<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X39n0699">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 699 梵網經順硃</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 699 梵網經順硃</title>
			<author>淸 德玉順硃</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">39</idno>.<idno type="no">699</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-08-10 21:50:00 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">梵網經順硃</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05062">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05062</charName>
				<mapping cb:dec="988102" type="PUA">U+F13C6</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3C54</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>些</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[此/夕]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
				<mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB13704">
				<charName>CBETA CHARACTER CB