/>
<lb ed="X" n="0796c01"/><lb ed="R061" n="0050a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0796c0101">若佛子。悅喜無生心時。種性體相道智。空空喜心。不
<lb ed="X" n="0796c02"/><lb ed="R061" n="0050a13"/>著我所。出沒三世因果無集。一切有入空觀行成。等
<lb ed="X" n="0796c03"/><lb ed="R061" n="0050a14"/>喜一切衆生。起空入道。捨惡知識。求善知識。示我好
<lb ed="X" n="0796c04"/><lb ed="R061" n="0050a15"/>道。使諸衆生。入佛法家法中。常起歡喜。入佛位中。復
<lb ed="X" n="0796c05"/><lb ed="R061" n="0050a16"/>是諸衆生。入正信。捨邪見。背六道苦。故喜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0796c06"/><lb ed="R061" n="0050a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0796c0601">此釋喜心之義。卽喜無量行也。別經名無違逆行。
<lb ed="X" n="0796c07"/><lb ed="R061" n="0050a18"/>謂常修善法。謙下恭敬故。悅喜無生心時。至示我
<lb ed="X" n="0796c08"/><lb ed="R061" n="0050b01"/>好道一節。正明喜無量心體用觀行之義。悅喜無
<lb ed="X" n="0796c09"/><lb ed="R061" n="0050b02"/>生心時者。悅以心言。喜以事言。佛子自喜。得住如
<lb ed="X" n="0796c10"/><lb ed="R061" n="0050b03"/>實空中。而亦慶喜一切衆生。得住如實空中。以是
<lb ed="X" n="0796c11"/><lb ed="R061" n="0050b04"/>自他離苦得樂。其心暢快。此悅喜心。以從無相處
<lb ed="X" n="0796c12"/><lb ed="R061" n="0050b05"/>生。生卽無生。無相可得。故云無生心也。種性體相
<lb ed="X" n="0796c13"/><lb ed="R061" n="0050b06"/>等者。種。卽種子。性。卽性分。體。卽本體。相。卽相狀。道。
<lb ed="X" n="0796c14"/><lb ed="R061" n="0050b07"/>卽中道。智。卽觀智。謂此菩薩。以悅喜無生心。發生
<lb ed="X" n="0796c15"/><lb ed="R061" n="0050b08"/>一切智慧。觀察分別。十界依正種性體相。皆如實
<lb ed="X" n="0796c16"/><lb ed="R061" n="0050b09"/>相。卽從如是種性體相理。發起道智。說法利生。應
<lb ed="X" n="0796c17"/><lb ed="R061" n="0050b10"/>以何法而得度者。卽以何法而爲彼說。種種方便。
<lb ed="X" n="0796c18"/><lb ed="R061" n="0050b11"/>令離苦集。而修道諦。證滅諦理。如是道智。無能無
<lb ed="X" n="0796c19"/><lb ed="R061" n="0050b12"/>所。心境空寂。空空喜心。不同凡夫從憎愛諸境而
<lb ed="X" n="0796c20"/><lb ed="R061" n="0050b13"/>生其心。故不著我所也。雖然往返三界。出沒隱顯。
<lb ed="X" n="0796c21"/><lb ed="R061" n="0050b14"/>示同凡夫。和光混俗。而於三世因果等法。本來無
<lb ed="X" n="0796c22"/><lb ed="R061" n="0050b15"/>集。無有罣礙。<anchor xml:id="nkr_note_add_0796c2201" n="0796c2201"/><anchor xml:id="beg0796c2201" n="0796c2201"/>但<anchor xml:id="end0796c2201"/>凡一切有所作爲。皆入無相眞空
<lb ed="X" n="0796c23"/><lb ed="R061" n="0050b16"/>觀行。卽此眞空觀行成就。毋論親冤。皆以平等悅
<lb ed="X" n="0796c24"/><lb ed="R061" n="0050b17"/>喜。使入佛道。證佛道果。永離苦趣。所謂四弘誓願。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0797a" n="0797a"/>
<lb ed="X" n="0797a01"/><lb ed="R061" n="0050b18"/>未離苦者。令離苦諦。未安道者。令安道諦。未得滅
<lb ed="X" n="0797a02"/><lb ed="R061" n="0051a01"/>者。令證滅諦。故云觀行成。等喜一切衆生。此謂喜
<lb ed="X" n="0797a03"/><lb ed="R061" n="0051a02"/>心平等廣大。則成喜無量也。所言起空入道者。謂
<lb ed="X" n="0797a04"/><lb ed="R061" n="0051a03"/>卽起於所成空觀。修假觀行。趣入佛道。接物利生。
<lb ed="X" n="0797a05"/><lb ed="R061" n="0051a04"/>又不同二乘沈空滯寂。安住化城。不肯前進。故曰
<lb ed="X" n="0797a06"/><lb ed="R061" n="0051a05"/>起空入道。言此所入之道。非眞知識。不能通達事
<lb ed="X" n="0797a07"/><lb ed="R061" n="0051a06"/>理。是故捨惡知識。而求善知識也。惡知識者。身居
<lb ed="X" n="0797a08"/><lb ed="R061" n="0051a07"/>邪見。斷佛慧命故。善知識者。知眞本有。識妄元無
<lb ed="X" n="0797a09"/><lb ed="R061" n="0051a08"/>故。如此知識。求其指點。示我好道。言好道者。卽佛
<lb ed="X" n="0797a10"/><lb ed="R061" n="0051a09"/>道也。乃卽諸佛所證。衆生所迷。不生不滅。淸淨覺
<lb ed="X" n="0797a11"/><lb ed="R061" n="0051a10"/>道。菩薩善修此道以自利。卽以此道。能使衆生入
<lb ed="X" n="0797a12"/><lb ed="R061" n="0051a11"/>佛法家法中而利他也。所言入佛法家者。卽生如
<lb ed="X" n="0797a13"/><lb ed="R061" n="0051a12"/>來家。不生外道邪見之家。入佛法中者。謂生如來
<lb ed="X" n="0797a14"/><lb ed="R061" n="0051a13"/>正法之中。不生權小法中也。以上明其體用。向下
<lb ed="X" n="0797a15"/><lb ed="R061" n="0051a14"/>結成喜觀之益。常起歡喜。入佛位中。此二句者。乃
<lb ed="X" n="0797a16"/><lb ed="R061" n="0051a15"/>結自利。復是諸衆生等者。乃結利他也。不惟自<anchor xml:id="nkr_note_add_0797a1601" n="0797a1601"/><anchor xml:id="beg0797a1601" n="0797a1601"/>己<anchor xml:id="end0797a1601"/>
<lb ed="X" n="0797a17"/><lb ed="R061" n="0051a16"/>墮在佛數而生歡喜。又使一切衆生入於正信。捨
<lb ed="X" n="0797a18"/><lb ed="R061" n="0051a17"/>諸邪見。生生世世。背六道苦。所以菩薩常生平等
<lb ed="X" n="0797a19"/><lb ed="R061" n="0051a18"/>歡喜也。如是修喜。是名佛子喜無量心之體用觀
<lb ed="X" n="0797a20"/><lb ed="R061" n="0051b01"/>行也。</p>
<lb ed="X" n="0797a21"/><lb ed="R061" n="0051b02"/><p xml:id="pX38p0797a2101">○四釋捨心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0797a22"/><lb ed="R061" n="0051b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0797a2201">若佛子。常生捨心。無造無相空法中。如虗空。於善惡
<lb ed="X" n="0797a23"/><lb ed="R061" n="0051b04"/>有見無見。罪福二中。平等一照。非人非我所心。而自
<lb ed="X" n="0797a24"/><lb ed="R061" n="0051b05"/>他體性不可得。爲大捨。及自身肉手足。男女國城。如
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0797b" n="0797b"/>
<lb ed="X" n="0797b01"/><lb ed="R061" n="0051b06"/>幻如化。水流燈<g ref="#CB08504">𦦨</g>。一切捨而無生心。常修其捨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0797b02"/><lb ed="R061" n="0051b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0797b0201">此釋捨心之義。卽捨無量行也。別經名無屈撓行。
<lb ed="X" n="0797b03"/><lb ed="R061" n="0051b08"/>謂行大精進行。能令一切得至究竟涅槃故。常生
<lb ed="X" n="0797b04"/><lb ed="R061" n="0051b09"/>捨心。至平等一照一節。正明捨無量心體用觀行
<lb ed="X" n="0797b05"/><lb ed="R061" n="0051b10"/>之義。從初發心。歷無窮劫而行濟度。故云常生捨
<lb ed="X" n="0797b06"/><lb ed="R061" n="0051b11"/>心。無造。卽無能也。無相。卽無所也。謂此佛子。常生
<lb ed="X" n="0797b07"/><lb ed="R061" n="0051b12"/>捨心之時。是乃生卽無生。捨亦無捨。故曰無造。無
<lb ed="X" n="0797b08"/><lb ed="R061" n="0051b13"/>造。則無有相。無相則空。空卽無物。以是無造無相
<lb ed="X" n="0797b09"/><lb ed="R061" n="0051b14"/>空法之中。如虗空也。言空法中如虗空者。釋明常
<lb ed="X" n="0797b10"/><lb ed="R061" n="0051b15"/>生捨心無造無相之義。上文旣言常生捨心。是卽
<lb ed="X" n="0797b11"/><lb ed="R061" n="0051b16"/>有心可生。有法可捨。有造作。有形相。何以皆言無
<lb ed="X" n="0797b12"/><lb ed="R061" n="0051b17"/>耶。蓋此眞空實相法中。心境諸法一切皆空。若立
<lb ed="X" n="0797b13"/><lb ed="R061" n="0051b18"/>一塵。卽墮限量。必也無造生心。無相行捨。是以頭
<lb ed="X" n="0797b14"/><lb ed="R061" n="0052a01"/>頭解脫。法法無礙。故曰空法中如虗空。不拒諸象
<lb ed="X" n="0797b15"/><lb ed="R061" n="0052a02"/>發揮也。未發心人。於善事起有因果見。招福果相。
<lb ed="X" n="0797b16"/><lb ed="R061" n="0052a03"/>於惡事起撥無因果見。招罪業相。今佛子。捨心旣
<lb ed="X" n="0797b17"/><lb ed="R061" n="0052a04"/>如虗空。則於善惡二因。有無二見。罪福二報中。平
<lb ed="X" n="0797b18"/><lb ed="R061" n="0052a05"/>等一照。了然無二。皆與實相不相違背。故心如虗
<lb ed="X" n="0797b19"/><lb ed="R061" n="0052a06"/>空也。非人非我所心。至爲大捨一節。申明捨無量
<lb ed="X" n="0797b20"/><lb ed="R061" n="0052a07"/>心體用觀行之義。非人非我所心者。非者。空也。所
<lb ed="X" n="0797b21"/><lb ed="R061" n="0052a08"/>心者。執情也。以是妙智平等一照。是故人我二心。
<lb ed="X" n="0797b22"/><lb ed="R061" n="0052a09"/>內外執情。當下頓空。以是頓空。自他體性俱如虗
<lb ed="X" n="0797b23"/><lb ed="R061" n="0052a10"/>空不可得故。如是之捨。是爲大捨。卽我空義。從此
<lb ed="X" n="0797b24"/><lb ed="R061" n="0052a11"/>心性俱空之處。以及身肉手足之內財寶。男女國
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0797c" n="0797c"/>
<lb ed="X" n="0797c01"/><lb ed="R061" n="0052a12"/>城之外財寶。菩薩觀之。總皆如幻如化。如水流。如
<lb ed="X" n="0797c02"/><lb ed="R061" n="0052a13"/>燈<g ref="#CB08504">𦦨</g>。虗假不實。故一切捨。卽法空義。如幻如化。喩
<lb ed="X" n="0797c03"/><lb ed="R061" n="0052a14"/>內外財物不可得也。如水流。如燈<g ref="#CB08504">𦦨</g>。喩自他體性
<lb ed="X" n="0797c04"/><lb ed="R061" n="0052a15"/>不可得也。而無生心。常修其捨。此二句義。總結佛
<lb ed="X" n="0797c05"/><lb ed="R061" n="0052a16"/>子無相捨心。以顯三觀圓修之義。無生心者。乃無
<lb ed="X" n="0797c06"/><lb ed="R061" n="0052a17"/>造。無相。無生。無滅。實相心也。卽空觀義。常修其捨
<lb ed="X" n="0797c07"/><lb ed="R061" n="0052a18"/>者。謂此佛子。雖然了知自他體性俱不可得。亦不
<lb ed="X" n="0797c08"/><lb ed="R061" n="0052b01"/>同小乘人。不起方便說法度生。正乃卽此無相心
<lb ed="X" n="0797c09"/><lb ed="R061" n="0052b02"/>中常生方便。修行捨心。攝受有情。卽假觀義。二觀
<lb ed="X" n="0797c10"/><lb ed="R061" n="0052b03"/>不立。卽中道義。所謂應無所住。而生其心。如是修
<lb ed="X" n="0797c11"/><lb ed="R061" n="0052b04"/>捨。是名佛子捨無量心之體用觀行也。</p>
<lb ed="X" n="0797c12"/><lb ed="R061" n="0052b05"/><p xml:id="pX38p0797c1201">○五釋施心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0797c13"/><lb ed="R061" n="0052b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0797c1301">若佛子。能以施心被一切衆生。身施。口施。意施。財施。
<lb ed="X" n="0797c14"/><lb ed="R061" n="0052b07"/>法施。敎導一切衆生。內身。外身。國城。男女。田宅。皆如
<lb ed="X" n="0797c15"/><lb ed="R061" n="0052b08"/>如相。乃至無念財物。受者施者。亦內亦外。無合無散。
<lb ed="X" n="0797c16"/><lb ed="R061" n="0052b09"/>無心行化。達理達施。一切相現在行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0797c17"/><lb ed="R061" n="0052b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0797c1701">此釋施心之義。卽施攝法也。別經名無癡亂行。謂
<lb ed="X" n="0797c18"/><lb ed="R061" n="0052b11"/>不爲無明所失亂故。能以施心。至敎導一切衆生
<lb ed="X" n="0797c19"/><lb ed="R061" n="0052b12"/>一節。正明施心所攝體用觀行之義。言能以施心
<lb ed="X" n="0797c20"/><lb ed="R061" n="0052b13"/>者。卽能被之敎。被一切衆生者。卽所被之機。言身
<lb ed="X" n="0797c21"/><lb ed="R061" n="0052b14"/>施者。以身擔荷。執身負役。乃至所捨頭目髓腦。身
<lb ed="X" n="0797c22"/><lb ed="R061" n="0052b15"/>肉手足。口施者。口無雌黃。出言善熟。乃至歡喜讚
<lb ed="X" n="0797c23"/><lb ed="R061" n="0052b16"/>歎。說誠實語。意施者。心無瞋恨貪癡嫉妒。乃至常
<lb ed="X" n="0797c24"/><lb ed="R061" n="0052b17"/>懷恭敬。現柔和相。財施者。國城妻子珍寶田園。乃
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0798a" n="0798a"/>
<lb ed="X" n="0798a01"/><lb ed="R061" n="0052b18"/>至一切資生產業。法施者。權實方便大小諸乘。乃
<lb ed="X" n="0798a02"/><lb ed="R061" n="0053a01"/>至一切因緣譬喩是也。敎導一切衆生者。上言被
<lb ed="X" n="0798a03"/><lb ed="R061" n="0053a02"/>一切衆生。是何能被之法耶。謂以身口意三輪妙
<lb ed="X" n="0798a04"/><lb ed="R061" n="0053a03"/>用。財法二種被諸衆生。隨所樂求。令得如意。敎引
<lb ed="X" n="0798a05"/><lb ed="R061" n="0053a04"/>開導。攝受一切衆生。使其解脫。永離苦趣故。內身
<lb ed="X" n="0798a06"/><lb ed="R061" n="0053a05"/>外身。至達理達施一節。申明施心所攝體用觀行
<lb ed="X" n="0798a07"/><lb ed="R061" n="0053a06"/>之義。內身。卽內五蘊身命。外身。卽外國土眷屬資
<lb ed="X" n="0798a08"/><lb ed="R061" n="0053a07"/>具也。菩薩敎導之中。雖以權智施心。種種施與。而
<lb ed="X" n="0798a09"/><lb ed="R061" n="0053a08"/>必以實智照理。了無施相。反觀內身。外身。國城。男
<lb ed="X" n="0798a10"/><lb ed="R061" n="0053a09"/>女。田宅等物。當體全空。皆如如相。實無有法可施。
<lb ed="X" n="0798a11"/><lb ed="R061" n="0053a10"/>不但無財物施相。乃至無念財物之念。心境空也。
<lb ed="X" n="0798a12"/><lb ed="R061" n="0053a11"/>無受者之人。無施者之我。能所泯也。亦無內之身
<lb ed="X" n="0798a13"/><lb ed="R061" n="0053a12"/>命。亦無外之財物。以緣生如幻。無有合相。緣滅如
<lb ed="X" n="0798a14"/><lb ed="R061" n="0053a13"/>幻。無有散相故。所以施受內外合散之間。實無施
<lb ed="X" n="0798a15"/><lb ed="R061" n="0053a14"/>心可起。無施行可作。無衆生可化。不妨終日度生。
<lb ed="X" n="0798a16"/><lb ed="R061" n="0053a15"/>無生可度。終日說法。無法可說。故云。無心行化。此
<lb ed="X" n="0798a17"/><lb ed="R061" n="0053a16"/>上明空觀。下明假觀。達理。深達施理。卽達三輪體
<lb ed="X" n="0798a18"/><lb ed="R061" n="0053a17"/>空。達施。深達施法。因人而用。求財施財。求法施法。
<lb ed="X" n="0798a19"/><lb ed="R061" n="0053a18"/>二皆不謬故。一切相現在行者。此總結明三觀圓
<lb ed="X" n="0798a20"/><lb ed="R061" n="0053b01"/>修之義。謂雖無心行化。而起化導。不妨修卽無修。
<lb ed="X" n="0798a21"/><lb ed="R061" n="0053b02"/>無修中修。化卽無化。無化中化。不墮斷常。不著空
<lb ed="X" n="0798a22"/><lb ed="R061" n="0053b03"/>有。以此施道。歷歷明明。達理達施一切諸相。現在
<lb ed="X" n="0798a23"/><lb ed="R061" n="0053b04"/>前行。如是行施。方是佛子施心體用攝受衆生之
<lb ed="X" n="0798a24"/><lb ed="R061" n="0053b05"/>觀行也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0798b" n="0798b"/>
<lb ed="X" n="0798b01"/><lb ed="R061" n="0053b06"/><p xml:id="pX38p0798b0101">○六釋好語心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0798b02"/><lb ed="R061" n="0053b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0798b0201">若佛子。入體性愛語三昧。第一義諦法語義。一切實
<lb ed="X" n="0798b03"/><lb ed="R061" n="0053b08"/>語言。皆順一語。調和一切衆生心。無瞋無諍。一切法
<lb ed="X" n="0798b04"/><lb ed="R061" n="0053b09"/>空智無緣。常生愛心。行順佛意。亦順一切他人。以聖
<lb ed="X" n="0798b05"/><lb ed="R061" n="0053b10"/>法語敎諸衆生。常行如心。發起善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0798b06"/><lb ed="R061" n="0053b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0798b0601">此釋好語心之義。卽愛語攝也。別經名善現行。謂
<lb ed="X" n="0798b07"/><lb ed="R061" n="0053b12"/>生生常於佛國土中生故。入體性愛語三昧。至皆
<lb ed="X" n="0798b08"/><lb ed="R061" n="0053b13"/>順一語一節。正明愛語心所攝體用觀行之義。愛
<lb ed="X" n="0798b09"/><lb ed="R061" n="0053b14"/>語攝者。乃是至慈至悲。親親切切。叮嚀敎誡。和順
<lb ed="X" n="0798b10"/><lb ed="R061" n="0053b15"/>語也。亦名好語心攝。好語攝者。卽是善好柔軟語
<lb ed="X" n="0798b11"/><lb ed="R061" n="0053b16"/>也。謂此語言。非凡小情見偏執之語。乃卽依如來
<lb ed="X" n="0798b12"/><lb ed="R061" n="0053b17"/>體性愛語三昧。正定之所生故。如來有五語。一眞
<lb ed="X" n="0798b13"/><lb ed="R061" n="0053b18"/>語。二實語。三如語。四不誑語。五不異語。今文具三。
<lb ed="X" n="0798b14"/><lb ed="R061" n="0054a01"/>以該中二。第一義諦法語義者。是爲眞語。卽以大
<lb ed="X" n="0798b15"/><lb ed="R061" n="0054a02"/>乘中道了義之談。不將不了義語爲衆生說。故云
<lb ed="X" n="0798b16"/><lb ed="R061" n="0054a03"/>第一義諦法語義也。一切實語言者。是爲實語。不
<lb ed="X" n="0798b17"/><lb ed="R061" n="0054a04"/>誑語也。皆順一語者。是爲如語。不異語也。謂此佛
<lb ed="X" n="0798b18"/><lb ed="R061" n="0054a05"/>子。旣以第一義諦而生語言。故凡發言吐語。無不
<lb ed="X" n="0798b19"/><lb ed="R061" n="0054a06"/>眞實。而又事理明了。皆順第一義諦之語。如是五
<lb ed="X" n="0798b20"/><lb ed="R061" n="0054a07"/>語爲因。當感如來果舌之相。經云。出廣長舌。徧覆
<lb ed="X" n="0798b21"/><lb ed="R061" n="0054a08"/>三千大千世界。說誠實言。是也。調和一切衆生心。
<lb ed="X" n="0798b22"/><lb ed="R061" n="0054a09"/>至亦順一切他人一節。申明愛語體用之義。調和。
<lb ed="X" n="0798b23"/><lb ed="R061" n="0054a10"/>卽上諸語爲能調。衆生心爲所調。無瞋卽心和。無
<lb ed="X" n="0798b24"/><lb ed="R061" n="0054a11"/>諍卽言和。一切衆生固多。佛子以諸好語調之。亦
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0798c" n="0798c"/>
<lb ed="X" n="0798c01"/><lb ed="R061" n="0054a12"/>皆心氣平和。凡有言出。自無所諍。何者。菩薩了達
<lb ed="X" n="0798c02"/><lb ed="R061" n="0054a13"/>一切諸法皆空。智亦無緣。如空谷之答嚮。所以不
<lb ed="X" n="0798c03"/><lb ed="R061" n="0054a14"/>起佛見。不與佛諍。不起法見。不與法諍。不起衆生
<lb ed="X" n="0798c04"/><lb ed="R061" n="0054a15"/>見。不與衆生諍。是則一切諸法皆空。智亦無緣。雖
<lb ed="X" n="0798c05"/><lb ed="R061" n="0054a16"/>則擧無能所緣相不妨恒與一切衆生自然任運。
<lb ed="X" n="0798c06"/><lb ed="R061" n="0054a17"/>常生慈愛之心。如保赤子。使得安隱。故云一切法
<lb ed="X" n="0798c07"/><lb ed="R061" n="0054a18"/>空智無緣。常生愛心。此其所以能調和衆生心而
<lb ed="X" n="0798c08"/><lb ed="R061" n="0054b01"/>無瞋無諍也。行順佛意者。卽以愛心上合十方諸
<lb ed="X" n="0798c09"/><lb ed="R061" n="0054b02"/>佛。同一慈力。亦順一切他人者。卽以愛心下合一
<lb ed="X" n="0798c10"/><lb ed="R061" n="0054b03"/>切衆生。同一悲仰。所謂無緣慈力赴羣機。明月影
<lb ed="X" n="0798c11"/><lb ed="R061" n="0054b04"/>臨千<g ref="#CB00589">㵎</g>水也。以聖法語等者。結顯佛子愛語之用。
<lb ed="X" n="0798c12"/><lb ed="R061" n="0054b05"/>謂此愛語。乃依如來聖敎法語。種種方便。隨機設
<lb ed="X" n="0798c13"/><lb ed="R061" n="0054b06"/>化。使諸衆生常行如心。亦從如如心中發起善根。
<lb ed="X" n="0798c14"/><lb ed="R061" n="0054b07"/>本以自調。而亦調和一切衆生。如是愛語。方是佛
<lb ed="X" n="0798c15"/><lb ed="R061" n="0054b08"/>子好語心。攝受衆生之體用觀行也。</p>
<lb ed="X" n="0798c16"/><lb ed="R061" n="0054b09"/><p xml:id="pX38p0798c1601">○七釋利益心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0798c17"/><lb ed="R061" n="0054b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0798c1701">若佛子。利益心時。以實智體性。廣行智道。集一切明
<lb ed="X" n="0798c18"/><lb ed="R061" n="0054b11"/><g ref="#CB08504">𦦨</g>法門。集觀行七財。前人得利益故。受身命。而入利
<lb ed="X" n="0798c19"/><lb ed="R061" n="0054b12"/>益三昧。現一切身。一切口。一切意。而震動大世界。一
<lb ed="X" n="0798c20"/><lb ed="R061" n="0054b13"/>切所爲所作。他人入法種。空種。道種中。得益得樂。現
<lb ed="X" n="0798c21"/><lb ed="R061" n="0054b14"/>形六道。無量苦惱之事。不以爲患。但益人爲利。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0798c22"/><lb ed="R061" n="0054b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0798c2201">此釋利益心之義。卽利行攝也。別經名無著行。謂
<lb ed="X" n="0798c23"/><lb ed="R061" n="0054b16"/>於我我所。一切皆空故。利益心時。至震動大世界
<lb ed="X" n="0798c24"/><lb ed="R061" n="0054b17"/>一節。正明利益心攝體用觀行之義。實智體性。卽
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0799a" n="0799a"/>
<lb ed="X" n="0799a01"/><lb ed="R061" n="0054b18"/>自證之本智。廣行智道。卽利生之權智。若乃佛子。
<lb ed="X" n="0799a02"/><lb ed="R061" n="0055a01"/>欲行利益心時。必依實智體性。方能廣行智道之
<lb ed="X" n="0799a03"/><lb ed="R061" n="0055a02"/>權智也。集一切明<g ref="#CB08504">𦦨</g>法門等者。緊承廣行智道而
<lb ed="X" n="0799a04"/><lb ed="R061" n="0055a03"/>言。明<g ref="#CB08504">𦦨</g>法門。卽是種種智慧。因緣譬喩。無量方便
<lb ed="X" n="0799a05"/><lb ed="R061" n="0055a04"/>法門。所謂開方便門。示眞實相也。集觀行七財者。
<lb ed="X" n="0799a06"/><lb ed="R061" n="0055a05"/>觀行。卽空假中之單。複。圓。二十五輪觀行法也。七
<lb ed="X" n="0799a07"/><lb ed="R061" n="0055a06"/>財。卽七聖財。謂信。戒。聞。捨。慧。慚。愧七事。此七事中。
<lb ed="X" n="0799a08"/><lb ed="R061" n="0055a07"/>戒攝進。慧攝定。此上卽能被之敎。前人等者。卽所
<lb ed="X" n="0799a09"/><lb ed="R061" n="0055a08"/>益之生也。菩薩聚集此敎法門。爲使前人洞曉資
<lb ed="X" n="0799a10"/><lb ed="R061" n="0055a09"/>藉。識路還家。無乏中途。得至涅槃彼岸之利益故。
<lb ed="X" n="0799a11"/><lb ed="R061" n="0055a10"/>言受身命。而入利益等者。此申明利行攝之義。諸
<lb ed="X" n="0799a12"/><lb ed="R061" n="0055a11"/>佛菩薩。敎化衆生。必然隱聖現劣。和光同塵。以同
<lb ed="X" n="0799a13"/><lb ed="R061" n="0055a12"/>衆生身相事業。如影隨形。久化方皈。使其解脫。是
<lb ed="X" n="0799a14"/><lb ed="R061" n="0055a13"/>故假受四大幻身。假受五蘊形命。而入利益三昧。
<lb ed="X" n="0799a15"/><lb ed="R061" n="0055a14"/>此卽三昧覺法正受意生身也。如他經云。初地菩
<lb ed="X" n="0799a16"/><lb ed="R061" n="0055a15"/>薩方得。此經七行便具。此是圓頓法門。故能現一
<lb ed="X" n="0799a17"/><lb ed="R061" n="0055a16"/>切身。現一切口。現一切意之三輪也。三輪。以身爲
<lb ed="X" n="0799a18"/><lb ed="R061" n="0055a17"/>神通輪。欲說法時。必先現通。驚動衆生機情。令發
<lb ed="X" n="0799a19"/><lb ed="R061" n="0055a18"/>正信。然後說故。以口爲敎誡輪。若說正法。先以方
<lb ed="X" n="0799a20"/><lb ed="R061" n="0055b01"/>便開示引導。令諸衆生。反邪歸正。改惡從善。然後
<lb ed="X" n="0799a21"/><lb ed="R061" n="0055b02"/>說故。以意爲記心輪。如說法時。必先以意鑑諸衆
<lb ed="X" n="0799a22"/><lb ed="R061" n="0055b03"/>生根器利鈍。然後說故。而震動大世界者。震乃六
<lb ed="X" n="0799a23"/><lb ed="R061" n="0055b04"/>種震動。卽動。起。涌。震。吼。擊是。大世界者。化境有大
<lb ed="X" n="0799a24"/><lb ed="R061" n="0055b05"/>中小三千。此擧大千。該中小故。言此佛子。饒益衆
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0799b" n="0799b"/>
<lb ed="X" n="0799b01"/><lb ed="R061" n="0055b06"/>生。現身口意。神通妙用。說諸法門。使未發心者。令
<lb ed="X" n="0799b02"/><lb ed="R061" n="0055b07"/>其發心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0799b0201" n="0799b0201"/><anchor xml:id="beg0799b0201" n="0799b0201"/>已<anchor xml:id="end0799b0201"/>發心者。令其增長。繇此三輪業用。故感
<lb ed="X" n="0799b03"/><lb ed="R061" n="0055b08"/>大千世界六反震動也。一切所爲所作。至但益人
<lb ed="X" n="0799b04"/><lb ed="R061" n="0055b09"/>爲利一節。此申明利益心體用之義。法種。卽聖敎
<lb ed="X" n="0799b05"/><lb ed="R061" n="0055b10"/>法種。空種。卽眞空理種道種。卽道種性種。菩薩一
<lb ed="X" n="0799b06"/><lb ed="R061" n="0055b11"/>切所爲所作。無不欲令一切他人發菩提心。起大
<lb ed="X" n="0799b07"/><lb ed="R061" n="0055b12"/>乘信。而入如來聖敎法種。繇法資熏。解二空理。而
<lb ed="X" n="0799b08"/><lb ed="R061" n="0055b13"/>入眞空理種。繇解空理。起行修行。所修善根。皆如
<lb ed="X" n="0799b09"/><lb ed="R061" n="0055b14"/>實際。而入金剛道種性種之中。得是法益。永離苦
<lb ed="X" n="0799b10"/><lb ed="R061" n="0055b15"/>趣。證十地果。得是法樂故也。現形六道等者。上言
<lb ed="X" n="0799b11"/><lb ed="R061" n="0055b16"/>現一切身口意。不知此形於何處現。謂卽於六道
<lb ed="X" n="0799b12"/><lb ed="R061" n="0055b17"/>之中現也。以六道中。有種種苦。如天有五衰相現
<lb ed="X" n="0799b13"/><lb ed="R061" n="0055b18"/>等苦。人間有生老病死等苦。修羅有瞋心鬪諍等
<lb ed="X" n="0799b14"/><lb ed="R061" n="0056a01"/>苦。地獄有寒酸楚痛等苦。鬼神有沈幽愁等苦。鳥
<lb ed="X" n="0799b15"/><lb ed="R061" n="0056a02"/>獸有懷獝狘等苦。菩薩雖於六道衆生之中。隨類
<lb ed="X" n="0799b16"/><lb ed="R061" n="0056a03"/>現形。而於無量苦惱之事。不以爲患。下結所以衆
<lb ed="X" n="0799b17"/><lb ed="R061" n="0056a04"/>苦不避者。但專饒益法界中人爲利耳。智道所行。
<lb ed="X" n="0799b18"/><lb ed="R061" n="0056a05"/>智體且空。衆生雖化。生性無生。如是之行。方是佛
<lb ed="X" n="0799b19"/><lb ed="R061" n="0056a06"/>子利益心攝受衆生之體用觀行也。</p>
<lb ed="X" n="0799b20"/><lb ed="R061" n="0056a07"/><p xml:id="pX38p0799b2001">○八釋同心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0799b21"/><lb ed="R061" n="0056a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0799b2101">若佛子。以道性智。同空無生法中。以無我智。同生無
<lb ed="X" n="0799b22"/><lb ed="R061" n="0056a09"/>二。空同源境。諸法如相。常生。常住。常滅。世法相續。流
<lb ed="X" n="0799b23"/><lb ed="R061" n="0056a10"/>轉無量。而能現無量形身色心等業。入諸六道。一切
<lb ed="X" n="0799b24"/><lb ed="R061" n="0056a11"/>事同。空同無生。我同無物。而分身散形故。入同法三
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0799c" n="0799c"/>
<lb ed="X" n="0799c01"/><lb ed="R061" n="0056a12"/>昧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0799c02"/><lb ed="R061" n="0056a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0799c0201">此釋同心之義。卽同事攝也。別經名難得行。謂成
<lb ed="X" n="0799c03"/><lb ed="R061" n="0056a14"/>就難得善根故。以道性智。至同生無二一節。正明
<lb ed="X" n="0799c04"/><lb ed="R061" n="0056a15"/>同心體用觀行之義。以道性智者。卽菩提道性利
<lb ed="X" n="0799c05"/><lb ed="R061" n="0056a16"/>生之權智也。此智契同眞空。無生無滅。無相法中。
<lb ed="X" n="0799c06"/><lb ed="R061" n="0056a17"/>智理無二。圓融一切。故以無我無人之智現身。同
<lb ed="X" n="0799c07"/><lb ed="R061" n="0056a18"/>生無二。無我智者。卽根本智。此智。卽無差別故。依
<lb ed="X" n="0799c08"/><lb ed="R061" n="0056b01"/>此智體。乃能同生無二。同。卽能同。生。卽所同。言無
<lb ed="X" n="0799c09"/><lb ed="R061" n="0056b02"/>二者。其義有二。一者。以物我無二相。隱同一類。種
<lb ed="X" n="0799c10"/><lb ed="R061" n="0056b03"/>種方便。種種神通。攝受衆生。無彼此故。二者。以物
<lb ed="X" n="0799c11"/><lb ed="R061" n="0056b04"/>我無二體。生。卽無生。同。卽無同。皆同於無生空。是
<lb ed="X" n="0799c12"/><lb ed="R061" n="0056b05"/>故同生。體無殊故。空同源境。至一切事同一節。申
<lb ed="X" n="0799c13"/><lb ed="R061" n="0056b06"/>明同心體用之義。空同源境者。承上。旣云同生。何
<lb ed="X" n="0799c14"/><lb ed="R061" n="0056b07"/>名無二。旣是無二。又何同生。言同生無二者。蓋謂
<lb ed="X" n="0799c15"/><lb ed="R061" n="0056b08"/>生我。皆本同於無生空理。如一切水。皆同本源。一
<lb ed="X" n="0799c16"/><lb ed="R061" n="0056b09"/>切根境。皆同眞境。以是無二眞空理境之中。實無
<lb ed="X" n="0799c17"/><lb ed="R061" n="0056b10"/>人我同異之相。故云空同源境。諸法如相。旣一切
<lb ed="X" n="0799c18"/><lb ed="R061" n="0056b11"/>法。皆如實相。何有生住滅相。本自無生。無住。無滅。
<lb ed="X" n="0799c19"/><lb ed="R061" n="0056b12"/>無生。卽無不生。無住。卽無不住。無滅。卽無不滅。以
<lb ed="X" n="0799c20"/><lb ed="R061" n="0056b13"/>無生住滅故。所以常生常住常滅也。世法等者。辯
<lb ed="X" n="0799c21"/><lb ed="R061" n="0056b14"/>明無生無滅之義。問曰。旣云常生常住常滅。云何
<lb ed="X" n="0799c22"/><lb ed="R061" n="0056b15"/>又有生住滅相之遷流耶。答曰。繇是衆生。不識常
<lb ed="X" n="0799c23"/><lb ed="R061" n="0056b16"/>生常住常滅之法。迷眞逐妄。起惑造業。隨業受報。
<lb ed="X" n="0799c24"/><lb ed="R061" n="0056b17"/>輪轉三世。生死無窮。故云世法相續。流轉無量。菩
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0800a" n="0800a"/>
<lb ed="X" n="0800a01"/><lb ed="R061" n="0056b18"/>薩因觀世間衆生。隨業受報。受無量苦。不自覺知。
<lb ed="X" n="0800a02"/><lb ed="R061" n="0057a01"/>故以同體悲智。起同事攝。而能示現無量形身色
<lb ed="X" n="0800a03"/><lb ed="R061" n="0057a02"/>心等業。入諸六道。一切事同。應以何身得度者。卽
<lb ed="X" n="0800a04"/><lb ed="R061" n="0057a03"/>現何身。與諸衆生。共處一處。種種方便。而爲說法。
<lb ed="X" n="0800a05"/><lb ed="R061" n="0057a04"/>令得解脫。如普門大士。隨機赴感。隨類現形。故云
<lb ed="X" n="0800a06"/><lb ed="R061" n="0057a05"/>入諸六道。一切事同也。空同無生等者。此總結顯
<lb ed="X" n="0800a07"/><lb ed="R061" n="0057a06"/>同心體用之義。空同無生一句。結上。同空無生法
<lb ed="X" n="0800a08"/><lb ed="R061" n="0057a07"/>中之意。謂乃空無二空。唯一眞空。以是無二眞空。
<lb ed="X" n="0800a09"/><lb ed="R061" n="0057a08"/>故能現一切空。其所現一切空。皆同於無生空。故
<lb ed="X" n="0800a10"/><lb ed="R061" n="0057a09"/>云空同無生。我同無物一句。結上。以無我智。同生
<lb ed="X" n="0800a11"/><lb ed="R061" n="0057a10"/>無二之義。謂乃我本無我。是故物卽無物。無我無
<lb ed="X" n="0800a12"/><lb ed="R061" n="0057a11"/>物。故能物物現形。以我同無。而無物也。而分身散
<lb ed="X" n="0800a13"/><lb ed="R061" n="0057a12"/>形故。入同法三昧者。此二句義。結上。能現無量形
<lb ed="X" n="0800a14"/><lb ed="R061" n="0057a13"/>身色心等業之文。謂得此三昧者。方能入諸佛土。
<lb ed="X" n="0800a15"/><lb ed="R061" n="0057a14"/>現諸衆生身相。同諸衆生事業。因事彰名。故名同
<lb ed="X" n="0800a16"/><lb ed="R061" n="0057a15"/>法三昧。如是智定。是爲佛子同事心。攝受衆生之
<lb ed="X" n="0800a17"/><lb ed="R061" n="0057a16"/>體用觀行也。</p>
<lb ed="X" n="0800a18"/><lb ed="R061" n="0057a17"/><p xml:id="pX38p0800a1801">○九釋定心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0800a19"/><lb ed="R061" n="0057a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0800a1901">若佛子。復從定心。觀慧證空。心心靜緣。於我所法。識
<lb ed="X" n="0800a20"/><lb ed="R061" n="0057b01"/>界。色界中。而不動轉。逆順出沒。故常入百三昧。十禪
<lb ed="X" n="0800a21"/><lb ed="R061" n="0057b02"/>支。以一念智。作是見。一切我人。若內若外。衆生種子。
<lb ed="X" n="0800a22"/><lb ed="R061" n="0057b03"/>皆無合散。集成起作。而不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0800a23"/><lb ed="R061" n="0057b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0800a2301">此釋定心之義。卽勝定行也。別經名善法行。謂說
<lb ed="X" n="0800a24"/><lb ed="R061" n="0057b05"/>法授人。爲成佛軌則故。復從定心。至十禪支一節。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0800b" n="0800b"/>
<lb ed="X" n="0800b01"/><lb ed="R061" n="0057b06"/>正明定心體用觀行之義。復從定心者。復。又也。謂
<lb ed="X" n="0800b02"/><lb ed="R061" n="0057b07"/>前於欲界中所入三昧正定。今又復從欲界定心
<lb ed="X" n="0800b03"/><lb ed="R061" n="0057b08"/>而起。入上二界現身益物故也。觀者。觀察。慧者。慧
<lb ed="X" n="0800b04"/><lb ed="R061" n="0057b09"/>照。觀慧卽能證智。空。卽所證理。謂此菩薩。以寂定
<lb ed="X" n="0800b05"/><lb ed="R061" n="0057b10"/>觀慧心。而證定中空理。其所證空。不同二乘寂滅
<lb ed="X" n="0800b06"/><lb ed="R061" n="0057b11"/>解脫。不能觀照根身器界。無明種子。當體全空。菩
<lb ed="X" n="0800b07"/><lb ed="R061" n="0057b12"/>薩是以證空而不住著空理。能於眞空理中。心心
<lb ed="X" n="0800b08"/><lb ed="R061" n="0057b13"/>靜緣。於我所法。皆悉如幻。隨如幻境。現如幻身。於
<lb ed="X" n="0800b09"/><lb ed="R061" n="0057b14"/>色界。識界中。爲說如幻法門。廣化如幻衆生。雖然
<lb ed="X" n="0800b10"/><lb ed="R061" n="0057b15"/>如是。不爲色識二界所能動轉。不被物轉。能轉物
<lb ed="X" n="0800b11"/><lb ed="R061" n="0057b16"/>也。識界。卽四空天。色界。卽四禪天。所云不動轉者。
<lb ed="X" n="0800b12"/><lb ed="R061" n="0057b17"/>謂於上二界中。若逆出。若順出。若逆沒。若順沒。以
<lb ed="X" n="0800b13"/><lb ed="R061" n="0057b18"/>是出入隱顯。故常入百三昧。十禪支法。種種神通。
<lb ed="X" n="0800b14"/><lb ed="R061" n="0058a01"/>自在無礙。不爲下界欲惡所染。亦不爲上二界空
<lb ed="X" n="0800b15"/><lb ed="R061" n="0058a02"/>禪所拘。所謂逆行順行天莫測也。華嚴經云。童子
<lb ed="X" n="0800b16"/><lb ed="R061" n="0058a03"/>身中入正定。童女身中從定起。童女身中入正定。
<lb ed="X" n="0800b17"/><lb ed="R061" n="0058a04"/>童子身中從定起等是也。三昧名有無量。略則百
<lb ed="X" n="0800b18"/><lb ed="R061" n="0058a05"/>八。今擧百三昧。破三界衆生百法相生見故。十禪
<lb ed="X" n="0800b19"/><lb ed="R061" n="0058a06"/>支者。一覺。二觀。三喜。四樂。五一心。六淨。七捨。八念。
<lb ed="X" n="0800b20"/><lb ed="R061" n="0058a07"/>九慧。十不苦不樂。此十乃是禪天之定支也。以一
<lb ed="X" n="0800b21"/><lb ed="R061" n="0058a08"/>念智。至而不可得一節。申明定心觀慧體用。心心
<lb ed="X" n="0800b22"/><lb ed="R061" n="0058a09"/>靜緣之義。以一念智。作是見者。卽視定中一念。無
<lb ed="X" n="0800b23"/><lb ed="R061" n="0058a10"/>礙淸淨。智慧圓照。如實了見。一切我人。若內根身。
<lb ed="X" n="0800b24"/><lb ed="R061" n="0058a11"/>若外器界。衆生異熟業識。無明種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0800001" n="0800001"/>了。皆無合散。無
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0800c" n="0800c"/>
<lb ed="X" n="0800c01"/><lb ed="R061" n="0058a12"/>集無成。無起無作。一切皆空。俱如幻化。了不可得。
<lb ed="X" n="0800c02"/><lb ed="R061" n="0058a13"/>所謂世界本無成住壞空。衆生本無生住異滅。如
<lb ed="X" n="0800c03"/><lb ed="R061" n="0058a14"/>是觀者。是名菩薩定心出入體用之觀行也。問。此
<lb ed="X" n="0800c04"/><lb ed="R061" n="0058a15"/>行位定心。觀智破惑。與前生位。有何差別。答。大略
<lb ed="X" n="0800c05"/><lb ed="R061" n="0058a16"/>相似。各有淺深不同。前住位定。破分別之麤惑。此
<lb ed="X" n="0800c06"/><lb ed="R061" n="0058a17"/>行位定。破分別之細惑。故不同耳。</p>
<lb ed="X" n="0800c07"/><lb ed="R061" n="0058a18"/><p xml:id="pX38p0800c0701">○十釋慧心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0800c08"/><lb ed="R061" n="0058b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0800c0801">若佛子。作慧見心。觀諸邪見結患等縛。無決定體性
<lb ed="X" n="0800c09"/><lb ed="R061" n="0058b02"/>順忍空同故。非陰。非界。非入。非衆生。非一我。非因果。
<lb ed="X" n="0800c10"/><lb ed="R061" n="0058b03"/>非三世法。慧性起。光光一<g ref="#CB08504">𦦨</g>。明明見。虗無受。其慧方
<lb ed="X" n="0800c11"/><lb ed="R061" n="0058b04"/>便。生長養心。是心。入起空空道。發無生心。上千海眼
<lb ed="X" n="0800c12"/><lb ed="R061" n="0058b05"/>王品。<anchor xml:id="nkr_note_add_0800c1201" n="0800c1201"/><anchor xml:id="beg0800c1201" n="0800c1201"/>已<anchor xml:id="end0800c1201"/>說心百法明門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0800c13"/><lb ed="R061" n="0058b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0800c1301">此釋慧心之義。卽勝慧行也。別經名眞實行。謂二
<lb ed="X" n="0800c14"/><lb ed="R061" n="0058b07"/>諦非如。亦非非相故。作慧見心。至三世法一節。正
<lb ed="X" n="0800c15"/><lb ed="R061" n="0058b08"/>明慧心體用觀行之義。作慧見心。卽能照之觀智。
<lb ed="X" n="0800c16"/><lb ed="R061" n="0058b09"/>觀諸邪見等者。卽所破之惑也。作者。用也。謂此菩
<lb ed="X" n="0800c17"/><lb ed="R061" n="0058b10"/>薩大用。依本所解寂滅理慧而起觀照。照見自他
<lb ed="X" n="0800c18"/><lb ed="R061" n="0058b11"/>妄心。及審觀察無明所起。諸惡邪見。結患等縛。如
<lb ed="X" n="0800c19"/><lb ed="R061" n="0058b12"/>實了知。無決定體性也。諸邪見者。卽諸外道執常。
<lb ed="X" n="0800c20"/><lb ed="R061" n="0058b13"/>執斷。執一。執異。種種執著等見。言結患等縛者。結
<lb ed="X" n="0800c21"/><lb ed="R061" n="0058b14"/>謂眼與色結等。患謂眼色等結使。起諸業患。致使
<lb ed="X" n="0800c22"/><lb ed="R061" n="0058b15"/>生死纏縛。不得解脫。故云結患等縛。無決定體性
<lb ed="X" n="0800c23"/><lb ed="R061" n="0058b16"/>等者。謂此等患。繇迷藏識現起。至七地後。修道無
<lb ed="X" n="0800c24"/><lb ed="R061" n="0058b17"/>間。順忍解脫。藏識一空。轉成無生法忍。此等諸患。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0801a" n="0801a"/>
<lb ed="X" n="0801a01"/><lb ed="R061" n="0058b18"/>於彼順忍。同時寂滅。故云無決定體性。順忍空同
<lb ed="X" n="0801a02"/><lb ed="R061" n="0059a01"/>也。所以觀五陰。非五陰。觀十八界。非十八界。觀十
<lb ed="X" n="0801a03"/><lb ed="R061" n="0059a02"/>二入。非十二入。觀衆生。非衆生。觀一我。非一我。觀
<lb ed="X" n="0801a04"/><lb ed="R061" n="0059a03"/>因果。非因果。觀三世法。非三世法。一切皆非。本如
<lb ed="X" n="0801a05"/><lb ed="R061" n="0059a04"/>來藏妙眞如性。所謂性眞常中。求於去來迷悟生
<lb ed="X" n="0801a06"/><lb ed="R061" n="0059a05"/>死。了無所得。故非五陰等諸法也。慧性起。至發無
<lb ed="X" n="0801a07"/><lb ed="R061" n="0059a06"/>生一節。乃結慧心觀照功能。以顯不住假觀。而證
<lb ed="X" n="0801a08"/><lb ed="R061" n="0059a07"/>入中道觀也。慧性起者。繇是無作妙慧。見心所起。
<lb ed="X" n="0801a09"/><lb ed="R061" n="0059a08"/>逾發觀慧妙用。故云慧性起也。言光光一<g ref="#CB08504">𦦨</g>者。光
<lb ed="X" n="0801a10"/><lb ed="R061" n="0059a09"/>光卽智。一燄卽慧。智。能照境。慧能了境。以智慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。
<lb ed="X" n="0801a11"/><lb ed="R061" n="0059a10"/>了緣境空幻也。明明見者。了了照見之義。虗無受
<lb ed="X" n="0801a12"/><lb ed="R061" n="0059a11"/>者。言此慧照體性。無障無礙。虗徹靈通。不受諸受。
<lb ed="X" n="0801a13"/><lb ed="R061" n="0059a12"/>故名虗無受。其慧方便等者。謂此佛子。以般若智
<lb ed="X" n="0801a14"/><lb ed="R061" n="0059a13"/>照。了見無明體空。是故心體虗通無礙。繇虗通無
<lb ed="X" n="0801a15"/><lb ed="R061" n="0059a14"/>礙故。其慧益以種種巧妙。無量方便。長養法身。成
<lb ed="X" n="0801a16"/><lb ed="R061" n="0059a15"/>就慧命。不繇他悟。爲成就故。是心入起空空道。發
<lb ed="X" n="0801a17"/><lb ed="R061" n="0059a16"/>無生心。如苗增長也。是心。卽本慧心。入。卽證入。起
<lb ed="X" n="0801a18"/><lb ed="R061" n="0059a17"/>卽發起。空空。卽是所證人法二空眞理。道。卽中道。
<lb ed="X" n="0801a19"/><lb ed="R061" n="0059a18"/>蓋以從前<anchor xml:id="nkr_note_add_0801a1901" n="0801a1901"/><anchor xml:id="beg0801a1901" n="0801a1901"/>已<anchor xml:id="end0801a1901"/>來所用慧心。至此<anchor xml:id="nkr_note_add_0801a1902" n="0801a1902"/><anchor xml:id="beg0801a1902" n="0801a1902"/>已<anchor xml:id="end0801a1902"/>證二空。不惟五
<lb ed="X" n="0801a20"/><lb ed="R061" n="0059b01"/>蘊等法爲空。亦無能空五蘊等法。於二空理。亦無
<lb ed="X" n="0801a21"/><lb ed="R061" n="0059b02"/>所住。以無住故。迴向一乘中道。法界海中。發無生
<lb ed="X" n="0801a22"/><lb ed="R061" n="0059b03"/>心。任駕慈航故也。無生心者。以不見有毫法生滅。
<lb ed="X" n="0801a23"/><lb ed="R061" n="0059b04"/>故曰無生心。惟發此心。普載普運。同證金剛不壞
<lb ed="X" n="0801a24"/><lb ed="R061" n="0059b05"/>心故。如是悲智雙運。是爲佛子慧心體用之觀行
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0801b" n="0801b"/>
<lb ed="X" n="0801b01"/><lb ed="R061" n="0059b06"/>也。此是略說。於大部內。上千海眼王品中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0801b0101" n="0801b0101"/><anchor xml:id="beg0801b0101" n="0801b0101"/>已<anchor xml:id="end0801b0101"/>說此
<lb ed="X" n="0801b02"/><lb ed="R061" n="0059b07"/>十心。百法明門。一一廣明。不可思議。言百法明門
<lb ed="X" n="0801b03"/><lb ed="R061" n="0059b08"/>者。卽百八智慧門。今言百者。擧大數也。菩薩將離
<lb ed="X" n="0801b04"/><lb ed="R061" n="0059b09"/>兜率宣說此法。留與諸天以作憶念。然後下生。亦
<lb ed="X" n="0801b05"/><lb ed="R061" n="0059b10"/>是初地所證化導法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0801b06"/><lb ed="R061" n="0059b11"/>
<lb ed="X" n="0801b07"/><lb ed="R061" n="0059b12"/><cb:juan fun="close" n="1a"><cb:jhead>佛說梵網經直解卷上之一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0801b08"/>
<lb ed="X" n="0801b09"/>
<lb ed="X" n="0801b10"/><lb ed="R061" n="0059b14"/><cb:juan fun="open" n="1b"><cb:mulu type="卷" n="1b">卷上之二</cb:mulu><cb:jhead>佛說梵網經直解卷上之二</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0801b11"/>
<lb ed="X" n="0801b12"/><lb ed="R061" n="0059b15"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師　鳩摩羅什奉　詔譯</byline>
<lb ed="X" n="0801b13"/><lb ed="R061" n="0059b16"/><byline cb:type="author">明廣陵傳戒後學沙門　寂光　直解</byline>
<lb ed="X" n="0801b14"/><lb ed="R061" n="0059b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0801b1401">菩薩心地品之上</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0801b15"/><lb ed="R061" n="0059b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0801b1501">○三釋十向義<note place="inline">二</note>　初標牒問詞　二正解其義。</p>
<lb ed="X" n="0801b16"/><lb ed="R061" n="0060a01"/><p xml:id="pX38p0801b1601">○初標牒問詞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0801b17"/><lb ed="R061" n="0060a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0801b1701"><name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先言。金剛種子。有十心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0801b18"/><lb ed="R061" n="0060a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0801b1801">此聖主世尊。吿當機佛。誡聽牒問。詳說十迴向心
<lb ed="X" n="0801b19"/><lb ed="R061" n="0060a04"/>義。謂前住行菩薩。以起大悲度生。必迴住行所修
<lb ed="X" n="0801b20"/><lb ed="R061" n="0060a05"/>善行。向於三處。一者。所證眞如實際。二者。所求無
<lb ed="X" n="0801b21"/><lb ed="R061" n="0060a06"/>上菩提。三者。所度一切衆生。以能迴之心。及所迴
<lb ed="X" n="0801b22"/><lb ed="R061" n="0060a07"/>善行。向彼萬類。圓滿梵行。等入法界故。又云迴事
<lb ed="X" n="0801b23"/><lb ed="R061" n="0060a08"/>向理。迴小向大。回因向果。以事理圓融。小大無礙。
<lb ed="X" n="0801b24"/><lb ed="R061" n="0060a09"/>因果不二故。又云迴眞向俗。回智向悲。以眞俗互
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0801c" n="0801c"/>
<lb ed="X" n="0801c01"/><lb ed="R061" n="0060a10"/>融。智悲不二故。此之二法。卽上三種迴向之義。言
<lb ed="X" n="0801c02"/><lb ed="R061" n="0060a11"/>金剛種子。有十心者。謂此十迴向心。觀智玅行。最
<lb ed="X" n="0801c03"/><lb ed="R061" n="0060a12"/>堅最利。一切煩惱。所不能壞。而能壞諸惑業。所以
<lb ed="X" n="0801c04"/><lb ed="R061" n="0060a13"/>十迴向心。名金剛種也。</p>
<lb ed="X" n="0801c05"/><lb ed="R061" n="0060a14"/><p xml:id="pX38p0801c0501">○二正解其義<note place="inline">十</note>。</p>
<lb ed="X" n="0801c06"/><lb ed="R061" n="0060a15"/><p xml:id="pX38p0801c0601">○初信心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0801c07"/><lb ed="R061" n="0060a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0801c0701">若佛子。信者。一切行。以信爲首。衆德根本。不起外道
<lb ed="X" n="0801c08"/><lb ed="R061" n="0060a17"/>邪見心。諸見名著。結有造業。必不受。入空無爲法中。
<lb ed="X" n="0801c09"/><lb ed="R061" n="0060a18"/>三相無無。無生無生。無住住。無滅滅。無有一切法空。
<lb ed="X" n="0801c10"/><lb ed="R061" n="0060b01"/>世諦。第一義諦智盡。滅異空。色空。細心心空。細心心
<lb ed="X" n="0801c11"/><lb ed="R061" n="0060b02"/>心空故。信信寂滅。無體性。和合亦無依。然主者。我人
<lb ed="X" n="0801c12"/><lb ed="R061" n="0060b03"/>名用。三界假我。我無得集相故。名無相信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0801c13"/><lb ed="R061" n="0060b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0801c1301">此釋信心迴向義也。別經云。救護衆生。離衆生相
<lb ed="X" n="0801c14"/><lb ed="R061" n="0060b05"/>回向。謂以無想心。常行六道。而入果報。受而不受
<lb ed="X" n="0801c15"/><lb ed="R061" n="0060b06"/>故。若佛子標人。信者。標法。一切行。至第一義諦智
<lb ed="X" n="0801c16"/><lb ed="R061" n="0060b07"/>盡一節。正明佛子信心體用中道觀智迴向之義。
<lb ed="X" n="0801c17"/><lb ed="R061" n="0060b08"/>言一切行等者。謂始從初住。終至玅覺。時歷三祇。
<lb ed="X" n="0801c18"/><lb ed="R061" n="0060b09"/>修圓萬行。一切衆德。若非初具正信。首立根本。必
<lb ed="X" n="0801c19"/><lb ed="R061" n="0060b10"/>爲空有魔外所折。以是信力堅忍。而後發起種種
<lb ed="X" n="0801c20"/><lb ed="R061" n="0060b11"/>玅行。是以信爲能起。一切行爲所起。繇能起之正
<lb ed="X" n="0801c21"/><lb ed="R061" n="0060b12"/>信。發所起之玅行。繇所起之玅行。證無證之玅果。
<lb ed="X" n="0801c22"/><lb ed="R061" n="0060b13"/>所以信乃入道之源。功德之母。故云。一切行以信
<lb ed="X" n="0801c23"/><lb ed="R061" n="0060b14"/>爲首。衆德根本也。不起外道邪見心者。申明信空
<lb ed="X" n="0801c24"/><lb ed="R061" n="0060b15"/>諸有爲法也。外道。有九十六種。六十二見。此外邪
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0802a" n="0802a"/>
<lb ed="X" n="0802a01"/><lb ed="R061" n="0060b16"/>見。繇無正信。乃於無名。無相。無我理中。妄起種種
<lb ed="X" n="0802a02"/><lb ed="R061" n="0060b17"/>顚倒。今旣立根本正信。除疑捨執。則諸邪見。永無
<lb ed="X" n="0802a03"/><lb ed="R061" n="0060b18"/>所起。故云。不起外道邪見心也。諸見名著者。出本
<lb ed="X" n="0802a04"/><lb ed="R061" n="0061a01"/>邪見之義。謂諸凡夫著有。外道執常。二乘著空。外
<lb ed="X" n="0802a05"/><lb ed="R061" n="0061a02"/>道執斷。凡此諸見。皆名爲著。凡有著處。正難破除。
<lb ed="X" n="0802a06"/><lb ed="R061" n="0061a03"/>自然結集有漏之因。造諸惡業。而受惡業之果。今
<lb ed="X" n="0802a07"/><lb ed="R061" n="0061a04"/>此佛子。旣以正信。植衆德本。則所起空觀。假觀。中
<lb ed="X" n="0802a08"/><lb ed="R061" n="0061a05"/>觀。玅三觀門一照。卽使惑障頓空。惑障旣空。業障
<lb ed="X" n="0802a09"/><lb ed="R061" n="0061a06"/>從何而有。業障尙不可得。豈有報障可受。故云。結
<lb ed="X" n="0802a10"/><lb ed="R061" n="0061a07"/>有造業。必不受也。入空無爲法中。三相無無者。申
<lb ed="X" n="0802a11"/><lb ed="R061" n="0061a08"/>明不受之義。上言業障。報障。必不受者。乃佛子信
<lb ed="X" n="0802a12"/><lb ed="R061" n="0061a09"/>智現前。了無能造業者。無受報者。故全身<anchor xml:id="nkr_note_add_0802a1201" n="0802a1201"/><anchor xml:id="beg0802a1201" n="0802a1201"/>已<anchor xml:id="end0802a1201"/>入空
<lb ed="X" n="0802a13"/><lb ed="R061" n="0061a10"/>無爲法中。不被有爲法縛。而能了生住滅三相。無
<lb ed="X" n="0802a14"/><lb ed="R061" n="0061a11"/>動。無到。故云。三相無無。言無無者。三相。是所破之
<lb ed="X" n="0802a15"/><lb ed="R061" n="0061a12"/>無明。無無。是能破之觀智。所破旣無。能破亦無也。
<lb ed="X" n="0802a16"/><lb ed="R061" n="0061a13"/>無生無生等者。申明信空諸無爲法也。謂不但三
<lb ed="X" n="0802a17"/><lb ed="R061" n="0061a14"/>相無無。幷無有爲無爲諸法。卽此無爲法中。諸無
<lb ed="X" n="0802a18"/><lb ed="R061" n="0061a15"/>爲法。亦不可得。重言無生等者。上無生。是空盡有
<lb ed="X" n="0802a19"/><lb ed="R061" n="0061a16"/>爲所證之理。下無生。卽遣上能證無生重空之智。
<lb ed="X" n="0802a20"/><lb ed="R061" n="0061a17"/>言本自無生。何假更立無生。然後說名無生。故云。
<lb ed="X" n="0802a21"/><lb ed="R061" n="0061a18"/>無生無生。無生之義如是。無住住。無滅滅之義。亦
<lb ed="X" n="0802a22"/><lb ed="R061" n="0061b01"/>復如是。無有一切法空者。承上旣有爲無爲。一切
<lb ed="X" n="0802a23"/><lb ed="R061" n="0061b02"/>諸法。本自無有。悉皆空寂。是則無法可空。故空亦
<lb ed="X" n="0802a24"/><lb ed="R061" n="0061b03"/>不可得。此總結遣眞俗二諦之理。無所得空。故云。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0802b" n="0802b"/>
<lb ed="X" n="0802b01"/><lb ed="R061" n="0061b04"/>無有一切法空。世諦。第一義智盡者。此總結遣眞
<lb ed="X" n="0802b02"/><lb ed="R061" n="0061b05"/>俗二諦之智。亦無世諦智。能空有爲諸法之智。第
<lb ed="X" n="0802b03"/><lb ed="R061" n="0061b06"/>一義智。能空無爲諸法之智。盡者。盡二智也。謂不
<lb ed="X" n="0802b04"/><lb ed="R061" n="0061b07"/>但所空有爲。無爲。二諦之理不可得。卽能空有爲。
<lb ed="X" n="0802b05"/><lb ed="R061" n="0061b08"/>無爲。二諦之智亦盡無餘。所謂無智。亦無得也。滅
<lb ed="X" n="0802b06"/><lb ed="R061" n="0061b09"/>異空。色空。至和合亦無依一節。申明信心迴向之
<lb ed="X" n="0802b07"/><lb ed="R061" n="0061b10"/>義。滅。謂除滅。卽能滅之觀智。異空。色空。卽所滅之
<lb ed="X" n="0802b08"/><lb ed="R061" n="0061b11"/>色法。所謂凡夫執色迷空。二乘執空迷色。分爲兩
<lb ed="X" n="0802b09"/><lb ed="R061" n="0061b12"/>橛。是故十住。修空觀。破凡夫。執色迷空。十行。修假
<lb ed="X" n="0802b10"/><lb ed="R061" n="0061b13"/>觀。破二乘。執空迷色。今十迴向菩薩。以修法界平
<lb ed="X" n="0802b11"/><lb ed="R061" n="0061b14"/>等觀智。圓照法界。俱滅除異空。色空。有爲。無爲。同
<lb ed="X" n="0802b12"/><lb ed="R061" n="0061b15"/>異見故。此於五蘊中。而空色蘊。所謂色不異空。空
<lb ed="X" n="0802b13"/><lb ed="R061" n="0061b16"/>不異色。色卽是空。空卽是色此也。細心心空等者。
<lb ed="X" n="0802b14"/><lb ed="R061" n="0061b17"/>此明所滅心蘊之法亦空。謂上異空。色空二相旣
<lb ed="X" n="0802b15"/><lb ed="R061" n="0061b18"/>空。則能滅異空。色空。細心之心。此心亦空。故云。細
<lb ed="X" n="0802b16"/><lb ed="R061" n="0062a01"/>心心空。又不<anchor xml:id="nkr_note_add_0802b1601" n="0802b1601"/><anchor xml:id="beg0802b1601" n="0802b1601"/>但<anchor xml:id="end0802b1601"/>細心之心念亦空。卽空上細心之
<lb ed="X" n="0802b17"/><lb ed="R061" n="0062a02"/>心。其心亦不可得。故云。細心心心空也。圓覺經云。
<lb ed="X" n="0802b18"/><lb ed="R061" n="0062a03"/>遠離爲幻。亦復遠離。離遠離幻。亦復遠離。得無所
<lb ed="X" n="0802b19"/><lb ed="R061" n="0062a04"/>離。卽除諸幻。卽此義也。信信寂滅。無體性者。申明
<lb ed="X" n="0802b20"/><lb ed="R061" n="0062a05"/>心境俱空。智理雙泯之義。上信。是能信之心智。下
<lb ed="X" n="0802b21"/><lb ed="R061" n="0062a06"/>信。是所信之理境。以是心境智理。二俱寂滅。以無
<lb ed="X" n="0802b22"/><lb ed="R061" n="0062a07"/>體性。故云。信信寂滅。無體性也。此寂滅心。從無始
<lb ed="X" n="0802b23"/><lb ed="R061" n="0062a08"/>來。不與動對而寂。不與生對而滅。所謂寂滅性中
<lb ed="X" n="0802b24"/><lb ed="R061" n="0062a09"/>莫問覓也。和合亦無依者。承上諸法旣無體性。是
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0802c" n="0802c"/>
<lb ed="X" n="0802c01"/><lb ed="R061" n="0062a10"/>卽能信所信。以成和合。了不可得。彼此能所和合。
<lb ed="X" n="0802c02"/><lb ed="R061" n="0062a11"/>依誰而立。故曰。和合亦無依。所謂皮旣不存。毛將
<lb ed="X" n="0802c03"/><lb ed="R061" n="0062a12"/>安附也。然主者下。總結無相信心迴向之義。然之
<lb ed="X" n="0802c04"/><lb ed="R061" n="0062a13"/>一字。喚轉文勢。謂諸凡夫。外道。皆從我。與人。安名
<lb ed="X" n="0802c05"/><lb ed="R061" n="0062a14"/>立用。以是我人。名用之間。自爲分別。爲和爲合。和
<lb ed="X" n="0802c06"/><lb ed="R061" n="0062a15"/>合之處。立我爲主。以爲我有得相。我有集相。今旣
<lb ed="X" n="0802c07"/><lb ed="R061" n="0062a16"/>佛子所信。至於無依。是則了知我人名用之相。皆
<lb ed="X" n="0802c08"/><lb ed="R061" n="0062a17"/>是三界假設。和合妄立。爲我主宰。其體不實。豈無
<lb ed="X" n="0802c09"/><lb ed="R061" n="0062a18"/>我無法中。而有修證可得。智聚可集哉。故曰。我無
<lb ed="X" n="0802c10"/><lb ed="R061" n="0062b01"/>得集相故。是以深信深入。無得。無集。無我。智理。是
<lb ed="X" n="0802c11"/><lb ed="R061" n="0062b02"/>名佛子無相。信心體用。所當回向者也。</p>
<lb ed="X" n="0802c12"/><lb ed="R061" n="0062b03"/><p xml:id="pX38p0802c1201">○二念心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0802c13"/><lb ed="R061" n="0062b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0802c1301">若佛子。作念。六念。常覺。乃至常施。第一義諦空。無著
<lb ed="X" n="0802c14"/><lb ed="R061" n="0062b05"/>無解。生住滅相。不動。不到。去來。而於諸業受者。一合
<lb ed="X" n="0802c15"/><lb ed="R061" n="0062b06"/>相迴向。入法界智。慧慧相乘。乘乘寂滅。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>無常。光
<lb ed="X" n="0802c16"/><lb ed="R061" n="0062b07"/>光無無。生生不起。轉易空道。變前轉後。變轉化化。化
<lb ed="X" n="0802c17"/><lb ed="R061" n="0062b08"/>轉轉變。同時同住。燄<g ref="#CB08504">𦦨</g>一相。生滅一時。<anchor xml:id="nkr_note_add_0802c1701" n="0802c1701"/><anchor xml:id="beg0802c1701" n="0802c1701"/>已<anchor xml:id="end0802c1701"/>變。未變。變
<lb ed="X" n="0802c18"/><lb ed="R061" n="0062b09"/>變。化亦得一。受亦如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0802c19"/><lb ed="R061" n="0062b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0802c1901">此釋念心迴向義也。別經名不壞回向。謂觀一切
<lb ed="X" n="0802c20"/><lb ed="R061" n="0062b11"/>諸法。有受。有用。念念不住故。若佛子作念標定。六
<lb ed="X" n="0802c21"/><lb ed="R061" n="0062b12"/>念。至入法界智一節。正明佛子念心體用中道觀
<lb ed="X" n="0802c22"/><lb ed="R061" n="0062b13"/>智迴向之義。言作念者。作謂起作。念謂明記不忘。
<lb ed="X" n="0802c23"/><lb ed="R061" n="0062b14"/>六念等者。此申明作念意。問言作念者。作何等念。
<lb ed="X" n="0802c24"/><lb ed="R061" n="0062b15"/>答。謂卽念佛。念法。念僧。念戒。念天。念施之六念也。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0803a" n="0803a"/>
<lb ed="X" n="0803a01"/><lb ed="R061" n="0062b16"/>常覺。乃至常施。此擧首尾二念。是超略義。該中四
<lb ed="X" n="0803a02"/><lb ed="R061" n="0062b17"/>也。言常覺者。卽念佛也。依涅槃經。六念釋之。念佛
<lb ed="X" n="0803a03"/><lb ed="R061" n="0062b18"/>者。謂念諸佛十功德品。具足十力。四無所畏。大悲
<lb ed="X" n="0803a04"/><lb ed="R061" n="0063a01"/>三念。常樂我淨。是故得稱如來。常無變易。名大沙
<lb ed="X" n="0803a05"/><lb ed="R061" n="0063a02"/>門。名大法師。名大導師。乃至婆伽婆。是名菩薩摩
<lb ed="X" n="0803a06"/><lb ed="R061" n="0063a03"/>訶薩念佛。念法者。謂念思惟諸佛。所可說法。最玅
<lb ed="X" n="0803a07"/><lb ed="R061" n="0063a04"/>最上。因是法故。能令衆生。得現在果。惟此正法。無
<lb ed="X" n="0803a08"/><lb ed="R061" n="0063a05"/>有時節。法身所見。不生。不出。不住。不滅。不始。不終。
<lb ed="X" n="0803a09"/><lb ed="R061" n="0063a06"/>乃至諸佛。所遊居處。常不變易。是名菩薩摩訶薩
<lb ed="X" n="0803a10"/><lb ed="R061" n="0063a07"/>念法。念僧者。謂念諸佛聖僧。如法而住。受持正法。
<lb ed="X" n="0803a11"/><lb ed="R061" n="0063a08"/>隨順修行。不可覩見。不可捉持。不可破壞。無能撓
<lb ed="X" n="0803a12"/><lb ed="R061" n="0063a09"/>害。不可思議。一切衆生。良祐福田。雖爲福田。無所
<lb ed="X" n="0803a13"/><lb ed="R061" n="0063a10"/>受也。乃至常不變易。是名菩薩摩訶薩念僧。念戒
<lb ed="X" n="0803a14"/><lb ed="R061" n="0063a11"/>者。謂念諸佛菩薩。思惟有戒。不破不漏。不壞不雜。
<lb ed="X" n="0803a15"/><lb ed="R061" n="0063a12"/>雖無形色。而能護持。雖無觸對。善修方便。可得具
<lb ed="X" n="0803a16"/><lb ed="R061" n="0063a13"/>足。無有過咎。諸佛讚歎。是大方等。大涅槃因。乃至
<lb ed="X" n="0803a17"/><lb ed="R061" n="0063a14"/>諸佛玅寶勝幢。若住是戒。得須陀洹果。我亦有分。
<lb ed="X" n="0803a18"/><lb ed="R061" n="0063a15"/>非我所欲。何以故。不能廣度衆生故。若住是戒。則
<lb ed="X" n="0803a19"/><lb ed="R061" n="0063a16"/>阿耨多羅三藐三菩提。我亦有分。是我所欲。何以
<lb ed="X" n="0803a20"/><lb ed="R061" n="0063a17"/>故。當爲衆生。廣說玅法。而作救護故。是名菩薩摩
<lb ed="X" n="0803a21"/><lb ed="R061" n="0063a18"/>訶薩念戒。念天者。謂念四天王處。乃至非非想處。
<lb ed="X" n="0803a22"/><lb ed="R061" n="0063b01"/>若有信心。得四天王處。我亦有分。若戒。多聞。布施。
<lb ed="X" n="0803a23"/><lb ed="R061" n="0063b02"/>智慧。得四天王。乃至非非想處。我亦有分。然非我
<lb ed="X" n="0803a24"/><lb ed="R061" n="0063b03"/>所欲。何以故。四天王處。乃至非非想處。皆是無常。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0803b" n="0803b"/>
<lb ed="X" n="0803b01"/><lb ed="R061" n="0063b04"/>以無常故。生老病死。以是義故。非我所欲。譬如幻
<lb ed="X" n="0803b02"/><lb ed="R061" n="0063b05"/>化。誑於愚夫。智慧之人。所不能惑。愚者。卽是凡夫。
<lb ed="X" n="0803b03"/><lb ed="R061" n="0063b06"/>我則不同凡夫愚人。我曾聞有第一義天。乃至常
<lb ed="X" n="0803b04"/><lb ed="R061" n="0063b07"/>不變易。以常住故。不生。不老。不病。不死。我爲衆生
<lb ed="X" n="0803b05"/><lb ed="R061" n="0063b08"/>精勤。求於第一義天。能令衆生。除斷煩惱。猶如意
<lb ed="X" n="0803b06"/><lb ed="R061" n="0063b09"/>樹。若我有信。乃至有慧。則能得是第一義天。當爲
<lb ed="X" n="0803b07"/><lb ed="R061" n="0063b10"/>衆生。廣分別說。第一義天。是名菩薩摩訶薩念天。
<lb ed="X" n="0803b08"/><lb ed="R061" n="0063b11"/>念施者。謂念深觀此施。是菩提涅槃因。諸佛親近。
<lb ed="X" n="0803b09"/><lb ed="R061" n="0063b12"/>我亦如是親近。若不惠施。不能莊嚴四部之衆。施
<lb ed="X" n="0803b10"/><lb ed="R061" n="0063b13"/>雖不能。畢竟斷惑。而能除破現在煩惱。乃至諸佛
<lb ed="X" n="0803b11"/><lb ed="R061" n="0063b14"/>菩薩。修集是施。爲涅槃因。是名菩薩摩訶薩。念施
<lb ed="X" n="0803b12"/><lb ed="R061" n="0063b15"/>也。如是常覺。乃至常施。雖則名有六念。而於第一
<lb ed="X" n="0803b13"/><lb ed="R061" n="0063b16"/>義空。中道理中。實無有念可執著者。實無有念可
<lb ed="X" n="0803b14"/><lb ed="R061" n="0063b17"/>解脫者。何以故。有縛有解。皆是生滅。無著無解。無
<lb ed="X" n="0803b15"/><lb ed="R061" n="0063b18"/>生無滅。以無縛無解故。則無生住滅相之念法。以
<lb ed="X" n="0803b16"/><lb ed="R061" n="0064a01"/>無生住滅相之念法故。是則本元不動。本元不到。
<lb ed="X" n="0803b17"/><lb ed="R061" n="0064a02"/>旣本元不動。不到。則亦無去。無來。無來。則無動相。
<lb ed="X" n="0803b18"/><lb ed="R061" n="0064a03"/>覺其有生。無去。則無到相。覺其有滅。如是不動。不
<lb ed="X" n="0803b19"/><lb ed="R061" n="0064a04"/>到。無去。無來。是故無有生住滅之三相。作業受報。
<lb ed="X" n="0803b20"/><lb ed="R061" n="0064a05"/>一切皆空。能於諸所作業。幷受業者。爲一合相迴
<lb ed="X" n="0803b21"/><lb ed="R061" n="0064a06"/>向。入法界智也。一合相迴向者。其爲念心。無能無
<lb ed="X" n="0803b22"/><lb ed="R061" n="0064a07"/>所。能所無二。無縛。無解。縛解無二。無生。無滅。生滅
<lb ed="X" n="0803b23"/><lb ed="R061" n="0064a08"/>無二。無動。無到。動到無二。無來。無去。來去無二。無
<lb ed="X" n="0803b24"/><lb ed="R061" n="0064a09"/>業。無報。業報無二。是爲一合相迴向也。入法界智
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0803c" n="0803c"/>
<lb ed="X" n="0803c01"/><lb ed="R061" n="0064a10"/>者。入。卽趣向之義。法界。卽十法界。乃一切衆生本
<lb ed="X" n="0803c02"/><lb ed="R061" n="0064a11"/>有之心。一切諸佛所證之理。所謂心。佛。衆生。三無
<lb ed="X" n="0803c03"/><lb ed="R061" n="0064a12"/>差別也。智。卽能證法界平等之智。迴二諦理。向入
<lb ed="X" n="0803c04"/><lb ed="R061" n="0064a13"/>法界平等之理。迴二諦智。向入法界平等之智。以
<lb ed="X" n="0803c05"/><lb ed="R061" n="0064a14"/>法界智。契法界理。以法界理。<g ref="#CB04474">㳷</g>法界智。智理圓融。
<lb ed="X" n="0803c06"/><lb ed="R061" n="0064a15"/>無有迹象。入法界。有三處。因諸菩薩。根有利鈍。行
<lb ed="X" n="0803c07"/><lb ed="R061" n="0064a16"/>有淺深。以所入不同故。一者。十住初心。以利根者。
<lb ed="X" n="0803c08"/><lb ed="R061" n="0064a17"/>能破無明。卽得證入法界平等之理。得不退轉。二
<lb ed="X" n="0803c09"/><lb ed="R061" n="0064a18"/>者。十向終心。衆行純熟。破除二障。故得證入法界
<lb ed="X" n="0803c10"/><lb ed="R061" n="0064b01"/>平等之理。三者。初地初心。於前行向十功德品具
<lb ed="X" n="0803c11"/><lb ed="R061" n="0064b02"/>處。至於初地初心證入法界。三德圓融。三身自在。
<lb ed="X" n="0803c12"/><lb ed="R061" n="0064b03"/>是名三處證入法界。此是第二終心入法界也。慧
<lb ed="X" n="0803c13"/><lb ed="R061" n="0064b04"/>慧相乘。至生滅一時一節。申明一合迴向。入法界
<lb ed="X" n="0803c14"/><lb ed="R061" n="0064b05"/>義。慧慧相乘。卽智。乘乘寂滅。卽理。由入法界智故。
<lb ed="X" n="0803c15"/><lb ed="R061" n="0064b06"/>轉六念之慧乘。入法界之慧乘。轉六念之理乘。入
<lb ed="X" n="0803c16"/><lb ed="R061" n="0064b07"/>法界之理乘。所謂廣大如法性。究竟如虗空。窮未
<lb ed="X" n="0803c17"/><lb ed="R061" n="0064b08"/>來際。無有間斷故。<g ref="#CB08504">𦦨</g>燄無常。光光無無。此二句者。
<lb ed="X" n="0803c18"/><lb ed="R061" n="0064b09"/>乃卽智慧破惑之象。<g ref="#CB08504">𦦨</g>燄光光。卽能滅之智慧。無
<lb ed="X" n="0803c19"/><lb ed="R061" n="0064b10"/>常無無。卽所滅之無明。菩薩智慧。如火之<g ref="#CB08504">𦦨</g>。衆生
<lb ed="X" n="0803c20"/><lb ed="R061" n="0064b11"/>煩惱。如薪之燒。以智慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。燒煩惱薪。淨盡無餘。如
<lb ed="X" n="0803c21"/><lb ed="R061" n="0064b12"/>火之<g ref="#CB08504">𦦨</g>。能燒大地草木。淨盡無餘。又以菩薩智慧。
<lb ed="X" n="0803c22"/><lb ed="R061" n="0064b13"/>如火之光。衆生無明。如室之暗。以智慧光。照無明
<lb ed="X" n="0803c23"/><lb ed="R061" n="0064b14"/>暗。無幽不燭。菩薩以中道觀。第一義空。破無明惑。
<lb ed="X" n="0803c24"/><lb ed="R061" n="0064b15"/>無障不除。無理不顯也。生生不起等者。旣是<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0804a" n="0804a"/>
<lb ed="X" n="0804a01"/><lb ed="R061" n="0064b16"/>無常。光光無無。是則生而無生。起而不起。是以無
<lb ed="X" n="0804a02"/><lb ed="R061" n="0064b17"/>生無起。卽轉易空道也。言轉易空道者。卽迴向義。
<lb ed="X" n="0804a03"/><lb ed="R061" n="0064b18"/>轉。卽轉迴。易。卽易向。轉無明。易眞如。轉煩惱。易菩
<lb ed="X" n="0804a04"/><lb ed="R061" n="0065a01"/>提。轉生死。易涅槃。惟其轉易如此。是以轉而不轉。
<lb ed="X" n="0804a05"/><lb ed="R061" n="0065a02"/>不轉而轉。故能變前轉後等也。變前轉後一句。卽
<lb ed="X" n="0804a06"/><lb ed="R061" n="0065a03"/>轉滅相無明。爲不滅相。變轉化化一句。卽轉住相
<lb ed="X" n="0804a07"/><lb ed="R061" n="0065a04"/>無明。爲無住相。化轉轉變一句。卽轉生相無明。爲
<lb ed="X" n="0804a08"/><lb ed="R061" n="0065a05"/>無生相。不云轉異相者。正是本位所破。故不言也。
<lb ed="X" n="0804a09"/><lb ed="R061" n="0065a06"/>同時同住等者。釋承四相相依而有。同一覺故。所
<lb ed="X" n="0804a10"/><lb ed="R061" n="0065a07"/>以<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>一相。生滅一時。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>一相。始本無二。同一
<lb ed="X" n="0804a11"/><lb ed="R061" n="0065a08"/>覺故。生滅一時。四相平等。猶若交蘆。相依而立也。
<lb ed="X" n="0804a12"/><lb ed="R061" n="0065a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0804a1201" n="0804a1201"/><anchor xml:id="beg0804a1201" n="0804a1201"/>已<anchor xml:id="end0804a1201"/>變下等五句。此又統結生住異滅。四相平等。三
<lb ed="X" n="0804a13"/><lb ed="R061" n="0065a10"/>覺無二。言<anchor xml:id="nkr_note_add_0804a1301" n="0804a1301"/><anchor xml:id="beg0804a1301" n="0804a1301"/>已<anchor xml:id="end0804a1301"/>變者。卽過去生滅也。言未變者。卽未
<lb ed="X" n="0804a14"/><lb ed="R061" n="0065a11"/>來生滅也。變變者。卽現前生滅也。化亦得一者。例
<lb ed="X" n="0804a15"/><lb ed="R061" n="0065a12"/>上結之。雖云三世迭遷。以法界智照之。實無動到
<lb ed="X" n="0804a16"/><lb ed="R061" n="0065a13"/>去來。四相平等。故云。化亦得一。所謂纔生。卽有滅。
<lb ed="X" n="0804a17"/><lb ed="R061" n="0065a14"/>不爲愚者說也。受亦如是者。承上旣三世所變生
<lb ed="X" n="0804a18"/><lb ed="R061" n="0065a15"/>滅之法。亦得一。是則能覺生滅之心。亦得一也。故
<lb ed="X" n="0804a19"/><lb ed="R061" n="0065a16"/>云。受亦如是。如是念心。是乃佛子無相念心之迴
<lb ed="X" n="0804a20"/><lb ed="R061" n="0065a17"/>向也。</p>
<lb ed="X" n="0804a21"/><lb ed="R061" n="0065a18"/><p xml:id="pX38p0804a2101">○三深心位<note place="inline">又云迴向心位</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0804a22"/><lb ed="R061" n="0065b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0804a2201">若佛子。深心者。第一義空。於實法空智。照有實諦。業
<lb ed="X" n="0804a23"/><lb ed="R061" n="0065b02"/>道相續。因緣中道。名爲實諦。假名諸法我人主者。名
<lb ed="X" n="0804a24"/><lb ed="R061" n="0065b03"/>爲世諦。於此二有諦。深深入空。而無去來。幻化受果
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0804b" n="0804b"/>
<lb ed="X" n="0804b01"/><lb ed="R061" n="0065b04"/>而無受。故深深心解脫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0804b02"/><lb ed="R061" n="0065b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0804b0201">此釋深心迴向義也。別經名等一切諸佛迴向。謂
<lb ed="X" n="0804b03"/><lb ed="R061" n="0065b06"/>三世佛法。一切時能行故。若佛子。深心者。二句標
<lb ed="X" n="0804b04"/><lb ed="R061" n="0065b07"/>定。第一義空。至下深深入空一節。正明深心迴向。
<lb ed="X" n="0804b05"/><lb ed="R061" n="0065b08"/>言深心者。非對淺而言也。乃是最深之深。故名深
<lb ed="X" n="0804b06"/><lb ed="R061" n="0065b09"/>心。第一義空者。卽一眞法界。大空之理。於實法空
<lb ed="X" n="0804b07"/><lb ed="R061" n="0065b10"/>智者。卽一眞法界。大空之智。以法界智。入法界理。
<lb ed="X" n="0804b08"/><lb ed="R061" n="0065b11"/>理智圓融。法界無礙。卽以法界理智。而起慧照。照
<lb ed="X" n="0804b09"/><lb ed="R061" n="0065b12"/>有實諦。有。卽俗諦。實。卽眞諦。然此眞諦。非離俗諦
<lb ed="X" n="0804b10"/><lb ed="R061" n="0065b13"/>之外別有。乃卽業道相續。無明。老死。十二因緣。於
<lb ed="X" n="0804b11"/><lb ed="R061" n="0065b14"/>其因緣和合法中。本來不遷不變之道。名爲實諦。
<lb ed="X" n="0804b12"/><lb ed="R061" n="0065b15"/>業道。卽第八賴耶識。名爲業相。相續。卽第七末那
<lb ed="X" n="0804b13"/><lb ed="R061" n="0065b16"/>識。名爲相續。總該三細。六粗之法。因緣卽三細。六
<lb ed="X" n="0804b14"/><lb ed="R061" n="0065b17"/>粗。生滅和合之稱。所謂無明不覺生三細。境界爲
<lb ed="X" n="0804b15"/><lb ed="R061" n="0065b18"/>緣長六粗。又云業道。卽身口意。所作善惡行業。謂
<lb ed="X" n="0804b16"/><lb ed="R061" n="0066a01"/>此諸業之因。致受生死諸業之果。道。卽道路。能通
<lb ed="X" n="0804b17"/><lb ed="R061" n="0066a02"/>之義。謂此三道。更互相通。從煩惱通至業。從業通
<lb ed="X" n="0804b18"/><lb ed="R061" n="0066a03"/>至於苦。從苦復通至於煩惱。展轉相通。生死不絕。
<lb ed="X" n="0804b19"/><lb ed="R061" n="0066a04"/>是爲業道相續。和合因緣之法。繇是因緣和合。假
<lb ed="X" n="0804b20"/><lb ed="R061" n="0066a05"/>名諸法。致使凡夫外道。妄計我人執爲主者。名爲
<lb ed="X" n="0804b21"/><lb ed="R061" n="0066a06"/>世諦。世諦。遷流不實之謂。菩薩於此二有諦。深深
<lb ed="X" n="0804b22"/><lb ed="R061" n="0066a07"/>入空。二有諦者。卽上眞俗二諦。所言眞諦。亦名有
<lb ed="X" n="0804b23"/><lb ed="R061" n="0066a08"/>諦者何。對俗言眞。立眞遣俗。俱屬對待。卽非眞眞。
<lb ed="X" n="0804b24"/><lb ed="R061" n="0066a09"/>故亦名有諦。所謂言妄顯諸眞。妄眞同二妄也。又
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0804c" n="0804c"/>
<lb ed="X" n="0804c01"/><lb ed="R061" n="0066a10"/>二有者。有卽本有。眞常不變。故亦名有。所謂是法
<lb ed="X" n="0804c02"/><lb ed="R061" n="0066a11"/>住法位。世間相常住故。又云。因緣所生法。我說卽
<lb ed="X" n="0804c03"/><lb ed="R061" n="0066a12"/>是空。亦名爲假名。亦名中道義此也。深深入空者。
<lb ed="X" n="0804c04"/><lb ed="R061" n="0066a13"/>申明深心迴向之義。承上。菩薩以法界智。照眞了
<lb ed="X" n="0804c05"/><lb ed="R061" n="0066a14"/>眞。照俗了俗。於此二諦。了無二法。合爲一理。深深
<lb ed="X" n="0804c06"/><lb ed="R061" n="0066a15"/>迴向。一眞法界。平等大空之理。故云。深深入空。所
<lb ed="X" n="0804c07"/><lb ed="R061" n="0066a16"/>謂。眞不立。妄本空。有無俱遣不空空者此也。而無
<lb ed="X" n="0804c08"/><lb ed="R061" n="0066a17"/>去來等者。此總結承深心迴向之義。旣於此二有
<lb ed="X" n="0804c09"/><lb ed="R061" n="0066a18"/>諦。深深入空。而空理中。自無生滅去來。幻化受受
<lb ed="X" n="0804c10"/><lb ed="R061" n="0066b01"/>果報。而無受受幻化之果報故。是名深深心解脫
<lb ed="X" n="0804c11"/><lb ed="R061" n="0066b02"/>也。又深深心解脫者。聲聞。修生滅四諦法。證人空
<lb ed="X" n="0804c12"/><lb ed="R061" n="0066b03"/>理。名淺解脫。緣覺。修無生四諦法。證法空理。名深
<lb ed="X" n="0804c13"/><lb ed="R061" n="0066b04"/>解脫。菩薩以法界智。卽觀空假不二。眞俗互融。深
<lb ed="X" n="0804c14"/><lb ed="R061" n="0066b05"/>之又深。故云。深深心解脫也。</p>
<lb ed="X" n="0804c15"/><lb ed="R061" n="0066b06"/><p xml:id="pX38p0804c1501">○四達心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0804c16"/><lb ed="R061" n="0066b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0804c1601">若佛子。達照者。忍順一切實性。性性。無縛。無解。無礙
<lb ed="X" n="0804c17"/><lb ed="R061" n="0066b08"/>法達。義達。辭達。敎化達。三世因果。衆生根行。如如。不
<lb ed="X" n="0804c18"/><lb ed="R061" n="0066b09"/>合。不散。無實用。無用。無名用。用用一切空。空空照達
<lb ed="X" n="0804c19"/><lb ed="R061" n="0066b10"/>空。名爲通達一切法空。空空如如。相不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0804c20"/><lb ed="R061" n="0066b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0804c2001">此釋達心迴向義也。別經名爲至一切處迴向。謂
<lb ed="X" n="0804c21"/><lb ed="R061" n="0066b12"/>以大願力。入諸佛土。供養一切佛故。若佛子達照
<lb ed="X" n="0804c22"/><lb ed="R061" n="0066b13"/>者。標定。忍順一切實性。至敎化達一節。正明達照
<lb ed="X" n="0804c23"/><lb ed="R061" n="0066b14"/>體用中道觀智迴向之義。達。卽通達。照。卽明照。謂
<lb ed="X" n="0804c24"/><lb ed="R061" n="0066b15"/>通達事理。照了無礙。二義合言。故云達照。此卽能
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0805a" n="0805a"/>
<lb ed="X" n="0805a01"/><lb ed="R061" n="0066b16"/>證之智。忍順一切實性者。此卽所證之理。忍。卽忍
<lb ed="X" n="0805a02"/><lb ed="R061" n="0066b17"/>可忍證也。順。卽隨順無違也。以是忍證法界之理。
<lb ed="X" n="0805a03"/><lb ed="R061" n="0066b18"/>順隨法界之性。故能了達一切諸法之性。皆卽法
<lb ed="X" n="0805a04"/><lb ed="R061" n="0067a01"/>界眞實之性。故云。忍順一切實性。性性。無縛。無解。
<lb ed="X" n="0805a05"/><lb ed="R061" n="0067a02"/>三句承上。旣觀一切法性。皆法界性。卽此一切法
<lb ed="X" n="0805a06"/><lb ed="R061" n="0067a03"/>性之性。本自如如。本來無縛。本來無解。無縛。卽無
<lb ed="X" n="0805a07"/><lb ed="R061" n="0067a04"/>生死。無解。卽無涅槃。經云。一切衆生。皆卽涅槃。本
<lb ed="X" n="0805a08"/><lb ed="R061" n="0067a05"/>來自滅。不復更滅。以是情與無情。一體無差。本來
<lb ed="X" n="0805a09"/><lb ed="R061" n="0067a06"/>淸淨。故云性性。無縛。無解。無礙法達等者。申明達
<lb ed="X" n="0805a10"/><lb ed="R061" n="0067a07"/>照之義。上明觀照諸法。體性無差。此明觀照諸法。
<lb ed="X" n="0805a11"/><lb ed="R061" n="0067a08"/>相用不異。無礙二字。貫下法達。義達。辭達。敎化達。
<lb ed="X" n="0805a12"/><lb ed="R061" n="0067a09"/>四種無礙智也。法達者。卽法無礙智。謂得此智。卽
<lb ed="X" n="0805a13"/><lb ed="R061" n="0067a10"/>能通達世出世間。一切諸法名字差別。分別演說。
<lb ed="X" n="0805a14"/><lb ed="R061" n="0067a11"/>無滯礙故。義達者。卽義無礙智。謂得此智。卽能了
<lb ed="X" n="0805a15"/><lb ed="R061" n="0067a12"/>知一切諸法差別名字。義趣玅理。隨順宣揚。無滯
<lb ed="X" n="0805a16"/><lb ed="R061" n="0067a13"/>礙故。辭達者。卽辭無礙智。謂得此智。能於諸法名
<lb ed="X" n="0805a17"/><lb ed="R061" n="0067a14"/>字義理。隨順一切衆生。種種根性。殊方異語。爲其
<lb ed="X" n="0805a18"/><lb ed="R061" n="0067a15"/>演說。能令衆生。各各得解。辨說通達。一切法性。無
<lb ed="X" n="0805a19"/><lb ed="R061" n="0067a16"/>滯礙故。敎化達者。卽樂說無礙智。謂得此智。卽能
<lb ed="X" n="0805a20"/><lb ed="R061" n="0067a17"/>隨順一切衆生。種種根性。所樂聞法。而爲說之。通
<lb ed="X" n="0805a21"/><lb ed="R061" n="0067a18"/>達圓融。無滯礙故。三世等者。詳釋上義。言三世因
<lb ed="X" n="0805a22"/><lb ed="R061" n="0067b01"/>果者。卽釋上法達義。謂此佛子。於諸法中。了達過
<lb ed="X" n="0805a23"/><lb ed="R061" n="0067b02"/>現未來。善惡之因。卽感過現未來。苦樂之果。是以
<lb ed="X" n="0805a24"/><lb ed="R061" n="0067b03"/>三世因果。相續無窮。一一了故。衆生根行者。釋上
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0805b" n="0805b"/>
<lb ed="X" n="0805b01"/><lb ed="R061" n="0067b04"/>辭達。敎化達二義。謂諸衆生根行。有貪瞋癡等業
<lb ed="X" n="0805b02"/><lb ed="R061" n="0067b05"/>繫苦衆生。有戒定慧等解脫樂衆生。而諸衆生。有
<lb ed="X" n="0805b03"/><lb ed="R061" n="0067b06"/>利根鈍根者。有非鈍非利者。有善性惡性者。有非
<lb ed="X" n="0805b04"/><lb ed="R061" n="0067b07"/>善非惡者。種種根性種子差別。而起種種現行差
<lb ed="X" n="0805b05"/><lb ed="R061" n="0067b08"/>別。菩薩觀根逗敎。一一通達方便說故。如如。不合。
<lb ed="X" n="0805b06"/><lb ed="R061" n="0067b09"/>不散。此三句者。總釋上三種義。謂卽了達三世因
<lb ed="X" n="0805b07"/><lb ed="R061" n="0067b10"/>果。衆生根行。世出世間。生滅染淨。一切諸法。皆如
<lb ed="X" n="0805b08"/><lb ed="R061" n="0067b11"/>如相。本無三世因果。本無衆生根行。本來平等。不
<lb ed="X" n="0805b09"/><lb ed="R061" n="0067b12"/>合。不散。無生。無滅。不合。卽無生也。不散。卽無滅也。
<lb ed="X" n="0805b10"/><lb ed="R061" n="0067b13"/>故名如如不合不散。無實用等者。展轉釋明無合
<lb ed="X" n="0805b11"/><lb ed="R061" n="0067b14"/>無散之義。謂旣了達無合無散。卽一切法。當體本
<lb ed="X" n="0805b12"/><lb ed="R061" n="0067b15"/>空。何有實用。是故無實用也。無用。無名用。用用一
<lb ed="X" n="0805b13"/><lb ed="R061" n="0067b16"/>切空者。蓋謂實以名顯。名得其用。其名。其用。依實
<lb ed="X" n="0805b14"/><lb ed="R061" n="0067b17"/>而立。旣無實體。則無實用。旣無實用。則無有名。名
<lb ed="X" n="0805b15"/><lb ed="R061" n="0067b18"/>實二用。皆是假立。各無自性。各無自相。一切皆空。
<lb ed="X" n="0805b16"/><lb ed="R061" n="0068a01"/>本自如如。何有其名。何有其用。所以用用一切空
<lb ed="X" n="0805b17"/><lb ed="R061" n="0068a02"/>也。空空照達空者。謂以所照諸法。旣無實體。無有
<lb ed="X" n="0805b18"/><lb ed="R061" n="0068a03"/>實名。則此能照觀智。亦無照無達也。名爲通達一
<lb ed="X" n="0805b19"/><lb ed="R061" n="0068a04"/>切法空者。以是空空照達空故。是故名爲通達一
<lb ed="X" n="0805b20"/><lb ed="R061" n="0068a05"/>切法空。經云。若人通達無我法者。如來說名眞是
<lb ed="X" n="0805b21"/><lb ed="R061" n="0068a06"/>菩薩此也。空空如如。相不可得。此二句者。總結無
<lb ed="X" n="0805b22"/><lb ed="R061" n="0068a07"/>相照達迴向之義。空空。卽法界理。如如。卽法界智。
<lb ed="X" n="0805b23"/><lb ed="R061" n="0068a08"/>以是如理如智之道。離諸名字言說心緣等相。故
<lb ed="X" n="0805b24"/><lb ed="R061" n="0068a09"/>云。空空如如相不可得。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0805c" n="0805c"/>
<lb ed="X" n="0805c01"/><lb ed="R061" n="0068a10"/><p xml:id="pX38p0805c0101">○五直心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0805c02"/><lb ed="R061" n="0068a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0805c0201">若佛子。直者。直照。取緣神我。入無生智。無明神我空。
<lb ed="X" n="0805c03"/><lb ed="R061" n="0068a12"/>空中空。空空理心。在有。在無。而不壞道種子。無漏中
<lb ed="X" n="0805c04"/><lb ed="R061" n="0068a13"/>道一觀。而敎化一切十方衆生。轉一切衆生。皆薩婆
<lb ed="X" n="0805c05"/><lb ed="R061" n="0068a14"/>若。空直。直性直行。於空三界生者。結縛而不受。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0805c06"/><lb ed="R061" n="0068a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0805c0601">此釋直心迴向義也。別經名無盡功德藏迴向。菩
<lb ed="X" n="0805c07"/><lb ed="R061" n="0068a16"/>薩恒以常住大法。授與前人故。若佛子。直者。標定。
<lb ed="X" n="0805c08"/><lb ed="R061" n="0068a17"/>直照。至無漏中道一觀一節。正明直心體用中道
<lb ed="X" n="0805c09"/><lb ed="R061" n="0068a18"/>觀智迴向之義。所言直照。謂正直照物而無私曲
<lb ed="X" n="0805c10"/><lb ed="R061" n="0068b01"/>之義。菩薩證入中道法界理智。而起觀照。直照諸
<lb ed="X" n="0805c11"/><lb ed="R061" n="0068b02"/>法。自他體性。一切平等。無委曲相。是爲直者之直
<lb ed="X" n="0805c12"/><lb ed="R061" n="0068b03"/>照也。取緣神我。入無生智。此二句者。釋上直照之
<lb ed="X" n="0805c13"/><lb ed="R061" n="0068b04"/>義。取緣神我。卽第六識分別之我。以能取能緣。故
<lb ed="X" n="0805c14"/><lb ed="R061" n="0068b05"/>名取緣。六識。名神我者。以二乘人。不知有七八識。
<lb ed="X" n="0805c15"/><lb ed="R061" n="0068b06"/>依六根門頭。六識。三毒。建立染淨根本。所以名此
<lb ed="X" n="0805c16"/><lb ed="R061" n="0068b07"/>六識。爲神我也。以阿賴耶。人所難測故耳。言入無
<lb ed="X" n="0805c17"/><lb ed="R061" n="0068b08"/>生智者。謂此十向菩薩。以法界智。觀察無明煩惱
<lb ed="X" n="0805c18"/><lb ed="R061" n="0068b09"/>體性本空。將登地時。<anchor xml:id="nkr_note_add_0805c1801" n="0805c1801"/><anchor xml:id="beg0805c1801" n="0805c1801"/>已<anchor xml:id="end0805c1801"/>離分別我法二執。故云入
<lb ed="X" n="0805c19"/><lb ed="R061" n="0068b10"/>無生智。無明神我空者。卽第七識。俱生所執。自內
<lb ed="X" n="0805c20"/><lb ed="R061" n="0068b11"/>之我。此繇無明熏習所起。微細難知。至七地後。方
<lb ed="X" n="0805c21"/><lb ed="R061" n="0068b12"/>捨諸外道執。此第八藏識。謂之自性冥諦。二十五
<lb ed="X" n="0805c22"/><lb ed="R061" n="0068b13"/>諦。以此藏識爲冥初諦。故此識。非諸凡夫所知。亦
<lb ed="X" n="0805c23"/><lb ed="R061" n="0068b14"/>非二乘智慧所覺。謂依菩薩從初正信。發心觀察。
<lb ed="X" n="0805c24"/><lb ed="R061" n="0068b15"/>若證法身。得少分知。乃至菩薩地盡。不能盡知。唯
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0806a" n="0806a"/>
<lb ed="X" n="0806a01"/><lb ed="R061" n="0068b16"/>佛窮了。是以三賢菩薩。起眞觀解。深觀藏識緣起。
<lb ed="X" n="0806a02"/><lb ed="R061" n="0068b17"/>雖未頓破無明。亦了緣起體空。故云。無明神我空。
<lb ed="X" n="0806a03"/><lb ed="R061" n="0068b18"/>空中空者。此釋無明體本空義。謂此般若眞空實
<lb ed="X" n="0806a04"/><lb ed="R061" n="0069a01"/>相體中。卽無明空相。尙不可得。寧有無明相耶。故
<lb ed="X" n="0806a05"/><lb ed="R061" n="0069a02"/>云空中空也。空空理心等者。此釋照體不空之義。
<lb ed="X" n="0806a06"/><lb ed="R061" n="0069a03"/>謂上無明之空。卽空有也。空中之空。卽空無也。是
<lb ed="X" n="0806a07"/><lb ed="R061" n="0069a04"/>空。猶被有無可壞。而此空空理心。在有時。不滯有。
<lb ed="X" n="0806a08"/><lb ed="R061" n="0069a05"/>不被有壞。在無時。不沉無。不被無壞。故云。在有在
<lb ed="X" n="0806a09"/><lb ed="R061" n="0069a06"/>無。而不壞道種子。道種子者。乃卽菩提道性。金剛
<lb ed="X" n="0806a10"/><lb ed="R061" n="0069a07"/>種子。以此中道體性。爲成佛眞種子。常無變故。無
<lb ed="X" n="0806a11"/><lb ed="R061" n="0069a08"/>漏中道一觀。至結縛而不受一節。申明直心體用
<lb ed="X" n="0806a12"/><lb ed="R061" n="0069a09"/>之功。結顯中道觀智之益。所言不壞道種子者。謂
<lb ed="X" n="0806a13"/><lb ed="R061" n="0069a10"/>以無漏中道平等一觀。卽以一觀圓照。所以在有。
<lb ed="X" n="0806a14"/><lb ed="R061" n="0069a11"/>轉有。在無轉無。而能敎化一切十方執有執無衆
<lb ed="X" n="0806a15"/><lb ed="R061" n="0069a12"/>生。離有無相。皆轉一切衆生。俱入薩婆若海。平等
<lb ed="X" n="0806a16"/><lb ed="R061" n="0069a13"/>大空。無餘涅槃。正直之道。所以不被物壞。而能壞
<lb ed="X" n="0806a17"/><lb ed="R061" n="0069a14"/>物。人不能轉。而能轉人。是菩薩。皆以直性直行。自
<lb ed="X" n="0806a18"/><lb ed="R061" n="0069a15"/>成成人。入薩婆若也。於空等者。釋直性直行義。菩
<lb ed="X" n="0806a19"/><lb ed="R061" n="0069a16"/>薩示現受生。往來三界。應緣而來。應緣而去。皆以
<lb ed="X" n="0806a20"/><lb ed="R061" n="0069a17"/>直性。而行直行。不與法縛。不求法脫。不厭生死。不
<lb ed="X" n="0806a21"/><lb ed="R061" n="0069a18"/>愛涅槃。無所罣礙。猶若虗空。所謂不如三界。見於
<lb ed="X" n="0806a22"/><lb ed="R061" n="0069b01"/>三界。故云。於空三界生者。結縛而不受也。</p>
<lb ed="X" n="0806a23"/><lb ed="R061" n="0069b02"/><p xml:id="pX38p0806a2301">○六不退心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0806a24"/><lb ed="R061" n="0069b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0806a2401">若佛子。不退心者。不入一切凡夫地。不起新長養諸
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0806b" n="0806b"/>
<lb ed="X" n="0806b01"/><lb ed="R061" n="0069b04"/>見。亦復不起集因。相似我人。入三界業。亦行空。而不
<lb ed="X" n="0806b02"/><lb ed="R061" n="0069b05"/>住退解脫。於第一中道一合行。故不行退。本際無二
<lb ed="X" n="0806b03"/><lb ed="R061" n="0069b06"/>故。而不念退。空生觀智如如。相續乘乘。心入不二。常
<lb ed="X" n="0806b04"/><lb ed="R061" n="0069b07"/>空生心。一道一淨。爲不退一道一照。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0806b05"/><lb ed="R061" n="0069b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0806b0501">此釋不退心迴向義也。別經名入一切平等善根
<lb ed="X" n="0806b06"/><lb ed="R061" n="0069b09"/>迴向。謂行無漏善善。而不二故。若佛子。不退心者。
<lb ed="X" n="0806b07"/><lb ed="R061" n="0069b10"/>標定。不入一切凡夫地。至亦行空一節。正明不退
<lb ed="X" n="0806b08"/><lb ed="R061" n="0069b11"/>心體用中道觀智迴向之義。不退心者。謂不退入
<lb ed="X" n="0806b09"/><lb ed="R061" n="0069b12"/>一切凡夫地故。一切凡夫。總擧三界衆生。菩薩照
<lb ed="X" n="0806b10"/><lb ed="R061" n="0069b13"/>破三界見思煩惱等惑。將隣聖地。故此不入。旣以
<lb ed="X" n="0806b11"/><lb ed="R061" n="0069b14"/>不入一切凡夫地故。則不起新長養外道諸見。不
<lb ed="X" n="0806b12"/><lb ed="R061" n="0069b15"/>但不起長養。亦復不起集因。所謂因窮而果喪也。
<lb ed="X" n="0806b13"/><lb ed="R061" n="0069b16"/>雖然示生三界。實非業繫。似有我人。而三界業。亦
<lb ed="X" n="0806b14"/><lb ed="R061" n="0069b17"/>行空矣。此上總明不退。向下別明不退。其義有三。
<lb ed="X" n="0806b15"/><lb ed="R061" n="0069b18"/>一位不退。二行不退。三念不退。不住退解脫者。卽
<lb ed="X" n="0806b16"/><lb ed="R061" n="0070a01"/>別明位不退不住之義。謂此菩薩寶位。不同聲聞
<lb ed="X" n="0806b17"/><lb ed="R061" n="0070a02"/>之位。住著解脫涅槃。故云不住解脫。問。何名不退。
<lb ed="X" n="0806b18"/><lb ed="R061" n="0070a03"/>答。此菩薩。於第一義諦中道理中。一合行。故得位
<lb ed="X" n="0806b19"/><lb ed="R061" n="0070a04"/>不退也。不行退者。卽別明行不退之義。謂菩薩行。
<lb ed="X" n="0806b20"/><lb ed="R061" n="0070a05"/>不同四諦還滅之行。有住有退。此達根本菩提。眞
<lb ed="X" n="0806b21"/><lb ed="R061" n="0070a06"/>如實際。智理一如。無二之行。故得行不退也。而不
<lb ed="X" n="0806b22"/><lb ed="R061" n="0070a07"/>念退者。卽別明念不退之義。謂此菩薩之念。不同
<lb ed="X" n="0806b23"/><lb ed="R061" n="0070a08"/>念空無相無作。有念無念。分別取捨。此以空生觀
<lb ed="X" n="0806b24"/><lb ed="R061" n="0070a09"/>智。照了諸法。皆如如相。是故無念而念。念而無念。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0806c" n="0806c"/>
<lb ed="X" n="0806c01"/><lb ed="R061" n="0070a10"/>以無念境。是名念不退也。相續乘乘。心入不二。此
<lb ed="X" n="0806c02"/><lb ed="R061" n="0070a11"/>二句者承上。謂乃不但行念不退。且亦不住。以能
<lb ed="X" n="0806c03"/><lb ed="R061" n="0070a12"/>相續乘乘。心入不二。言相續乘乘者。謂以行念不
<lb ed="X" n="0806c04"/><lb ed="R061" n="0070a13"/>退。毫無間斷。故云相續乘乘。言心入不二者。謂境
<lb ed="X" n="0806c05"/><lb ed="R061" n="0070a14"/>智如如故。常空生心者。釋上相續乘乘我空之義。
<lb ed="X" n="0806c06"/><lb ed="R061" n="0070a15"/>一道一淨等者。釋上心入不二。法空之義。一道卽
<lb ed="X" n="0806c07"/><lb ed="R061" n="0070a16"/>中觀。一淨。卽空觀。是以空而不空。能爲不退一道
<lb ed="X" n="0806c08"/><lb ed="R061" n="0070a17"/>一照也。一道。卽中觀。一照。卽假觀。是以二邊不住。
<lb ed="X" n="0806c09"/><lb ed="R061" n="0070a18"/>中道不立。直趨無餘不二大涅槃果海。所謂應無
<lb ed="X" n="0806c10"/><lb ed="R061" n="0070b01"/>所住。而生其心。如是住持。如是行門。如是念心。是
<lb ed="X" n="0806c11"/><lb ed="R061" n="0070b02"/>名佛子不退心迴向之義也。</p>
<lb ed="X" n="0806c12"/><lb ed="R061" n="0070b03"/><p xml:id="pX38p0806c1201">○七大乘心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0806c13"/><lb ed="R061" n="0070b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0806c1301">若佛子。獨大乘心者。解解一空故。一切行心。名一乘。
<lb ed="X" n="0806c14"/><lb ed="R061" n="0070b05"/>乘一空智。智乘行乘。乘智心心。任載任用。任載。任一
<lb ed="X" n="0806c15"/><lb ed="R061" n="0070b06"/>切衆生。度三界河。結縛河。生滅河。行者。坐乘任用。載
<lb ed="X" n="0806c16"/><lb ed="R061" n="0070b07"/>用智乘。趣入佛海故。一切衆生。未得空智任用。不名
<lb ed="X" n="0806c17"/><lb ed="R061" n="0070b08"/>爲大乘。<anchor xml:id="nkr_note_add_0806c1701" n="0806c1701"/><anchor xml:id="beg0806c1701" n="0806c1701"/>但<anchor xml:id="end0806c1701"/>名乘。得度苦海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0806c18"/><lb ed="R061" n="0070b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0806c1801">此釋獨大乘心迴向之義也。別經名等隨順一切
<lb ed="X" n="0806c19"/><lb ed="R061" n="0070b10"/>衆生迴向。謂觀一切善惡。無二相故。若佛子等二
<lb ed="X" n="0806c20"/><lb ed="R061" n="0070b11"/>句標定。解解一空故。至智乘行乘一節。正明獨大
<lb ed="X" n="0806c21"/><lb ed="R061" n="0070b12"/>乘心體用中道觀智迴向之義。所云獨大乘心者。
<lb ed="X" n="0806c22"/><lb ed="R061" n="0070b13"/>謂獨大無外也。大。卽當體立名。就義爲稱。乘。乃運
<lb ed="X" n="0806c23"/><lb ed="R061" n="0070b14"/>載爲功。廣博爲義。揀非聲聞辟支佛乘。亦非住行
<lb ed="X" n="0806c24"/><lb ed="R061" n="0070b15"/>位乘。乃迴向終心。中道大乘也。解解一空等者。正
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0807a" n="0807a"/>
<lb ed="X" n="0807a01"/><lb ed="R061" n="0070b16"/>釋獨大乘心之義。上解。卽是能解法界廣大之智。
<lb ed="X" n="0807a02"/><lb ed="R061" n="0070b17"/>下解。乃卽所解法界廣大之理。以智契理。二俱平
<lb ed="X" n="0807a03"/><lb ed="R061" n="0070b18"/>等。了無能所。故云解解一空故。一切行心。名一乘
<lb ed="X" n="0807a04"/><lb ed="R061" n="0071a01"/>者。謂卽以此法界理智。而起法界行心。是故一切
<lb ed="X" n="0807a05"/><lb ed="R061" n="0071a02"/>之行。卽法界行。一切之心。卽法界心。故云。一切行
<lb ed="X" n="0807a06"/><lb ed="R061" n="0071a03"/>心。名一乘也。乘一空智等者。此釋智行雙運之義。
<lb ed="X" n="0807a07"/><lb ed="R061" n="0071a04"/>謂乘一乘之空智故。而顯乘一乘之空理也。以一
<lb ed="X" n="0807a08"/><lb ed="R061" n="0071a05"/>乘空理故。而起一乘空行。繇一乘空行故。而運一
<lb ed="X" n="0807a09"/><lb ed="R061" n="0071a06"/>乘空理。若非乘一乘之空智。斷然不能破衆生堅
<lb ed="X" n="0807a10"/><lb ed="R061" n="0071a07"/>固之迷。非乘一乘之空行。則亦不能成衆生眞實
<lb ed="X" n="0807a11"/><lb ed="R061" n="0071a08"/>之德也。是故智起惑亡。行興道成。以是智行雙乘。
<lb ed="X" n="0807a12"/><lb ed="R061" n="0071a09"/>廣化衆生。到涅槃城。無諸難事。如鳥二翼。一擧萬
<lb ed="X" n="0807a13"/><lb ed="R061" n="0071a10"/>里。亦如目足相資。直抵中堂。故云。乘一空智。智乘
<lb ed="X" n="0807a14"/><lb ed="R061" n="0071a11"/>行乘也。乘智心心。至趨入佛海故一節。申明獨大
<lb ed="X" n="0807a15"/><lb ed="R061" n="0071a12"/>乘義。乘智心心。任載任用。此二句者承上。繇乘大
<lb ed="X" n="0807a16"/><lb ed="R061" n="0071a13"/>乘空智。故能堪可心心大乘。任載任用。而任意運
<lb ed="X" n="0807a17"/><lb ed="R061" n="0071a14"/>爲也。云任載者。謂任一切衆生度三界河。幷結縛
<lb ed="X" n="0807a18"/><lb ed="R061" n="0071a15"/>河。生滅河也。一切衆生。總擧凡聖權小而言。言度
<lb ed="X" n="0807a19"/><lb ed="R061" n="0071a16"/>三界河者。度。卽度脫。三界。卽欲界。色界。無色界。河
<lb ed="X" n="0807a20"/><lb ed="R061" n="0071a17"/>者。漂流沒溺之義。以諸凡夫。沒溺愛河。不得出離。
<lb ed="X" n="0807a21"/><lb ed="R061" n="0071a18"/>今令乘此大乘得出三界。不致沒溺故也。結縛河
<lb ed="X" n="0807a22"/><lb ed="R061" n="0071b01"/>者。此度外道。見使執縛。以諸外道。有種種邪見執
<lb ed="X" n="0807a23"/><lb ed="R061" n="0071b02"/>縛。是故不得出離生死苦海。今令乘此大乘。得解
<lb ed="X" n="0807a24"/><lb ed="R061" n="0071b03"/>脫故。生滅河者。此度二乘生滅知見。以二乘人。生
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0807b" n="0807b"/>
<lb ed="X" n="0807b01"/><lb ed="R061" n="0071b04"/>滅知見未亡。而使乘此大乘。超變易生死故。上明
<lb ed="X" n="0807b02"/><lb ed="R061" n="0071b05"/>任載之義。向下明任用義。其任用者。謂此行者。坐
<lb ed="X" n="0807b03"/><lb ed="R061" n="0071b06"/>乘大乘任用。任意縱橫。自在無礙。以是能載能用。
<lb ed="X" n="0807b04"/><lb ed="R061" n="0071b07"/>皆以一空智乘。而趨入佛海故。佛海。卽玅覺果海
<lb ed="X" n="0807b05"/><lb ed="R061" n="0071b08"/>也。一切衆生等者。結顯獨大乘心之義。揀別小乘。
<lb ed="X" n="0807b06"/><lb ed="R061" n="0071b09"/>不得至此。何者。謂以一切衆生。未得一空智乘。任
<lb ed="X" n="0807b07"/><lb ed="R061" n="0071b10"/>載任用。不得名爲大乘。<anchor xml:id="nkr_note_add_0807b0701" n="0807b0701"/><anchor xml:id="beg0807b0701" n="0807b0701"/>但<anchor xml:id="end0807b0701"/>名爲乘。得度苦海。安住
<lb ed="X" n="0807b08"/><lb ed="R061" n="0071b11"/>化城。自善而<anchor xml:id="nkr_note_add_0807b0801" n="0807b0801"/><anchor xml:id="beg0807b0801" n="0807b0801"/>已<anchor xml:id="end0807b0801"/>。所以菩薩不與權小人同。故名獨
<lb ed="X" n="0807b09"/><lb ed="R061" n="0071b12"/>大乘心也。</p>
<lb ed="X" n="0807b10"/><lb ed="R061" n="0071b13"/><p xml:id="pX38p0807b1001">○八無相心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0807b11"/><lb ed="R061" n="0071b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0807b1101">若佛子。無相心者。妄想解脫。照般若波羅蜜無二。一
<lb ed="X" n="0807b12"/><lb ed="R061" n="0071b15"/>切結業。三世法。如如一諦。而行於無生空。自知得成
<lb ed="X" n="0807b13"/><lb ed="R061" n="0071b16"/>佛。一切佛。是我等師。一切賢聖。是我同學。皆同無生
<lb ed="X" n="0807b14"/><lb ed="R061" n="0071b17"/>空故。名無相心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0807b15"/><lb ed="R061" n="0071b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0807b1501">此釋無相心迴向之義也。別經名眞如相迴向。謂
<lb ed="X" n="0807b16"/><lb ed="R061" n="0072a01"/>心得自在。等三世佛。常照有無故。若佛子等二句
<lb ed="X" n="0807b17"/><lb ed="R061" n="0072a02"/>標定。妄想解脫。至如如一諦一節。此正明無相心
<lb ed="X" n="0807b18"/><lb ed="R061" n="0072a03"/>體用中道觀智迴向之義。無相心者。謂無妄想。及
<lb ed="X" n="0807b19"/><lb ed="R061" n="0072a04"/>與解脫。分別之心。妄想。是生死法。解脫。是涅槃法。
<lb ed="X" n="0807b20"/><lb ed="R061" n="0072a05"/>生死。卽此岸道。涅槃。卽彼岸道。以諸凡夫妄想。恒
<lb ed="X" n="0807b21"/><lb ed="R061" n="0072a06"/>居生死此岸。二乘<anchor xml:id="nkr_note_add_0807b2101" n="0807b2101"/><anchor xml:id="beg0807b2101" n="0807b2101"/>已<anchor xml:id="end0807b2101"/>得解脫。住著涅槃彼岸。菩薩
<lb ed="X" n="0807b22"/><lb ed="R061" n="0072a07"/>以般若大智慧。照了生死。及與涅槃。於此無相般
<lb ed="X" n="0807b23"/><lb ed="R061" n="0072a08"/>若波羅蜜中。實無二法。故云。照般若波羅蜜無二。
<lb ed="X" n="0807b24"/><lb ed="R061" n="0072a09"/>旣了妄想。解脫。無二法故。則一切結業法。三世因
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0807c" n="0807c"/>
<lb ed="X" n="0807c01"/><lb ed="R061" n="0072a10"/>果等法。皆卽如如一諦。無二理也。而行於無生空。
<lb ed="X" n="0807c02"/><lb ed="R061" n="0072a11"/>至皆同無生空故一節。此申明無相心觀照迴向
<lb ed="X" n="0807c03"/><lb ed="R061" n="0072a12"/>之義。謂上旣了妄想解脫。皆如如一諦。是以不住
<lb ed="X" n="0807c04"/><lb ed="R061" n="0072a13"/>生死此岸。亦卽不住涅槃彼岸。以不住故。而能常
<lb ed="X" n="0807c05"/><lb ed="R061" n="0072a14"/>行於無生空。以行無生空故。自知決定信得當來
<lb ed="X" n="0807c06"/><lb ed="R061" n="0072a15"/>成佛。亦知一切諸佛。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0807c0601" n="0807c0601"/><anchor xml:id="beg0807c0601" n="0807c0601"/>已<anchor xml:id="end0807c0601"/>成佛道者。是我等本源
<lb ed="X" n="0807c07"/><lb ed="R061" n="0072a16"/>師。一切三賢。十聖。是未成佛道者。是我等同學友。
<lb ed="X" n="0807c08"/><lb ed="R061" n="0072a17"/>何以故。皆同無生空故。所云皆同無生空者。謂諸
<lb ed="X" n="0807c09"/><lb ed="R061" n="0072a18"/>一切賢聖所修。以修此無生空。一切諸佛所證。以
<lb ed="X" n="0807c10"/><lb ed="R061" n="0072b01"/>證此無生空。故云。皆同無生空故。所以結顯名爲
<lb ed="X" n="0807c11"/><lb ed="R061" n="0072b02"/>無相心也。佛藏經云。釋迦如來因地。從過去遠劫
<lb ed="X" n="0807c12"/><lb ed="R061" n="0072b03"/>時。而以四事供養無量無邊一切諸佛。及佛弟子。
<lb ed="X" n="0807c13"/><lb ed="R061" n="0072b04"/>無空過者。而此諸佛。皆不記我。汝於來世。當得作
<lb ed="X" n="0807c14"/><lb ed="R061" n="0072b05"/>佛。何以故。以我有所得故。乃至最後供養普明如
<lb ed="X" n="0807c15"/><lb ed="R061" n="0072b06"/>來。方始與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟
<lb ed="X" n="0807c16"/><lb ed="R061" n="0072b07"/>尼。何以故。以我無所得故。無所得者。卽常行於無
<lb ed="X" n="0807c17"/><lb ed="R061" n="0072b08"/>生空。無生空者。卽無相心也。</p>
<lb ed="X" n="0807c18"/><lb ed="R061" n="0072b09"/><p xml:id="pX38p0807c1801">○九慧心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0807c19"/><lb ed="R061" n="0072b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0807c1901">若佛子。如如慧者。無量法界。無集。無受生。生生煩惱。
<lb ed="X" n="0807c20"/><lb ed="R061" n="0072b11"/>而不縛。一切法門。一切賢。所行道。一切聖。所觀法。所
<lb ed="X" n="0807c21"/><lb ed="R061" n="0072b12"/>有亦如是。一切佛。敎化方便法。我皆集在心中。外道
<lb ed="X" n="0807c22"/><lb ed="R061" n="0072b13"/>一切論。邪定功用。幻化。魔說。佛說。皆分別入二諦處。
<lb ed="X" n="0807c23"/><lb ed="R061" n="0072b14"/>非一非二。非有陰界入。是慧光明。光明照性。入一切
<lb ed="X" n="0807c24"/><lb ed="R061" n="0072b15"/>法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0808a" n="0808a"/>
<lb ed="X" n="0808a01"/><lb ed="R061" n="0072b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0808a0101">此釋慧心迴向之義也。別經名無縛無著解脫相
<lb ed="X" n="0808a02"/><lb ed="R061" n="0072b17"/>迴向。謂以般若。照三世諸法。是一合相故。若佛子
<lb ed="X" n="0808a03"/><lb ed="R061" n="0072b18"/>等二句標定。無量法界。至所有亦如是一節。正明
<lb ed="X" n="0808a04"/><lb ed="R061" n="0073a01"/>如如慧心體用中道觀智迴向之義。所言如如慧
<lb ed="X" n="0808a05"/><lb ed="R061" n="0073a02"/>者。卽眞如之理慧。謂此菩薩。將親見眞如之道。眞
<lb ed="X" n="0808a06"/><lb ed="R061" n="0073a03"/>如相現前。其智慧心中。明了十界依正等法。互攝
<lb ed="X" n="0808a07"/><lb ed="R061" n="0073a04"/>圓融。自在無礙。所謂眞得所如。十方無礙。所以得
<lb ed="X" n="0808a08"/><lb ed="R061" n="0073a05"/>此如如慧者。能於無量十法界中。現身益物。雖現
<lb ed="X" n="0808a09"/><lb ed="R061" n="0073a06"/>身益物。而無集因。亦無受果。無有生死。無有煩惱。
<lb ed="X" n="0808a10"/><lb ed="R061" n="0073a07"/>如空谷以答響。實無身心。受彼生死。故云無量法
<lb ed="X" n="0808a11"/><lb ed="R061" n="0073a08"/>界。無集。無受生也。生生煩惱。而不縛者。此二句義。
<lb ed="X" n="0808a12"/><lb ed="R061" n="0073a09"/>謂不止六凡法。所不能縛。卽四聖界。一切修證法
<lb ed="X" n="0808a13"/><lb ed="R061" n="0073a10"/>門。皆亦無著無縛。言一切法門者。乃卽一切三賢。
<lb ed="X" n="0808a14"/><lb ed="R061" n="0073a11"/>所修行菩提道。一切十聖。所觀證眞如法。謂此所
<lb ed="X" n="0808a15"/><lb ed="R061" n="0073a12"/>有賢聖法門。悉皆如是。不著不縛。故云。所有亦如
<lb ed="X" n="0808a16"/><lb ed="R061" n="0073a13"/>是也。一切佛。敎化方便法。至非有陰界入一節。申
<lb ed="X" n="0808a17"/><lb ed="R061" n="0073a14"/>明如如慧心觀照之義。旣凡所有一切法門。無著
<lb ed="X" n="0808a18"/><lb ed="R061" n="0073a15"/>無縛故。卽能於一切諸佛。敎化開導。方便法門。菩
<lb ed="X" n="0808a19"/><lb ed="R061" n="0073a16"/>薩亦皆集在如如慧心之中。融通無礙。豈<anchor xml:id="nkr_note_add_0808a1901" n="0808a1901"/><anchor xml:id="beg0808a1901" n="0808a1901"/>但<anchor xml:id="end0808a1901"/>諸佛
<lb ed="X" n="0808a20"/><lb ed="R061" n="0073a17"/>法門。融通無二。卽入外道一切辯論。一切邪定功
<lb ed="X" n="0808a21"/><lb ed="R061" n="0073a18"/>用。一切種種幻化。若魔說。若佛說。若魔見。若佛見。
<lb ed="X" n="0808a22"/><lb ed="R061" n="0073b01"/>我能融通。如如慧心。歷歷明明。皆以分別入二諦
<lb ed="X" n="0808a23"/><lb ed="R061" n="0073b02"/>處。二諦。卽眞諦俗諦也。於此二諦。究竟無惑。非一
<lb ed="X" n="0808a24"/><lb ed="R061" n="0073b03"/>非二。云何非一。謂魔說非佛說。佛說非魔說。魔說
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0808b" n="0808b"/>
<lb ed="X" n="0808b01"/><lb ed="R061" n="0073b04"/>者。邪見也。佛說者。正見也。故非一也。云何非二。魔
<lb ed="X" n="0808b02"/><lb ed="R061" n="0073b05"/>說。實非魔說。佛說。實非佛說。是故魔說。佛說。實無
<lb ed="X" n="0808b03"/><lb ed="R061" n="0073b06"/>二法。魔見。佛見。實無二體。故非二也。非有陰界等
<lb ed="X" n="0808b04"/><lb ed="R061" n="0073b07"/>者。謂魔與佛。旣是非二。何有陰界入耶。所以觀五
<lb ed="X" n="0808b05"/><lb ed="R061" n="0073b08"/>陰。非五陰。觀十八界。非十八界。觀十二入。非十二
<lb ed="X" n="0808b06"/><lb ed="R061" n="0073b09"/>入故也。是慧光明三句。結成如如慧心體用觀智
<lb ed="X" n="0808b07"/><lb ed="R061" n="0073b10"/>迴向之義承上。問。旣是諸法。一切皆非。是何境界。
<lb ed="X" n="0808b08"/><lb ed="R061" n="0073b11"/>答。乃卽如如智慧光明。卽此光明。照法界性。入一
<lb ed="X" n="0808b09"/><lb ed="R061" n="0073b12"/>切法。於本法界。無二別故。如是智慧。如是觀照。是
<lb ed="X" n="0808b10"/><lb ed="R061" n="0073b13"/>名佛子如如慧心之迴向也。</p>
<lb ed="X" n="0808b11"/><lb ed="R061" n="0073b14"/><p xml:id="pX38p0808b1101">○十不壞心位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0808b12"/><lb ed="R061" n="0073b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0808b1201">若佛子。不壞心者。入聖地智。近解脫位。得道正門。明
<lb ed="X" n="0808b13"/><lb ed="R061" n="0073b16"/>菩提心。伏忍順空。八魔不壞。衆聖摩頂。諸佛勸發。入
<lb ed="X" n="0808b14"/><lb ed="R061" n="0073b17"/>摩頂三昧。放身光。光照十方佛土。入佛威神。出沒自
<lb ed="X" n="0808b15"/><lb ed="R061" n="0073b18"/>在。動大千界。與平等地心。無二無別。而非中觀知道。
<lb ed="X" n="0808b16"/><lb ed="R061" n="0074a01"/>以三昧力故。光中見佛。無量國土。現爲說法。爾時卽
<lb ed="X" n="0808b17"/><lb ed="R061" n="0074a02"/>得頂三昧。證虗空平等地。總持法門。聖行滿足。心心
<lb ed="X" n="0808b18"/><lb ed="R061" n="0074a03"/>行空。空空慧中道。無相照故。一切相滅。得金剛三昧
<lb ed="X" n="0808b19"/><lb ed="R061" n="0074a04"/>門。入一切行門。入虗空平等地。如佛華經中廣說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0808b20"/><lb ed="R061" n="0074a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0808b2001">此釋不壞心迴向之義也。別經名入法界無量迴
<lb ed="X" n="0808b21"/><lb ed="R061" n="0074a06"/>向。謂覺一切法。中道無相故。若佛子等二句標定。
<lb ed="X" n="0808b22"/><lb ed="R061" n="0074a07"/>入聖地智。至下而非中觀知道一節。此正明不壞
<lb ed="X" n="0808b23"/><lb ed="R061" n="0074a08"/>心體用觀智迴向之義。所言不壞心者。其義有六。
<lb ed="X" n="0808b24"/><lb ed="R061" n="0074a09"/>故得不壞。入聖地智。近解脫位。得道正門。明菩提
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0808c" n="0808c"/>
<lb ed="X" n="0808c01"/><lb ed="R061" n="0074a10"/>心。伏忍順空。八魔不壞。有此六義。故名不壞心也。
<lb ed="X" n="0808c02"/><lb ed="R061" n="0074a11"/>言入聖地智者。謂住行向之三十心。名賢。地上菩
<lb ed="X" n="0808c03"/><lb ed="R061" n="0074a12"/>薩。名聖。今茲十向終心。所得智慧。卽登初地智慧。
<lb ed="X" n="0808c04"/><lb ed="R061" n="0074a13"/>故云。入聖地智。近解脫位者。近者。隣也。三賢至此。
<lb ed="X" n="0808c05"/><lb ed="R061" n="0074a14"/>相隣初地。將解脫分別二障。故云近解脫位。得道
<lb ed="X" n="0808c06"/><lb ed="R061" n="0074a15"/>正門者。道。卽諸佛達道。此道不偏。不邪。曰正。門者。
<lb ed="X" n="0808c07"/><lb ed="R061" n="0074a16"/>通也。以初歡喜菩薩。得正修行門路。若到此門。一
<lb ed="X" n="0808c08"/><lb ed="R061" n="0074a17"/>超直入如來覺地。所謂歡喜菩薩。覺通如來。盡佛
<lb ed="X" n="0808c09"/><lb ed="R061" n="0074a18"/>境界。今卽十向終心。將登初地。故云得道正門。明
<lb ed="X" n="0808c10"/><lb ed="R061" n="0074b01"/>菩提心者。明。卽了明。菩提心者。華言覺道。亦云道
<lb ed="X" n="0808c11"/><lb ed="R061" n="0074b02"/>心。具大道心。以成衆生。明了此心。故云明菩提心。
<lb ed="X" n="0808c12"/><lb ed="R061" n="0074b03"/>智度論云。菩提心有五種。一者。十信菩薩。名爲發
<lb ed="X" n="0808c13"/><lb ed="R061" n="0074b04"/>菩提心。謂此菩薩。於無量生死中。爲求阿耨多羅
<lb ed="X" n="0808c14"/><lb ed="R061" n="0074b05"/>三藐三菩提故。而乃發此大心。故名發菩提心。二
<lb ed="X" n="0808c15"/><lb ed="R061" n="0074b06"/>者。住行向諸菩薩。名爲伏菩提心。謂此菩薩。折諸
<lb ed="X" n="0808c16"/><lb ed="R061" n="0074b07"/>煩惱。降伏其心。行諸波羅蜜行。利益衆生。故名伏
<lb ed="X" n="0808c17"/><lb ed="R061" n="0074b08"/>菩提心。三者。初地。至七地諸菩薩。名爲明菩提心。
<lb ed="X" n="0808c18"/><lb ed="R061" n="0074b09"/>謂此菩薩。觀三世法總相。別相。分別籌量。得見諸
<lb ed="X" n="0808c19"/><lb ed="R061" n="0074b10"/>法。本末實相。淸淨明了。與般若波羅蜜相應。故名
<lb ed="X" n="0808c20"/><lb ed="R061" n="0074b11"/>明菩提心。四者。八地。九地。十地。三位菩薩。名出到
<lb ed="X" n="0808c21"/><lb ed="R061" n="0074b12"/>菩提心。謂此菩薩。於般若波羅蜜中。得方便力。亦
<lb ed="X" n="0808c22"/><lb ed="R061" n="0074b13"/>不著於般若波羅蜜故。能滅一切煩惱障故。得見
<lb ed="X" n="0808c23"/><lb ed="R061" n="0074b14"/>一切十方諸佛體性。眞得無生法忍。出離三界。到
<lb ed="X" n="0808c24"/><lb ed="R061" n="0074b15"/>薩婆若海。故名出到菩提心。五者。等玅二地菩薩。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0809a" n="0809a"/>
<lb ed="X" n="0809a01"/><lb ed="R061" n="0074b16"/>名爲證無上菩提心。謂此菩薩。坐於道場。斷諸煩
<lb ed="X" n="0809a02"/><lb ed="R061" n="0074b17"/>惱。成就阿耨多羅三藐三菩提故。是名證無上菩
<lb ed="X" n="0809a03"/><lb ed="R061" n="0074b18"/>提心。此五種中之第三也。謂此十向終心。將登聖
<lb ed="X" n="0809a04"/><lb ed="R061" n="0075a01"/>地。明眞見道。究竟明了。故曰。明菩提心。伏忍順空
<lb ed="X" n="0809a05"/><lb ed="R061" n="0075a02"/>者。忍。有五忍。三賢菩薩。名伏忍位。初地。二地。三地
<lb ed="X" n="0809a06"/><lb ed="R061" n="0075a03"/>名信忍位。四地。五地。六地。名順忍位。七地。八地。九
<lb ed="X" n="0809a07"/><lb ed="R061" n="0075a04"/>地。名無生忍。十地。等。玅。名寂滅忍。此三賢位行滿。
<lb ed="X" n="0809a08"/><lb ed="R061" n="0075a05"/>居伏忍道極頂。將登聖地。一切異相無明。現行不
<lb ed="X" n="0809a09"/><lb ed="R061" n="0075a06"/>起。亦能隨順於無生空。故云伏忍順空。八魔不壞
<lb ed="X" n="0809a10"/><lb ed="R061" n="0075a07"/>者。八魔。一色魔。二受魔。三想魔。四行魔。五識魔。六
<lb ed="X" n="0809a11"/><lb ed="R061" n="0075a08"/>煩惱魔。七死魔。八天魔也。五陰魔者。亦名五蘊魔。
<lb ed="X" n="0809a12"/><lb ed="R061" n="0075a09"/>陰爲蓋覆。蘊猶積聚。以集五蘊生滅。使修行人。不
<lb ed="X" n="0809a13"/><lb ed="R061" n="0075a10"/>能超脫。名五陰魔。煩惱魔者。卽三界中見思煩惱。
<lb ed="X" n="0809a14"/><lb ed="R061" n="0075a11"/>一切妄惑。若修行人。爲此妄惑。惱亂心神。不能成
<lb ed="X" n="0809a15"/><lb ed="R061" n="0075a12"/>就阿耨菩提。名煩惱魔。言死魔者。卽身四大分散。
<lb ed="X" n="0809a16"/><lb ed="R061" n="0075a13"/>夭喪殞沒。若修行人。爲此夭喪。不能續延慧命。名
<lb ed="X" n="0809a17"/><lb ed="R061" n="0075a14"/>爲死魔。言天魔者。乃卽欲界。第六<name role="" type="person">他化自在天</name>魔。
<lb ed="X" n="0809a18"/><lb ed="R061" n="0075a15"/>若修行人。勤修勝善。欲超三界生死。而此天魔。爲
<lb ed="X" n="0809a19"/><lb ed="R061" n="0075a16"/>作障礙。發起種種擾亂之事。令修行人。不能成就
<lb ed="X" n="0809a20"/><lb ed="R061" n="0075a17"/>世出世善。樂因樂果。故名天魔。天魔一種。是爲外
<lb ed="X" n="0809a21"/><lb ed="R061" n="0075a18"/>魔。前七種。是內魔。梵語魔羅。華言奪命。又云殺者。
<lb ed="X" n="0809a22"/><lb ed="R061" n="0075b01"/>謂奪智慧之命。而殺世出世間一切善根。故云魔
<lb ed="X" n="0809a23"/><lb ed="R061" n="0075b02"/>也。言不壞者。繇是菩薩。入聖地智。近解脫位。得道
<lb ed="X" n="0809a24"/><lb ed="R061" n="0075b03"/>正門。明菩提心。伏忍順空。達妄想。卽眞如。了無明。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0809b" n="0809b"/>
<lb ed="X" n="0809b01"/><lb ed="R061" n="0075b04"/>卽佛性。是故八魔不能壞也。以是魔無能壞。故感
<lb ed="X" n="0809b02"/><lb ed="R061" n="0075b05"/>衆聖摩頂。安慰其心。諸佛勸發。增進其行。華嚴十
<lb ed="X" n="0809b03"/><lb ed="R061" n="0075b06"/>迴向品中云。十方諸佛。各以右手。摩金剛幢菩薩
<lb ed="X" n="0809b04"/><lb ed="R061" n="0075b07"/>之頂加被。爲說法主。卽此摩頂之義。是故得入摩
<lb ed="X" n="0809b05"/><lb ed="R061" n="0075b08"/>頂三昧。卽放身光。而此身光。光照十方國土。卽能
<lb ed="X" n="0809b06"/><lb ed="R061" n="0075b09"/>入佛威神。形儀如佛。於十方國土中。若出。若沒。或
<lb ed="X" n="0809b07"/><lb ed="R061" n="0075b10"/>隱。或顯。自在無礙。以是神變。一時震動大千世界。
<lb ed="X" n="0809b08"/><lb ed="R061" n="0075b11"/>卽與虗空平等地心。無二無別。而非中觀知道者。
<lb ed="X" n="0809b09"/><lb ed="R061" n="0075b12"/>謂此菩薩。雖然如是神變。而尙非歡喜地。實證第
<lb ed="X" n="0809b10"/><lb ed="R061" n="0075b13"/>一義諦中觀智道。現百佛身。百佛世界。一一徧知
<lb ed="X" n="0809b11"/><lb ed="R061" n="0075b14"/>無礙者也。以三昧力。至入虗空平等地一節。申明
<lb ed="X" n="0809b12"/><lb ed="R061" n="0075b15"/>加被之義。承上所云。旣非初地中觀知道。是何力
<lb ed="X" n="0809b13"/><lb ed="R061" n="0075b16"/>也。謂此菩薩。雖非中觀知道。而以諸佛三昧定水
<lb ed="X" n="0809b14"/><lb ed="R061" n="0075b17"/>加被力故。亦能於自身光中。得見十方諸佛。在無
<lb ed="X" n="0809b15"/><lb ed="R061" n="0075b18"/>量國土中。現爲衆生說諸玅法。以是見佛。得聞法
<lb ed="X" n="0809b16"/><lb ed="R061" n="0076a01"/>故。爾時卽得證入頂三昧。而能實證虗空平等初
<lb ed="X" n="0809b17"/><lb ed="R061" n="0076a02"/>歡喜地。總持門也。總持門者。謂總一切法。持無量
<lb ed="X" n="0809b18"/><lb ed="R061" n="0076a03"/>義。瓔珞經云。地名持。卽持一切百萬阿僧祇功德
<lb ed="X" n="0809b19"/><lb ed="R061" n="0076a04"/>智慧故。所以證此地者。一切如來聖行功德。悉皆
<lb ed="X" n="0809b20"/><lb ed="R061" n="0076a05"/>圓滿具足。以是聖行悉滿足故。而心心行空也。言
<lb ed="X" n="0809b21"/><lb ed="R061" n="0076a06"/>心心行空者。卽住行向之三十心。心心分別我法
<lb ed="X" n="0809b22"/><lb ed="R061" n="0076a07"/>二執之行。至此悉空。故云心心行空。空空慧中道
<lb ed="X" n="0809b23"/><lb ed="R061" n="0076a08"/>者。空空。是卽所證人空法空。三空之理。慧者卽是
<lb ed="X" n="0809b24"/><lb ed="R061" n="0076a09"/>能證二空之智。以是如理如智。不卽不離。不一不
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0809c" n="0809c"/>
<lb ed="X" n="0809c01"/><lb ed="R061" n="0076a10"/>二。名空空慧中道。所謂二諦融通三昧印也。無相
<lb ed="X" n="0809c02"/><lb ed="R061" n="0076a11"/>照故等者。釋空空慧中道之義。謂以無相中道之
<lb ed="X" n="0809c03"/><lb ed="R061" n="0076a12"/>智。而照無相中道之理。無理不顯。無相不滅。是故
<lb ed="X" n="0809c04"/><lb ed="R061" n="0076a13"/>一切異生性障等相。滅盡無餘。所謂虗空平等之
<lb ed="X" n="0809c05"/><lb ed="R061" n="0076a14"/>地。性德眞如之理。圓滿成就。含攝周徧。其量無外。
<lb ed="X" n="0809c06"/><lb ed="R061" n="0076a15"/>十界差別之相。了不可得。所以無相照故。而一切
<lb ed="X" n="0809c07"/><lb ed="R061" n="0076a16"/>相滅也。以是障礙滅故。卽得金剛三<anchor xml:id="nkr_note_add_0809c0701" n="0809c0701"/><anchor xml:id="beg0809c0701" n="0809c0701"/>昧<anchor xml:id="end0809c0701"/>。正受法門。
<lb ed="X" n="0809c08"/><lb ed="R061" n="0076a17"/>一時現前。繇現前故。能入十地。一切行門。一時具
<lb ed="X" n="0809c09"/><lb ed="R061" n="0076a18"/>足。是名證入虗空平等地也。此是略說。如佛華經。
<lb ed="X" n="0809c10"/><lb ed="R061" n="0076b01"/>廣說其義。</p>
<lb ed="X" n="0809c11"/><lb ed="R061" n="0076b02"/><p xml:id="pX38p0809c1101">○四釋十地義<note place="inline">三</note>　初總標問辭　二別解文義
<lb ed="X" n="0809c12"/><lb ed="R061" n="0076b03"/>　三結讚法門。</p>
<lb ed="X" n="0809c13"/><lb ed="R061" n="0076b04"/><p xml:id="pX38p0809c1301">○初總標問詞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0809c14"/><lb ed="R061" n="0076b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0809c1401"><name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先問。地者有何義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0809c15"/><lb ed="R061" n="0076b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0809c1501">此能說報佛。召吿當機化佛誡聽。牒前問詞。解脫
<lb ed="X" n="0809c16"/><lb ed="R061" n="0076b07"/>十地菩薩。理智觀行。修證次第之法義也。</p>
<lb ed="X" n="0809c17"/><lb ed="R061" n="0076b08"/><p xml:id="pX38p0809c1701">○二別解文義<note place="inline">十</note>　初體性平等地<note place="inline">二</note>　初明斷證義
<lb ed="X" n="0809c18"/><lb ed="R061" n="0076b09"/>　二正釋其義。</p>
<lb ed="X" n="0809c19"/><lb ed="R061" n="0076b10"/><p xml:id="pX38p0809c1901">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0809c20"/><lb ed="R061" n="0076b11"/><p xml:id="pX38p0809c2001">華嚴疏云。十地菩薩。斷十種障。證十眞如。眞如體
<lb ed="X" n="0809c21"/><lb ed="R061" n="0076b12"/>性。實無差別。乃隨勝德。假立十種。雖初地中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0809c2101" n="0809c2101"/><anchor xml:id="beg0809c2101" n="0809c2101"/>已<anchor xml:id="end0809c2101"/>達
<lb ed="X" n="0809c22"/><lb ed="R061" n="0076b13"/>一切。而所證如。猶未圓滿。令圓滿故。後後建立。又
<lb ed="X" n="0809c23"/><lb ed="R061" n="0076b14"/>初地中。雖離分別我法二執。<anchor xml:id="nkr_note_add_0809c2301" n="0809c2301"/><anchor xml:id="beg0809c2301" n="0809c2301"/>但<anchor xml:id="end0809c2301"/>能遠離六識粗惑。
<lb ed="X" n="0809c24"/><lb ed="R061" n="0076b15"/>猶有七識微細俱生我法二執。尙未空盡。第六分
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0810a" n="0810a"/>
<lb ed="X" n="0810a01"/><lb ed="R061" n="0076b16"/>別二執。自初信。發心時。修生空觀。至七信位。<anchor xml:id="nkr_note_add_0810a0101" n="0810a0101"/><anchor xml:id="beg0810a0101" n="0810a0101"/>已<anchor xml:id="end0810a0101"/>斷
<lb ed="X" n="0810a02"/><lb ed="R061" n="0076b17"/>分別我執。而隨入法空觀。歷三賢位。至初地時。分
<lb ed="X" n="0810a03"/><lb ed="R061" n="0076b18"/>別法執。亦卽斷矣。第七。俱生二執。自初地位。恒住
<lb ed="X" n="0810a04"/><lb ed="R061" n="0077a01"/>雙空觀中。至第七地後心。方捨藏識。乃至八地初
<lb ed="X" n="0810a05"/><lb ed="R061" n="0077a02"/>心。卽得無功用行。是則俱生我執現行永伏。俱生
<lb ed="X" n="0810a06"/><lb ed="R061" n="0077a03"/>法執間起。至等覺後心位。金剛喩定現在前時。一
<lb ed="X" n="0810a07"/><lb ed="R061" n="0077a04"/>刹那間。生相無明。異熟種子。方始斷盡而無餘也。
<lb ed="X" n="0810a08"/><lb ed="R061" n="0077a05"/>其云十地。斷十種障。證十眞如者何。如初地斷一
<lb ed="X" n="0810a09"/><lb ed="R061" n="0077a06"/>種異生性障。此障。乃從凡夫分別我執。現行所起。
<lb ed="X" n="0810a10"/><lb ed="R061" n="0077a07"/>故名異生性障。並斷二種愚執。一執著我法愚。二
<lb ed="X" n="0810a11"/><lb ed="R061" n="0077a08"/>惡趣雜染愚。謂此三法。能障初地。斷此愚障。方登
<lb ed="X" n="0810a12"/><lb ed="R061" n="0077a09"/>初地。此地菩薩。自從賢位。初證理性。始獲法味。證
<lb ed="X" n="0810a13"/><lb ed="R061" n="0077a10"/>二空理。今二空觀現前。便能永斷。愚障旣斷。能益
<lb ed="X" n="0810a14"/><lb ed="R061" n="0077a11"/>自他。生大歡喜。名歡喜地。其所證者。名曰徧行眞
<lb ed="X" n="0810a15"/><lb ed="R061" n="0077a12"/>如。以能徧行染淨法故。菩薩位寄轉輪聖王。廣修
<lb ed="X" n="0810a16"/><lb ed="R061" n="0077a13"/>慈悲等法。而化導衆生故。華嚴經云。歡喜菩薩。於
<lb ed="X" n="0810a17"/><lb ed="R061" n="0077a14"/>十波羅蜜中。檀波羅蜜最勝。餘非不修。但能隨力
<lb ed="X" n="0810a18"/><lb ed="R061" n="0077a15"/>隨分。下九度義倣此。</p>
<lb ed="X" n="0810a19"/><lb ed="R061" n="0077a16"/><p xml:id="pX38p0810a1901">○二正釋其義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810a20"/><lb ed="R061" n="0077a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0810a2001">若佛子。菩提薩埵。入平等慧體性地。眞實法化。一切
<lb ed="X" n="0810a21"/><lb ed="R061" n="0077a18"/>行華光滿足。四天果乘用。任化無方。理化神通。十力。
<lb ed="X" n="0810a22"/><lb ed="R061" n="0077b01"/>十號。十八不共法。住佛淨土。無量大願。辯才無畏。一
<lb ed="X" n="0810a23"/><lb ed="R061" n="0077b02"/>切論。一切行。我皆得入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810a24"/><lb ed="R061" n="0077b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0810a2401">若佛子者。標名。菩提薩埵。顯德。入平等地。擧德位
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0810b" n="0810b"/>
<lb ed="X" n="0810b01"/><lb ed="R061" n="0077b04"/>也。每一地。有三心。初加行心。以勇悍力。奮迅不怯。
<lb ed="X" n="0810b02"/><lb ed="R061" n="0077b05"/>深證眞如。而趣入故。中無間心。以猛利行。承事諸
<lb ed="X" n="0810b03"/><lb ed="R061" n="0077b06"/>佛。十方化導。無間歇故。後解脫心。以無住行。圓滿
<lb ed="X" n="0810b04"/><lb ed="R061" n="0077b07"/>菩提。歸無所得。而解脫故。自若佛子三句。標名德
<lb ed="X" n="0810b05"/><lb ed="R061" n="0077b08"/>位。以明勝進心義。菩提薩埵。華言覺有情。言有覺
<lb ed="X" n="0810b06"/><lb ed="R061" n="0077b09"/>可求。有生可度故。入平等慧體性地者。入。卽證入。
<lb ed="X" n="0810b07"/><lb ed="R061" n="0077b10"/>平等。卽法身理。謂卽證入眞如平等。不增不減法
<lb ed="X" n="0810b08"/><lb ed="R061" n="0077b11"/>身理故。此是心。佛。衆生。三無差別之理。慧。乃佛慧。
<lb ed="X" n="0810b09"/><lb ed="R061" n="0077b12"/>謂卽證入諸佛平等之慧。以故凡所作爲。其慧平
<lb ed="X" n="0810b10"/><lb ed="R061" n="0077b13"/>等。故云入平等慧體性地。別經名歡喜地。菩薩智
<lb ed="X" n="0810b11"/><lb ed="R061" n="0077b14"/>同佛智。理齊佛理。徹見大道。盡佛境界。而得法喜。
<lb ed="X" n="0810b12"/><lb ed="R061" n="0077b15"/>登於初地。故名爲歡喜地。眞實法化等者。標所證
<lb ed="X" n="0810b13"/><lb ed="R061" n="0077b16"/>之法也。眞者。無妄。實者。不虗。法。謂敎法。化。謂攝化。
<lb ed="X" n="0810b14"/><lb ed="R061" n="0077b17"/>言卽轉此所證眞實平等大法。開化衆生。而轉衆
<lb ed="X" n="0810b15"/><lb ed="R061" n="0077b18"/>生成正覺故。一切行華光滿足者。行。卽六度四攝。
<lb ed="X" n="0810b16"/><lb ed="R061" n="0078a01"/>一切萬行。華。卽因華。光。卽智光。菩薩至此。一切皆
<lb ed="X" n="0810b17"/><lb ed="R061" n="0078a02"/>得。悉滿足故。四天果乘用者。四天。卽<name role="" type="person">須彌山</name>四洲。
<lb ed="X" n="0810b18"/><lb ed="R061" n="0078a03"/>謂歡喜地菩薩。多作轉輪聖王。掌護正法。能大惠
<lb ed="X" n="0810b19"/><lb ed="R061" n="0078a04"/>施。周給孤露。以法化世。能令一切。恒修善行。諸所
<lb ed="X" n="0810b20"/><lb ed="R061" n="0078a05"/>作業。皆不離於念佛。念法。念僧。統領<name role="" type="person">閻浮提</name>王。七
<lb ed="X" n="0810b21"/><lb ed="R061" n="0078a06"/>寶具足。一日一夜。游四天下。故云。四天果乘用。任
<lb ed="X" n="0810b22"/><lb ed="R061" n="0078a07"/>化無方者。任意敎化。但隨機感。無有方所。故云。任
<lb ed="X" n="0810b23"/><lb ed="R061" n="0078a08"/>化無方。理化神通者。如理而化。是何等人。說何等
<lb ed="X" n="0810b24"/><lb ed="R061" n="0078a09"/>法。皆與實相。不相違背。以神通力。折伏驕慢。使令
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0810c" n="0810c"/>
<lb ed="X" n="0810c01"/><lb ed="R061" n="0078a10"/>信受。所謂應折伏者。而折伏之。應攝受者。而攝受
<lb ed="X" n="0810c02"/><lb ed="R061" n="0078a11"/>之。或慈或威。咸令衆生。離苦得樂。故云。理化神通。
<lb ed="X" n="0810c03"/><lb ed="R061" n="0078a12"/>十力等者。謂不但得四天果德。以行敎化。而且更
<lb ed="X" n="0810c04"/><lb ed="R061" n="0078a13"/>得如來十種智力。十種聖號。十八不共等法。恒常
<lb ed="X" n="0810c05"/><lb ed="R061" n="0078a14"/>住佛淨土。以能隨類現化。淨土有四。合爲三土。此
<lb ed="X" n="0810c06"/><lb ed="R061" n="0078a15"/>地菩薩。乃住第二受用土中之他受用土也。菩薩
<lb ed="X" n="0810c07"/><lb ed="R061" n="0078a16"/>住此淨土。廣發無邊弘誓大願。以四無礙辯才。說
<lb ed="X" n="0810c08"/><lb ed="R061" n="0078a17"/>諸法門。而無怖畏。怖畏。總有五種。別有無量。一切
<lb ed="X" n="0810c09"/><lb ed="R061" n="0078a18"/>皆無。故云無畏。一切論者。卽是四明。五明。一切諸
<lb ed="X" n="0810c10"/><lb ed="R061" n="0078b01"/>論。一切行者。卽十地。等。玅。諸大菩薩。一切之聖行
<lb ed="X" n="0810c11"/><lb ed="R061" n="0078b02"/>也。我皆得入者。此句總結上文。如是種種法門。此
<lb ed="X" n="0810c12"/><lb ed="R061" n="0078b03"/>地菩薩。無不通達。故云我皆得入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c13"/><lb ed="R061" n="0078b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0810c1301">生出佛家。坐佛性地。一切障礙。凡夫因果。畢竟不受。
<lb ed="X" n="0810c14"/><lb ed="R061" n="0078b05"/>大樂歡喜。從一佛土。入無量佛土。從一劫。入無量劫。
<lb ed="X" n="0810c15"/><lb ed="R061" n="0078b06"/>不可說法。爲可說法。反照見一切法。逆順見一切法。
<lb ed="X" n="0810c16"/><lb ed="R061" n="0078b07"/>常入二諦。而在第一義中。以一智。知十地次第。一一
<lb ed="X" n="0810c17"/><lb ed="R061" n="0078b08"/>事示衆生。而常心心中道。以一智。知一切佛土殊品。
<lb ed="X" n="0810c18"/><lb ed="R061" n="0078b09"/>及佛所說法。而身心不變。以一智。知十二因緣。十惡
<lb ed="X" n="0810c19"/><lb ed="R061" n="0078b10"/>種性。而常住善道。以一切智。見有無二相。以一智。知
<lb ed="X" n="0810c20"/><lb ed="R061" n="0078b11"/>入十禪支行。三十七道。而現一切色身六道。以一切
<lb ed="X" n="0810c21"/><lb ed="R061" n="0078b12"/>智。知十方色色。分分了起。入受色報。而心心無縛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c22"/><lb ed="R061" n="0078b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0810c2201">此釋住無間心之義。謂上繇得聖智。入聖位。證聖
<lb ed="X" n="0810c23"/><lb ed="R061" n="0078b14"/>理。成聖行。是故生出佛家。坐佛性地也。言生出佛
<lb ed="X" n="0810c24"/><lb ed="R061" n="0078b15"/>家者。謂在佛家而生出也。如<name role="" type="person">摩耶夫人</name>。凡有諸佛
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0811a" n="0811a"/>
<lb ed="X" n="0811a01"/><lb ed="R061" n="0078b16"/>出世。則爲其母。羅睺羅則爲子。故云生出佛家。坐
<lb ed="X" n="0811a02"/><lb ed="R061" n="0078b17"/>佛性地者。謂此菩薩。所證眞如境界。與諸佛同。平
<lb ed="X" n="0811a03"/><lb ed="R061" n="0078b18"/>等無差。所謂諸佛法身入我性。我性同共如來合。
<lb ed="X" n="0811a04"/><lb ed="R061" n="0079a01"/>如世尊降生時。一手指天。一手指地。目顧四方。周
<lb ed="X" n="0811a05"/><lb ed="R061" n="0079a02"/>行七步。曰。天上天下。唯吾獨尊。世出世間。此法最
<lb ed="X" n="0811a06"/><lb ed="R061" n="0079a03"/>勝。故云坐佛性地。一切障礙。凡夫因果。畢竟不受。
<lb ed="X" n="0811a07"/><lb ed="R061" n="0079a04"/>此三句者。正明斷障之義。旣云生出佛家。坐佛性
<lb ed="X" n="0811a08"/><lb ed="R061" n="0079a05"/>地。是則一切異生性障。凡夫有漏因果。俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0811a0801" n="0811a0801"/><anchor xml:id="beg0811a0801" n="0811a0801"/>已<anchor xml:id="end0811a0801"/>解脫。
<lb ed="X" n="0811a09"/><lb ed="R061" n="0079a06"/>故云。畢竟不受。大樂歡喜者。旣永離一切障礙。卽
<lb ed="X" n="0811a10"/><lb ed="R061" n="0079a07"/>得出世間心。未曾有法。是故大樂歡喜。所謂分別
<lb ed="X" n="0811a11"/><lb ed="R061" n="0079a08"/>二障。極喜無也。從一佛土。入無量佛土者。此明身
<lb ed="X" n="0811a12"/><lb ed="R061" n="0079a09"/>土圓融無礙之義。菩薩旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0811a1201" n="0811a1201"/><anchor xml:id="beg0811a1201" n="0811a1201"/>已<anchor xml:id="end0811a1201"/>離障得樂。故能現百
<lb ed="X" n="0811a13"/><lb ed="R061" n="0079a10"/>佛身。百佛之土。乃至百千億佛身。百千億佛土。於
<lb ed="X" n="0811a14"/><lb ed="R061" n="0079a11"/>是一處出生。十方齊現。是以身不礙土。土不礙身。
<lb ed="X" n="0811a15"/><lb ed="R061" n="0079a12"/>塵塵混入。刹刹圓融故。從一劫。入無量劫者。此明
<lb ed="X" n="0811a16"/><lb ed="R061" n="0079a13"/>時劫圓融無礙之義。謂旣能現身現土。是故能以
<lb ed="X" n="0811a17"/><lb ed="R061" n="0079a14"/>短時而爲長時。長時復爲短時。如世尊一坐之中。
<lb ed="X" n="0811a18"/><lb ed="R061" n="0079a15"/>過六十小劫。復以六十小劫。如彈指頃。乃至於一
<lb ed="X" n="0811a19"/><lb ed="R061" n="0079a16"/>刹那際。三時轉大法輪者是也。不可說法。爲可說
<lb ed="X" n="0811a20"/><lb ed="R061" n="0079a17"/>法者。此明說法圓融無礙之義。以是眞如之法。本
<lb ed="X" n="0811a21"/><lb ed="R061" n="0079a18"/>無言說。本無名相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0811a2101" n="0811a2101"/><anchor xml:id="beg0811a2101" n="0811a2101"/>但<anchor xml:id="end0811a2101"/>隨衆生機宜。巧設方便。而於
<lb ed="X" n="0811a22"/><lb ed="R061" n="0079b01"/>無名相法。以名相說。無語言法。以語言說故。反照
<lb ed="X" n="0811a23"/><lb ed="R061" n="0079b02"/>見一切法者。謂此菩薩。證佛平等大慧。以反照見。
<lb ed="X" n="0811a24"/><lb ed="R061" n="0079b03"/>從凡夫時。反妄皈眞。以始覺智。而滅一切染法。生
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0811b" n="0811b"/>
<lb ed="X" n="0811b01"/><lb ed="R061" n="0079b04"/>一切淨法故。逆順見一切法者。卽以平等佛慧。見
<lb ed="X" n="0811b02"/><lb ed="R061" n="0079b05"/>本源自性淸淨心。因無明不覺。一念妄動。逆眞如
<lb ed="X" n="0811b03"/><lb ed="R061" n="0079b06"/>理。順無明流。而滅一切淨法。生一切染法故。常入
<lb ed="X" n="0811b04"/><lb ed="R061" n="0079b07"/>二諦。而在第一義中者。謂雖常照眞諦而不沉空。
<lb ed="X" n="0811b05"/><lb ed="R061" n="0079b08"/>照俗而不滯有。二諦圓融。了無二相。而恒在第一
<lb ed="X" n="0811b06"/><lb ed="R061" n="0079b09"/>義中。不卽不離故。以一智。至心心無縛一節。廣明
<lb ed="X" n="0811b07"/><lb ed="R061" n="0079b10"/>住無間心。智體照用之義。旣上入刹入劫。說法智
<lb ed="X" n="0811b08"/><lb ed="R061" n="0079b11"/>照。而恒在第一義中。卽以第一義諦中道理智。而
<lb ed="X" n="0811b09"/><lb ed="R061" n="0079b12"/>起六種玅智。發明世出世間至善。開示衆生。令入
<lb ed="X" n="0811b10"/><lb ed="R061" n="0079b13"/>佛地。永離苦趣故。六種玅智者何。一者。以此一智。
<lb ed="X" n="0811b11"/><lb ed="R061" n="0079b14"/>能入初地。了知十地中次第。斷障證眞事。雖然位
<lb ed="X" n="0811b12"/><lb ed="R061" n="0079b15"/>僅初地。而十地中智理。業<anchor xml:id="nkr_note_add_0811b1201" n="0811b1201"/><anchor xml:id="beg0811b1201" n="0811b1201"/>已<anchor xml:id="end0811b1201"/>圓該。故能以十地法
<lb ed="X" n="0811b13"/><lb ed="R061" n="0079b16"/>門。指示衆生。而常心心中道也。二者。以此一智。了
<lb ed="X" n="0811b14"/><lb ed="R061" n="0079b17"/>知一切諸佛國土殊品。染淨不一。及知一切諸佛。
<lb ed="X" n="0811b15"/><lb ed="R061" n="0079b18"/>爲諸染淨國土衆生。說諸染淨法門。卽如娑婆世
<lb ed="X" n="0811b16"/><lb ed="R061" n="0080a01"/>界佛。爲娑婆衆生說。<name role="" type="person">極樂世界</name>佛。爲極樂衆生說。
<lb ed="X" n="0811b17"/><lb ed="R061" n="0080a02"/>雖一一了知。而身心未曾變動故。三者。以一智。了
<lb ed="X" n="0811b18"/><lb ed="R061" n="0080a03"/>知無明老死。十二因緣。生滅始終。亦知一切衆生。
<lb ed="X" n="0811b19"/><lb ed="R061" n="0080a04"/>三業。六根。十惡。種性差別現行。而常住於善道。四
<lb ed="X" n="0811b20"/><lb ed="R061" n="0080a05"/>者。以一切智。了見外道。執常之有相。執斷之無相。
<lb ed="X" n="0811b21"/><lb ed="R061" n="0080a06"/>雖分內外。而於眞如性體。本無差別。皆與實相不
<lb ed="X" n="0811b22"/><lb ed="R061" n="0080a07"/>相違背。同一法性。不見有無二相故。五者。以此一
<lb ed="X" n="0811b23"/><lb ed="R061" n="0080a08"/>智。知入四禪天。十禪支之觀行。及權小助菩提三
<lb ed="X" n="0811b24"/><lb ed="R061" n="0080a09"/>十七品之道法。而現一切色身。隨類現形。入於六
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0811c" n="0811c"/>
<lb ed="X" n="0811c01"/><lb ed="R061" n="0080a10"/>道。使未種善根者。令種。<anchor xml:id="nkr_note_add_0811c0101" n="0811c0101"/><anchor xml:id="beg0811c0101" n="0811c0101"/>已<anchor xml:id="end0811c0101"/>種善根者。令其增長。皆
<lb ed="X" n="0811c02"/><lb ed="R061" n="0080a11"/>使入禪修道故。六者。以一切智。了知十方法界。依
<lb ed="X" n="0811c03"/><lb ed="R061" n="0080a12"/>報。正報。內色。外色。分分幻化。了滅生起。入受色報。
<lb ed="X" n="0811c04"/><lb ed="R061" n="0080a13"/>緣起差別。開示衆生。而心心之際。了無著縛故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811c05"/><lb ed="R061" n="0080a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0811c0501">光光照一切。是故無生信忍空慧。常現在前。從一地
<lb ed="X" n="0811c06"/><lb ed="R061" n="0080a15"/>二地。乃至佛界。其中間一切法門。一時而行故。略出
<lb ed="X" n="0811c07"/><lb ed="R061" n="0080a16"/>平等地功德。海藏行願。如海一滴。毛頭許事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811c08"/><lb ed="R061" n="0080a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0811c0801">此結當地功德。以明解脫心也。光光照一切者。如
<lb ed="X" n="0811c09"/><lb ed="R061" n="0080a18"/>是六種智光。其光普照。一切世出世間。所有染淨
<lb ed="X" n="0811c10"/><lb ed="R061" n="0080b01"/>諸法。當體皆如如相。是故無生信忍。無生空慧。常
<lb ed="X" n="0811c11"/><lb ed="R061" n="0080b02"/>現在前。以是常在前故。而得解脫。繇解脫故。從此
<lb ed="X" n="0811c12"/><lb ed="R061" n="0080b03"/>一地二地。乃至十地。入佛境界。於其中間。一切聖
<lb ed="X" n="0811c13"/><lb ed="R061" n="0080b04"/>行法門。一時而能盡行故。略出等者。顯上所說。未
<lb ed="X" n="0811c14"/><lb ed="R061" n="0080b05"/>能盡言。蓋此平等地功德。其海藏行願。如海甚深。
<lb ed="X" n="0811c15"/><lb ed="R061" n="0080b06"/>無量無邊。難可具說。此所言者。如大海之一滴。毛
<lb ed="X" n="0811c16"/><lb ed="R061" n="0080b07"/>頭許事。至極至微。故云略出耳。</p>
<lb ed="X" n="0811c17"/><lb ed="R061" n="0080b08"/><p xml:id="pX38p0811c1701">○二體性善慧地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正解文義。</p>
<lb ed="X" n="0811c18"/><lb ed="R061" n="0080b09"/><p xml:id="pX38p0811c1801">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0811c19"/><lb ed="R061" n="0080b10"/><p xml:id="pX38p0811c1901">此地菩薩。斷一種邪行障。此障。卽所知障中。俱生
<lb ed="X" n="0811c20"/><lb ed="R061" n="0080b11"/>一分法執。誤犯三業所起。故名之也。並斷二種愚
<lb ed="X" n="0811c21"/><lb ed="R061" n="0080b12"/>執。一者。微細誤犯愚。二者。種種業趣愚。此之三法。
<lb ed="X" n="0811c22"/><lb ed="R061" n="0080b13"/>能障二地。斷此愚障。方登二地。菩薩今得增上尸
<lb ed="X" n="0811c23"/><lb ed="R061" n="0080b14"/>羅波羅蜜多。性戒具足。遠離誤犯。愚障旣斷。故名
<lb ed="X" n="0811c24"/><lb ed="R061" n="0080b15"/>離垢地。以所證眞如。名最勝眞如。此眞如性。具無
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0812a" n="0812a"/>
<lb ed="X" n="0812a01"/><lb ed="R061" n="0080b16"/>邊德。於一切法。最爲殊勝故。菩薩位寄<name role="" type="person">忉利天</name>王。
<lb ed="X" n="0812a02"/><lb ed="R061" n="0080b17"/>假修十善等法。化導衆生。於十波羅蜜中。尸羅波
<lb ed="X" n="0812a03"/><lb ed="R061" n="0080b18"/>羅蜜最勝。</p>
<lb ed="X" n="0812a04"/><lb ed="R061" n="0081a01"/><p xml:id="pX38p0812a0401">○二正解文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0812a05"/><lb ed="R061" n="0081a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0812a0501">若佛子。菩提薩埵。善慧體性地。淸淨明達一切善根。
<lb ed="X" n="0812a06"/><lb ed="R061" n="0081a03"/>所謂慈。悲。喜。捨。慧。一切功德本。從觀入大空慧。方便
<lb ed="X" n="0812a07"/><lb ed="R061" n="0081a04"/>道智中。見諸衆生。無非苦諦。皆有識心。三惡道。刀。杖。
<lb ed="X" n="0812a08"/><lb ed="R061" n="0081a05"/>一切苦惱。緣中生識。名爲苦諦。三苦相者。如者。如身
<lb ed="X" n="0812a09"/><lb ed="R061" n="0081a06"/>初覺。從刀杖。身色陰。二緣中生覺。爲行苦緣。次意地
<lb ed="X" n="0812a10"/><lb ed="R061" n="0081a07"/>覺。緣身覺所緣。得刀杖。及身瘡腫等法故。覺苦苦緣。
<lb ed="X" n="0812a11"/><lb ed="R061" n="0081a08"/>重故苦苦。次受行覺二心。緣向身色陰。壞瘡中。生苦
<lb ed="X" n="0812a12"/><lb ed="R061" n="0081a09"/>覺故。名爲壞苦緣。是以三覺。次第生三心。故爲苦苦
<lb ed="X" n="0812a13"/><lb ed="R061" n="0081a10"/>苦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0812a14"/><lb ed="R061" n="0081a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0812a1401">若佛子三句。標顯名德位。以明加行心之義。善慧
<lb ed="X" n="0812a15"/><lb ed="R061" n="0081a12"/>體性地者。善者。能也。慧者。明也。謂此菩薩。善修淸
<lb ed="X" n="0812a16"/><lb ed="R061" n="0081a13"/>淨法身平等大慧。名善慧地。別經名離垢地。因中
<lb ed="X" n="0812a17"/><lb ed="R061" n="0081a14"/>持戒。梵行淸白。體離垢染。名離垢地。淸淨明達。卽
<lb ed="X" n="0812a18"/><lb ed="R061" n="0081a15"/>善慧離垢義。正明所證所得體用。淸淨。卽所證法
<lb ed="X" n="0812a19"/><lb ed="R061" n="0081a16"/>身理。明達。卽能證菩提智。一切善根。乃智用也。所
<lb ed="X" n="0812a20"/><lb ed="R061" n="0081a17"/>謂等下。出善根也。何等善根。所謂慈悲喜捨慧也。
<lb ed="X" n="0812a21"/><lb ed="R061" n="0081a18"/>慈者。與衆生樂。悲者。能拔其苦。喜者。慶悅自他。捨
<lb ed="X" n="0812a22"/><lb ed="R061" n="0081b01"/>者。自他解脫。慧者。鑒機說法。一切功德本者。如是
<lb ed="X" n="0812a23"/><lb ed="R061" n="0081b02"/>五觀。一切諸佛菩薩。六度。四攝。三身。四智。無量恒
<lb ed="X" n="0812a24"/><lb ed="R061" n="0081b03"/>沙。稱性功德。皆以四無量心慧。五觀法門而爲根
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0812b" n="0812b"/>
<lb ed="X" n="0812b01"/><lb ed="R061" n="0081b04"/>本。故云。一切功德本也。從觀入大空慧者。申明慈
<lb ed="X" n="0812b02"/><lb ed="R061" n="0081b05"/>等五觀之義。大空慧者。是佛所證甚深無相大空
<lb ed="X" n="0812b03"/><lb ed="R061" n="0081b06"/>般若智體。圓炤法界。心。佛。衆生。三無差別。無苦無
<lb ed="X" n="0812b04"/><lb ed="R061" n="0081b07"/>樂。無生無滅。一切衆生。迷而不覺。是故菩薩。興慈
<lb ed="X" n="0812b05"/><lb ed="R061" n="0081b08"/>運悲。拔苦與樂。從此觀入大空慧體。依體所起方
<lb ed="X" n="0812b06"/><lb ed="R061" n="0081b09"/>便道智用中。觀見三界二十五有。四生六道。十二
<lb ed="X" n="0812b07"/><lb ed="R061" n="0081b10"/>類生。迷本大空。慧體。認妄緣心。起識分別。造貪瞋
<lb ed="X" n="0812b08"/><lb ed="R061" n="0081b11"/>癡。殺盜婬等。輕重善惡業輪。墮在六道。輪迴三有。
<lb ed="X" n="0812b09"/><lb ed="R061" n="0081b12"/>此等衆生。未出三界火宅。六道俱苦。故云無非苦
<lb ed="X" n="0812b10"/><lb ed="R061" n="0081b13"/>諦。推其苦諦因緣。皆由六識造業。六識受報。故云。
<lb ed="X" n="0812b11"/><lb ed="R061" n="0081b14"/>皆有識心。六道之中。三善且置。就三惡道而言。地
<lb ed="X" n="0812b12"/><lb ed="R061" n="0081b15"/>獄。餓鬼。畜生。擧受刀杖二境。以例一切極苦逼惱。
<lb ed="X" n="0812b13"/><lb ed="R061" n="0081b16"/>緣中生識。以識未空。故名苦諦。其苦無量。總三苦
<lb ed="X" n="0812b14"/><lb ed="R061" n="0081b17"/>攝。行苦。苦苦。壞苦。如是三苦相者。互爲因緣。由過
<lb ed="X" n="0812b15"/><lb ed="R061" n="0081b18"/>去業。感現五蘊有漏色身。五陰遷流。四相不停。名
<lb ed="X" n="0812b16"/><lb ed="R061" n="0082a01"/>爲行苦。更加六塵苦境觸心。苦受相應。難堪難忍。
<lb ed="X" n="0812b17"/><lb ed="R061" n="0082a02"/>是名苦苦。一期壽終。四大將散。難割難捨。是名壞
<lb ed="X" n="0812b18"/><lb ed="R061" n="0082a03"/>苦。三苦展轉。無有間斷。非大智慧人。不能了知。此
<lb ed="X" n="0812b19"/><lb ed="R061" n="0082a04"/>三苦相。虗空不實。初發明行苦相。如者。指定之詞。
<lb ed="X" n="0812b20"/><lb ed="R061" n="0082a05"/>謂如身根初覺。云何初覺。從外刀杖境緣。內具有
<lb ed="X" n="0812b21"/><lb ed="R061" n="0082a06"/>情身根色陰。於是根。境。二緣相觸。其中觸令生覺。
<lb ed="X" n="0812b22"/><lb ed="R061" n="0082a07"/>此覺未別苦樂。只有隨念。而無計度。但名爲行苦
<lb ed="X" n="0812b23"/><lb ed="R061" n="0082a08"/>緣。所以前五識心。爲第六明了門。第六識心。爲前
<lb ed="X" n="0812b24"/><lb ed="R061" n="0082a09"/>五分別依。前五識。若不炤境。第六。卽無所緣。第六。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0812c" n="0812c"/>
<lb ed="X" n="0812c01"/><lb ed="R061" n="0082a10"/>若不續念。前五。唯是現量。八識俱得解脫。是故前
<lb ed="X" n="0812c02"/><lb ed="R061" n="0082a11"/>五根。塵。識三。總爲行苦緣也。次意地覺者。此明苦
<lb ed="X" n="0812c03"/><lb ed="R061" n="0082a12"/>苦緣義。謂第六識。覺前五識。所緣五塵影子。一刹
<lb ed="X" n="0812c04"/><lb ed="R061" n="0082a13"/>那間。流入意地。送入第八含藏。頓起現行。復緣前
<lb ed="X" n="0812c05"/><lb ed="R061" n="0082a14"/>五。身覺所緣。得刀杖境加身。及身受刀杖瘡腫等
<lb ed="X" n="0812c06"/><lb ed="R061" n="0082a15"/>法故。復覺其苦苦緣。苦中又苦。故云。重故苦苦。次
<lb ed="X" n="0812c07"/><lb ed="R061" n="0082a16"/>受行覺二心者。此明壞苦緣義。行覺二心。一覺身
<lb ed="X" n="0812c08"/><lb ed="R061" n="0082a17"/>受刀杖。行苦覺心。二覺刀杖加身之瘡腫等法。苦
<lb ed="X" n="0812c09"/><lb ed="R061" n="0082a18"/>苦覺心。此又緣向身瘡色陰。將欲壞時。從壞瘡中
<lb ed="X" n="0812c10"/><lb ed="R061" n="0082b01"/>生苦覺故。是名爲壞苦緣。是以三覺。次第生三心。
<lb ed="X" n="0812c11"/><lb ed="R061" n="0082b02"/>故爲苦苦苦。三覺三心。一行苦覺。生苦覺心。二苦
<lb ed="X" n="0812c12"/><lb ed="R061" n="0082b03"/>苦覺。生覺瘡腫覺心。三壞苦覺。卽生壞苦心。三心。
<lb ed="X" n="0812c13"/><lb ed="R061" n="0082b04"/>心皆苦故。爲苦苦苦。若有靈根衆生。了知三覺三
<lb ed="X" n="0812c14"/><lb ed="R061" n="0082b05"/>苦。妄身妄心。如幻如化。卽不起惑造業。當下永絕
<lb ed="X" n="0812c15"/><lb ed="R061" n="0082b06"/>輪迴。雖諸苦故。而卽轉成自覺。覺他。覺行圓滿。卽
<lb ed="X" n="0812c16"/><lb ed="R061" n="0082b07"/>與諸佛菩薩。無二無別。上之三苦。以明菩薩觀智
<lb ed="X" n="0812c17"/><lb ed="R061" n="0082b08"/>悲心。下之三苦。乃明菩薩現身益物之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0812c18"/><lb ed="R061" n="0082b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0812c1801">一切有心衆生。見是三苦。起無量苦惱因緣。故我於
<lb ed="X" n="0812c19"/><lb ed="R061" n="0082b10"/>是中。入敎化道三昧。現一切色身。於六道中。十種辯
<lb ed="X" n="0812c20"/><lb ed="R061" n="0082b11"/>才。說諸法門。謂苦識。苦緣。刀杖緣。具苦識行。身瘡腫
<lb ed="X" n="0812c21"/><lb ed="R061" n="0082b12"/>發壞。內外觸中。或具不具。具二緣中生識。識作識受。
<lb ed="X" n="0812c22"/><lb ed="R061" n="0082b13"/>觸識名爲苦識。行二緣故。心心緣色。心觸觸惱。受煩
<lb ed="X" n="0812c23"/><lb ed="R061" n="0082b14"/>毒時。爲苦苦。心緣識。初在根覺緣。名爲苦覺。心作心
<lb ed="X" n="0812c24"/><lb ed="R061" n="0082b15"/>受。觸識覺觸。未受煩毒時。是名行苦。逼迮生覺。如斵
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0813a" n="0813a"/>
<lb ed="X" n="0813a01"/><lb ed="R061" n="0082b16"/>石火。於身心念念生滅。身散壞。轉變化。識入壞緣。緣
<lb ed="X" n="0813a02"/><lb ed="R061" n="0082b17"/>集散。心苦心惱。受念後緣染著。心心不捨。是爲壞苦。
<lb ed="X" n="0813a03"/><lb ed="R061" n="0082b18"/>三界一切苦諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0813a04"/><lb ed="R061" n="0083a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0813a0401">此釋住無間心。以顯悲心觀行益物之義。一切有
<lb ed="X" n="0813a05"/><lb ed="R061" n="0083a02"/>心衆生。卽指四生六道。十二類生。揀非無情。所謂
<lb ed="X" n="0813a06"/><lb ed="R061" n="0083a03"/>但有心者。皆當作佛。此等衆生。皆繇不能了達此
<lb ed="X" n="0813a07"/><lb ed="R061" n="0083a04"/>苦。幻妄非實。見是三苦。反起無量苦惱因緣。造諸
<lb ed="X" n="0813a08"/><lb ed="R061" n="0083a05"/>惡業。以致生生死死。死死生生。如旋火輪。無有休
<lb ed="X" n="0813a09"/><lb ed="R061" n="0083a06"/>息。故此菩薩。於諸衆生。無量苦惱緣中。興慈運悲。
<lb ed="X" n="0813a10"/><lb ed="R061" n="0083a07"/>起同事攝。入敎化道三昧。示現一切色身。於六道
<lb ed="X" n="0813a11"/><lb ed="R061" n="0083a08"/>中。以十種妙辯才。說諸苦集滅道。四諦法門。先示
<lb ed="X" n="0813a12"/><lb ed="R061" n="0083a09"/>以苦諦相。欲令一切衆生。始知是苦。厭苦求樂。斷
<lb ed="X" n="0813a13"/><lb ed="R061" n="0083a10"/>集修道。證滅諦也。何等爲苦諦相耶。謂苦識。苦緣。
<lb ed="X" n="0813a14"/><lb ed="R061" n="0083a11"/>乃至瘡腫發壞等相也。苦識。卽前五識。爲第六受
<lb ed="X" n="0813a15"/><lb ed="R061" n="0083a12"/>苦門戶。故云苦識。苦緣。卽內五根身緣。以身爲衆
<lb ed="X" n="0813a16"/><lb ed="R061" n="0083a13"/>苦本。故云苦緣。刀杖緣者。卽外境緣。以境有牽心
<lb ed="X" n="0813a17"/><lb ed="R061" n="0083a14"/>業用。故云刀杖緣。具字。貫上貫下。貫上苦識根緣。
<lb ed="X" n="0813a18"/><lb ed="R061" n="0083a15"/>貫下瘡腫發壞等。言具苦識行者。卽行苦緣。身瘡
<lb ed="X" n="0813a19"/><lb ed="R061" n="0083a16"/>腫者。卽苦苦緣。發壞二字。卽壞苦緣。此總明三苦
<lb ed="X" n="0813a20"/><lb ed="R061" n="0083a17"/>相。此三苦相。必具內外觸中。內卽根識。外卽境識。
<lb ed="X" n="0813a21"/><lb ed="R061" n="0083a18"/>內外衆緣。和合觸中。而成此苦。故云內外觸中。所
<lb ed="X" n="0813a22"/><lb ed="R061" n="0083b01"/>謂眼識九緣生。耳識唯從八。鼻舌身三七。後三五
<lb ed="X" n="0813a23"/><lb ed="R061" n="0083b02"/>三四。若加等無間。從頭各增一。以有爲法。仗因托
<lb ed="X" n="0813a24"/><lb ed="R061" n="0083b03"/>緣。缺則不生。卽是此義。是故或衆緣具而成此苦。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0813b" n="0813b"/>
<lb ed="X" n="0813b01"/><lb ed="R061" n="0083b04"/>衆緣不具。則此不成。初明具二緣中生識。雖緣卽
<lb ed="X" n="0813b02"/><lb ed="R061" n="0083b05"/>根境二。此二和中。前生五識。此識雖生。性非恒一。
<lb ed="X" n="0813b03"/><lb ed="R061" n="0083b06"/>有間斷故。不造不受。此苦唯是第六識造業。還是
<lb ed="X" n="0813b04"/><lb ed="R061" n="0083b07"/>六識受報。故云識作識受。向下展轉辨明造與不
<lb ed="X" n="0813b05"/><lb ed="R061" n="0083b08"/>造。問。何故前五不造。答。前五觸識。觸令而生。故云
<lb ed="X" n="0813b06"/><lb ed="R061" n="0083b09"/>觸識。此識無籌度心。只名爲苦識行。秪具根境二
<lb ed="X" n="0813b07"/><lb ed="R061" n="0083b10"/>緣。故不造不受也。與上行苦緣照應。心心緣色等
<lb ed="X" n="0813b08"/><lb ed="R061" n="0083b11"/>者。由六識心。此心緣上色陰。瘡腫等法。緣一觸一。
<lb ed="X" n="0813b09"/><lb ed="R061" n="0083b12"/>心觸心惱。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0813b0901" n="0813b0901"/><anchor xml:id="beg0813b0901" n="0813b0901"/>已<anchor xml:id="end0813b0901"/>深受煩毒時。二苦交煎故。爲苦苦。
<lb ed="X" n="0813b10"/><lb ed="R061" n="0083b13"/>與上重故苦苦照應。心緣識者。此釋造受緣起。謂
<lb ed="X" n="0813b11"/><lb ed="R061" n="0083b14"/>六識心。緣五識心。初在五根覺緣。刀杖加身。一念
<lb ed="X" n="0813b12"/><lb ed="R061" n="0083b15"/>未起分別故。只名爲苦識。由六識心。不了目前虗
<lb ed="X" n="0813b13"/><lb ed="R061" n="0083b16"/>幻妄境。反被境風鼓蕩。起心取著。造作業苦。心自
<lb ed="X" n="0813b14"/><lb ed="R061" n="0083b17"/>領受。故云心作心受。言觸識覺觸者。此言前五觸
<lb ed="X" n="0813b15"/><lb ed="R061" n="0083b18"/>識。唯覺觸境。未曾深受煩苦毒時。不造不受。是只
<lb ed="X" n="0813b16"/><lb ed="R061" n="0084a01"/>名爲行苦一種。故云觸識覺觸。逼迮生覺者。此以
<lb ed="X" n="0813b17"/><lb ed="R061" n="0084a02"/>法喩。合明釋上心作心受。言造業者。爲第六心。繇
<lb ed="X" n="0813b18"/><lb ed="R061" n="0084a03"/>前五識緣。現逆順影子。一刹那間。流入意地。逼迮
<lb ed="X" n="0813b19"/><lb ed="R061" n="0084a04"/>生覺。心受煩毒。譬如斵石中火。旋斵旋出。於身心
<lb ed="X" n="0813b20"/><lb ed="R061" n="0084a05"/>中。遷流不停。念念生滅。故云逼迮生覺。<anchor xml:id="nkr_note_add_0813b2001" n="0813b2001"/><anchor xml:id="beg0813b2001" n="0813b2001"/>已<anchor xml:id="end0813b2001"/>上明前
<lb ed="X" n="0813b21"/><lb ed="R061" n="0084a06"/>五不造。惟第六也。身散壞者。謂命盡時。四大各離。
<lb ed="X" n="0813b22"/><lb ed="R061" n="0084a07"/>身色散壞。轉變遷化。故令阿賴耶識。隨業牽引。入
<lb ed="X" n="0813b23"/><lb ed="R061" n="0084a08"/>於壞緣。所謂因緣和合。虗妄有生。因緣別離。虗妄
<lb ed="X" n="0813b24"/><lb ed="R061" n="0084a09"/>名滅。生從順習。死從變流。臨命終時。未捨煖觸。心
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0813c" n="0813c"/>
<lb ed="X" n="0813c01"/><lb ed="R061" n="0084a10"/>苦心惱。惟受最後一念染緣。深染深著。心心念念。
<lb ed="X" n="0813c02"/><lb ed="R061" n="0084a11"/>不能捨離。是爲壞苦。與上壞苦緣照應。如此三苦。
<lb ed="X" n="0813c03"/><lb ed="R061" n="0084a12"/>爲衆苦本。三界衆生。俱未解脫。故云三界一切苦
<lb ed="X" n="0813c04"/><lb ed="R061" n="0084a13"/>諦。此說苦諦法門。向下明集道滅。三諦法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0813c05"/><lb ed="R061" n="0084a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0813c0501">復觀無明。集無量心。作一切業。相續相連。集因集因。
<lb ed="X" n="0813c06"/><lb ed="R061" n="0084a15"/>名爲集諦。正見解脫。空空智道。心心名以智道。道諦。
<lb ed="X" n="0813c07"/><lb ed="R061" n="0084a16"/>盡有果報。盡有因。淸淨一照。體性玅智。寂滅一諦。慧
<lb ed="X" n="0813c08"/><lb ed="R061" n="0084a17"/>品具足名根。一切慧性。起空入觀。是初善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0813c09"/><lb ed="R061" n="0084a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0813c0901">此推苦諦之因。令其知苦。斷集。修道。證滅。離苦得
<lb ed="X" n="0813c10"/><lb ed="R061" n="0084b01"/>樂之義。言復觀者。返推其因。言此等苦。從何而有。
<lb ed="X" n="0813c11"/><lb ed="R061" n="0084b02"/>謂依無明幻妄所起。故有此苦。其無明者。卽不明
<lb ed="X" n="0813c12"/><lb ed="R061" n="0084b03"/>也。以是眞如不守自性。一念妄動。生起三細。不了
<lb ed="X" n="0813c13"/><lb ed="R061" n="0084b04"/>前境。增長六麤。故曰無明。因有無明。遂集無量種
<lb ed="X" n="0813c14"/><lb ed="R061" n="0084b05"/>種妄想攀緣之心。造作一切諸惡業緣。招引苦果。
<lb ed="X" n="0813c15"/><lb ed="R061" n="0084b06"/>相續相連。過去之因。感現在果。現在之因。招未來
<lb ed="X" n="0813c16"/><lb ed="R061" n="0084b07"/>果。如是集因集因。以集三界因果。名爲集諦。言正
<lb ed="X" n="0813c17"/><lb ed="R061" n="0084b08"/>見解脫者。此說道諦法門也。謂上旣知諸苦。繇依
<lb ed="X" n="0813c18"/><lb ed="R061" n="0084b09"/>無明集諦。招感所生。必破無明。斷集諦因。方得解
<lb ed="X" n="0813c19"/><lb ed="R061" n="0084b10"/>脫。欲斷集因。須修道品。卽以正知正見。識得自<anchor xml:id="nkr_note_add_0813c1901" n="0813c1901"/><anchor xml:id="beg0813c1901" n="0813c1901"/>己<anchor xml:id="end0813c1901"/>
<lb ed="X" n="0813c20"/><lb ed="R061" n="0084b11"/>本元心地。看破妄身妄心。遠離邪念。了達緣生空
<lb ed="X" n="0813c21"/><lb ed="R061" n="0084b12"/>幻。不起惑。不造業。則不感果。而得解脫。故云。正見
<lb ed="X" n="0813c22"/><lb ed="R061" n="0084b13"/>解脫。解脫則空。以是空空玅智。修諸道品。念念心
<lb ed="X" n="0813c23"/><lb ed="R061" n="0084b14"/>心。入於智道。是名以修智道。名爲道諦。盡有果報
<lb ed="X" n="0813c24"/><lb ed="R061" n="0084b15"/>等者。此說滅諦法門也。承上繇修道諦。方能盡有
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0814a" n="0814a"/>
<lb ed="X" n="0814a01"/><lb ed="R061" n="0084b16"/>果報。盡有因也。因果不忘爲有。以欲。色界。及無色
<lb ed="X" n="0814a02"/><lb ed="R061" n="0084b17"/>界。見思等惑。流轉三界。不能出離一切諸苦。故名
<lb ed="X" n="0814a03"/><lb ed="R061" n="0084b18"/>爲有。而以正知正見。修行聖道。不起貪瞋癡慢疑。
<lb ed="X" n="0814a04"/><lb ed="R061" n="0085a01"/>不起身邊諸邪見。是以三界二十五有。見惑。思惑。
<lb ed="X" n="0814a05"/><lb ed="R061" n="0085a02"/>塵沙等惑。苦果苦因。悉皆空寂。以空寂故。淸淨一
<lb ed="X" n="0814a06"/><lb ed="R061" n="0085a03"/>照。體性玅智。體本淸淨。性離諸垢。以此玅智。照達
<lb ed="X" n="0814a07"/><lb ed="R061" n="0085a04"/>一切。因果皆空。證空空寂滅之理。名爲寂滅一諦。
<lb ed="X" n="0814a08"/><lb ed="R061" n="0085a05"/>以上四諦文竟。下文總結悲觀。以顯慧爲根本之
<lb ed="X" n="0814a09"/><lb ed="R061" n="0085a06"/>義慧品具足名根者。謂卽大空慧品。具足慈悲喜
<lb ed="X" n="0814a10"/><lb ed="R061" n="0085a07"/>捨。六度。四攝。無量功德。方便行門。皆依大空慧品
<lb ed="X" n="0814a11"/><lb ed="R061" n="0085a08"/>爲其根本。故云慧品具足名根。一切慧性。起空入
<lb ed="X" n="0814a12"/><lb ed="R061" n="0085a09"/>觀者。此二句義。謂上旣卽慈悲喜捨。一切慧性。皆
<lb ed="X" n="0814a13"/><lb ed="R061" n="0085a10"/>依大空慧中。起空入觀。現身六道。爲諸苦惱衆生。
<lb ed="X" n="0814a14"/><lb ed="R061" n="0085a11"/>說示四諦法門。使諸衆生。知苦。斷集。修道。證滅。是
<lb ed="X" n="0814a15"/><lb ed="R061" n="0085a12"/>名初善根也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0814a16"/><lb ed="R061" n="0085a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0814a1601">第二觀捨。一切貪著行。一切平等空。捨無緣。而觀諸
<lb ed="X" n="0814a17"/><lb ed="R061" n="0085a14"/>法。空際一相。我觀一切十方地土。皆吾昔身所用故
<lb ed="X" n="0814a18"/><lb ed="R061" n="0085a15"/>土。四大海水。是吾故水。一切劫火。是吾昔身故所用
<lb ed="X" n="0814a19"/><lb ed="R061" n="0085a16"/>火。一切風輪。是吾故所用氣。我今入此地中。法身滿
<lb ed="X" n="0814a20"/><lb ed="R061" n="0085a17"/>足。捨吾故身。畢竟不受四大分段不淨故身。是爲捨
<lb ed="X" n="0814a21"/><lb ed="R061" n="0085a18"/>品具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0814a22"/><lb ed="R061" n="0085b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0814a2201">此釋捨觀法門也。蓋我爲汝。所說四諦法門。是我
<lb ed="X" n="0814a23"/><lb ed="R061" n="0085b02"/>昔日知迷而捨。故得解脫。寂滅可證。是故今以勸
<lb ed="X" n="0814a24"/><lb ed="R061" n="0085b03"/>汝。而亦隨修證也。言所捨者。是何物耶。是捨無始
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0814b" n="0814b"/>
<lb ed="X" n="0814b01"/><lb ed="R061" n="0085b04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0814b0101" n="0814b0101"/><anchor xml:id="beg0814b0101" n="0814b0101"/>已<anchor xml:id="end0814b0101"/>來。爲凡夫時。妄想所起。一切種種貪愛執著。諸
<lb ed="X" n="0814b02"/><lb ed="R061" n="0085b05"/>惡行法。以昔有貪愛故。爲說修行解脫法門。以貪
<lb ed="X" n="0814b03"/><lb ed="R061" n="0085b06"/>愛與解脫。俱屬對待。不平等故。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0814b0301" n="0814b0301"/><anchor xml:id="beg0814b0301" n="0814b0301"/>已<anchor xml:id="end0814b0301"/>一切捨去。則
<lb ed="X" n="0814b04"/><lb ed="R061" n="0085b07"/>一切法。悉皆平等。以平等故。能捨所捨。二緣性空。
<lb ed="X" n="0814b05"/><lb ed="R061" n="0085b08"/>故云捨無緣也。繇是而觀染淨諸法。空際一相。平
<lb ed="X" n="0814b06"/><lb ed="R061" n="0085b09"/>等理中。無相可得。所以我觀一切十方地土。皆吾
<lb ed="X" n="0814b07"/><lb ed="R061" n="0085b10"/>昔身所用故土。四大海水。是吾昔身所用故水。一
<lb ed="X" n="0814b08"/><lb ed="R061" n="0085b11"/>切劫火。是吾昔身所用故火。一切風輪。是吾昔身
<lb ed="X" n="0814b09"/><lb ed="R061" n="0085b12"/>所用故氣。我今入此離垢地中。法身滿足。捨吾故
<lb ed="X" n="0814b10"/><lb ed="R061" n="0085b13"/>身也。言法身滿足者。卽此離垢地位。所證最勝眞
<lb ed="X" n="0814b11"/><lb ed="R061" n="0085b14"/>如法性之身。三德圓滿。三身具足。故云法身滿足。
<lb ed="X" n="0814b12"/><lb ed="R061" n="0085b15"/>捨吾故身等者。卽此位中。所斷邪行障也。以斷障
<lb ed="X" n="0814b13"/><lb ed="R061" n="0085b16"/>證眞故。所以畢竟不受四大分段。不淨雜染故身。
<lb ed="X" n="0814b14"/><lb ed="R061" n="0085b17"/>故云捨吾故身。以不受故。是爲捨品具足。此是第
<lb ed="X" n="0814b15"/><lb ed="R061" n="0085b18"/>二觀捨善根義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0814b16"/><lb ed="R061" n="0086a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0814b1601">第三次觀。於所化一切衆生。與人天樂。十地樂。離十
<lb ed="X" n="0814b17"/><lb ed="R061" n="0086a02"/>惡畏樂。得玅華三昧樂。乃至佛樂。如是觀者。慈品具
<lb ed="X" n="0814b18"/><lb ed="R061" n="0086a03"/>足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0814b19"/><lb ed="R061" n="0086a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0814b1901">此釋慈觀之義。第三次觀等者。蓋謂諸佛菩薩。說
<lb ed="X" n="0814b20"/><lb ed="R061" n="0086a05"/>法利生。必隨機宜而與之樂。故次觀於所化一切
<lb ed="X" n="0814b21"/><lb ed="R061" n="0086a06"/>衆生。種種根性。如求人天樂者。則與三皈。五戒。十
<lb ed="X" n="0814b22"/><lb ed="R061" n="0086a07"/>善。令其得生人天道果。受勝玅樂。如求菩薩乘者。
<lb ed="X" n="0814b23"/><lb ed="R061" n="0086a08"/>則與六度。四攝法等。令其得證十地之樂。離十惡
<lb ed="X" n="0814b24"/><lb ed="R061" n="0086a09"/>畏樂者。往昔以造三業不淨。必墮三塗怖畏之中。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0814c" n="0814c"/>
<lb ed="X" n="0814c01"/><lb ed="R061" n="0086a10"/>反此十惡。令修十善。得生人天。受十善樂。故云離
<lb ed="X" n="0814c02"/><lb ed="R061" n="0086a11"/>十惡畏樂。得玅華三昧樂者。發菩薩心。修菩薩道。
<lb ed="X" n="0814c03"/><lb ed="R061" n="0086a12"/>萬行因華。三昧正定。乘此智定。證十地果。故得玅
<lb ed="X" n="0814c04"/><lb ed="R061" n="0086a13"/>華三昧之樂。乃至令得佛果。無餘涅槃究竟之樂。
<lb ed="X" n="0814c05"/><lb ed="R061" n="0086a14"/>如是觀者。是爲慈品具足。<anchor xml:id="nkr_note_add_0814c0501" n="0814c0501"/><anchor xml:id="beg0814c0501" n="0814c0501"/>已<anchor xml:id="end0814c0501"/>上五段經文。迭明住
<lb ed="X" n="0814c06"/><lb ed="R061" n="0086a15"/>無間心觀行之義。向下一節。總結以顯解脫心義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0814c07"/><lb ed="R061" n="0086a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0814c0701">菩薩爾時住是地中。無癡。無貪。無瞋。入平等一諦智。
<lb ed="X" n="0814c08"/><lb ed="R061" n="0086a17"/>一切行本。遊佛一切世界。現化無量法身。如一切衆
<lb ed="X" n="0814c09"/><lb ed="R061" n="0086a18"/>生天華品說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0814c10"/><lb ed="R061" n="0086b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0814c1001">菩薩當爾之時。住是第二地中。慧品具足。故無癡
<lb ed="X" n="0814c11"/><lb ed="R061" n="0086b02"/>相。捨品具足。故無貪相。慈悲喜品具足。故無瞋相。
<lb ed="X" n="0814c12"/><lb ed="R061" n="0086b03"/>以無貪瞋癡故。所以證入平等大空慧品。一諦聖
<lb ed="X" n="0814c13"/><lb ed="R061" n="0086b04"/>智。是以平等一諦理智。爲一切萬行根本。以是智
<lb ed="X" n="0814c14"/><lb ed="R061" n="0086b05"/>行雙運。而能游佛一切世界。承事諸佛。亦能現化
<lb ed="X" n="0814c15"/><lb ed="R061" n="0086b06"/>無量法身。攝受衆生也。此處文義。於大部中。如一
<lb ed="X" n="0814c16"/><lb ed="R061" n="0086b07"/>切衆生天華品。廣說詳明。</p>
<lb ed="X" n="0814c17"/><lb ed="R061" n="0086b08"/><p xml:id="pX38p0814c1701">○三體性光明地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文義。</p>
<lb ed="X" n="0814c18"/><lb ed="R061" n="0086b09"/><p xml:id="pX38p0814c1801">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0814c19"/><lb ed="R061" n="0086b10"/><p xml:id="pX38p0814c1901">此地菩薩。斷一種闇鈍鄣。此聞所知障中。俱生法
<lb ed="X" n="0814c20"/><lb ed="R061" n="0086b11"/>執。一分闇鈍所起。以聞思修。總持玅慧。令不現前。
<lb ed="X" n="0814c21"/><lb ed="R061" n="0086b12"/>故名之也。並斷二種愚執。一者。欲貪愚。二者。陀羅
<lb ed="X" n="0814c22"/><lb ed="R061" n="0086b13"/>尼愚。此之三法。能障三地。斷此愚障。方登三地。今
<lb ed="X" n="0814c23"/><lb ed="R061" n="0086b14"/>此菩薩。以聞持陀羅尼。三慧現前。便能永斷。愚障
<lb ed="X" n="0814c24"/><lb ed="R061" n="0086b15"/>旣斷。故名發光地。所證眞如。名勝流眞如。謂此眞
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0815a" n="0815a"/>
<lb ed="X" n="0815a01"/><lb ed="R061" n="0086b16"/>如。令所流敎法。極爲最勝故。菩薩寄位<name role="" type="person">夜摩天</name>王。
<lb ed="X" n="0815a02"/><lb ed="R061" n="0086b17"/>假修十善等法。化導衆生。於十波羅蜜中。忍波羅
<lb ed="X" n="0815a03"/><lb ed="R061" n="0086b18"/>蜜最勝。</p>
<lb ed="X" n="0815a04"/><lb ed="R061" n="0087a01"/><p xml:id="pX38p0815a0401">○二正釋文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0815a05"/><lb ed="R061" n="0087a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0815a0501">若佛子。菩提薩埵。光明體性地。以三昧解了智。知三
<lb ed="X" n="0815a06"/><lb ed="R061" n="0087a03"/>世一切佛法門。十二法品。名。味。句。重誦。記別。直語偈。
<lb ed="X" n="0815a07"/><lb ed="R061" n="0087a04"/>不請說。律戒。譬喩。佛界。昔事。方正。未曾有。談說。是法
<lb ed="X" n="0815a08"/><lb ed="R061" n="0087a05"/>體。性。名。一切義別。是名。味。句中。說一切有爲法。分分
<lb ed="X" n="0815a09"/><lb ed="R061" n="0087a06"/>受生。初入識胎。四大增長色心。名六住。於根中起實
<lb ed="X" n="0815a10"/><lb ed="R061" n="0087a07"/>覺。未別苦樂。名觸識。又覺苦樂識。名三受。連連覺者
<lb ed="X" n="0815a11"/><lb ed="R061" n="0087a08"/>受無窮。以欲我見。戒取。善惡有。識初名生。識終名死。
<lb ed="X" n="0815a12"/><lb ed="R061" n="0087a09"/>是十品現在苦因緣果。觀是行相中道。我久<anchor xml:id="nkr_note_add_0815a1201" n="0815a1201"/><anchor xml:id="beg0815a1201" n="0815a1201"/>已<anchor xml:id="end0815a1201"/>離故。
<lb ed="X" n="0815a13"/><lb ed="R061" n="0087a10"/>無自體性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0815a14"/><lb ed="R061" n="0087a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0815a1401">若佛子三句。標顯名德位。以明加行心之義。光明
<lb ed="X" n="0815a15"/><lb ed="R061" n="0087a12"/>體性地者。謂此菩薩成就勝定。大法總持。能發無
<lb ed="X" n="0815a16"/><lb ed="R061" n="0087a13"/>邊智慧光明。故云體性光明地。別經名發光地。謂
<lb ed="X" n="0815a17"/><lb ed="R061" n="0087a14"/>以因中修習。一切法界忍行之力。果地開發大智
<lb ed="X" n="0815a18"/><lb ed="R061" n="0087a15"/>慧光。故名爲發光地。以三昧解了智。至分分受生
<lb ed="X" n="0815a19"/><lb ed="R061" n="0087a16"/>一節。正明光明體性地。以顯所證。所得。體用觀照
<lb ed="X" n="0815a20"/><lb ed="R061" n="0087a17"/>之義。言以三昧解了智者。三昧。卽那伽定之別名
<lb ed="X" n="0815a21"/><lb ed="R061" n="0087a18"/>也。謂從此勝定。發起大智慧光。能解了知三世十
<lb ed="X" n="0815a22"/><lb ed="R061" n="0087b01"/>方一切諸佛。化導法門。此地菩薩。一一通達。故名
<lb ed="X" n="0815a23"/><lb ed="R061" n="0087b02"/>解了智也。十二法品等者。釋上一切佛法門義。十
<lb ed="X" n="0815a24"/><lb ed="R061" n="0087b03"/>二數也。法。軌則也。品。類從也。名。卽名身。味。卽文身。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0815b" n="0815b"/>
<lb ed="X" n="0815b01"/><lb ed="R061" n="0087b04"/>句。卽句身。謂佛所說。一切諸佛權實法門。總三藏。
<lb ed="X" n="0815b02"/><lb ed="R061" n="0087b05"/>十二部。半滿法品。必有文以載義。繇義以成文。文
<lb ed="X" n="0815b03"/><lb ed="R061" n="0087b06"/>義相成。而爲經典。其中名字。義味。音韻。言句。是中
<lb ed="X" n="0815b04"/><lb ed="R061" n="0087b07"/>若事。若理。若因。若果。若權。若實。若顯。若密。以此十
<lb ed="X" n="0815b05"/><lb ed="R061" n="0087b08"/>二部經。盡其義也。何名十二。一曰重。梵語祇夜。華
<lb ed="X" n="0815b06"/><lb ed="R061" n="0087b09"/>言應頌。亦名重頌。以是長行文義不盡。欲被後來
<lb ed="X" n="0815b07"/><lb ed="R061" n="0087b10"/>之機。重宣義故。二曰誦。卽修多羅。華言契經。上契
<lb ed="X" n="0815b08"/><lb ed="R061" n="0087b11"/>諸佛之理。下契衆生之機。只有長行。而無其偈。如
<lb ed="X" n="0815b09"/><lb ed="R061" n="0087b12"/>彌陀經。心經等是。三曰記別。梵語和伽羅。華言授
<lb ed="X" n="0815b10"/><lb ed="R061" n="0087b13"/>記。如來授記諸大菩薩。聲聞弟子。來世作佛。劫國
<lb ed="X" n="0815b11"/><lb ed="R061" n="0087b14"/>莊嚴等是。四曰直語偈。梵語伽陀。華言諷誦。亦名
<lb ed="X" n="0815b12"/><lb ed="R061" n="0087b15"/>孤起。不應長行。直說偈句。如金光明空品等是。五
<lb ed="X" n="0815b13"/><lb ed="R061" n="0087b16"/>曰不請說。梵語優陀那。華言自說。無有人問。如來
<lb ed="X" n="0815b14"/><lb ed="R061" n="0087b17"/>以他心智。觀衆生機。而自宣說。如佛頂經說五陰
<lb ed="X" n="0815b15"/><lb ed="R061" n="0087b18"/>魔。又彌陀經。俱不待請。自吿弟子而說者是。六曰
<lb ed="X" n="0815b16"/><lb ed="R061" n="0088a01"/>律戒。律戒多屬因緣。梵語尼陀羅。華言因緣。如經
<lb ed="X" n="0815b17"/><lb ed="R061" n="0088a02"/>中有人問。故說是事。如律中有持犯。得失之事。幷
<lb ed="X" n="0815b18"/><lb ed="R061" n="0088a03"/>制戒緣起事。凡是如來所說。一切根本緣起。善惡
<lb ed="X" n="0815b19"/><lb ed="R061" n="0088a04"/>因緣。果報等是。七曰譬喩。托言訓曉爲譬。以淺況
<lb ed="X" n="0815b20"/><lb ed="R061" n="0088a05"/>深爲喩。如來爲鈍根者所設。所謂諸有智者。要以
<lb ed="X" n="0815b21"/><lb ed="R061" n="0088a06"/>譬喩而得開解者是。八曰佛界。梵語闇羅伽。華言
<lb ed="X" n="0815b22"/><lb ed="R061" n="0088a07"/>本生。謂如來說諸佛。菩薩本因地中。受生之事。亦
<lb ed="X" n="0815b23"/><lb ed="R061" n="0088a08"/>說自<anchor xml:id="nkr_note_add_0815b2301" n="0815b2301"/><anchor xml:id="beg0815b2301" n="0815b2301"/>己<anchor xml:id="end0815b2301"/>本因地中。受生之事。如涅槃云。比丘當知。
<lb ed="X" n="0815b24"/><lb ed="R061" n="0088a09"/>我於過去作獐。作鹿。作熊。乃至作金輪王等是。九
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0815c" n="0815c"/>
<lb ed="X" n="0815c01"/><lb ed="R061" n="0088a10"/>曰昔事。梵語伊帝。目多伽。華言本事。如來說諸菩
<lb ed="X" n="0815c02"/><lb ed="R061" n="0088a11"/>薩弟子因地。爲求菩提道法。所行苦行之事。謂如
<lb ed="X" n="0815c03"/><lb ed="R061" n="0088a12"/>採菓。汲水。拾薪。設食。布髮掩泥。身爲牀座。然燈求
<lb ed="X" n="0815c04"/><lb ed="R061" n="0088a13"/>偈。割肉捨身。乃至爲金輪王。捨頭千顆等是。十曰
<lb ed="X" n="0815c05"/><lb ed="R061" n="0088a14"/>方正。梵語毗佛略。華言大方廣。大。卽體大。方。卽相
<lb ed="X" n="0815c06"/><lb ed="R061" n="0088a15"/>大。廣。卽用大。謂諸如來所說大乘方等經典。其意
<lb ed="X" n="0815c07"/><lb ed="R061" n="0088a16"/>猶如虗空。廣博包含。無所不攝。十一曰未曾有。梵
<lb ed="X" n="0815c08"/><lb ed="R061" n="0088a17"/>語阿浮達磨。華言未曾有。亦名希有。謂佛初生之
<lb ed="X" n="0815c09"/><lb ed="R061" n="0088a18"/>時。目顧四方。周行七步。足跡所蹈。皆有蓮華。放大
<lb ed="X" n="0815c10"/><lb ed="R061" n="0088b01"/>光明。徧照十方。而發是言。我是度一切生老病死
<lb ed="X" n="0815c11"/><lb ed="R061" n="0088b02"/>苦者。大地震動。天雨衆華。樹出音聲。作天鼓樂。如
<lb ed="X" n="0815c12"/><lb ed="R061" n="0088b03"/>是希有之事。凡昔未聞見者。皆名希有。十二曰談
<lb ed="X" n="0815c13"/><lb ed="R061" n="0088b04"/>說。梵語優波提舍。華言論議。謂諸經中。凡有問答
<lb ed="X" n="0815c14"/><lb ed="R061" n="0088b05"/>辯論諸法義者。皆名論議。如法華經。智積菩薩。乃
<lb ed="X" n="0815c15"/><lb ed="R061" n="0088b06"/>與<name role="" type="person">文殊師利</name>。論說玅法等是。<anchor xml:id="nkr_note_add_0815c1501" n="0815c1501"/><anchor xml:id="beg0815c1501" n="0815c1501"/>已<anchor xml:id="end0815c1501"/>上廣明十二部經
<lb ed="X" n="0815c16"/><lb ed="R061" n="0088b07"/>名相。向下總出十二部經之義。是法等者。釋承上
<lb ed="X" n="0815c17"/><lb ed="R061" n="0088b08"/>義。謂是十二法品體性。等同一味。實無差別。因衆
<lb ed="X" n="0815c18"/><lb ed="R061" n="0088b09"/>生心。有無量心。是以法門。亦有無量。所謂我無一
<lb ed="X" n="0815c19"/><lb ed="R061" n="0088b10"/>切心。何用一切法。因有一切心。故有一切法。因有
<lb ed="X" n="0815c20"/><lb ed="R061" n="0088b11"/>一切法。故立一切名。因有一切名。故立一切義。因
<lb ed="X" n="0815c21"/><lb ed="R061" n="0088b12"/>立一切義。發明一切法。故云。是法體性名。一切義
<lb ed="X" n="0815c22"/><lb ed="R061" n="0088b13"/>別也。是名味句等者。謂是十二法品。名味句中差
<lb ed="X" n="0815c23"/><lb ed="R061" n="0088b14"/>別。無非發明一切衆生。迷理成事。迷智成識。一切
<lb ed="X" n="0815c24"/><lb ed="R061" n="0088b15"/>生滅有爲諸法。分分受生捨生之義。欲令衆生。知
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0816a" n="0816a"/>
<lb ed="X" n="0816a01"/><lb ed="R061" n="0088b16"/>眞本有。識妄元無也。初入識胎等者。釋明分分受
<lb ed="X" n="0816a02"/><lb ed="R061" n="0088b17"/>生義。所言分分受生者。謂初入識胎時。乃是受生
<lb ed="X" n="0816a03"/><lb ed="R061" n="0088b18"/>托質之始。卽行緣識分義。此繇過去煩惱之惑。覆
<lb ed="X" n="0816a04"/><lb ed="R061" n="0089a01"/>於本心。不了法界眞如之理。名爲無明。遂繇無明。
<lb ed="X" n="0816a05"/><lb ed="R061" n="0089a02"/>起諸妄心。造作身口意等。善不善行。故名曰行。以
<lb ed="X" n="0816a06"/><lb ed="R061" n="0089a03"/>是無明與行。二因所造。惑業相牽。因緣和合。故令
<lb ed="X" n="0816a07"/><lb ed="R061" n="0089a04"/>阿賴耶識。投托母胎。一刹那間。染愛爲種。納想成
<lb ed="X" n="0816a08"/><lb ed="R061" n="0089a05"/>胎。故名初入識胎。四大增長色心者。卽識緣名色
<lb ed="X" n="0816a09"/><lb ed="R061" n="0089a06"/>分義。名。卽是心。以心但有其名。無形質故。色。卽形
<lb ed="X" n="0816a10"/><lb ed="R061" n="0089a07"/>質。卽內外色。地水火風。四大和合。漸漸增長而成
<lb ed="X" n="0816a11"/><lb ed="R061" n="0089a08"/>身形。一七。名凝滑。二七。名胞。三七。名爲軟肉。四七。
<lb ed="X" n="0816a12"/><lb ed="R061" n="0089a09"/>名堅肉。五七。名爲形位。生諸根形手足。故名四大
<lb ed="X" n="0816a13"/><lb ed="R061" n="0089a10"/>增長色心。名六住者。卽名色。緣六入分義。謂從名
<lb ed="X" n="0816a14"/><lb ed="R061" n="0089a11"/>色<anchor xml:id="nkr_note_add_0816a1401" n="0816a1401"/><anchor xml:id="beg0816a1401" n="0816a1401"/>已<anchor xml:id="end0816a1401"/>後。至六七日。名髮毛爪齒位。至七七日。名爲
<lb ed="X" n="0816a15"/><lb ed="R061" n="0089a12"/>具根形位。謂以六根開張。有入六塵之用。乃妄心
<lb ed="X" n="0816a16"/><lb ed="R061" n="0089a13"/>依止處。故名六住。於根中起實覺。未別苦樂。名觸
<lb ed="X" n="0816a17"/><lb ed="R061" n="0089a14"/>識者。卽六入。緣觸分義。此卽出胎<anchor xml:id="nkr_note_add_0816a1701" n="0816a1701"/><anchor xml:id="beg0816a1701" n="0816a1701"/>已<anchor xml:id="end0816a1701"/>後。乃至三四
<lb ed="X" n="0816a18"/><lb ed="R061" n="0089a15"/>歲時。六根對於六塵。雖起覺知。而未能別苦樂。故
<lb ed="X" n="0816a19"/><lb ed="R061" n="0089a16"/>名實覺。因根境識。三法和合相觸生覺。故名觸識。
<lb ed="X" n="0816a20"/><lb ed="R061" n="0089a17"/>又覺苦樂識。名三受者。卽觸緣受分義。謂從五六
<lb ed="X" n="0816a21"/><lb ed="R061" n="0089a18"/>歲至十二三歲時。因六塵境。觸對六根。卽能領受。
<lb ed="X" n="0816a22"/><lb ed="R061" n="0089b01"/>如對苦境時。卽覺是苦。是名苦受。對樂境時。卽知
<lb ed="X" n="0816a23"/><lb ed="R061" n="0089b02"/>是樂。名爲樂受。如苦樂不對時。卽覺不苦不樂。是
<lb ed="X" n="0816a24"/><lb ed="R061" n="0089b03"/>名平平之受。雖云了別六塵粗境。然未能起貪婬
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0816b" n="0816b"/>
<lb ed="X" n="0816b01"/><lb ed="R061" n="0089b04"/>之心。只名爲受。故曰。又覺苦樂識。名三受也。此上
<lb ed="X" n="0816b02"/><lb ed="R061" n="0089b05"/>五支。是現在果。連連覺著受無窮者。卽受緣愛分
<lb ed="X" n="0816b03"/><lb ed="R061" n="0089b06"/>義。謂從十四五歲。至十八九歲時。連連起心貪著
<lb ed="X" n="0816b04"/><lb ed="R061" n="0089b07"/>婬欲等境。故云連連覺著受無窮。以欲我見。戒取
<lb ed="X" n="0816b05"/><lb ed="R061" n="0089b08"/>者。卽愛緣取分義。謂從二十歲後。繇有諸欲助發
<lb ed="X" n="0816b06"/><lb ed="R061" n="0089b09"/>愛性。種種取捨。執我。執人。深生貪取。及信邪師。而
<lb ed="X" n="0816b07"/><lb ed="R061" n="0089b10"/>起邪見。持邪見戒。望取生天。其中所該。五鈍。五利。
<lb ed="X" n="0816b08"/><lb ed="R061" n="0089b11"/>十使煩惱。故名以欲我見。戒取。善惡有者。卽取緣
<lb ed="X" n="0816b09"/><lb ed="R061" n="0089b12"/>有分義。謂因六識。馳求諸境。起造善惡。引滿二業。
<lb ed="X" n="0816b10"/><lb ed="R061" n="0089b13"/>積集三有之因。牽引阿賴耶識。又受當生三有果
<lb ed="X" n="0816b11"/><lb ed="R061" n="0089b14"/>報。故名善惡有也。此愛取有三支。是現在因。識初
<lb ed="X" n="0816b12"/><lb ed="R061" n="0089b15"/>名生者。卽有緣生分義。謂旣現在所造善惡業因。
<lb ed="X" n="0816b13"/><lb ed="R061" n="0089b16"/>必受來世善惡業果。故使賴耶。隨善惡業。六道受
<lb ed="X" n="0816b14"/><lb ed="R061" n="0089b17"/>生。此識最先投胎。故云識初名生。識終名死者。卽
<lb ed="X" n="0816b15"/><lb ed="R061" n="0089b18"/>生緣老死分義謂從來世受生<anchor xml:id="nkr_note_add_0816b1501" n="0816b1501"/><anchor xml:id="beg0816b1501" n="0816b1501"/>已<anchor xml:id="end0816b1501"/>後。五蘊身相。熟
<lb ed="X" n="0816b16"/><lb ed="R061" n="0090a01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0816b1601" n="0816b1601"/><anchor xml:id="beg0816b1601" n="0816b1601"/>已<anchor xml:id="end0816b1601"/>還壞。一期壽命盡矣。此識最後而捨。故云識終
<lb ed="X" n="0816b17"/><lb ed="R061" n="0090a02"/>名死。此生死二法。雖曰來世之果。乃約現在之因
<lb ed="X" n="0816b18"/><lb ed="R061" n="0090a03"/>而言。實該三世。生滅去來。受生捨法之義。所謂去
<lb ed="X" n="0816b19"/><lb ed="R061" n="0090a04"/>後來先作主公也。是十品現在苦因緣果者。此句
<lb ed="X" n="0816b20"/><lb ed="R061" n="0090a05"/>總結上文。謂以無明。與行。是過去二支因。繇過去
<lb ed="X" n="0816b21"/><lb ed="R061" n="0090a06"/>因。感現在果。今只所言現在因果。不言過去二因
<lb ed="X" n="0816b22"/><lb ed="R061" n="0090a07"/>者何。以果該因。佛欲現前諸人。卽識現前苦果苦
<lb ed="X" n="0816b23"/><lb ed="R061" n="0090a08"/>因。無使再造有漏苦因。永滅當來苦果故也。觀是
<lb ed="X" n="0816b24"/><lb ed="R061" n="0090a09"/>行相中道。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0816b2401" n="0816b2401"/><anchor xml:id="beg0816b2401" n="0816b2401"/>已<anchor xml:id="end0816b2401"/>久離者。謂一切衆生。雖有生滅去
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0816c" n="0816c"/>
<lb ed="X" n="0816c01"/><lb ed="R061" n="0090a10"/>來。不知如來藏中。求於去來。迷悟生死。實不可得。
<lb ed="X" n="0816c02"/><lb ed="R061" n="0090a11"/>所以菩薩智慧觀察。<anchor xml:id="nkr_note_add_0816c0201" n="0816c0201"/><anchor xml:id="beg0816c0201" n="0816c0201"/>已<anchor xml:id="end0816c0201"/>證入法界中道理中。無有
<lb ed="X" n="0816c03"/><lb ed="R061" n="0090a12"/>生死。無有去來。故云。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0816c0301" n="0816c0301"/><anchor xml:id="beg0816c0301" n="0816c0301"/>已<anchor xml:id="end0816c0301"/>久離。無自體性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0816c04"/><lb ed="R061" n="0090a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0816c0401">入光明神通。總持辯才。心心行空。而十方佛土中。現
<lb ed="X" n="0816c05"/><lb ed="R061" n="0090a14"/>劫化轉化。百劫千劫。國土中養神通。禮敬佛前。諮受
<lb ed="X" n="0816c06"/><lb ed="R061" n="0090a15"/>法言。復現六道身。一音中。說無量法品。而衆生各自
<lb ed="X" n="0816c07"/><lb ed="R061" n="0090a16"/>分分得聞。心所欲之法。苦。空。無常。無我。一諦之音。國
<lb ed="X" n="0816c08"/><lb ed="R061" n="0090a17"/>土不同。身心別化。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0816c09"/><lb ed="R061" n="0090a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0816c0901">此釋住無間心也。所言現在十品苦因緣果。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0816c0901" n="0816c0901"/><anchor xml:id="beg0816c0901" n="0816c0901"/>已<anchor xml:id="end0816c0901"/>
<lb ed="X" n="0816c10"/><lb ed="R061" n="0090b01"/>久離故者。今得證入光明體性地中。具足游戲神
<lb ed="X" n="0816c11"/><lb ed="R061" n="0090b02"/>通陀羅<name role="" type="person">尼總持</name>門。無礙辯才大智慧門。雖得如是
<lb ed="X" n="0816c12"/><lb ed="R061" n="0090b03"/>境界。而心心行空。是以能於十方佛國土中。現身。
<lb ed="X" n="0816c13"/><lb ed="R061" n="0090b04"/>現劫。現化。展轉變化。促住。則百劫住。延。則千劫住。
<lb ed="X" n="0816c14"/><lb ed="R061" n="0090b05"/>於國土中長養神通。禮敬佛前。諮受法言。復能現
<lb ed="X" n="0816c15"/><lb ed="R061" n="0090b06"/>六道身。假同事法。攝化衆生。以一音中。說無量法
<lb ed="X" n="0816c16"/><lb ed="R061" n="0090b07"/>門品。而隨衆生各自分分得聞。心所欲法。苦空。無
<lb ed="X" n="0816c17"/><lb ed="R061" n="0090b08"/>常。無我。一諦之音。所謂圓音一演異類等解此也。
<lb ed="X" n="0816c18"/><lb ed="R061" n="0090b09"/>其苦等者。此卽身受心法。四念處行。苦者。衆苦也。
<lb ed="X" n="0816c19"/><lb ed="R061" n="0090b10"/>卽觀受是苦義。衆生顚倒。以苦爲樂。故令衆生。觀
<lb ed="X" n="0816c20"/><lb ed="R061" n="0090b11"/>受是苦。得寂滅樂也。空者。卽觀身是空義。謂內身
<lb ed="X" n="0816c21"/><lb ed="R061" n="0090b12"/>外道。皆攬父母不淨精血。集聚四大。而成其身。從
<lb ed="X" n="0816c22"/><lb ed="R061" n="0090b13"/>頭至足。悉皆不淨。衆生顚倒。執之爲淨。心生貪著。
<lb ed="X" n="0816c23"/><lb ed="R061" n="0090b14"/>故令衆生。觀身是空。證淸淨法身也。無常者。卽觀
<lb ed="X" n="0816c24"/><lb ed="R061" n="0090b15"/>心無常義。心。卽第六識心。謂此心性流動。念念生
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0817a" n="0817a"/>
<lb ed="X" n="0817a01"/><lb ed="R061" n="0090b16"/>滅。皆悉無常。衆生顚倒。計以爲心。故令衆生。觀心
<lb ed="X" n="0817a02"/><lb ed="R061" n="0090b17"/>無常。證常住眞心也。無我者。卽觀法無我義。謂一
<lb ed="X" n="0817a03"/><lb ed="R061" n="0090b18"/>切法。若善若惡。衆生顚倒。妄認一切諸法有我。故
<lb ed="X" n="0817a04"/><lb ed="R061" n="0091a01"/>令衆生。觀法無我。證無生我也。故云苦空。無常。無
<lb ed="X" n="0817a05"/><lb ed="R061" n="0091a02"/>我。一諦之音者。謂苦空等。雖云四法。實從一諦音
<lb ed="X" n="0817a06"/><lb ed="R061" n="0091a03"/>中演出。惟此一諦。無二無三。因衆生國土。依正不
<lb ed="X" n="0817a07"/><lb ed="R061" n="0091a04"/>同。故此菩薩。示現身心。亦隨機差別。而攝化之。故
<lb ed="X" n="0817a08"/><lb ed="R061" n="0091a05"/>云。身心別化。所謂佛身充滿於法界。普現一切羣
<lb ed="X" n="0817a09"/><lb ed="R061" n="0091a06"/>生前。隨緣赴感靡不周。而恒處此菩提座。正合此
<lb ed="X" n="0817a10"/><lb ed="R061" n="0091a07"/>意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817a11"/><lb ed="R061" n="0091a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0817a1101">是玅華光明地中。略開一毛頭許。如法品解觀法門。
<lb ed="X" n="0817a12"/><lb ed="R061" n="0091a09"/>千三昧品說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817a13"/><lb ed="R061" n="0091a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0817a1301">此總結當地功德。說不能盡。以明解脫心也。是玅
<lb ed="X" n="0817a14"/><lb ed="R061" n="0091a11"/>華等者。謂是玅華光明地中。所有功德行願。如海
<lb ed="X" n="0817a15"/><lb ed="R061" n="0091a12"/>藏等。不可言說。此中但略開一二。如毛頭許相似。
<lb ed="X" n="0817a16"/><lb ed="R061" n="0091a13"/>若廣說者。於大部內。如法品中解觀法門。千三昧
<lb ed="X" n="0817a17"/><lb ed="R061" n="0091a14"/>品。二文所說。</p>
<lb ed="X" n="0817a18"/><lb ed="R061" n="0091a15"/><p xml:id="pX38p0817a1801">○四體性爾<g ref="#CB08504">𦦨</g>地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文義。</p>
<lb ed="X" n="0817a19"/><lb ed="R061" n="0091a16"/><p xml:id="pX38p0817a1901">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0817a20"/><lb ed="R061" n="0091a17"/><p xml:id="pX38p0817a2001">此地菩薩。斷一種微細煩惱現行障。此卽所知障
<lb ed="X" n="0817a21"/><lb ed="R061" n="0091a18"/>中。俱生一分微細無明之惑現起。故名之也。又斷
<lb ed="X" n="0817a22"/><lb ed="R061" n="0091b01"/>二種愚執。一者。等至愛愚。二者。法愛愚。斷此愚障。
<lb ed="X" n="0817a23"/><lb ed="R061" n="0091b02"/>方登<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧地。謂此菩薩。初入證智。善修三十七品
<lb ed="X" n="0817a24"/><lb ed="R061" n="0091b03"/>菩提分法。能起<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧智火。燒一切根本煩惱。及隨
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0817b" n="0817b"/>
<lb ed="X" n="0817b01"/><lb ed="R061" n="0091b04"/>煩惱之薪。便能永斷。愚障旣斷。智火最勝。故名<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0817b02"/><lb ed="R061" n="0091b05"/>慧地。所證眞如。名無攝受眞如。謂此眞如。無我執
<lb ed="X" n="0817b03"/><lb ed="R061" n="0091b06"/>等。所依取故。菩薩位寄<name role="" type="person">兜率天</name>王。假修三乘等法。
<lb ed="X" n="0817b04"/><lb ed="R061" n="0091b07"/>化導衆生。於十波羅蜜中。精進波羅蜜最勝。</p>
<lb ed="X" n="0817b05"/><lb ed="R061" n="0091b08"/><p xml:id="pX38p0817b0501">○二正釋文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817b06"/><lb ed="R061" n="0091b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0817b0601">若佛子。菩提薩埵。體性地中。爾眞<g ref="#CB08504">𦦨</g>俗。不斷不常。卽
<lb ed="X" n="0817b07"/><lb ed="R061" n="0091b10"/>生。卽住。卽滅。一世。一時。一有。種異異現異故。因緣中
<lb ed="X" n="0817b08"/><lb ed="R061" n="0091b11"/>道。非一。非二。非善。非惡。非凡。非佛。故佛界。凡界。一一
<lb ed="X" n="0817b09"/><lb ed="R061" n="0091b12"/>是名爲世諦。其智道觀。無一無二。玄道定品。所謂說
<lb ed="X" n="0817b10"/><lb ed="R061" n="0091b13"/>佛心行。初覺定因。信覺。思覺。靜覺。上覺。念覺。慧覺。觀
<lb ed="X" n="0817b11"/><lb ed="R061" n="0091b14"/>覺。猗覺。樂覺。捨覺。是品品方便道。心心入定果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817b12"/><lb ed="R061" n="0091b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0817b1201">若佛子三句。標顯名德位。以明加行心義。菩薩因
<lb ed="X" n="0817b13"/><lb ed="R061" n="0091b16"/>中。修習無邊菩提分法。大精進力故。果地中。雙照
<lb ed="X" n="0817b14"/><lb ed="R061" n="0091b17"/>平等。名體性爾<g ref="#CB08504">𦦨</g>地。別經名<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧地。謂爲<g ref="#CB08504">𦦨</g>自在
<lb ed="X" n="0817b15"/><lb ed="R061" n="0091b18"/>故。爾眞<g ref="#CB08504">𦦨</g>俗等者。正明爾<g ref="#CB08504">𦦨</g>地中體用觀照法門。
<lb ed="X" n="0817b16"/><lb ed="R061" n="0092a01"/>謂此地中。<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧增勝。爲<g ref="#CB08504">𦦨</g>自在。故能率爾照眞了
<lb ed="X" n="0817b17"/><lb ed="R061" n="0092a02"/>眞。照俗了俗。照眞了眞故不斷。照俗了俗故不常。
<lb ed="X" n="0817b18"/><lb ed="R061" n="0092a03"/>所謂般若無相。二諦常然。以其不斷不常。故卽生。
<lb ed="X" n="0817b19"/><lb ed="R061" n="0092a04"/>卽住。卽滅。以卽生。卽住。卽滅。故一世。一時。一有也。
<lb ed="X" n="0817b20"/><lb ed="R061" n="0092a05"/>一世者。三相平等故。一時者。劫量平等故。一有者。
<lb ed="X" n="0817b21"/><lb ed="R061" n="0092a06"/>諸法平等故。種異異現異故者。謂眞性平等。元無
<lb ed="X" n="0817b22"/><lb ed="R061" n="0092a07"/>差別。所以有差別者。蓋卽能熏種子之異。種子旣
<lb ed="X" n="0817b23"/><lb ed="R061" n="0092a08"/>異。則所熏起現行亦異故也。然種異現異。但隨因
<lb ed="X" n="0817b24"/><lb ed="R061" n="0092a09"/>緣和合而有。因緣別離而無。而本眞如自性。不屬
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0817c" n="0817c"/>
<lb ed="X" n="0817c01"/><lb ed="R061" n="0092a10"/>因緣有無變易。是因緣不遷不變之體。名爲中道。
<lb ed="X" n="0817c02"/><lb ed="R061" n="0092a11"/>以是中道。非一。非二。云何非一。眞如不變隨緣。故
<lb ed="X" n="0817c03"/><lb ed="R061" n="0092a12"/>非一也。云何非二。隨緣不變眞如。故非二也。瓔珞
<lb ed="X" n="0817c04"/><lb ed="R061" n="0092a13"/>經云。二諦常爾故非一。聖智照空故非二。旣眞諦
<lb ed="X" n="0817c05"/><lb ed="R061" n="0092a14"/>俗諦。非一非二。卽善惡凡聖等果。一切皆非。故佛
<lb ed="X" n="0817c06"/><lb ed="R061" n="0092a15"/>界。凡界。一一皆名爲世諦。何故佛界亦名爲世諦。
<lb ed="X" n="0817c07"/><lb ed="R061" n="0092a16"/>謂對俗言眞。對惡言善。對凡言聖。俱屬對待故耳。
<lb ed="X" n="0817c08"/><lb ed="R061" n="0092a17"/>其智道觀。無一無二者。菩薩以智道觀之。非一非
<lb ed="X" n="0817c09"/><lb ed="R061" n="0092a18"/>二。千臂經云。菩薩如是觀照。寂滅中道。第一義諦
<lb ed="X" n="0817c10"/><lb ed="R061" n="0092b01"/>之理。本來無一無二是也。上明智慧照用相義。下
<lb ed="X" n="0817c11"/><lb ed="R061" n="0092b02"/>明定品寂滅。相義玄道定品。所謂說佛心行者。旣
<lb ed="X" n="0817c12"/><lb ed="R061" n="0092b03"/>云無一無二。云何又有菩提道法。賢聖差別。蓋以
<lb ed="X" n="0817c13"/><lb ed="R061" n="0092b04"/>玄玅道法。一切定品。無非說佛因地心行。佛心行
<lb ed="X" n="0817c14"/><lb ed="R061" n="0092b05"/>者。卽菩提玅心中所起智行。此乃三世諸佛。一切
<lb ed="X" n="0817c15"/><lb ed="R061" n="0092b06"/>菩薩。本因地中。發起始覺。悟本玅覺。最初入道一
<lb ed="X" n="0817c16"/><lb ed="R061" n="0092b07"/>步下手工夫。初覺本定爲因。一切凡夫。俱迷此定。
<lb ed="X" n="0817c17"/><lb ed="R061" n="0092b08"/>無智慧覺。諸佛菩薩。今悟此定。始覺有本。故名初
<lb ed="X" n="0817c18"/><lb ed="R061" n="0092b09"/>覺定因。繇初一覺。覺得自性本定。實與三世諸佛。
<lb ed="X" n="0817c19"/><lb ed="R061" n="0092b10"/>等無差別。一信永信。永無退轉。故次之曰。信覺。信
<lb ed="X" n="0817c20"/><lb ed="R061" n="0092b11"/>者。論云。於實德能深忍樂欲。心淨爲性。對治不信。
<lb ed="X" n="0817c21"/><lb ed="R061" n="0092b12"/>樂善爲業。如水淸珠。能淸濁水。所以信乃入道根
<lb ed="X" n="0817c22"/><lb ed="R061" n="0092b13"/>本。是故十覺支中。信覺爲第一。雖然所信本定。若
<lb ed="X" n="0817c23"/><lb ed="R061" n="0092b14"/>不思惟修行。終成空信。故次之曰思覺。思者。卽令
<lb ed="X" n="0817c24"/><lb ed="R061" n="0092b15"/>心造作爲性。於善品等。役心爲業。謂取境正因等
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0818a" n="0818a"/>
<lb ed="X" n="0818a01"/><lb ed="R061" n="0092b16"/>相。驅役自心。令造諸善。然雖善思。若無定力所持。
<lb ed="X" n="0818a02"/><lb ed="R061" n="0092b17"/>恐屬亂思。故次之以靜覺。靜。卽定也。於所觀境。專
<lb ed="X" n="0818a03"/><lb ed="R061" n="0092b18"/>注不散爲性。智依爲業。然此定力印持以靜覺中。
<lb ed="X" n="0818a04"/><lb ed="R061" n="0093a01"/>若無精進之力。恐墮無記。故次之以上覺。上覺者。
<lb ed="X" n="0818a05"/><lb ed="R061" n="0093a02"/>卽精勤心。於善惡品。修斷事中。勇悍爲性。對治懈
<lb ed="X" n="0818a06"/><lb ed="R061" n="0093a03"/>怠。滿善爲業。然精勤不懈。更當念茲在茲。而不忘
<lb ed="X" n="0818a07"/><lb ed="R061" n="0093a04"/>失故次之以念覺。念者。於曾習境。令心明記爲性。
<lb ed="X" n="0818a08"/><lb ed="R061" n="0093a05"/>定依爲業。然雖念心不忘。必加慧心照境。分明不
<lb ed="X" n="0818a09"/><lb ed="R061" n="0093a06"/>惑。故次之以慧覺。慧者。於所觀境。揀擇爲性。斷疑
<lb ed="X" n="0818a10"/><lb ed="R061" n="0093a07"/>爲業。然雖慧心了境無惑。屬粗。必須更加微細觀
<lb ed="X" n="0818a11"/><lb ed="R061" n="0093a08"/>察。故次之以觀覺。觀者。照察於所觀境。諦審爲性。
<lb ed="X" n="0818a12"/><lb ed="R061" n="0093a09"/>入理爲業。繇觀覺入理。而身心輕安。故次之以猗
<lb ed="X" n="0818a13"/><lb ed="R061" n="0093a10"/>覺。猗者。卽輕安也。於所觀境。遠離粗重。調暢身心。
<lb ed="X" n="0818a14"/><lb ed="R061" n="0093a11"/>堪任爲性。對治惛沉。轉依爲業。又曰離重名輕。調
<lb ed="X" n="0818a15"/><lb ed="R061" n="0093a12"/>暢名安。以是輕安調適。能令身心悅樂。故次之以
<lb ed="X" n="0818a16"/><lb ed="R061" n="0093a13"/>樂覺。樂者。卽悅喜也。以所證理。不生顚倒爲性。正
<lb ed="X" n="0818a17"/><lb ed="R061" n="0093a14"/>智如如爲業。以是悅樂不倒。而得解脫。故次之以
<lb ed="X" n="0818a18"/><lb ed="R061" n="0093a15"/>捨覺。捨者。卽行蘊中捨。謂精進等諸根。令心平等
<lb ed="X" n="0818a19"/><lb ed="R061" n="0093a16"/>正直。無功用住爲性。對治掉擧。靜住爲業。此十覺
<lb ed="X" n="0818a20"/><lb ed="R061" n="0093a17"/>支。合言七覺。合者。以念覺。合思覺。以觀覺。合慧覺。
<lb ed="X" n="0818a21"/><lb ed="R061" n="0093a18"/>以猗覺。合靜覺。此雖品品不同。皆助修道法中。前
<lb ed="X" n="0818a22"/><lb ed="R061" n="0093b01"/>方便道。能令行人。心心念念。證入定果也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818a23"/><lb ed="R061" n="0093b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0818a2301">是人住定中。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>見法行空。若起念。定入生心。定生
<lb ed="X" n="0818a24"/><lb ed="R061" n="0093b03"/>愛順。道法化生。名法樂忍。住忍。證忍。寂滅忍。故諸佛
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0818b" n="0818b"/>
<lb ed="X" n="0818b01"/><lb ed="R061" n="0093b04"/>於入光光華三昧中。現無量佛。以手摩頂。一音說法。
<lb ed="X" n="0818b02"/><lb ed="R061" n="0093b05"/>百千起發。而不出定。住定。味樂定。著定。貪定。一劫。千
<lb ed="X" n="0818b03"/><lb ed="R061" n="0093b06"/>劫中住定。見佛蓮華坐。說百法門。是人供養聽法。一
<lb ed="X" n="0818b04"/><lb ed="R061" n="0093b07"/>劫住定。時諸佛光中摩頂。發起定品。出相。進相。去向
<lb ed="X" n="0818b05"/><lb ed="R061" n="0093b08"/>相。故不沒。不退。不墮。不住頂三昧。法上樂忍。永盡無
<lb ed="X" n="0818b06"/><lb ed="R061" n="0093b09"/>餘。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818b07"/><lb ed="R061" n="0093b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0818b0701">此廣明證入定果之義。是人住定中者。是人卽當
<lb ed="X" n="0818b08"/><lb ed="R061" n="0093b11"/>位人。此人因修道品。得住定中。繇住定故。卽從定
<lb ed="X" n="0818b09"/><lb ed="R061" n="0093b12"/>中發起智慧光<g ref="#CB08504">𦦨</g>。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>照見諸法行相。蕩然一空。
<lb ed="X" n="0818b10"/><lb ed="R061" n="0093b13"/>所謂無礙淸淨慧。皆依禪定生也。若起念。定入生
<lb ed="X" n="0818b11"/><lb ed="R061" n="0093b14"/>心者。謂若起念之時。無非從定入中。發生一念淸
<lb ed="X" n="0818b12"/><lb ed="R061" n="0093b15"/>淨慧照之心。故云定入生心。定生愛順者。繇定發
<lb ed="X" n="0818b13"/><lb ed="R061" n="0093b16"/>生慧照心故。得覺法樂自在三昧。於是定中貪愛
<lb ed="X" n="0818b14"/><lb ed="R061" n="0093b17"/>逸順。故云。定生愛順。道法化生等者。謂修菩提道
<lb ed="X" n="0818b15"/><lb ed="R061" n="0093b18"/>法。故名道法化生。於此道法。忍可於心。樂可於身。
<lb ed="X" n="0818b16"/><lb ed="R061" n="0094a01"/>故名法樂忍。菩薩于此忍中。安住不動。深證不轉。
<lb ed="X" n="0818b17"/><lb ed="R061" n="0094a02"/>以是定愛。及與法愛。二愛難除。此地雖證寂滅。而
<lb ed="X" n="0818b18"/><lb ed="R061" n="0094a03"/>于八地等無生。寂滅。二忍未獲。是故諸佛大悲心
<lb ed="X" n="0818b19"/><lb ed="R061" n="0094a04"/>念。無緣慈力。於入光光三昧中。現無量佛。各以右
<lb ed="X" n="0818b20"/><lb ed="R061" n="0094a05"/>手摩頂安慰。而加被之。一音說法。百千方便勸發。
<lb ed="X" n="0818b21"/><lb ed="R061" n="0094a06"/>而是菩薩。亦不出定。何故。以住定。味定。樂定。著定。
<lb ed="X" n="0818b22"/><lb ed="R061" n="0094a07"/>貪定故也。初住名住。住<anchor xml:id="nkr_note_add_0818b2201" n="0818b2201"/><anchor xml:id="beg0818b2201" n="0818b2201"/>已<anchor xml:id="end0818b2201"/>有滋。名味定。得味安然。
<lb ed="X" n="0818b23"/><lb ed="R061" n="0094a08"/>名樂定。執樂爲實。名著定。著而固守。名貪定。於是
<lb ed="X" n="0818b24"/><lb ed="R061" n="0094a09"/>乎根利者。住定一劫。障深者。千劫中住定。卽定爲
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0818c" n="0818c"/>
<lb ed="X" n="0818c01"/><lb ed="R061" n="0094a10"/>行。定中發光。光中見佛。在寶蓮華上坐。爲諸衆生。
<lb ed="X" n="0818c02"/><lb ed="R061" n="0094a11"/>說心地等。百法明門。是菩薩人。興諸供養。聽受玅
<lb ed="X" n="0818c03"/><lb ed="R061" n="0094a12"/>法。信念長遠。一劫住定。廣修福慧。日深日厚。得與
<lb ed="X" n="0818c04"/><lb ed="R061" n="0094a13"/>諸佛心相體性。入出無難。時感諸佛。復於光光華
<lb ed="X" n="0818c05"/><lb ed="R061" n="0094a14"/>三昧中。以手摩頂。二番加勸。方始發起利生定品。
<lb ed="X" n="0818c06"/><lb ed="R061" n="0094a15"/>於光光華三昧者。以二光。破二障。以福花。滅罪花。
<lb ed="X" n="0818c07"/><lb ed="R061" n="0094a16"/>以三昧安心。摩頂安身。於是身心安隱。爾時菩薩
<lb ed="X" n="0818c08"/><lb ed="R061" n="0094a17"/>受摩頂職。得大解脫。卽時發起定品。現身益物。故
<lb ed="X" n="0818c09"/><lb ed="R061" n="0094a18"/>有出相。進相。去向相也。出。卽起定。進。卽入定。去。卽
<lb ed="X" n="0818c10"/><lb ed="R061" n="0094b01"/>應現。向。卽方所。所謂東方入定。西方起。南方入定。
<lb ed="X" n="0818c11"/><lb ed="R061" n="0094b02"/>北方起。童子身中入正定。童女身中從定起。乃至
<lb ed="X" n="0818c12"/><lb ed="R061" n="0094b03"/>眼入。耳出等。是也。故於此定。知出而不沒。知進而
<lb ed="X" n="0818c13"/><lb ed="R061" n="0094b04"/>不退。知去而不墮。知向而不住。所以不住頂三昧。
<lb ed="X" n="0818c14"/><lb ed="R061" n="0094b05"/>卽法上樂忍。亦復不住。如是定愛。及與法愛。二障
<lb ed="X" n="0818c15"/><lb ed="R061" n="0094b06"/>俱離。故曰永盡無餘。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818c16"/><lb ed="R061" n="0094b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0818c1601">卽入一切佛土中。修行無量功德品。行行皆光明。入
<lb ed="X" n="0818c17"/><lb ed="R061" n="0094b08"/>善權方便。敎化一切衆生。能使得見佛體性。常樂我
<lb ed="X" n="0818c18"/><lb ed="R061" n="0094b09"/>淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818c19"/><lb ed="R061" n="0094b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0818c1901">此釋住無問心義也。承上繇不住定愛。卽能現身。
<lb ed="X" n="0818c20"/><lb ed="R061" n="0094b11"/>入一切佛國土中。承事十方諸佛。勇猛精進。更加
<lb ed="X" n="0818c21"/><lb ed="R061" n="0094b12"/>修行。無量無邊一切功德法品。行行皆大光明。行
<lb ed="X" n="0818c22"/><lb ed="R061" n="0094b13"/>光明者。卽智行雙運也。以不住法愛故。卽入種種
<lb ed="X" n="0818c23"/><lb ed="R061" n="0094b14"/>善根方便。敎化一切衆生。能使一切得見諸佛體
<lb ed="X" n="0818c24"/><lb ed="R061" n="0094b15"/>性。不止得見而<anchor xml:id="nkr_note_add_0818c2401" n="0818c2401"/><anchor xml:id="beg0818c2401" n="0818c2401"/>已<anchor xml:id="end0818c2401"/>。亦令證此如來。眞常。眞樂。眞我。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0819a" n="0819a"/>
<lb ed="X" n="0819a01"/><lb ed="R061" n="0094b16"/>眞淨。之四德也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a02"/><lb ed="R061" n="0094b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0819a0201">是人生住是地中。行化法門。漸漸深玅。空華觀智。入
<lb ed="X" n="0819a03"/><lb ed="R061" n="0094b18"/>體性中道。一切法門品滿足。猶如金剛。上日月道品。
<lb ed="X" n="0819a04"/><lb ed="R061" n="0095a01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0819a0401" n="0819a0401"/><anchor xml:id="beg0819a0401" n="0819a0401"/>已<anchor xml:id="end0819a0401"/>明斯義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a05"/><lb ed="R061" n="0095a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0819a0501">此結當地功德智慧。不可思議。以明解脫心之義
<lb ed="X" n="0819a06"/><lb ed="R061" n="0095a03"/>也。是人生住等者。言此菩薩。旣生是地。亦住是中。
<lb ed="X" n="0819a07"/><lb ed="R061" n="0095a04"/>於此地中所證。度生一切行化法門。從此而去。漸
<lb ed="X" n="0819a08"/><lb ed="R061" n="0095a05"/>漸深玅。難可測量。菩薩所證空華觀智。入諸佛體
<lb ed="X" n="0819a09"/><lb ed="R061" n="0095a06"/>性中道。一合而行。所以一切諸佛法門品。皆得圓
<lb ed="X" n="0819a10"/><lb ed="R061" n="0095a07"/>滿具足也。此處略說。大部內喩如金剛。上日月道
<lb ed="X" n="0819a11"/><lb ed="R061" n="0095a08"/>品中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0819a1101" n="0819a1101"/><anchor xml:id="beg0819a1101" n="0819a1101"/>已<anchor xml:id="end0819a1101"/>更廣明斯義。</p>
<lb ed="X" n="0819a12"/><lb ed="R061" n="0095a09"/><p xml:id="pX38p0819a1201">○五體性慧照地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文義。</p>
<lb ed="X" n="0819a13"/><lb ed="R061" n="0095a10"/><p xml:id="pX38p0819a1301">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0819a14"/><lb ed="R061" n="0095a11"/><p xml:id="pX38p0819a1401">此地斷一種下乘涅槃障。此卽所知障中。俱生一
<lb ed="X" n="0819a15"/><lb ed="R061" n="0095a12"/>分厭生死苦。趣涅槃樂。依彼所起。故名之也。並斷
<lb ed="X" n="0819a16"/><lb ed="R061" n="0095a13"/>二種愚執。一純作意。背生死愚。二純作意。向涅槃
<lb ed="X" n="0819a17"/><lb ed="R061" n="0095a14"/>愚。此之三法。能障五地。斷此愚障。方登難勝地。菩
<lb ed="X" n="0819a18"/><lb ed="R061" n="0095a15"/>薩今修菩提分法。二智圓通。眞俗無礙。能合難合。
<lb ed="X" n="0819a19"/><lb ed="R061" n="0095a16"/>無差別道。便能永斷。愚障旣斷。故名難勝地。所證
<lb ed="X" n="0819a20"/><lb ed="R061" n="0095a17"/>眞如。名類無差別眞如。謂此眞如。於生死。及涅槃。
<lb ed="X" n="0819a21"/><lb ed="R061" n="0095a18"/>其類平等。無差別故。菩薩位寄化樂天王。假修三
<lb ed="X" n="0819a22"/><lb ed="R061" n="0095b01"/>乘等法。化導衆生。於十波羅蜜中。禪波羅蜜最勝。</p>
<lb ed="X" n="0819a23"/><lb ed="R061" n="0095b02"/><p xml:id="pX38p0819a2301">○二正釋文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a24"/><lb ed="R061" n="0095b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0819a2401">若佛子。菩提薩埵。慧照體性地。法有十種力生品。起
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0819b" n="0819b"/>
<lb ed="X" n="0819b01"/><lb ed="R061" n="0095b04"/>一切功德行。以一慧方便。知善惡二業。別行處力品。
<lb ed="X" n="0819b02"/><lb ed="R061" n="0095b05"/>善作。惡作。業智力品。一切欲求願。六道生生果。欲力
<lb ed="X" n="0819b03"/><lb ed="R061" n="0095b06"/>品。六道性分別不同。性力品。一切善惡根。一一不同。
<lb ed="X" n="0819b04"/><lb ed="R061" n="0095b07"/>根力品。邪定。正定。不定。是名定力品。一切因果。乘是
<lb ed="X" n="0819b05"/><lb ed="R061" n="0095b08"/>因。乘是果。至果處乘因道。是道力品。五眼知一切法。
<lb ed="X" n="0819b06"/><lb ed="R061" n="0095b09"/>見一切受生故。天眼力品。百劫事。一一知。宿世力品。
<lb ed="X" n="0819b07"/><lb ed="R061" n="0095b10"/>於一切生。煩惱滅。一切受。無明滅。解脫力品。是十力
<lb ed="X" n="0819b08"/><lb ed="R061" n="0095b11"/>品智。知自修因果。亦知一切衆生。因果分別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819b09"/><lb ed="R061" n="0095b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0819b0901">若佛子三句。標顯名德位。以明加行心之義。慧照
<lb ed="X" n="0819b10"/><lb ed="R061" n="0095b13"/>體性地者。謂此菩薩。因中修習。不可言說。深禪大
<lb ed="X" n="0819b11"/><lb ed="R061" n="0095b14"/>定之力。故果地中。乃得諸諦相應之慧。圓照法界。
<lb ed="X" n="0819b12"/><lb ed="R061" n="0095b15"/>故云慧照體性地。別經名難勝地。是以二諦難合。
<lb ed="X" n="0819b13"/><lb ed="R061" n="0095b16"/>合此難合。令其相應。故名難勝地。法有十種力生
<lb ed="X" n="0819b14"/><lb ed="R061" n="0095b17"/>品者。乃明所證之法。謂此地中。所證眞如大法。有
<lb ed="X" n="0819b15"/><lb ed="R061" n="0095b18"/>十種力生品。能起一切衆生。世出世間。無量功德
<lb ed="X" n="0819b16"/><lb ed="R061" n="0096a01"/>行品。皆以一慧方便所起。上明所證十力之體。向
<lb ed="X" n="0819b17"/><lb ed="R061" n="0096a02"/>下釋明十力之用。一知善惡二業。別行處力品者。
<lb ed="X" n="0819b18"/><lb ed="R061" n="0096a03"/>謂此智力。善能了知一切衆生。作善作惡。因緣果
<lb ed="X" n="0819b19"/><lb ed="R061" n="0096a04"/>報。差別處也。所言差別處者。謂作善業。不得善報。
<lb ed="X" n="0819b20"/><lb ed="R061" n="0096a05"/>反招惡報。及作惡業。不得惡報。反招善報。問。何修
<lb ed="X" n="0819b21"/><lb ed="R061" n="0096a06"/>善者。反招惡報。答。卽如印經。造像。齋僧。建會。是修
<lb ed="X" n="0819b22"/><lb ed="R061" n="0096a07"/>善也。其中非是眞實建立三寶。乃是假公濟私。誣
<lb ed="X" n="0819b23"/><lb ed="R061" n="0096a08"/>因昧果。故修善得不善報也。所謂天堂未就。地獄
<lb ed="X" n="0819b24"/><lb ed="R061" n="0096a09"/>先成卽此。云何作惡。反招善報。如除惡人。惡獸。破
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0819c" n="0819c"/>
<lb ed="X" n="0819c01"/><lb ed="R061" n="0096a10"/>壞外道和合。乃至殺一闡提。是作惡也。其中非是
<lb ed="X" n="0819c02"/><lb ed="R061" n="0096a11"/>實爲惱害衆生。乃是殺一救多。除害興善。正是菩
<lb ed="X" n="0819c03"/><lb ed="R061" n="0096a12"/>薩大悲所爲。如此作惡。是故無惡報也。所謂慈心
<lb ed="X" n="0819c04"/><lb ed="R061" n="0096a13"/>殺人。越多生者卽此。如是差別行處。一一爲衆生
<lb ed="X" n="0819c05"/><lb ed="R061" n="0096a14"/>說。故云。別行處力品也。二知善作。惡作。業智力品
<lb ed="X" n="0819c06"/><lb ed="R061" n="0096a15"/>者。謂此智力。能了知一切衆生。三世所作善惡諸
<lb ed="X" n="0819c07"/><lb ed="R061" n="0096a16"/>業。諸受因果。或受長壽報時。而爲短壽。或受短壽
<lb ed="X" n="0819c08"/><lb ed="R061" n="0096a17"/>報時。而爲長壽。或富而貧。或貧而富。何也。此業果
<lb ed="X" n="0819c09"/><lb ed="R061" n="0096a18"/>報。總在積因損因。積德損德。以轉變之。所謂因德
<lb ed="X" n="0819c10"/><lb ed="R061" n="0096b01"/>延壽。損德而促壽也。又般若云。是人先世所造惡
<lb ed="X" n="0819c11"/><lb ed="R061" n="0096b02"/>業。餘業未盡。命終應墮惡道。以今持經功德。先世
<lb ed="X" n="0819c12"/><lb ed="R061" n="0096b03"/>罪業。卽爲消滅。不但不墮惡道。當得菩提。此乃出
<lb ed="X" n="0819c13"/><lb ed="R061" n="0096b04"/>世法力廣大因故。所以不可不修世出世善因也。
<lb ed="X" n="0819c14"/><lb ed="R061" n="0096b05"/>如是定與不定。一一爲衆生說。故云。業智力品。三
<lb ed="X" n="0819c15"/><lb ed="R061" n="0096b06"/>知一切衆生欲求願。六道生生果。欲力品者。謂此
<lb ed="X" n="0819c16"/><lb ed="R061" n="0096b07"/>智力。能了知一切衆生心中所欲。所求。所願。一切
<lb ed="X" n="0819c17"/><lb ed="R061" n="0096b08"/>欲者。卽樂欲也。謂或常欲供養三寶。天地君王。父
<lb ed="X" n="0819c18"/><lb ed="R061" n="0096b09"/>母師長。親近善友。常報恩德。或常欲念財色名食
<lb ed="X" n="0819c19"/><lb ed="R061" n="0096b10"/>睡等。一切求者。卽乞求也。謂或樂求好師好友。或
<lb ed="X" n="0819c20"/><lb ed="R061" n="0096b11"/>求名聞利養。或求功名富貴。乃至求生好子孫等。
<lb ed="X" n="0819c21"/><lb ed="R061" n="0096b12"/>一切願者。卽願要也。謂或願生西方。成佛度生。或
<lb ed="X" n="0819c22"/><lb ed="R061" n="0096b13"/>願生天。生人。乃至願生地獄。餓鬼。畜生。是名一切
<lb ed="X" n="0819c23"/><lb ed="R061" n="0096b14"/>願求。願六道生生果。如是差別。一一爲衆生說。故
<lb ed="X" n="0819c24"/><lb ed="R061" n="0096b15"/>云。欲力品也。四知六道性。分別不同。性力品者。謂
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0820a" n="0820a"/>
<lb ed="X" n="0820a01"/><lb ed="R061" n="0096b16"/>此智力。善能了知一切衆生。性分不同。或利。或鈍。
<lb ed="X" n="0820a02"/><lb ed="R061" n="0096b17"/>得果大小。上中下別。一生。二生。三四五生。當得菩
<lb ed="X" n="0820a03"/><lb ed="R061" n="0096b18"/>提。如是一一爲衆生說。故云。性力品也。五知一切
<lb ed="X" n="0820a04"/><lb ed="R061" n="0097a01"/>善惡根。一一不同。根力品者。謂此智力。能善了知
<lb ed="X" n="0820a05"/><lb ed="R061" n="0097a02"/>一切衆生。根界差別。云何差別。謂善種子。起善現
<lb ed="X" n="0820a06"/><lb ed="R061" n="0097a03"/>行。不善種子。卽起不善現行。此善惡根。有輕。有重。
<lb ed="X" n="0820a07"/><lb ed="R061" n="0097a04"/>輕者。易受敎化。重者。難受敎化。易受化者。如善來
<lb ed="X" n="0820a08"/><lb ed="R061" n="0097a05"/>諸比丘。袈裟著身。鬚髮自落等也。難受化者。如城
<lb ed="X" n="0820a09"/><lb ed="R061" n="0097a06"/>東老母等。如是根界差別。一一爲衆生說。故云。根
<lb ed="X" n="0820a10"/><lb ed="R061" n="0097a07"/>力品也。六知邪定。正定。不定。是名定力品者。謂此
<lb ed="X" n="0820a11"/><lb ed="R061" n="0097a08"/>智力。善能了知一切外道邪定。小乘偏定。菩薩正
<lb ed="X" n="0820a12"/><lb ed="R061" n="0097a09"/>定。凡夫不定。一一通達。爲衆生說。故云。是名定力
<lb ed="X" n="0820a13"/><lb ed="R061" n="0097a10"/>品也。七知一切因果。乘是因。乘是果。至果處乘因
<lb ed="X" n="0820a14"/><lb ed="R061" n="0097a11"/>道。是道力品者。言此智品。了知六道。乘有漏因。至
<lb ed="X" n="0820a15"/><lb ed="R061" n="0097a12"/>有漏果。乘無漏因。至無漏果。以至果處而乘因道。
<lb ed="X" n="0820a16"/><lb ed="R061" n="0097a13"/>一一了達。爲衆生說。是名道力品。八五眼知一切
<lb ed="X" n="0820a17"/><lb ed="R061" n="0097a14"/>法。見一切受生故。天眼力品者。其眼有五。謂天眼
<lb ed="X" n="0820a18"/><lb ed="R061" n="0097a15"/>通非礙。肉眼閡非通。法眼惟觀俗。慧眼只緣空。佛
<lb ed="X" n="0820a19"/><lb ed="R061" n="0097a16"/>眼如千日。照異體還同。此擧天眼而言。謂證知天
<lb ed="X" n="0820a20"/><lb ed="R061" n="0097a17"/>眼。徹見現前一切世間。根塵染淨。差別等法。並見
<lb ed="X" n="0820a21"/><lb ed="R061" n="0097a18"/>一切衆生。以隨善惡業緣。受報好醜。生時死時。一
<lb ed="X" n="0820a22"/><lb ed="R061" n="0097b01"/>一示諸衆生。故云。天眼力品。九知百劫事。一一知。
<lb ed="X" n="0820a23"/><lb ed="R061" n="0097b02"/>宿世力品者。言此智力。了知一切衆生。種種宿命。
<lb ed="X" n="0820a24"/><lb ed="R061" n="0097b03"/>百千萬億劫前。死此生彼。姓族名字。苦樂壽命。如
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0820b" n="0820b"/>
<lb ed="X" n="0820b01"/><lb ed="R061" n="0097b04"/>實爲衆生說。故云。宿世力品。十知於一切生。煩惱
<lb ed="X" n="0820b02"/><lb ed="R061" n="0097b05"/>滅。一切受。無明滅。解脫力品者。言此智力。了知於
<lb ed="X" n="0820b03"/><lb ed="R061" n="0097b06"/>一切生。煩惱因滅。一切受。無明果滅。煩惱無明。一
<lb ed="X" n="0820b04"/><lb ed="R061" n="0097b07"/>切習氣。因果滅盡。如實爲衆生說。故云。解脫力品。
<lb ed="X" n="0820b05"/><lb ed="R061" n="0097b08"/>如是十力品智。知自身修因果。亦知一切衆生。所
<lb ed="X" n="0820b06"/><lb ed="R061" n="0097b09"/>修因果。分別明了。無差錯故。此十種智。前五。了知
<lb ed="X" n="0820b07"/><lb ed="R061" n="0097b10"/>衆生。生滅因緣。後五。了知衆生。還滅因緣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820b08"/><lb ed="R061" n="0097b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0820b0801">而身心口。別用。以淨國土。爲惡國土。以惡國土。爲玅
<lb ed="X" n="0820b09"/><lb ed="R061" n="0097b12"/>樂國土。能轉善作惡。轉惡作善。色爲非色。非色爲色。
<lb ed="X" n="0820b10"/><lb ed="R061" n="0097b13"/>以男爲女。以女爲男。以六道。爲非六道。非六道。爲六
<lb ed="X" n="0820b11"/><lb ed="R061" n="0097b14"/>道。乃至地水火風。非地水火風。是人爾時以大方便
<lb ed="X" n="0820b12"/><lb ed="R061" n="0097b15"/>力。從一切衆生。而見不可思議。下地所不能知覺。擧
<lb ed="X" n="0820b13"/><lb ed="R061" n="0097b16"/>足下足事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820b14"/><lb ed="R061" n="0097b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0820b1401">此釋住無間心也。以顯此地體用不可思議。不但
<lb ed="X" n="0820b15"/><lb ed="R061" n="0097b18"/>所得十力智品而<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1501" n="0820b1501"/><anchor xml:id="beg0820b1501" n="0820b1501"/>已<anchor xml:id="end0820b1501"/>。其身心口。更有差別玅用。不
<lb ed="X" n="0820b16"/><lb ed="R061" n="0098a01"/>可測也。而身心口。別用等者。以身。能現通。心。能繫
<lb ed="X" n="0820b17"/><lb ed="R061" n="0098a02"/>念。口。能說法。此卽三輪玅用之力。故云。而身心口
<lb ed="X" n="0820b18"/><lb ed="R061" n="0098a03"/>別用。以是三輪玅用力故。能以常寂光淨土。示爲
<lb ed="X" n="0820b19"/><lb ed="R061" n="0098a04"/>五趣雜居地。卽能以五趣雜居土。爲<name role="" type="person">極樂國</name>土。以
<lb ed="X" n="0820b20"/><lb ed="R061" n="0098a05"/>是國土本無差別。但隨衆生。一一變現。故云。以淨
<lb ed="X" n="0820b21"/><lb ed="R061" n="0098a06"/>國土。爲惡國土。以惡國土。爲淨玅國土。法華三變
<lb ed="X" n="0820b22"/><lb ed="R061" n="0098a07"/>淨土是也。能轉善作惡者。如<name role="" type="person">無厭足王</name>是。能轉惡
<lb ed="X" n="0820b23"/><lb ed="R061" n="0098a08"/>作善者。如廣額屠兒是。色爲非色。非色爲色者。如
<lb ed="X" n="0820b24"/><lb ed="R061" n="0098a09"/>放光散花。東涌西沒。西涌東沒。種種神變等是。以
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0820c" n="0820c"/>
<lb ed="X" n="0820c01"/><lb ed="R061" n="0098a10"/>男爲女者。如舍利弗。被天女一指。轉爲女人相者
<lb ed="X" n="0820c02"/><lb ed="R061" n="0098a11"/>是。以女爲男者。如法華。龍女倐轉爲男。於無垢世
<lb ed="X" n="0820c03"/><lb ed="R061" n="0098a12"/>界成佛者是。以六道。爲非六道。非六道。爲六道者。
<lb ed="X" n="0820c04"/><lb ed="R061" n="0098a13"/>六道。卽凡。非六道。卽聖。卽如面然大士等是。乃至
<lb ed="X" n="0820c05"/><lb ed="R061" n="0098a14"/>地水火風。非地水火風者。其中足一句。應云。非地
<lb ed="X" n="0820c06"/><lb ed="R061" n="0098a15"/>水火風。爲地水火風。如以十八神變。身爲水火。擔
<lb ed="X" n="0820c07"/><lb ed="R061" n="0098a16"/>負乾草。入中不燒等是。<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c0701" n="0820c0701"/><anchor xml:id="beg0820c0701" n="0820c0701"/>已<anchor xml:id="end0820c0701"/>上善惡等性。一一皆不
<lb ed="X" n="0820c08"/><lb ed="R061" n="0098a17"/>可得。若有定性。則不能轉。如是種種自在神用。皆
<lb ed="X" n="0820c09"/><lb ed="R061" n="0098a18"/>是菩薩大方便智力用所作。任從一切衆生見之。
<lb ed="X" n="0820c10"/><lb ed="R061" n="0098b01"/>而皆使頓入不可思議也。不但下凡衆生。見而不
<lb ed="X" n="0820c11"/><lb ed="R061" n="0098b02"/>可思議。卽前下地諸菩薩等。皆所不能知覺。菩薩
<lb ed="X" n="0820c12"/><lb ed="R061" n="0098b03"/>擧足下足之事。所謂初地不知二地事也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c13"/><lb ed="R061" n="0098b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0820c1301">是人大明智。漸漸進。分分智。光光無量無量。不可說
<lb ed="X" n="0820c14"/><lb ed="R061" n="0098b05"/>不可說法門。現在前行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c15"/><lb ed="R061" n="0098b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0820c1501">此結當地功德。不可思議。以明解脫心也。承上而
<lb ed="X" n="0820c16"/><lb ed="R061" n="0098b07"/>言。下地所不能知者何也。謂此菩薩。大明慧智。漸
<lb ed="X" n="0820c17"/><lb ed="R061" n="0098b08"/>漸深遠上進。以能分分證入諸佛一切種智。所證
<lb ed="X" n="0820c18"/><lb ed="R061" n="0098b09"/>智光之光。無量無量。及一切不可說不可說。種種
<lb ed="X" n="0820c19"/><lb ed="R061" n="0098b10"/>法門。如是一時。一一現在前行。是豈凡小心識。所
<lb ed="X" n="0820c20"/><lb ed="R061" n="0098b11"/>能思量言議者哉。</p>
<lb ed="X" n="0820c21"/><lb ed="R061" n="0098b12"/><p xml:id="pX38p0820c2101">○六體性華光地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文義。</p>
<lb ed="X" n="0820c22"/><lb ed="R061" n="0098b13"/><p xml:id="pX38p0820c2201">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0820c23"/><lb ed="R061" n="0098b14"/><p xml:id="pX38p0820c2301">此地斷一種粗相現行障。此卽所知障中。俱生一
<lb ed="X" n="0820c24"/><lb ed="R061" n="0098b15"/>分執有染淨粗相現行所起。故名之也。並斷二種
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0821a" n="0821a"/>
<lb ed="X" n="0821a01"/><lb ed="R061" n="0098b16"/>愚執。一者。現觀察行流轉愚。二者。相多現行愚。此
<lb ed="X" n="0821a02"/><lb ed="R061" n="0098b17"/>之三法。能障現前地。斷此愚障。方登現前地。今知
<lb ed="X" n="0821a03"/><lb ed="R061" n="0098b18"/>一切法。無有染淨。住無相作意。令眞如圓滿。便能
<lb ed="X" n="0821a04"/><lb ed="R061" n="0099a01"/>永斷。愚障旣斷。般若現前。故名現前地。所證眞如。
<lb ed="X" n="0821a05"/><lb ed="R061" n="0099a02"/>名無染淨眞如。謂此眞如。體性無染淨故。菩薩位
<lb ed="X" n="0821a06"/><lb ed="R061" n="0099a03"/>寄自在天王。假修三乘等法。化導衆生。於十波羅
<lb ed="X" n="0821a07"/><lb ed="R061" n="0099a04"/>蜜中。般若波羅蜜最勝。</p>
<lb ed="X" n="0821a08"/><lb ed="R061" n="0099a05"/><p xml:id="pX38p0821a0801">○二正釋文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821a09"/><lb ed="R061" n="0099a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0821a0901">若佛子。菩提薩埵。體性華光地。能於一切世界中。十
<lb ed="X" n="0821a10"/><lb ed="R061" n="0099a07"/>神通明智品。以示一切衆生。種種變化。以天眼明智。
<lb ed="X" n="0821a11"/><lb ed="R061" n="0099a08"/>知三世國土中。微塵等一切色。分分成六道衆生身。
<lb ed="X" n="0821a12"/><lb ed="R061" n="0099a09"/>一一身。微塵細色。成大色。分分知。以天耳智。知十方
<lb ed="X" n="0821a13"/><lb ed="R061" n="0099a10"/>三世六道衆生。苦樂音聲。非非音。非非聲。一切法聲。
<lb ed="X" n="0821a14"/><lb ed="R061" n="0099a11"/>以天身智。知一切色色非色。非男非女形。於一念中。
<lb ed="X" n="0821a15"/><lb ed="R061" n="0099a12"/>徧十方三世國土劫量。大小國土中微塵身。以天他
<lb ed="X" n="0821a16"/><lb ed="R061" n="0099a13"/>心智。知三世衆生心中所行。十方六道中。一切衆生。
<lb ed="X" n="0821a17"/><lb ed="R061" n="0099a14"/>心心所念。苦樂善惡等事。以天人智。知十方三世國
<lb ed="X" n="0821a18"/><lb ed="R061" n="0099a15"/>土中。一切衆生。宿世苦樂受命。一一知。命續百劫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821a19"/><lb ed="R061" n="0099a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0821a1901">若佛子三句。標顯名德位。以明加行心之義。體性
<lb ed="X" n="0821a20"/><lb ed="R061" n="0099a17"/>華光地者。謂此菩薩因中。修習無量智慧。故果地
<lb ed="X" n="0821a21"/><lb ed="R061" n="0099a18"/>中。得證諸佛般若波羅蜜多。大智行華。一時開敷。
<lb ed="X" n="0821a22"/><lb ed="R061" n="0099b01"/>故云。體性華光地。別經名現前地。謂本一切功德
<lb ed="X" n="0821a23"/><lb ed="R061" n="0099b02"/>智慧。俱得現前。故名現前地。能於一切世界中。至
<lb ed="X" n="0821a24"/><lb ed="R061" n="0099b03"/>百千大願品具足一節。此釋住無間心也。菩薩住
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0821b" n="0821b"/>
<lb ed="X" n="0821b01"/><lb ed="R061" n="0099b04"/>是地中。能於十方一切世界之中。而運十種神通
<lb ed="X" n="0821b02"/><lb ed="R061" n="0099b05"/>大明智品。以示一切衆生。種種變化。一切難可測
<lb ed="X" n="0821b03"/><lb ed="R061" n="0099b06"/>量也。何名十種明智品。一以天眼明智者。卽天眼
<lb ed="X" n="0821b04"/><lb ed="R061" n="0099b07"/>通。謂此智品。能了知十方三世國土中色。微塵等
<lb ed="X" n="0821b05"/><lb ed="R061" n="0099b08"/>分。地水火風。一切四大幻色。分分聚成六道衆生
<lb ed="X" n="0821b06"/><lb ed="R061" n="0099b09"/>身相。而其一一分段身中。毛孔等色分際。皆知是
<lb ed="X" n="0821b07"/><lb ed="R061" n="0099b10"/>幾微塵細色。而成一身形體大色。如此分分色相。
<lb ed="X" n="0821b08"/><lb ed="R061" n="0099b11"/>一一了知而不錯故。二以天耳智者。卽天耳通。謂
<lb ed="X" n="0821b09"/><lb ed="R061" n="0099b12"/>得此智。能聞知十方三世。六道衆生。身心逼悅。受
<lb ed="X" n="0821b10"/><lb ed="R061" n="0099b13"/>苦受樂。所出音聲。非非受苦樂音。非非受苦樂聲。
<lb ed="X" n="0821b11"/><lb ed="R061" n="0099b14"/>乃至一切江河湖海。水流風動。鐘鈴鑼皷。種種諸
<lb ed="X" n="0821b12"/><lb ed="R061" n="0099b15"/>法音聲。一一知故。三以天身智者。卽色身通。謂得
<lb ed="X" n="0821b13"/><lb ed="R061" n="0099b16"/>此智。能覺知一切色色非色。言色色者。卽諸衆生。
<lb ed="X" n="0821b14"/><lb ed="R061" n="0099b17"/>依報國土境色。正報身體根色。如是根境。諸內外
<lb ed="X" n="0821b15"/><lb ed="R061" n="0099b18"/>色。是名色色。言非色者。卽佛所住。眞如法性土色。
<lb ed="X" n="0821b16"/><lb ed="R061" n="0100a01"/>及佛光明徧照。淸淨法性身色。故云非色。非男非
<lb ed="X" n="0821b17"/><lb ed="R061" n="0100a02"/>女形者。謂色旣非色。故男女等相。一切皆非。如是
<lb ed="X" n="0821b18"/><lb ed="R061" n="0100a03"/>一切色色非色等形。於一念中徧知。及知十方三
<lb ed="X" n="0821b19"/><lb ed="R061" n="0100a04"/>世國土。劫量大小。延促長短。及國土中微塵等身。
<lb ed="X" n="0821b20"/><lb ed="R061" n="0100a05"/>四以天他心智者。卽他心通。謂得此智。能了知過
<lb ed="X" n="0821b21"/><lb ed="R061" n="0100a06"/>現未來。三世衆生。心中所行。及十方六道中。一切
<lb ed="X" n="0821b22"/><lb ed="R061" n="0100a07"/>衆生。心心所念。若念苦樂善惡等事。五以天人智
<lb ed="X" n="0821b23"/><lb ed="R061" n="0100a08"/>者。卽宿命通。謂得此智。卽能了知十方三世。國土
<lb ed="X" n="0821b24"/><lb ed="R061" n="0100a09"/>之中。一切衆生。宿世善惡業因。感現前苦樂受命
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0821c" n="0821c"/>
<lb ed="X" n="0821c01"/><lb ed="R061" n="0100a10"/>果報。能一一知。及其受命長短。相續百劫等事。一
<lb ed="X" n="0821c02"/><lb ed="R061" n="0100a11"/>一明了。爲衆生說。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821c0201" n="0821c0201"/><anchor xml:id="beg0821c0201" n="0821c0201"/>已<anchor xml:id="end0821c0201"/>上五智。以知世諦緣起。無有
<lb ed="X" n="0821c03"/><lb ed="R061" n="0100a12"/>染相可得。向下五智。以知眞諦解脫緣滅。亦無淨
<lb ed="X" n="0821c04"/><lb ed="R061" n="0100a13"/>相可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c05"/><lb ed="R061" n="0100a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0821c0501">以天解脫智。知十方三世衆生解脫。斷除一切煩惱。
<lb ed="X" n="0821c06"/><lb ed="R061" n="0100a15"/>若多若少。從一地。乃至十地。滅滅皆盡。以天定心智。
<lb ed="X" n="0821c07"/><lb ed="R061" n="0100a16"/>知十方三世國土中衆生。心定不定。非定非不定。起
<lb ed="X" n="0821c08"/><lb ed="R061" n="0100a17"/>定方法。有所攝受三昧。百三昧。以天覺智。知一切衆
<lb ed="X" n="0821c09"/><lb ed="R061" n="0100a18"/>生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821c0901" n="0821c0901"/><anchor xml:id="beg0821c0901" n="0821c0901"/>已<anchor xml:id="end0821c0901"/>成佛。未成佛。乃至六道。一切人心心。亦知十方
<lb ed="X" n="0821c10"/><lb ed="R061" n="0100b01"/>佛心中所說之法。以天念智。知百劫千劫。大小劫中。
<lb ed="X" n="0821c11"/><lb ed="R061" n="0100b02"/>一切衆生受命。命久近。以天願智。知一切衆生。賢聖
<lb ed="X" n="0821c12"/><lb ed="R061" n="0100b03"/>十地。三十心中。一一行願。若求苦樂。若法非法。一切
<lb ed="X" n="0821c13"/><lb ed="R061" n="0100b04"/>求。十願。百千大願品具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c14"/><lb ed="R061" n="0100b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0821c1401">此釋後五品智也。以下所言衆生。皆指賢聖。與上
<lb ed="X" n="0821c15"/><lb ed="R061" n="0100b06"/>不同。六以天解脫智者。卽滅盡通。謂得此智。了知
<lb ed="X" n="0821c16"/><lb ed="R061" n="0100b07"/>十方三世衆生解脫。隨其智量。斷除一切煩惱。若
<lb ed="X" n="0821c17"/><lb ed="R061" n="0100b08"/>多若少。其從一地。乃至十地。次第斷證。以除一分
<lb ed="X" n="0821c18"/><lb ed="R061" n="0100b09"/>無明惑障。得證一分眞如玅理。終極金剛究竟滅
<lb ed="X" n="0821c19"/><lb ed="R061" n="0100b10"/>滅。皆盡無餘。如是種種解脫。一一知故。七以天定
<lb ed="X" n="0821c20"/><lb ed="R061" n="0100b11"/>心智者。卽神境通。謂得此智。了知十方三世國土
<lb ed="X" n="0821c21"/><lb ed="R061" n="0100b12"/>中衆生。其心定與不定。非定非不定者。及諸起定
<lb ed="X" n="0821c22"/><lb ed="R061" n="0100b13"/>方法。有所攝受三昧。及百三昧。一切禪定等法。一
<lb ed="X" n="0821c23"/><lb ed="R061" n="0100b14"/>一知故。八以天覺智。卽言音通。此智了知一切衆
<lb ed="X" n="0821c24"/><lb ed="R061" n="0100b15"/>生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821c2401" n="0821c2401"/><anchor xml:id="beg0821c2401" n="0821c2401"/>已<anchor xml:id="end0821c2401"/>成佛者。未成佛者。乃至六道一切人之心心
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0822a" n="0822a"/>
<lb ed="X" n="0822a01"/><lb ed="R061" n="0100b16"/>所念。如法華云。知諸衆生。種相體性。念何事。思何
<lb ed="X" n="0822a02"/><lb ed="R061" n="0100b17"/>事。修何事等。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a0201" n="0822a0201"/><anchor xml:id="beg0822a0201" n="0822a0201"/>但<anchor xml:id="end0822a0201"/>知諸衆生。心心所念。亦知十方
<lb ed="X" n="0822a03"/><lb ed="R061" n="0100b18"/>諸佛心中。隨爲衆生根行所說。九以天念智。卽未
<lb ed="X" n="0822a04"/><lb ed="R061" n="0101a01"/>來通。此智了知百劫千劫。大小劫中。一切衆生受
<lb ed="X" n="0822a05"/><lb ed="R061" n="0101a02"/>命。命之久近。劫量差別。而此時劫。本無延促。<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a0501" n="0822a0501"/><anchor xml:id="beg0822a0501" n="0822a0501"/>但<anchor xml:id="end0822a0501"/>隨
<lb ed="X" n="0822a06"/><lb ed="R061" n="0101a03"/>衆生煩惱。輕重厚薄不一。是故劫量。亦有長短大
<lb ed="X" n="0822a07"/><lb ed="R061" n="0101a04"/>小不等。一切衆生受命。亦有久近增減不一。如是
<lb ed="X" n="0822a08"/><lb ed="R061" n="0101a05"/>命劫。一一徧知。所謂一念普觀無量劫也。十以天
<lb ed="X" n="0822a09"/><lb ed="R061" n="0101a06"/>願智。卽無作通。此智了知一切賢聖衆生。一一所
<lb ed="X" n="0822a10"/><lb ed="R061" n="0101a07"/>修行門。一一所發大願。若求苦樂。其求苦者。卽如
<lb ed="X" n="0822a11"/><lb ed="R061" n="0101a08"/>藥王。燒身然臂。不輕。所受杖木打擲。阿難。五濁誓
<lb ed="X" n="0822a12"/><lb ed="R061" n="0101a09"/>願先入等是。其求樂者。如韋提希。願生樂土。法藏
<lb ed="X" n="0822a13"/><lb ed="R061" n="0101a10"/>比丘。誓願衆生。咸生安養等是。其求法者。卽以權
<lb ed="X" n="0822a14"/><lb ed="R061" n="0101a11"/>實顯密。正敎等法。其非法者。卽爲天魔。外道。邪敎
<lb ed="X" n="0822a15"/><lb ed="R061" n="0101a12"/>等法。乃至願爲閻羅天子。制諸罪人。皆名非法者
<lb ed="X" n="0822a16"/><lb ed="R061" n="0101a13"/>是。一切求者。總結上求下化。無所不求。十願。如普
<lb ed="X" n="0822a17"/><lb ed="R061" n="0101a14"/>賢願王。與十無盡句。乃至諸佛無量無邊。百千大
<lb ed="X" n="0822a18"/><lb ed="R061" n="0101a15"/>願品。此地菩薩。一一具足。而悉知之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a19"/><lb ed="R061" n="0101a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0822a1901">是人住地中。十神通明中。現無量身心口別用。說地
<lb ed="X" n="0822a20"/><lb ed="R061" n="0101a17"/>功德。百千萬劫。不可窮盡。而爾所釋迦。略開神通明
<lb ed="X" n="0822a21"/><lb ed="R061" n="0101a18"/>品。如觀十二因緣品中說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a22"/><lb ed="R061" n="0101b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0822a2201">此結當位智德。以明解脫心也。是人住地中者。結
<lb ed="X" n="0822a23"/><lb ed="R061" n="0101b02"/>本體性華光地名。十神通明中等二句。結上十種
<lb ed="X" n="0822a24"/><lb ed="R061" n="0101b03"/>智品。三輪差別玅用德也。說地功德三句。總結當
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0822b" n="0822b"/>
<lb ed="X" n="0822b01"/><lb ed="R061" n="0101b04"/>地功德。甚深無量。無窮無盡。不可說不可說。百千
<lb ed="X" n="0822b02"/><lb ed="R061" n="0101b05"/>萬億劫數。說不能盡之義。而爾所釋迦牟尼如來。
<lb ed="X" n="0822b03"/><lb ed="R061" n="0101b06"/>但以略開此地神通明智品耳。此處所說。在大部
<lb ed="X" n="0822b04"/><lb ed="R061" n="0101b07"/>內。如觀十二因緣品中所說。無有差別。</p>
<lb ed="X" n="0822b05"/><lb ed="R061" n="0101b08"/><p xml:id="pX38p0822b0501">○七體性滿足地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文義。</p>
<lb ed="X" n="0822b06"/><lb ed="R061" n="0101b09"/><p xml:id="pX38p0822b0601">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0822b07"/><lb ed="R061" n="0101b10"/><p xml:id="pX38p0822b0701">此地菩薩。斷一種細相現行障。此卽所知障中。俱
<lb ed="X" n="0822b08"/><lb ed="R061" n="0101b11"/>生一分執有生滅。細相現行所起。故名之也。並斷
<lb ed="X" n="0822b09"/><lb ed="R061" n="0101b12"/>二種愚執。一者。細相現行愚。二者。純作意。求無相
<lb ed="X" n="0822b10"/><lb ed="R061" n="0101b13"/>愚。繇有此之三法。能障遠行地。斷此愚障。方登第
<lb ed="X" n="0822b11"/><lb ed="R061" n="0101b14"/>七地。今遠三界。近法王位。行過二乘。善修無相。到
<lb ed="X" n="0822b12"/><lb ed="R061" n="0101b15"/>無相邊。功用至極。望前過遠。故名遠行地。便能永
<lb ed="X" n="0822b13"/><lb ed="R061" n="0101b16"/>斷。愚障旣斷。所證眞如。名法無差別眞如。謂此眞
<lb ed="X" n="0822b14"/><lb ed="R061" n="0101b17"/>如。能了種種敎法。皆同眞如。不無相故。菩薩位寄
<lb ed="X" n="0822b15"/><lb ed="R061" n="0101b18"/>初禪天王。假修三乘等法。化導衆生。於十波羅蜜
<lb ed="X" n="0822b16"/><lb ed="R061" n="0102a01"/>中。方便波羅蜜最勝。</p>
<lb ed="X" n="0822b17"/><lb ed="R061" n="0102a02"/><p xml:id="pX38p0822b1701">○二正釋文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822b18"/><lb ed="R061" n="0102a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0822b1801">若佛子。菩提薩埵。滿足體性地。入是法中。十八聖人
<lb ed="X" n="0822b19"/><lb ed="R061" n="0102a04"/>智品。下地所不共。所謂身無漏過。口無語罪。念無失
<lb ed="X" n="0822b20"/><lb ed="R061" n="0102a05"/>念。離八法。一切法中捨。常在三昧。是入地六品具足
<lb ed="X" n="0822b21"/><lb ed="R061" n="0102a06"/>復從是智。生六足智。三界結習。畢竟不受故。欲具足。
<lb ed="X" n="0822b22"/><lb ed="R061" n="0102a07"/>一切功德。一切法門。所求滿故。進心足。一切法事。一
<lb ed="X" n="0822b23"/><lb ed="R061" n="0102a08"/>切劫事。一切衆生事。以一心中。一時知故。念心足。是
<lb ed="X" n="0822b24"/><lb ed="R061" n="0102a09"/>二諦相。六道衆生。一切法故。智慧足。知十法趣人。乃
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0822c" n="0822c"/>
<lb ed="X" n="0822c01"/><lb ed="R061" n="0102a10"/>至一切佛。無結無習故。解脫足。見一切衆生。知他人
<lb ed="X" n="0822c02"/><lb ed="R061" n="0102a11"/>自我弟子。無漏無諸煩惱習故。以智知他身六通足。
<lb ed="X" n="0822c03"/><lb ed="R061" n="0102a12"/>是人入六滿足明智中。便起智身。隨六道衆生心行。
<lb ed="X" n="0822c04"/><lb ed="R061" n="0102a13"/>口辯說無量法門品。示一切衆生故。隨一切衆生心
<lb ed="X" n="0822c05"/><lb ed="R061" n="0102a14"/>行。常入三昧。而十方大地動。虗空化華故。能令衆生
<lb ed="X" n="0822c06"/><lb ed="R061" n="0102a15"/>心行。以大明智具足。見過去一切劫中佛出世。亦是
<lb ed="X" n="0822c07"/><lb ed="R061" n="0102a16"/>示一切衆生心。以無著智。見現在十方一切國土中。
<lb ed="X" n="0822c08"/><lb ed="R061" n="0102a17"/>一切佛。一切衆生。心心所行。以神通道智。見未來中
<lb ed="X" n="0822c09"/><lb ed="R061" n="0102a18"/>一切劫。一切佛出世。一切衆生。從是佛受道聽法故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822c10"/><lb ed="R061" n="0102b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0822c1001">若佛子三句。標顯名德位。以明加行心也。滿足體
<lb ed="X" n="0822c11"/><lb ed="R061" n="0102b02"/>性地者。因中修方便度。故果地中。證得如來一切
<lb ed="X" n="0822c12"/><lb ed="R061" n="0102b03"/>智行。圓滿具足。故名滿足體性地。別經名遠行地。
<lb ed="X" n="0822c13"/><lb ed="R061" n="0102b04"/>此菩薩出三界河。過二乘地。到涅槃城。近法王位。
<lb ed="X" n="0822c14"/><lb ed="R061" n="0102b05"/>故名遠行地。入是法中等者。標所證之法也。謂入
<lb ed="X" n="0822c15"/><lb ed="R061" n="0102b06"/>滿足體性法中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0822c1501" n="0822c1501"/><anchor xml:id="beg0822c1501" n="0822c1501"/>已<anchor xml:id="end0822c1501"/>是如來十八聖人智品。不與二
<lb ed="X" n="0822c16"/><lb ed="R061" n="0102b07"/>乘權小所共。不但不於此共。卽下地諸菩薩。亦所
<lb ed="X" n="0822c17"/><lb ed="R061" n="0102b08"/>不及。故云。十八不共。何名十八聖智。一身無漏過
<lb ed="X" n="0822c18"/><lb ed="R061" n="0102b09"/>者。亦名身無失。謂此菩薩。從無始來。常以諸戒修
<lb ed="X" n="0822c19"/><lb ed="R061" n="0102b10"/>其身心。一切煩惱等障。淨盡無餘。以是身業淸淨。
<lb ed="X" n="0822c20"/><lb ed="R061" n="0102b11"/>得大神通。故云。身無漏過也。二口無語罪者。亦名
<lb ed="X" n="0822c21"/><lb ed="R061" n="0102b12"/>口無失。謂此菩薩。從無量劫。常以五語隨諸衆生
<lb ed="X" n="0822c22"/><lb ed="R061" n="0102b13"/>方便。爲說種種玅法。令得道果。是以口業淸淨。故
<lb ed="X" n="0822c23"/><lb ed="R061" n="0102b14"/>云。口無語罪也。三念無失念者。亦名意無失。謂此
<lb ed="X" n="0822c24"/><lb ed="R061" n="0102b15"/>菩薩。從無始來。常修諸禪。心無所著。意無放逸。但
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0823a" n="0823a"/>
<lb ed="X" n="0823a01"/><lb ed="R061" n="0102b16"/>隨衆生機宜。方便攝化。是以意業淸淨。故云。念無
<lb ed="X" n="0823a02"/><lb ed="R061" n="0102b17"/>失念也。四離八法者。亦名無異想心。謂此菩薩。從
<lb ed="X" n="0823a03"/><lb ed="R061" n="0102b18"/>因地來但於衆生方便。敎化。<anchor xml:id="nkr_note_add_0823a0301" n="0823a0301"/><anchor xml:id="beg0823a0301" n="0823a0301"/>已<anchor xml:id="end0823a0301"/>離凡夫。及以二乘。
<lb ed="X" n="0823a04"/><lb ed="R061" n="0103a01"/>執有有相。執無無相。執常常見。執斷斷見。以是心
<lb ed="X" n="0823a05"/><lb ed="R061" n="0103a02"/>無八種顚倒。故云。離八法也。五一切法中捨者。亦
<lb ed="X" n="0823a06"/><lb ed="R061" n="0103a03"/>名無不知捨心。謂此菩薩。從無始來。以大般若照
<lb ed="X" n="0823a07"/><lb ed="R061" n="0103a04"/>察。世出世間。一切染淨諸法。當體全空。了不可得。
<lb ed="X" n="0823a08"/><lb ed="R061" n="0103a05"/>以是心無貪著。故云。一切法中捨也。六常住三昧
<lb ed="X" n="0823a09"/><lb ed="R061" n="0103a06"/>者。亦名無不定心。謂此菩薩。從無始來。常恒不離
<lb ed="X" n="0823a10"/><lb ed="R061" n="0103a07"/>甚深大定。但隨衆生。隱顯攝化。故云。常在三昧也。
<lb ed="X" n="0823a11"/><lb ed="R061" n="0103a08"/>是入地六品者。結前六品智也。復從是智等者。起
<lb ed="X" n="0823a12"/><lb ed="R061" n="0103a09"/>後六品智也。謂繇具足六品智體。復從是智生六
<lb ed="X" n="0823a13"/><lb ed="R061" n="0103a10"/>滿足智用。何名六智。一欲具足者。亦名欲無減。謂
<lb ed="X" n="0823a14"/><lb ed="R061" n="0103a11"/>此菩薩。示生三界。攝化衆生。於三界結習煩惱。畢
<lb ed="X" n="0823a15"/><lb ed="R061" n="0103a12"/>竟不受。故云。欲具足也。二進心足者。亦名精進無
<lb ed="X" n="0823a16"/><lb ed="R061" n="0103a13"/>減。謂此菩薩。於諸如來一切智慧。諸功德藏。一切
<lb ed="X" n="0823a17"/><lb ed="R061" n="0103a14"/>化導方便法門。所求圓滿具足。故云。進心足也。三
<lb ed="X" n="0823a18"/><lb ed="R061" n="0103a15"/>念心足者。亦名念無減。謂此菩薩。能了達世出世
<lb ed="X" n="0823a19"/><lb ed="R061" n="0103a16"/>間。一切安立法事。一切劫量長短。大小延促等事。
<lb ed="X" n="0823a20"/><lb ed="R061" n="0103a17"/>一切衆生。因緣果報。受命長短。苦樂等事。一切衆
<lb ed="X" n="0823a21"/><lb ed="R061" n="0103a18"/>生。心念等事。以一心中。一時了知。故云。念心足也。
<lb ed="X" n="0823a22"/><lb ed="R061" n="0103b01"/>四智慧足者。亦名智慧無減。謂此菩薩。能了達眞
<lb ed="X" n="0823a23"/><lb ed="R061" n="0103b02"/>俗二諦。有無二相。六道衆生。一切心念因果等法。
<lb ed="X" n="0823a24"/><lb ed="R061" n="0103b03"/>一一爲衆生說。故云。智慧足也。五解脫足者。亦名
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0823b" n="0823b"/>
<lb ed="X" n="0823b01"/><lb ed="R061" n="0103b04"/>解脫無減。謂此菩薩。能知十發趣人。乃至一切諸
<lb ed="X" n="0823b02"/><lb ed="R061" n="0103b05"/>佛。斷除一切煩惱。無明結習。滅盡無餘。故云。解脫
<lb ed="X" n="0823b03"/><lb ed="R061" n="0103b06"/>足也。六六通足者。亦名解脫知見無減。謂此菩薩。
<lb ed="X" n="0823b04"/><lb ed="R061" n="0103b07"/>具足天眼。天耳。他心。漏盡。神境。如意之六通故。所
<lb ed="X" n="0823b05"/><lb ed="R061" n="0103b08"/>以徹見。一切賢聖。六道衆生。並能了知一切他人
<lb ed="X" n="0823b06"/><lb ed="R061" n="0103b09"/>自我所化弟子。無漏無諸煩惱習故。繇是以智知
<lb ed="X" n="0823b07"/><lb ed="R061" n="0103b10"/>他身相。及自身相。故云。六神足也。是人等下。結前
<lb ed="X" n="0823b08"/><lb ed="R061" n="0103b11"/>六足智也。便起智身等者。起後六智也。是菩薩人。
<lb ed="X" n="0823b09"/><lb ed="R061" n="0103b12"/>不止<anchor xml:id="nkr_note_add_0823b0901" n="0823b0901"/><anchor xml:id="beg0823b0901" n="0823b0901"/>已<anchor xml:id="end0823b0901"/>入六滿足明智中而<anchor xml:id="nkr_note_add_0823b0902" n="0823b0902"/><anchor xml:id="beg0823b0902" n="0823b0902"/>已<anchor xml:id="end0823b0902"/>。復更具足六種智
<lb ed="X" n="0823b10"/><lb ed="R061" n="0103b13"/>用。何爲六智。一便起智身。隨六道衆生心行者。亦
<lb ed="X" n="0823b11"/><lb ed="R061" n="0103b14"/>名身業隨智慧行。謂此菩薩。方便運起智身。隨智
<lb ed="X" n="0823b12"/><lb ed="R061" n="0103b15"/>而轉。普爲六道衆生。現神變相。調伏衆生種種心
<lb ed="X" n="0823b13"/><lb ed="R061" n="0103b16"/>行。令其各得見相解悟。證入道果。故云。便起身等。
<lb ed="X" n="0823b14"/><lb ed="R061" n="0103b17"/>二口辯說無量法門品。示一切衆生故。隨一切衆
<lb ed="X" n="0823b15"/><lb ed="R061" n="0103b18"/>生心行者。亦名口業隨智慧行。謂此菩薩。能以淸
<lb ed="X" n="0823b16"/><lb ed="R061" n="0104a01"/>淨微玅語業。隨智而轉。隨順一切衆生心行。善巧
<lb ed="X" n="0823b17"/><lb ed="R061" n="0104a02"/>開導。令得解悟。證入道果。故云。口辯說等。三隨一
<lb ed="X" n="0823b18"/><lb ed="R061" n="0104a03"/>切衆生心行。常入三昧者。亦名意業隨智慧行。謂
<lb ed="X" n="0823b19"/><lb ed="R061" n="0104a04"/>此菩薩。以淸淨意業。隨智而轉。順一切衆生心行。
<lb ed="X" n="0823b20"/><lb ed="R061" n="0104a05"/>常入三昧。觀根逗敎。而爲說法。除滅衆生。無明癡
<lb ed="X" n="0823b21"/><lb ed="R061" n="0104a06"/>暗。是以三輪業用。定慧圓明。是故十方大地。六返
<lb ed="X" n="0823b22"/><lb ed="R061" n="0104a07"/>震動。虗空之中。天雨四華。能令衆生。開悟心行。故
<lb ed="X" n="0823b23"/><lb ed="R061" n="0104a08"/>云。隨一切衆生心行等。四以大明智具足。見過去
<lb ed="X" n="0823b24"/><lb ed="R061" n="0104a09"/>一切劫中佛出世。亦是示一切衆生心者。亦名過
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0823c" n="0823c"/>
<lb ed="X" n="0823c01"/><lb ed="R061" n="0104a10"/>去無礙智。謂此菩薩。以大明智。了見過去世時。一
<lb ed="X" n="0823c02"/><lb ed="R061" n="0104a11"/>切無量無邊。說不可說劫中。所有一切諸佛出世。
<lb ed="X" n="0823c03"/><lb ed="R061" n="0104a12"/>爲一切衆生說法。是諸衆生。從是諸佛受道聽法。
<lb ed="X" n="0823c04"/><lb ed="R061" n="0104a13"/>悉能徧知。以此開示現前一切衆生心行。令各各
<lb ed="X" n="0823c05"/><lb ed="R061" n="0104a14"/>悟入故。五以無著智。見現在十方一切國土中。一
<lb ed="X" n="0823c06"/><lb ed="R061" n="0104a15"/>切佛。一切衆生。心心所行者。亦名現在無礙智。謂
<lb ed="X" n="0823c07"/><lb ed="R061" n="0104a16"/>此菩薩。以無著智。見現在世。十方所有一切國土
<lb ed="X" n="0823c08"/><lb ed="R061" n="0104a17"/>之中。一切諸佛出世。爲一切衆生。說種種法。是諸
<lb ed="X" n="0823c09"/><lb ed="R061" n="0104a18"/>衆生。從佛聽法。悉能受持。心心所行。亦示一切現
<lb ed="X" n="0823c10"/><lb ed="R061" n="0104b01"/>前衆生。令得開悟故。六以神通道智。見未來中一
<lb ed="X" n="0823c11"/><lb ed="R061" n="0104b02"/>切劫。一切佛出世。一切衆生。從是佛受道聽法者。
<lb ed="X" n="0823c12"/><lb ed="R061" n="0104b03"/>亦名未來無礙智。謂此菩薩。以神通道智。照見未
<lb ed="X" n="0823c13"/><lb ed="R061" n="0104b04"/>來世中。一切劫等。所有一切諸佛出世。爲一切衆
<lb ed="X" n="0823c14"/><lb ed="R061" n="0104b05"/>生。說種種法。是諸衆生。從是諸佛聽法受敎。亦示
<lb ed="X" n="0823c15"/><lb ed="R061" n="0104b06"/>現前衆生。令得心開。以悟入故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c16"/><lb ed="R061" n="0104b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0823c1601">住是十八聖人中。心心三昧。觀三界微塵等色。是我
<lb ed="X" n="0823c17"/><lb ed="R061" n="0104b08"/>故身。一切衆生。是我父母。而今入是地中。一切功德。
<lb ed="X" n="0823c18"/><lb ed="R061" n="0104b09"/>一切神光。一切佛所行法。乃至八地。九地中。一切法
<lb ed="X" n="0823c19"/><lb ed="R061" n="0104b10"/>門品。我皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0823c1901" n="0823c1901"/><anchor xml:id="beg0823c1901" n="0823c1901"/>已<anchor xml:id="end0823c1901"/>入故。於一切佛國土中。示現作佛。成道
<lb ed="X" n="0823c20"/><lb ed="R061" n="0104b11"/>轉法輪。示入滅度。轉化他方。過去來今。一切國土中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c21"/><lb ed="R061" n="0104b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0823c2101">此明解脫心也。住是十八聖人中者。結前。心心三
<lb ed="X" n="0823c22"/><lb ed="R061" n="0104b13"/>昧者。起後。此菩薩住是十八聖人智中。常以心心
<lb ed="X" n="0823c23"/><lb ed="R061" n="0104b14"/>不離三昧正定。於三昧中。復觀三界微塵等色。是
<lb ed="X" n="0823c24"/><lb ed="R061" n="0104b15"/>我昔日爲凡夫時。所受故身。復觀一切十方衆生。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0824a" n="0824a"/>
<lb ed="X" n="0824a01"/><lb ed="R061" n="0104b16"/>悉皆是我無量劫中。稟受色身父母。經云。脫骨如
<lb ed="X" n="0824a02"/><lb ed="R061" n="0104b17"/><name role="" type="person">須彌山</name>。所飮母乳。如四大海水也。如是脫骨之多。
<lb ed="X" n="0824a03"/><lb ed="R061" n="0104b18"/>飮乳之廣。實非一生二生父母。非百生千生父母。
<lb ed="X" n="0824a04"/><lb ed="R061" n="0105a01"/>乃至百千萬億不可說劫父母。繇我累劫修行。報
<lb ed="X" n="0824a05"/><lb ed="R061" n="0105a02"/>答父母。饒益衆生。是故而今入是滿足體性地中。
<lb ed="X" n="0824a06"/><lb ed="R061" n="0105a03"/>具足慈悲喜捨。六度萬行。一切功德聚身。此身能
<lb ed="X" n="0824a07"/><lb ed="R061" n="0105a04"/>現化佛。爲三資糧。四加行。諸菩薩。說四諦等法故。
<lb ed="X" n="0824a08"/><lb ed="R061" n="0105a05"/>此地具足一切神通智慧光聚。是名智光聚身。此
<lb ed="X" n="0824a09"/><lb ed="R061" n="0105a06"/>身能現報佛。爲大菩薩說一乘法。是地圓滿一切
<lb ed="X" n="0824a10"/><lb ed="R061" n="0105a07"/>諸佛。所修所證理果法身。此身能爲諸佛衆生。依
<lb ed="X" n="0824a11"/><lb ed="R061" n="0105a08"/>正之體。三身至此。圓滿具足。故云。滿足體性地。而
<lb ed="X" n="0824a12"/><lb ed="R061" n="0105a09"/>今入是地中。一切功德。一切神光。一切佛所行法。
<lb ed="X" n="0824a13"/><lb ed="R061" n="0105a10"/>乃至八地。九地中。一切法門品。我皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0824a1301" n="0824a1301"/><anchor xml:id="beg0824a1301" n="0824a1301"/>已<anchor xml:id="end0824a1301"/>得證入也。
<lb ed="X" n="0824a14"/><lb ed="R061" n="0105a11"/>於一切國土等者。申明所證三身之義。繇得分證
<lb ed="X" n="0824a15"/><lb ed="R061" n="0105a12"/>三身。能於一切國土中。示現受生。出家苦行。成道
<lb ed="X" n="0824a16"/><lb ed="R061" n="0105a13"/>作佛。大轉法輪。以度衆生。於此應緣。一期事畢。乃
<lb ed="X" n="0824a17"/><lb ed="R061" n="0105a14"/>復示現入於滅度。又轉敎化他方。過去來今。恒在
<lb ed="X" n="0824a18"/><lb ed="R061" n="0105a15"/>一切國土之中。種種示現。不可思議。</p>
<lb ed="X" n="0824a19"/><lb ed="R061" n="0105a16"/><p xml:id="pX38p0824a1901">○八體性佛吼地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文義。</p>
<lb ed="X" n="0824a20"/><lb ed="R061" n="0105a17"/><p xml:id="pX38p0824a2001">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0824a21"/><lb ed="R061" n="0105a18"/><p xml:id="pX38p0824a2101">此地菩薩。斷一種加行障。此卽所知障中。俱生一
<lb ed="X" n="0824a22"/><lb ed="R061" n="0105b01"/>分令無相觀。不任運起。故名之也。並斷二種愚執。
<lb ed="X" n="0824a23"/><lb ed="R061" n="0105b02"/>一者。無相作功用愚。二者。於相不自在愚。此之三
<lb ed="X" n="0824a24"/><lb ed="R061" n="0105b03"/>法。能障八地。斷此愚障。方登不動地。謂此菩薩。今
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0824b" n="0824b"/>
<lb ed="X" n="0824b01"/><lb ed="R061" n="0105b04"/>入無功用道。得無分別智照。任運相續。報行純熟。
<lb ed="X" n="0824b02"/><lb ed="R061" n="0105b05"/>居無相。觀不爲諸法煩惱所動。便能永斷。愚障旣
<lb ed="X" n="0824b03"/><lb ed="R061" n="0105b06"/>斷。故名不動地。所證眞如。名不增不減眞如。謂此
<lb ed="X" n="0824b04"/><lb ed="R061" n="0105b07"/>眞如。住無相觀。不隨染淨所增減故。菩薩寄位二
<lb ed="X" n="0824b05"/><lb ed="R061" n="0105b08"/>禪天王。作小千世界主。以一乘法。化導衆生。於十
<lb ed="X" n="0824b06"/><lb ed="R061" n="0105b09"/>波羅蜜中。願波羅蜜最勝。</p>
<lb ed="X" n="0824b07"/><lb ed="R061" n="0105b10"/><p xml:id="pX38p0824b0701">○二正釋文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b08"/><lb ed="R061" n="0105b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0824b0801">若佛子。菩提薩埵。佛吼體性地。入法王位三昧。其智
<lb ed="X" n="0824b09"/><lb ed="R061" n="0105b12"/>如佛。佛吼三昧故。十品大明空門。常現在前。華光音
<lb ed="X" n="0824b10"/><lb ed="R061" n="0105b13"/>入心三昧。其空慧者。謂內空慧門。外空慧門。有爲空
<lb ed="X" n="0824b11"/><lb ed="R061" n="0105b14"/>慧門。無爲空慧門。性空慧門。無始空慧門。第一義空
<lb ed="X" n="0824b12"/><lb ed="R061" n="0105b15"/>慧門。空空慧門。空空復空慧門。空空復空空慧門。如
<lb ed="X" n="0824b13"/><lb ed="R061" n="0105b16"/>是十空門。下地各所不知。虗空平等地。不可說不可
<lb ed="X" n="0824b14"/><lb ed="R061" n="0105b17"/>說。神通道智。以一念智。知一切法。分分別異。而入無
<lb ed="X" n="0824b15"/><lb ed="R061" n="0105b18"/>量佛國土中。一一佛前諮受法。轉法度與一切衆生。
<lb ed="X" n="0824b16"/><lb ed="R061" n="0106a01"/>而以法藥施一切衆生。爲大法師。爲大導師。破壞四
<lb ed="X" n="0824b17"/><lb ed="R061" n="0106a02"/>魔。法身具足。化化入佛界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b18"/><lb ed="R061" n="0106a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0824b1801">若佛子三句。標顯名德位。以明勝進心也。佛吼體
<lb ed="X" n="0824b19"/><lb ed="R061" n="0106a04"/>性地者。此菩薩說法無畏。如大師吼。等無差別。故
<lb ed="X" n="0824b20"/><lb ed="R061" n="0106a05"/>名佛吼體性地。別經名不動地。此菩薩與佛心。菩
<lb ed="X" n="0824b21"/><lb ed="R061" n="0106a06"/>提心。涅槃心。悉皆不起。故云不動地。入法王位三
<lb ed="X" n="0824b22"/><lb ed="R061" n="0106a07"/>昧等者。此顯所證法門也。入。卽證入。菩薩證入無
<lb ed="X" n="0824b23"/><lb ed="R061" n="0106a08"/>上自覺聖智。法王大樂三昧正受寶位。於諸法中。
<lb ed="X" n="0824b24"/><lb ed="R061" n="0106a09"/>如法自在。若出若沒。心常在定。故云。法王位三昧。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0824c" n="0824c"/>
<lb ed="X" n="0824c01"/><lb ed="R061" n="0106a10"/>其智如佛者。上入法王三昧。卽所證無上涅槃。乃
<lb ed="X" n="0824c02"/><lb ed="R061" n="0106a11"/>法身之理聚。其智如佛。是能證無上菩提。乃報身
<lb ed="X" n="0824c03"/><lb ed="R061" n="0106a12"/>之智聚。佛吼三昧者。卽法報不分。三身圓現。起後
<lb ed="X" n="0824c04"/><lb ed="R061" n="0106a13"/>得智。說法利生。乃功德聚之化身也。十品大明空
<lb ed="X" n="0824c05"/><lb ed="R061" n="0106a14"/>門。常現在前者。此菩薩。得證如來三身圓明。四智
<lb ed="X" n="0824c06"/><lb ed="R061" n="0106a15"/>全彰。十品大明空慧智門。常現在前。而不卽不離
<lb ed="X" n="0824c07"/><lb ed="R061" n="0106a16"/>也。華光音入心三昧者。申明佛吼之義。華。卽行華。
<lb ed="X" n="0824c08"/><lb ed="R061" n="0106a17"/>成人之德。光。卽智光。破人之障。音。卽法音。開人之
<lb ed="X" n="0824c09"/><lb ed="R061" n="0106a18"/>迷。入心。卽以行智法音。轉入衆生心中。而成正覺。
<lb ed="X" n="0824c10"/><lb ed="R061" n="0106b01"/>故云。華光音入心三昧。其空慧者。牒定所言十品
<lb ed="X" n="0824c11"/><lb ed="R061" n="0106b02"/>大明空慧。常現在前之義。何謂十品。一者。內空慧
<lb ed="X" n="0824c12"/><lb ed="R061" n="0106b03"/>門。謂內空五蘊之根識界。衆生迷此慧門。妄認四
<lb ed="X" n="0824c13"/><lb ed="R061" n="0106b04"/>緣假合。爲自身相。妄認六塵緣影。爲自心相。爲生
<lb ed="X" n="0824c14"/><lb ed="R061" n="0106b05"/>死結根門。爲妄想煩惱門。菩薩恒以智慧直照五
<lb ed="X" n="0824c15"/><lb ed="R061" n="0106b06"/>蘊身心。當體全空。皆如幻夢。故得證入內空慧門
<lb ed="X" n="0824c16"/><lb ed="R061" n="0106b07"/>也。二者。外空慧門。謂外空山河國土。色等六塵諸
<lb ed="X" n="0824c17"/><lb ed="R061" n="0106b08"/>法。諸凡夫人。不知皆是識心變現。妄想取捨。被境
<lb ed="X" n="0824c18"/><lb ed="R061" n="0106b09"/>遷流。爲名相門。爲塵勞門。菩薩恒以智慧照破六
<lb ed="X" n="0824c19"/><lb ed="R061" n="0106b10"/>塵諸法。皆無自性。故得證入外空慧門也。三者。有
<lb ed="X" n="0824c20"/><lb ed="R061" n="0106b11"/>爲空慧門。謂卽總空世諦。諸有爲法。內之根識。外
<lb ed="X" n="0824c21"/><lb ed="R061" n="0106b12"/>之世界。皆屬有爲。衆生不知幻化不實。執我我所。
<lb ed="X" n="0824c22"/><lb ed="R061" n="0106b13"/>不得解脫。爲生死流轉門。菩薩恒以智慧照破內
<lb ed="X" n="0824c23"/><lb ed="R061" n="0106b14"/>外諸法。緣生如幻。都無自性。故得證入有爲空慧
<lb ed="X" n="0824c24"/><lb ed="R061" n="0106b15"/>門也。四者。無爲空慧門。卽空眞諦。諸無爲法。二乘
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0825a" n="0825a"/>
<lb ed="X" n="0825a01"/><lb ed="R061" n="0106b16"/>之人。不知卽色卽空。卽有卽無。而其色空有無。皆
<lb ed="X" n="0825a02"/><lb ed="R061" n="0106b17"/>屬對待。爲狹劣門。菩薩以深智慧照了無爲之法。
<lb ed="X" n="0825a03"/><lb ed="R061" n="0106b18"/>亦皆是空。故得證入無爲空慧門也。五者。性空慧
<lb ed="X" n="0825a04"/><lb ed="R061" n="0107a01"/>門。總有爲無爲二性皆空。謂卽凡夫滯有。如來說
<lb ed="X" n="0825a05"/><lb ed="R061" n="0107a02"/>爲不有。二乘沉空。如來說爲不空。以是不有而有。
<lb ed="X" n="0825a06"/><lb ed="R061" n="0107a03"/>是爲玅有。不空而空。是爲眞空。爲隨順門。菩薩以
<lb ed="X" n="0825a07"/><lb ed="R061" n="0107a04"/>是甚深般若智照法界。圓融事理。一切無礙。二性
<lb ed="X" n="0825a08"/><lb ed="R061" n="0107a05"/>空寂。平等平等。故得證入性空慧門也。六者。無始
<lb ed="X" n="0825a09"/><lb ed="R061" n="0107a06"/>空慧門。謂卽無始無明。住地煩惱。本無有根。以是
<lb ed="X" n="0825a10"/><lb ed="R061" n="0107a07"/>無明不覺。瞥然現起。初發心諸菩薩。皆不能了。爲
<lb ed="X" n="0825a11"/><lb ed="R061" n="0107a08"/>起滅門。菩薩以大智慧光照一切諸法。起無始相。
<lb ed="X" n="0825a12"/><lb ed="R061" n="0107a09"/>滅無終相。起滅之際。無法可得。故得證入無始空
<lb ed="X" n="0825a13"/><lb ed="R061" n="0107a10"/>慧門也。七者。第一義空慧門。卽中道理。名第一義
<lb ed="X" n="0825a14"/><lb ed="R061" n="0107a11"/>諦。因對第二義。假立名言。爲勝義門。菩薩以是如
<lb ed="X" n="0825a15"/><lb ed="R061" n="0107a12"/>理智照勝義諦門。悉同眞性。無相可得。不居二邊。
<lb ed="X" n="0825a16"/><lb ed="R061" n="0107a13"/>不存中道。故得證入第一義空慧門也。八者。空空
<lb ed="X" n="0825a17"/><lb ed="R061" n="0107a14"/>慧門。謂卽空上第一義空之空。爲重空門。菩薩卽
<lb ed="X" n="0825a18"/><lb ed="R061" n="0107a15"/>以空空智照此空亦復不存。故得證入空空慧門
<lb ed="X" n="0825a19"/><lb ed="R061" n="0107a16"/>也。九者。空空復空慧門。謂卽空上空。第一義空之
<lb ed="X" n="0825a20"/><lb ed="R061" n="0107a17"/>空。爲重空重空門。菩薩以是空空復空智照此空
<lb ed="X" n="0825a21"/><lb ed="R061" n="0107a18"/>空亦復空。故得證入空空復空慧門也。十者空空
<lb ed="X" n="0825a22"/><lb ed="R061" n="0107b01"/>復空空慧門。謂卽空上空空。復空之空。是名爲究
<lb ed="X" n="0825a23"/><lb ed="R061" n="0107b02"/>竟一切空空復空空門。此空亦復當空。以是無空
<lb ed="X" n="0825a24"/><lb ed="R061" n="0107b03"/>之空。空無所空。是則無所得空。故得證入空空復
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0825b" n="0825b"/>
<lb ed="X" n="0825b01"/><lb ed="R061" n="0107b04"/>空空慧門也。如是十空慧門。惟此八地所證。下地
<lb ed="X" n="0825b02"/><lb ed="R061" n="0107b05"/>諸菩薩等。各所不知也。言虗空平等地者。此擧位
<lb ed="X" n="0825b03"/><lb ed="R061" n="0107b06"/>分以顯德也。蓋言下地各所不能知者。謂此菩薩。
<lb ed="X" n="0825b04"/><lb ed="R061" n="0107b07"/>得證虗空平等地理智。不但十空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0825b0401" n="0825b0401"/><anchor xml:id="beg0825b0401" n="0825b0401"/>已<anchor xml:id="end0825b0401"/>。更有不可
<lb ed="X" n="0825b05"/><lb ed="R061" n="0107b08"/>說不可說。神通道智門。而下地諸菩薩。猶不能知
<lb ed="X" n="0825b06"/><lb ed="R061" n="0107b09"/>也。神。謂神玅難測。通。謂變通無礙。道。卽道理難窮。
<lb ed="X" n="0825b07"/><lb ed="R061" n="0107b10"/>智。卽智慧無量。所謂佛眞法身。猶如虗空。應物現
<lb ed="X" n="0825b08"/><lb ed="R061" n="0107b11"/>形。如水中月。種種神通道智。皆悉平等。故能以一
<lb ed="X" n="0825b09"/><lb ed="R061" n="0107b12"/>念智。悉皆了知。一切染淨諸法。分分別異。隨根施
<lb ed="X" n="0825b10"/><lb ed="R061" n="0107b13"/>攝。而復能入無量佛國土中。承事諸佛。一一佛前。
<lb ed="X" n="0825b11"/><lb ed="R061" n="0107b14"/>諮受聽法。勇猛精進。復轉不退法輪。度與一切衆
<lb ed="X" n="0825b12"/><lb ed="R061" n="0107b15"/>生。而以法藥。施及一切衆生。是故爲大法師。爲大
<lb ed="X" n="0825b13"/><lb ed="R061" n="0107b16"/>導師。破壞四魔。四魔旣破。法身具足。以法身具足
<lb ed="X" n="0825b14"/><lb ed="R061" n="0107b17"/>故。而能展轉化化。入於佛界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b15"/><lb ed="R061" n="0107b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0825b1501">是諸佛數。是諸九地。十地數中。長養法身。百千陀羅
<lb ed="X" n="0825b16"/><lb ed="R061" n="0108a01"/>尼門。百千三昧門。百千金剛門。百千神通門。百千解
<lb ed="X" n="0825b17"/><lb ed="R061" n="0108a02"/>脫門。如是百千虗空平等門中。而大自在。一念。一時
<lb ed="X" n="0825b18"/><lb ed="R061" n="0108a03"/>行。劫說非劫。非劫說劫。非道說道。道說非道。非六道
<lb ed="X" n="0825b19"/><lb ed="R061" n="0108a04"/>衆生。說六道衆生。六道衆生說非六道衆生。非佛說
<lb ed="X" n="0825b20"/><lb ed="R061" n="0108a05"/>佛。佛說非佛。而入出諸佛體性三昧中。反照。順照。逆
<lb ed="X" n="0825b21"/><lb ed="R061" n="0108a06"/>照。前照。後照。因照。果照。空照。有照。第一中道義諦照。
<lb ed="X" n="0825b22"/><lb ed="R061" n="0108a07"/>是智。惟八地所證。下地所不及。不動。不到。不出。不入。
<lb ed="X" n="0825b23"/><lb ed="R061" n="0108a08"/>不生。不滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b24"/><lb ed="R061" n="0108a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0825b2401">此明住無間心也。是諸佛數等者。謂此菩薩。卽是
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0825c" n="0825c"/>
<lb ed="X" n="0825c01"/><lb ed="R061" n="0108a10"/>諸佛之數。卽是九地。十地數中。長養法身。卽得百
<lb ed="X" n="0825c02"/><lb ed="R061" n="0108a11"/>千陀羅<name role="" type="person">尼總持</name>門。百千三昧正定門。百千金剛不
<lb ed="X" n="0825c03"/><lb ed="R061" n="0108a12"/>壞門。百千神通變化門。百千解脫方便門。如是百
<lb ed="X" n="0825c04"/><lb ed="R061" n="0108a13"/>千種種法門。於虗空平等門中。得大自在。云何自
<lb ed="X" n="0825c05"/><lb ed="R061" n="0108a14"/>在。於一念。一時。皆能行故也。仁王般若云。不動菩
<lb ed="X" n="0825c06"/><lb ed="R061" n="0108a15"/>薩二禪王。得變易身常自在。能於百萬微塵刹。隨
<lb ed="X" n="0825c07"/><lb ed="R061" n="0108a16"/>其形類化衆生。悉知三世無量劫。於第一義常不
<lb ed="X" n="0825c08"/><lb ed="R061" n="0108a17"/>動。是也。劫說非劫等者。申明自在之義。言劫說非
<lb ed="X" n="0825c09"/><lb ed="R061" n="0108a18"/>劫。非劫說劫者。梵語劫波羅。此云時分。言劫有大
<lb ed="X" n="0825c10"/><lb ed="R061" n="0108b01"/>小長短。時分不同。如諸天有拂石劫。地獄有芥城
<lb ed="X" n="0825c11"/><lb ed="R061" n="0108b02"/>劫。人間有轆轤劫。菩薩修行究竟。經過三大阿僧
<lb ed="X" n="0825c12"/><lb ed="R061" n="0108b03"/>祇劫斷盡無明之時。方得成佛。是名爲劫。如是等
<lb ed="X" n="0825c13"/><lb ed="R061" n="0108b04"/>劫。本非實有。名爲非劫。故云劫說非劫。非劫說劫
<lb ed="X" n="0825c14"/><lb ed="R061" n="0108b05"/>也。非道說道。道說非道者。造諸惡邪見等業。故云
<lb ed="X" n="0825c15"/><lb ed="R061" n="0108b06"/>非道。修十善菩提道法。故云道也。對非道。而言正
<lb ed="X" n="0825c16"/><lb ed="R061" n="0108b07"/>道。因正道。而言非道。求其正道。及與非道。了不可
<lb ed="X" n="0825c17"/><lb ed="R061" n="0108b08"/>得。故曰。非道說道。道說非道也。六道卽凡。非六道
<lb ed="X" n="0825c18"/><lb ed="R061" n="0108b09"/>卽聖。因凡說聖。因聖說凡。如是究竟。凡聖之相。實
<lb ed="X" n="0825c19"/><lb ed="R061" n="0108b10"/>不可得。故曰非六道衆生。說六道衆生。六道衆生。
<lb ed="X" n="0825c20"/><lb ed="R061" n="0108b11"/>說非六道衆生也。魔外卽佛。佛卽魔外。魔界佛界。
<lb ed="X" n="0825c21"/><lb ed="R061" n="0108b12"/>求其異體。亦不可得。故曰。非佛說佛。佛說非佛也。
<lb ed="X" n="0825c22"/><lb ed="R061" n="0108b13"/>如是體性虗空地。平等境界。無有延促。無有善惡。
<lb ed="X" n="0825c23"/><lb ed="R061" n="0108b14"/>無有聖凡。無魔無佛。一時俱是。一時俱非。逆行順
<lb ed="X" n="0825c24"/><lb ed="R061" n="0108b15"/>行。逆說順說。無非方便。無非佛事。所謂或是或非
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0826a" n="0826a"/>
<lb ed="X" n="0826a01"/><lb ed="R061" n="0108b16"/>人不識。逆行順行天莫測也。而入出諸佛體性三
<lb ed="X" n="0826a02"/><lb ed="R061" n="0108b17"/>昧中者。謂此菩薩。若入若出。或隱或現。皆不離諸
<lb ed="X" n="0826a03"/><lb ed="R061" n="0108b18"/>佛體性三昧中。得大自在也。以下十種智照。發明
<lb ed="X" n="0826a04"/><lb ed="R061" n="0109a01"/>出入諸佛體性三昧中。不思議境界之義。反照。順
<lb ed="X" n="0826a05"/><lb ed="R061" n="0109a02"/>照。逆照者。謂反照本來時。云何順無明流。逆眞如
<lb ed="X" n="0826a06"/><lb ed="R061" n="0109a03"/>理。起一切染法。復云何順眞如理。逆無明流。起一
<lb ed="X" n="0826a07"/><lb ed="R061" n="0109a04"/>切淨法。故云反照等也。前照。後照。因照。果照者。謂
<lb ed="X" n="0826a08"/><lb ed="R061" n="0109a05"/>前照。無始無明不覺之苦因。後照。生生死死業繫
<lb ed="X" n="0826a09"/><lb ed="R061" n="0109a06"/>之苦果。又前照。始覺淸淨之樂因。後照。本覺究竟
<lb ed="X" n="0826a10"/><lb ed="R061" n="0109a07"/>之樂果。故云。前照等也。空照。有照。第一中道義諦
<lb ed="X" n="0826a11"/><lb ed="R061" n="0109a08"/>照者。謂空照。照眞離一切相。有照。照俗卽一切法。
<lb ed="X" n="0826a12"/><lb ed="R061" n="0109a09"/>是以照眞非眞。照俗非俗。二邊不住。中道不立。離
<lb ed="X" n="0826a13"/><lb ed="R061" n="0109a10"/>卽俱非。故云。第一中道義諦照也。如是十種智照。
<lb ed="X" n="0826a14"/><lb ed="R061" n="0109a11"/>惟是八地所證。其在下地菩薩。各所不及。何故。謂
<lb ed="X" n="0826a15"/><lb ed="R061" n="0109a12"/>此菩薩所證眞如。不動。不到。以離動到相故。不出
<lb ed="X" n="0826a16"/><lb ed="R061" n="0109a13"/>不入。以離出入相故。不生。不滅。以離生滅相故。於
<lb ed="X" n="0826a17"/><lb ed="R061" n="0109a14"/>此智定照與照者。同時寂滅也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a18"/><lb ed="R061" n="0109a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0826a1801">是地法門品。無量無量。不可說不可說。今以略開地
<lb ed="X" n="0826a19"/><lb ed="R061" n="0109a16"/>中百千分。一毛頭許事。羅漢品中<anchor xml:id="nkr_note_add_0826a1901" n="0826a1901"/><anchor xml:id="beg0826a1901" n="0826a1901"/>已<anchor xml:id="end0826a1901"/>明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a20"/><lb ed="R061" n="0109a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0826a2001">此總結顯所證一切功德。以明解脫心也。是地法
<lb ed="X" n="0826a21"/><lb ed="R061" n="0109a18"/>門等者。謂此菩薩。所證一切法門。無量無量。不可
<lb ed="X" n="0826a22"/><lb ed="R061" n="0109b01"/>說不可說法品。無有限量。非言說所及者。今略開
<lb ed="X" n="0826a23"/><lb ed="R061" n="0109b02"/>地中功德。百千萬億分中。如一毛頭許事而<anchor xml:id="nkr_note_add_0826a2301" n="0826a2301"/><anchor xml:id="beg0826a2301" n="0826a2301"/>已<anchor xml:id="end0826a2301"/>。此
<lb ed="X" n="0826a24"/><lb ed="R061" n="0109b03"/>處略說。大部內。羅漢品中<anchor xml:id="nkr_note_add_0826a2401" n="0826a2401"/><anchor xml:id="beg0826a2401" n="0826a2401"/>已<anchor xml:id="end0826a2401"/>明斯義。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0826b" n="0826b"/>
<lb ed="X" n="0826b01"/><lb ed="R061" n="0109b04"/><p xml:id="pX38p0826b0101">○九體性華嚴地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文義。</p>
<lb ed="X" n="0826b02"/><lb ed="R061" n="0109b05"/><p xml:id="pX38p0826b0201">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0826b03"/><lb ed="R061" n="0109b06"/><p xml:id="pX38p0826b0301">此地菩薩。斷一種不欲行障。此卽所知障中。俱生
<lb ed="X" n="0826b04"/><lb ed="R061" n="0109b07"/>法執。一分利樂有情事中。不欲勤行所起。故名之
<lb ed="X" n="0826b05"/><lb ed="R061" n="0109b08"/>也。並斷二種愚執。一者。陀羅尼愚。二者。辨才自在
<lb ed="X" n="0826b06"/><lb ed="R061" n="0109b09"/>愚。此之三法。能障九地。斷此愚障。方登善慧地。謂
<lb ed="X" n="0826b07"/><lb ed="R061" n="0109b10"/>此菩薩。今得十種無礙智用現前。于諸智中。最爲
<lb ed="X" n="0826b08"/><lb ed="R061" n="0109b11"/>殊勝。繇此智用無礙。便能永斷。愚障旣斷。能轉淸
<lb ed="X" n="0826b09"/><lb ed="R061" n="0109b12"/>淨大法之輪。是以善用其慧。故名善慧地。所證眞
<lb ed="X" n="0826b10"/><lb ed="R061" n="0109b13"/>如。名智自在眞如。謂此眞如。智用自在。以四無礙
<lb ed="X" n="0826b11"/><lb ed="R061" n="0109b14"/>智。所依止故。菩薩寄位三禪天王。作中千世界主。
<lb ed="X" n="0826b12"/><lb ed="R061" n="0109b15"/>以一乘法。化導衆生。於十波羅蜜中。力波羅蜜最
<lb ed="X" n="0826b13"/><lb ed="R061" n="0109b16"/>勝。</p>
<lb ed="X" n="0826b14"/><lb ed="R061" n="0109b17"/><p xml:id="pX38p0826b1401">○二正釋文義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b15"/><lb ed="R061" n="0109b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0826b1501">若佛子。菩提薩埵。佛華嚴體性地。以佛威儀。如來三
<lb ed="X" n="0826b16"/><lb ed="R061" n="0110a01"/>昧自在王。王定出入無時。於十方三千世界。百億日
<lb ed="X" n="0826b17"/><lb ed="R061" n="0110a02"/>月。百億四天下。一時成佛轉法輪。乃至滅度。一切佛
<lb ed="X" n="0826b18"/><lb ed="R061" n="0110a03"/>事。以一心中。一時示現。一切衆生。一切色身。八十種
<lb ed="X" n="0826b19"/><lb ed="R061" n="0110a04"/>好。三十二相。自在樂。虗空同。無量大悲。光明相好莊
<lb ed="X" n="0826b20"/><lb ed="R061" n="0110a05"/>嚴。非天。非人。非六道。一切法外。而常行六道。現無量
<lb ed="X" n="0826b21"/><lb ed="R061" n="0110a06"/>身。無量口。無量意。說無量法門。而能轉魔界入佛界。
<lb ed="X" n="0826b22"/><lb ed="R061" n="0110a07"/>佛界入魔界。復轉一切見入佛見。佛見入一切見。佛
<lb ed="X" n="0826b23"/><lb ed="R061" n="0110a08"/>性入衆生性。衆生性入佛性。其地光光光照。慧慧照。
<lb ed="X" n="0826b24"/><lb ed="R061" n="0110a09"/>明<g ref="#CB08504">𦦨</g>明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。無畏無量。十力。十八不共法。解脫涅槃。無
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0826c" n="0826c"/>
<lb ed="X" n="0826c01"/><lb ed="R061" n="0110a10"/>爲一道淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826c02"/><lb ed="R061" n="0110a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0826c0201">若佛子三句。標名德位。以明勝進心也。佛華嚴體
<lb ed="X" n="0826c03"/><lb ed="R061" n="0110a12"/>性地者。謂此菩薩。所證境界。與佛莊嚴。等無差別。
<lb ed="X" n="0826c04"/><lb ed="R061" n="0110a13"/>華。卽行華。嚴。卽佛果。所謂修萬行因華。莊嚴一乘
<lb ed="X" n="0826c05"/><lb ed="R061" n="0110a14"/>佛果故。別經名善慧地。此菩薩。善入諸佛種類。善
<lb ed="X" n="0826c06"/><lb ed="R061" n="0110a15"/>用諸佛平等大慧。故名善慧地。以佛威儀等者。正
<lb ed="X" n="0826c07"/><lb ed="R061" n="0110a16"/>明華嚴體性善慧之用。此菩薩。形儀如佛。無二無
<lb ed="X" n="0826c08"/><lb ed="R061" n="0110a17"/>別。有威可畏。降伏諸魔。制諸外道。此以折門。化導
<lb ed="X" n="0826c09"/><lb ed="R061" n="0110a18"/>衆生。有儀可觀。開化天人。導引羣生。此以攝門。化
<lb ed="X" n="0826c10"/><lb ed="R061" n="0110b01"/>導衆生。以佛威儀。是於動中化利衆生。以如來三
<lb ed="X" n="0826c11"/><lb ed="R061" n="0110b02"/>昧自在王。是於靜中化利衆生。如者。卽本覺義。來
<lb ed="X" n="0826c12"/><lb ed="R061" n="0110b03"/>者。卽始覺義。以始本不二故。又言來無所從。去無
<lb ed="X" n="0826c13"/><lb ed="R061" n="0110b04"/>所至。無來無去。故名如來。自在王者。以王卽自在
<lb ed="X" n="0826c14"/><lb ed="R061" n="0110b05"/>義。王定出入無時者。申明自在體用之義。以顯法
<lb ed="X" n="0826c15"/><lb ed="R061" n="0110b06"/>身。能現報身境界。此菩薩。若動若靜。若來若去。若
<lb ed="X" n="0826c16"/><lb ed="R061" n="0110b07"/>坐若臥。四威儀中。皆以如來三昧自在王定出入
<lb ed="X" n="0826c17"/><lb ed="R061" n="0110b08"/>無時。所謂默時說。說時默。大施門開無壅塞也。於
<lb ed="X" n="0826c18"/><lb ed="R061" n="0110b09"/>十方三千等者。以顯報化二身。不離法身境界。良
<lb ed="X" n="0826c19"/><lb ed="R061" n="0110b10"/>以法身徧一切處。猶若虗空。應物現形。如水中月。
<lb ed="X" n="0826c20"/><lb ed="R061" n="0110b11"/>以是法身。無形無相。能現於色故。於十方三千世
<lb ed="X" n="0826c21"/><lb ed="R061" n="0110b12"/>界。百億日月。百億四天下中。一時示現成佛。一時
<lb ed="X" n="0826c22"/><lb ed="R061" n="0110b13"/>示現轉正法輪。一時示現度脫衆生。乃至一時示
<lb ed="X" n="0826c23"/><lb ed="R061" n="0110b14"/>現入於涅槃。一切種種佛事。皆以一念心中。一時
<lb ed="X" n="0826c24"/><lb ed="R061" n="0110b15"/>示現於一切衆生前。不先不後。所現一切法身。皆
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0827a" n="0827a"/>
<lb ed="X" n="0827a01"/><lb ed="R061" n="0110b16"/>具八十種好。三十二相。自在大樂。與虗空同。具足
<lb ed="X" n="0827a02"/><lb ed="R061" n="0110b17"/>無量大悲。無量光明。無量相好。無量莊嚴。非天非
<lb ed="X" n="0827a03"/><lb ed="R061" n="0110b18"/>人。亦非六道。是何境界。卽一切法。二諦界外。不墮
<lb ed="X" n="0827a04"/><lb ed="R061" n="0111a01"/>數量。以是非天現天。非人現人。乃至非六道身。而
<lb ed="X" n="0827a05"/><lb ed="R061" n="0111a02"/>能常行六道。但隨衆生。所見所聞。種種不同。隨機
<lb ed="X" n="0827a06"/><lb ed="R061" n="0111a03"/>示現。無量身。無量口。無量意。說無量法門品。以是
<lb ed="X" n="0827a07"/><lb ed="R061" n="0111a04"/>三輪玅用。而能卽轉魔界。入於佛界。或轉佛界。入
<lb ed="X" n="0827a08"/><lb ed="R061" n="0111a05"/>於魔界。或轉一切諸見。而入佛見。或轉佛見。入一
<lb ed="X" n="0827a09"/><lb ed="R061" n="0111a06"/>切見。轉衆生性。而入佛性。復轉佛性。入衆生性。如
<lb ed="X" n="0827a10"/><lb ed="R061" n="0111a07"/>是種種轉變。無有二相。且又不止此等境界。其地
<lb ed="X" n="0827a11"/><lb ed="R061" n="0111a08"/>智光。光光照。慧慧照。互察諸法。而無窮盡。光光照
<lb ed="X" n="0827a12"/><lb ed="R061" n="0111a09"/>者。卽光與光相照。以智能照境故。慧慧照者。卽慧
<lb ed="X" n="0827a13"/><lb ed="R061" n="0111a10"/>與慧相照。以慧能了境故。明<g ref="#CB08504">𦦨</g>明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。卽智慧威猛
<lb ed="X" n="0827a14"/><lb ed="R061" n="0111a11"/>相。以破所知。無迹象故。無畏。是智慧無障礙。無量
<lb ed="X" n="0827a15"/><lb ed="R061" n="0111a12"/>卽智慧無間斷。以此光不屬情境。是本智慧光明
<lb ed="X" n="0827a16"/><lb ed="R061" n="0111a13"/>所聚。故云無畏無量也。十力等者。此推廣所言也。
<lb ed="X" n="0827a17"/><lb ed="R061" n="0111a14"/>謂此菩薩不但只得光明而<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a1701" n="0827a1701"/><anchor xml:id="beg0827a1701" n="0827a1701"/>已<anchor xml:id="end0827a1701"/>。更得具足如來十
<lb ed="X" n="0827a18"/><lb ed="R061" n="0111a15"/>力。十八不共等法。及證解脫涅槃。無爲一道淸淨
<lb ed="X" n="0827a19"/><lb ed="R061" n="0111a16"/>之理。所謂智光照無量。方便無窮盡也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a20"/><lb ed="R061" n="0111a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0827a2001">而以一切衆生。作父母兄弟。爲其說法。盡一切劫。得
<lb ed="X" n="0827a21"/><lb ed="R061" n="0111a18"/>道果。又現一切國土身。爲一切衆生。相視如父如母。
<lb ed="X" n="0827a22"/><lb ed="R061" n="0111b01"/>天魔外道。相視如父如母。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a23"/><lb ed="R061" n="0111b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0827a2301">此明住無間心也。以顯菩薩大慈。大悲。大誓。大願
<lb ed="X" n="0827a24"/><lb ed="R061" n="0111b03"/>力故。而以十方四生六道。一切衆生。作父母報恩
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0827b" n="0827b"/>
<lb ed="X" n="0827b01"/><lb ed="R061" n="0111b04"/>想。作弟兄扶持想。種種方便。爲其說法。盡一切劫。
<lb ed="X" n="0827b02"/><lb ed="R061" n="0111b05"/>必使俱得道果。始滿菩薩度生本願。此卽卑劣行
<lb ed="X" n="0827b03"/><lb ed="R061" n="0111b06"/>門之遠因緣。攝受中下衆生機宜故。又現一切國
<lb ed="X" n="0827b04"/><lb ed="R061" n="0111b07"/>土身相。爲令一切衆生。各各相視如父如母。又令
<lb ed="X" n="0827b05"/><lb ed="R061" n="0111b08"/>天魔外道。相視如父如母。此卽尊勝行門之近因
<lb ed="X" n="0827b06"/><lb ed="R061" n="0111b09"/>緣。攝受上根衆生機宜故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827b07"/><lb ed="R061" n="0111b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0827b0701">住是地中。從生死際起。至金剛際。以一念心中。現如
<lb ed="X" n="0827b08"/><lb ed="R061" n="0111b11"/>是事。而能轉入無量衆生界。如是無量。略說如海一
<lb ed="X" n="0827b09"/><lb ed="R061" n="0111b12"/>滴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827b10"/><lb ed="R061" n="0111b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0827b1001">此明解脫心義。以結當地功德。不可思議也。言住
<lb ed="X" n="0827b11"/><lb ed="R061" n="0111b14"/>是地中者。此擧人顯德也。此菩薩住是地中。從無
<lb ed="X" n="0827b12"/><lb ed="R061" n="0111b15"/>明不覺。生死輪際起。至究竟本覺金剛輪際止。於
<lb ed="X" n="0827b13"/><lb ed="R061" n="0111b16"/>其中間。所有凡聖。迷悟染淨。修斷因果。一切差別
<lb ed="X" n="0827b14"/><lb ed="R061" n="0111b17"/>法門。而以一念心中。如彈指頃。示現如是等事。而
<lb ed="X" n="0827b15"/><lb ed="R061" n="0111b18"/>能轉入。無量諸衆生界。使解脫故。如是無量無邊。
<lb ed="X" n="0827b16"/><lb ed="R061" n="0112a01"/>不可稱說功德之相。略而說之。如大海水。毛頭一
<lb ed="X" n="0827b17"/><lb ed="R061" n="0112a02"/>滴相似。</p>
<lb ed="X" n="0827b18"/><lb ed="R061" n="0112a03"/><p xml:id="pX38p0827b1801">○十體性入佛界地<note place="inline">二</note>　初明斷證義　二正釋文
<lb ed="X" n="0827b19"/><lb ed="R061" n="0112a04"/>義。</p>
<lb ed="X" n="0827b20"/><lb ed="R061" n="0112a05"/><p xml:id="pX38p0827b2001">○初明斷證義。</p>
<lb ed="X" n="0827b21"/><lb ed="R061" n="0112a06"/><p xml:id="pX38p0827b2101">此地菩薩。斷一種未得自在障。此卽所知障中。俱
<lb ed="X" n="0827b22"/><lb ed="R061" n="0112a07"/>生法執。一分法味自在所起。能障大法智雲。及所
<lb ed="X" n="0827b23"/><lb ed="R061" n="0112a08"/>起事業。不現在前。故名之也。並斷二種愚執。一者。
<lb ed="X" n="0827b24"/><lb ed="R061" n="0112a09"/>現大神通愚。二者。微細秘密愚。此之三法。能障十
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0827c" n="0827c"/>
<lb ed="X" n="0827c01"/><lb ed="R061" n="0112a10"/>地。斷此愚障。方登法雲地。菩薩法身圓滿。性智淸
<lb ed="X" n="0827c02"/><lb ed="R061" n="0112a11"/>淨。空有兩忘。極證中道之理。便能斷盡。愚障旣斷。
<lb ed="X" n="0827c03"/><lb ed="R061" n="0112a12"/>故智慧雲。彌滿法界。雨大法雨。充足一切枯槁衆
<lb ed="X" n="0827c04"/><lb ed="R061" n="0112a13"/>生。故名法雲地。所證眞如。名業自在眞如。一切業
<lb ed="X" n="0827c05"/><lb ed="R061" n="0112a14"/>惑。悉得解脫。與眞如理。得相應故。菩薩寄位四禪
<lb ed="X" n="0827c06"/><lb ed="R061" n="0112a15"/>天王。作大千世界主。演一乘法。敎化衆生。於十波
<lb ed="X" n="0827c07"/><lb ed="R061" n="0112a16"/>羅蜜中。智波羅蜜最勝。餘諸波羅蜜。一切功德。至
<lb ed="X" n="0827c08"/><lb ed="R061" n="0112a17"/>此俱得圓滿具足。</p>
<lb ed="X" n="0827c09"/><lb ed="R061" n="0112a18"/><p xml:id="pX38p0827c0901">○二正釋文義<note place="inline">二</note>　初明所證德　二結讚法門。</p>
<lb ed="X" n="0827c10"/><lb ed="R061" n="0112b01"/><p xml:id="pX38p0827c1001">○初明所證德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827c11"/><lb ed="R061" n="0112b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0827c1101">若佛子。菩提薩埵。入佛界體性地。其大慧空空復空。
<lb ed="X" n="0827c12"/><lb ed="R061" n="0112b03"/>空復空。如虗空性。平等智。有如來性。十功德品具足。
<lb ed="X" n="0827c13"/><lb ed="R061" n="0112b04"/>空同一相。體性無爲。神虗體一。法同法性。故名如來。
<lb ed="X" n="0827c14"/><lb ed="R061" n="0112b05"/>應順四諦二諦。盡生死輪際。法養法身無二。是名應
<lb ed="X" n="0827c15"/><lb ed="R061" n="0112b06"/>供。徧覆一切世界中。一切事。正智。聖解脫智。知一切
<lb ed="X" n="0827c16"/><lb ed="R061" n="0112b07"/>法有無。一切衆生根故。是正徧知。明明修行。佛果時
<lb ed="X" n="0827c17"/><lb ed="R061" n="0112b08"/>足故。是明行足。善逝三世佛法。法同先佛法。佛。去時
<lb ed="X" n="0827c18"/><lb ed="R061" n="0112b09"/>善善。來時善善。是名善善。是人行是上德。入世間中。
<lb ed="X" n="0827c19"/><lb ed="R061" n="0112b10"/>敎化衆生。使衆生解脫一切結縛。故名世間解脫。是
<lb ed="X" n="0827c20"/><lb ed="R061" n="0112b11"/>人一切法上。入佛威神。形儀如佛。大士行處。爲世間
<lb ed="X" n="0827c21"/><lb ed="R061" n="0112b12"/>解脫。調順一切衆生。名爲丈夫。於天人中。敎化一切
<lb ed="X" n="0827c22"/><lb ed="R061" n="0112b13"/>衆生。諮受法言故。是天人師。玅本無二。佛性玄覺。常
<lb ed="X" n="0827c23"/><lb ed="R061" n="0112b14"/>常大滿。一切衆生禮拜故。尊敬故。是佛世尊。一切世
<lb ed="X" n="0827c24"/><lb ed="R061" n="0112b15"/>人。諮受奉敎故。是佛地。是地中一切聖人之所入處。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0828a" n="0828a"/>
<lb ed="X" n="0828a01"/><lb ed="R061" n="0112b16"/>故名佛界地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828a02"/><lb ed="R061" n="0112b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0828a0201">若佛子三句。標顯名德位。以明勝進心也。入佛界
<lb ed="X" n="0828a03"/><lb ed="R061" n="0112b18"/>體性地者。此菩薩。所證一切理智行願。諸功德藏。
<lb ed="X" n="0828a04"/><lb ed="R061" n="0113a01"/>卽與十方諸佛所證境界。等無差別。故名入佛界
<lb ed="X" n="0828a05"/><lb ed="R061" n="0113a02"/>體性地。別經名法雲地。菩薩現無邊身雲。說無邊
<lb ed="X" n="0828a06"/><lb ed="R061" n="0113a03"/>法雨。故名法雲地。其大慧空等者。申明入佛境界。
<lb ed="X" n="0828a07"/><lb ed="R061" n="0113a04"/>以顯住無間心也。其大慧空者。卽上空。空復空空
<lb ed="X" n="0828a08"/><lb ed="R061" n="0113a05"/>慧門。其空旣空。空亦復空。如是之空。如虗空性。等
<lb ed="X" n="0828a09"/><lb ed="R061" n="0113a06"/>徧法界。此卽大圓無垢。理聚圓極。乃卽法身境界。
<lb ed="X" n="0828a10"/><lb ed="R061" n="0113a07"/>法身無相。十方平等。故云。其大慧空。空亦復空。空
<lb ed="X" n="0828a11"/><lb ed="R061" n="0113a08"/>亦復空。卽如虗空性也。平等智。有如來性者。此卽
<lb ed="X" n="0828a12"/><lb ed="R061" n="0113a09"/>平等性智。智聚圓明。乃卽報身境界。以是報身。而
<lb ed="X" n="0828a13"/><lb ed="R061" n="0113a10"/>證法身。故云。有如來性。十功德品具足者。此卽成
<lb ed="X" n="0828a14"/><lb ed="R061" n="0113a11"/>所作智。而功德聚圓成。乃卽化身境界。而此化身。
<lb ed="X" n="0828a15"/><lb ed="R061" n="0113a12"/>以修諸波羅蜜而成。故云。十功德品具足。空同一
<lb ed="X" n="0828a16"/><lb ed="R061" n="0113a13"/>相等者。釋上十功德品。以明菩薩三身圓顯。十號
<lb ed="X" n="0828a17"/><lb ed="R061" n="0113a14"/>齊彰。不卽不離之義。何名十功德品。一者如來。空
<lb ed="X" n="0828a18"/><lb ed="R061" n="0113a15"/>同一相。體性無爲。此二句者。顯本法身。以本法身
<lb ed="X" n="0828a19"/><lb ed="R061" n="0113a16"/>如來。無所從來。亦無所去。猶若虗空。無有色相。迭
<lb ed="X" n="0828a20"/><lb ed="R061" n="0113a17"/>相見故。以是體性本自無爲。離於施作。故云。空同
<lb ed="X" n="0828a21"/><lb ed="R061" n="0113a18"/>一相。體性無爲是也。神虗體一。法同法性。此二句
<lb ed="X" n="0828a22"/><lb ed="R061" n="0113b01"/>者。顯報身佛。與應身佛。以報化佛。神玅不測。虗徹
<lb ed="X" n="0828a23"/><lb ed="R061" n="0113b02"/>靈通。應周沙界。其體無殊。而所現身。卽是法身。是
<lb ed="X" n="0828a24"/><lb ed="R061" n="0113b03"/>以心佛衆生。平等平等。所云神虗體一。法同法性。
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0828b" n="0828b"/>
<lb ed="X" n="0828b01"/><lb ed="R061" n="0113b04"/>故名如來。二者應供。謂卽應順四諦二諦供也。四
<lb ed="X" n="0828b02"/><lb ed="R061" n="0113b05"/>諦。有四四諦。一聲聞人。乃應生滅四諦。二緣覺人。
<lb ed="X" n="0828b03"/><lb ed="R061" n="0113b06"/>卽應無作四諦。三菩薩人。以應無生四諦。四如來
<lb ed="X" n="0828b04"/><lb ed="R061" n="0113b07"/>者。以應無量四諦。二諦。卽是眞諦俗諦。以如來五
<lb ed="X" n="0828b05"/><lb ed="R061" n="0113b08"/>住究盡。二死永亡。萬行圓成。福慧具足。圓應四諦
<lb ed="X" n="0828b06"/><lb ed="R061" n="0113b09"/>二諦之供。乃至盡生死輪。眞如實際。卽以四諦二
<lb ed="X" n="0828b07"/><lb ed="R061" n="0113b10"/>諦之法。滋養法身。無有二相。普現法界。饒益衆生。
<lb ed="X" n="0828b08"/><lb ed="R061" n="0113b11"/>是名應供號也。三者正徧知。其義有二。一者徧知。
<lb ed="X" n="0828b09"/><lb ed="R061" n="0113b12"/>卽以能證正智。及本所證一切聖解脫智。周徧普
<lb ed="X" n="0828b10"/><lb ed="R061" n="0113b13"/>覆一切界中。了知一切染淨諸法。若有若無。一切
<lb ed="X" n="0828b11"/><lb ed="R061" n="0113b14"/>聖凡。根性差別緣起之事。無不明了。是名徧知。二
<lb ed="X" n="0828b12"/><lb ed="R061" n="0113b15"/>者正知。謂卽了知一切諸法。皆如實相。無二法故。
<lb ed="X" n="0828b13"/><lb ed="R061" n="0113b16"/>是名正知。二義合言。是名正徧知也。四者明行足。
<lb ed="X" n="0828b14"/><lb ed="R061" n="0113b17"/>明。卽三明。行。卽萬行。謂從因地發心。以智慧覺。明
<lb ed="X" n="0828b15"/><lb ed="R061" n="0113b18"/>明修行。萬行因華。智慧光明。至佛果時。福慧二嚴。
<lb ed="X" n="0828b16"/><lb ed="R061" n="0114a01"/>圓滿具足。所以稱兩足尊。故云。明行足也。五者善
<lb ed="X" n="0828b17"/><lb ed="R061" n="0114a02"/>逝。謂善往返三界。示現受生出家。入山修行。成道
<lb ed="X" n="0828b18"/><lb ed="R061" n="0114a03"/>轉法。以化衆生。示現涅槃。此乃三世諸佛道法。佛
<lb ed="X" n="0828b19"/><lb ed="R061" n="0114a04"/>佛道同。古佛儀式。法同先佛法也。佛。去時善善。應
<lb ed="X" n="0828b20"/><lb ed="R061" n="0114a05"/>緣而來。示成正覺而來。實無所從。去來吉祥。是名
<lb ed="X" n="0828b21"/><lb ed="R061" n="0114a06"/>善善也。六者世間解。謂是地人。能行諸佛善善上
<lb ed="X" n="0828b22"/><lb ed="R061" n="0114a07"/>德。以是現身。入世間中。廣設敎乘。開化衆生。使諸
<lb ed="X" n="0828b23"/><lb ed="R061" n="0114a08"/>衆生。解脫結習業繫等縛。名世間解脫也。七者無
<lb ed="X" n="0828b24"/><lb ed="R061" n="0114a09"/>上士。謂是聖人。能於一切法上。入佛威神。形儀如
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0828c" n="0828c"/>
<lb ed="X" n="0828c01"/><lb ed="R061" n="0114a10"/>佛。是以大士行處。一切世中解脫。無能過者。名無
<lb ed="X" n="0828c02"/><lb ed="R061" n="0114a11"/>上士也。八者調御丈夫。調。謂調理。如能醫者。善調
<lb ed="X" n="0828c03"/><lb ed="R061" n="0114a12"/>一切衆病。御。謂駕御。如善御者。善治象馬。世尊乃
<lb ed="X" n="0828c04"/><lb ed="R061" n="0114a13"/>是三界醫王。四生慈父。善能除諸衆生身心二病。
<lb ed="X" n="0828c05"/><lb ed="R061" n="0114a14"/>使諸衆生離苦得樂。善調善御。而恒順之。名調御
<lb ed="X" n="0828c06"/><lb ed="R061" n="0114a15"/>丈夫也。九者天人師。謂於天上人間。四衆。八部衆
<lb ed="X" n="0828c07"/><lb ed="R061" n="0114a16"/>中。敎化一切衆生。能使一一諮受法言。深解獲益。
<lb ed="X" n="0828c08"/><lb ed="R061" n="0114a17"/>名天人師也。十者佛世尊。謂玅本無二者。卽性覺
<lb ed="X" n="0828c09"/><lb ed="R061" n="0114a18"/>玅明。本覺明玅。以是性玅本覺。無二無相。佛性玄
<lb ed="X" n="0828c10"/><lb ed="R061" n="0114b01"/>覺。充滿法界。不卽不離。不隨不變。常常大滿。其中
<lb ed="X" n="0828c11"/><lb ed="R061" n="0114b02"/>玅本無二。卽本法身。佛性玄覺。卽是應身。常常大
<lb ed="X" n="0828c12"/><lb ed="R061" n="0114b03"/>滿。乃卽報身。亦名自覺。覺他。覺行圓滿。三身圓具。
<lb ed="X" n="0828c13"/><lb ed="R061" n="0114b04"/>三覺果滿。乃名曰佛。能使一切衆生禮拜故。尊敬
<lb ed="X" n="0828c14"/><lb ed="R061" n="0114b05"/>故。乃名世尊。二義合言。故名佛世尊也。上明十號
<lb ed="X" n="0828c15"/><lb ed="R061" n="0114b06"/>之義。下明入佛界地之義。入者。趨入也。謂以一切
<lb ed="X" n="0828c16"/><lb ed="R061" n="0114b07"/>世人。諮受奉敎。一心皈命。以有歸覺路故。是爲佛
<lb ed="X" n="0828c17"/><lb ed="R061" n="0114b08"/>地。言此佛地。能增長一切衆生。法身慧命。菩提稼
<lb ed="X" n="0828c18"/><lb ed="R061" n="0114b09"/>苗。故名佛地。是地中。一切聖人之所入處。故名佛
<lb ed="X" n="0828c19"/><lb ed="R061" n="0114b10"/>界地。二義合言。故首言。入佛界地。仁王般若經云。
<lb ed="X" n="0828c20"/><lb ed="R061" n="0114b11"/>十方法界。一切如來。皆依此門。而得成佛。若言越
<lb ed="X" n="0828c21"/><lb ed="R061" n="0114b12"/>此得成佛者。是爲諸魔所說。非是佛說。故云。一切
<lb ed="X" n="0828c22"/><lb ed="R061" n="0114b13"/>聖人之所入處也。</p>
<lb ed="X" n="0828c23"/><lb ed="R061" n="0114b14"/><p xml:id="pX38p0828c2301">○二結讚法門<note place="inline">二</note>　初本土主伴讚　二他方主伴
<lb ed="X" n="0828c24"/><lb ed="R061" n="0114b15"/>讚。</p>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0829a" n="0829a"/>
<lb ed="X" n="0829a01"/><lb ed="R061" n="0114b16"/><p xml:id="pX38p0829a0101">○初本土主伴讚<note place="inline">二</note>　初本土佛與記　二本土伴
<lb ed="X" n="0829a02"/><lb ed="R061" n="0114b17"/>讚歎。</p>
<lb ed="X" n="0829a03"/><lb ed="R061" n="0114b18"/><p xml:id="pX38p0829a0301">○初本土佛與記。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a04"/><lb ed="R061" n="0115a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0829a0401">爾時坐寶蓮華上。一切與授記歡喜。法身手摩其頂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a05"/><lb ed="R061" n="0115a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0829a0501">此明究竟圓滿。證入玅覺果海。以顯解脫心也。言
<lb ed="X" n="0829a06"/><lb ed="R061" n="0115a03"/>爾時坐寶蓮華上。<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。及千華上。千釋迦佛。
<lb ed="X" n="0829a07"/><lb ed="R061" n="0115a04"/>千百億釋迦佛。乃至一切諸佛。皆與此法雲地菩
<lb ed="X" n="0829a08"/><lb ed="R061" n="0115a05"/>薩授記。卽當成佛。劫國莊嚴等事。歡喜踊躍。同以
<lb ed="X" n="0829a09"/><lb ed="R061" n="0115a06"/>法身淸淨光明網相光手。而摩其頂。勸轉法輪也。</p>
<lb ed="X" n="0829a10"/><lb ed="R061" n="0115a07"/><p xml:id="pX38p0829a1001">○二本土伴讚歎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a11"/><lb ed="R061" n="0115a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0829a1101">同見。同學菩薩。異口同音。讚歎無二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a12"/><lb ed="R061" n="0115a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0829a1201">同見。同一見解。謂卽同見眞如法身。實相理也。同
<lb ed="X" n="0829a13"/><lb ed="R061" n="0115a10"/>學。同一師學。謂同學菩薩道。同授灌頂職也。以是
<lb ed="X" n="0829a14"/><lb ed="R061" n="0115a11"/>同學菩薩。皆悉異口同音。讚歎無二也。</p>
<lb ed="X" n="0829a15"/><lb ed="R061" n="0115a12"/><p xml:id="pX38p0829a1501">○二他方主伴讚<note place="inline">二</note>　初請轉法輪　二讚勝功德。</p>
<lb ed="X" n="0829a16"/><lb ed="R061" n="0115a13"/><p xml:id="pX38p0829a1601">○初請轉法輪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a17"/><lb ed="R061" n="0115a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0829a1701">又有百千億世界中。一切佛。一切菩薩。一時雲集。請
<lb ed="X" n="0829a18"/><lb ed="R061" n="0115a15"/>轉不可說法輪。虗空藏化導法門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a19"/><lb ed="R061" n="0115a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0829a1901">上言授記。此言佛及菩薩。同時請轉法輪者。正欲
<lb ed="X" n="0829a20"/><lb ed="R061" n="0115a17"/>廣傳流通此道。使天上人間。化化不絕也。華嚴十
<lb ed="X" n="0829a21"/><lb ed="R061" n="0115a18"/>地品云。此地菩薩。以自願力。起大悲雲。現種種身。
<lb ed="X" n="0829a22"/><lb ed="R061" n="0115b01"/>周旋往返。於一念頃。普徧十方百億那繇他世界。
<lb ed="X" n="0829a23"/><lb ed="R061" n="0115b02"/>微塵國土。演說大法。請轉法輪。與此義互相發明。</p>
<lb ed="X" n="0829a24"/><lb ed="R061" n="0115b03"/><p xml:id="pX38p0829a2401">○二讚勝功德。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X38.0697.0829b" n="0829b"/>
<lb ed="X" n="0829b01"/><lb ed="R061" n="0115b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX38p0829b0101">是地。有不可說奇玅法門品。奇妙三明。三昧門。陀羅
<lb ed="X" n="0829b02"/><lb ed="R061" n="0115b05"/>尼門。非下地凡夫心識所知。唯佛佛無量身口心意。
<lb ed="X" n="0829b03"/><lb ed="R061" n="0115b06"/>可盡其源。如光音天品中。說十無畏。與佛道同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829b04"/><lb ed="R061" n="0115b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX38p0829b0401">此總結顯當地功德。微玅難窮。奇特殊勝也。謂不
<lb ed="X" n="0829b05"/><lb ed="R061" n="0115b08"/>但具足虗空藏化導法門而<anchor xml:id="nkr_note_add_0829b0501" n="0829b0501"/><anchor xml:id="beg0829b0501" n="0829b0501"/>已<anchor xml:id="end0829b0501"/>。更有不可心思言
<lb ed="X" n="0829b06"/><lb ed="R061" n="0115b09"/>議奇玅廣大法門品。奇玅三明智慧門。奇玅三昧
<lb ed="X" n="0829b07"/><lb ed="R061" n="0115b10"/>定力門。奇玅陀羅<name role="" type="person">尼總持</name>門。此諸法門。非下地菩
<lb ed="X" n="0829b08"/><lb ed="R061" n="0115b11"/>薩。及凡夫心識所能知之。唯佛與佛。現無量身口
<lb ed="X" n="0829b09"/><lb ed="R061" n="0115b12"/>心意。乃可盡說其源。所謂惟證乃知難可測也。法
<lb ed="X" n="0829b10"/><lb ed="R061" n="0115b13"/>華云。唯佛與佛。乃能究盡諸法實相義同。此處文
<lb ed="X" n="0829b11"/><lb ed="R061" n="0115b14"/>義。如大部中。光音天品所說十無畏與佛道同。而
<lb ed="X" n="0829b12"/><lb ed="R061" n="0115b15"/>無差別也。心地法門。乃十方如來。及大菩薩。自住
<lb ed="X" n="0829b13"/><lb ed="R061" n="0115b16"/>三摩地中。受用境界。凡我博地凡夫。依文解義。於
<lb ed="X" n="0829b14"/><lb ed="R061" n="0115b17"/>敎海中。究其心源。是則名爲因戒生定。因定發慧。
<lb ed="X" n="0829b15"/><lb ed="R061" n="0115b18"/>如法修行。同證如來三摩地中。無二相矣。</p></cb:div>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0772b0601" to="#end0772b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777b2301" to="#end0777b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778c1501" to="#end0778c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779a0201" to="#end0779a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b1201" to="#end0779b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b1301" to="#end0779b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c1901" to="#end0779c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c2201" to="#end0779c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c2401" to="#end0779c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c2402" to="#end0779c2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780a1901" to="#end0780a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781b0101" to="#end0781b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783c2001" to="#end0783c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784b2101" to="#end0784b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784c0601" to="#end0784c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785a1101" to="#end0785a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785a2001" to="#end0785a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785b2301" to="#end0785b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785c1001" to="#end0785c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a1201" to="#end0786a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a1601" to="#end0786a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a1602" to="#end0786a1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a1701" to="#end0786a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0787c1001" to="#end0787c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0790b1101" to="#end0790b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0791c1401" to="#end0791c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0792c0201" to="#end0792c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0792c1201" to="#end0792c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0794a0701" to="#end0794a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0795b0301" to="#end0795b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0795b2201" to="#end0795b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0795c1201" to="#end0795c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0796b0401" to="#end0796b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0796b1001" to="#end0796b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0796c2201" to="#end0796c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0797a1601" to="#end0797a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0799b0201" to="#end0799b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0800c1201" to="#end0800c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0801a1901" to="#end0801a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0801a1902" to="#end0801a1902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0801b0101" to="#end0801b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0802a1201" to="#end0802a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0802b1601" to="#end0802b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0802c1701" to="#end0802c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0804a1201" to="#end0804a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0804a1301" to="#end0804a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0805c1801" to="#end0805c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0806c1701" to="#end0806c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0807b0701" to="#end0807b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0807b0801" to="#end0807b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0807b2101" to="#end0807b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0807c0601" to="#end0807c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0808a1901" to="#end0808a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0809c0701" to="#end0809c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">昧</lem><rdg wit="#wit.orig">味</rdg></app>
<app from="#beg0809c2101" to="#end0809c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0809c2301" to="#end0809c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0810a0101" to="#end0810a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0811a0801" to="#end0811a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0811a1201" to="#end0811a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0811a2101" to="#end0811a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0811b1201" to="#end0811b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0811c0101" to="#end0811c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0813b0901" to="#end0813b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0813b2001" to="#end0813b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0813c1901" to="#end0813c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0814b0101" to="#end0814b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0814b0301" to="#end0814b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0814c0501" to="#end0814c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0815a1201" to="#end0815a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0815b2301" to="#end0815b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0815c1501" to="#end0815c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816a1401" to="#end0816a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816a1701" to="#end0816a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816b1501" to="#end0816b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816b1601" to="#end0816b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816b2401" to="#end0816b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816c0201" to="#end0816c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816c0301" to="#end0816c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0816c0901" to="#end0816c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0818b2201" to="#end0818b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0818c2401" to="#end0818c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819a0401" to="#end0819a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819a1101" to="#end0819a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820b1501" to="#end0820b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c0701" to="#end0820c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821c0201" to="#end0821c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821c0901" to="#end0821c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821c2401" to="#end0821c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822a0201" to="#end0822a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0822a0501" to="#end0822a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0822c1501" to="#end0822c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823a0301" to="#end0823a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823b0901" to="#end0823b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823b0902" to="#end0823b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823c1901" to="#end0823c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824a1301" to="#end0824a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0825b0401" to="#end0825b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826a1901" to="#end0826a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826a2301" to="#end0826a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826a2401" to="#end0826a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827a1701" to="#end0827a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829b0501" to="#end0829b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0800001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0800001">＊丁疑子（丁ハ本文ニ了トツクル。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0772b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0772b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777b2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0778c1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0784b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0784c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785c1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786a1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786a1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786a1602">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786a1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0787c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0787c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0790b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0790b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0791c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0791c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0792c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0792c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0792c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0792c1201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0794a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0794a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0795b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0795b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0795b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0795b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0795c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0795c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0796b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0796b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0796b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0796b1001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0796c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0796c2201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0797a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0797a1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0799b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0799b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0800c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0800c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0801a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0801a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0801a1902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0801a1902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0801b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0801b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0802a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0802a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0802b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0802b1601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0802c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0802c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0804a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0804a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0804a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0804a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0805c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0805c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0806c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0806c1701">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0807b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0807b0701">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0807b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0807b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0807b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0807b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0807c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0807c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0808a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0808a1901">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0809c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0809c0701">昧【CB】，味【卍續】</note>
<note n="0809c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0809c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0809c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0809c2301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0810a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0810a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0811a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0811a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0811a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811a2101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0811b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0811c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0813b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0813b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0813b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0813b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0813c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0813c1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0814b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0814b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0814b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0814b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0814c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0814c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0815a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0815a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0815b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0815b2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0815c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0815c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0816c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0816c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0818b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0818b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0818c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0818c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a0201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0822a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a0501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0822c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823b0902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0825b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>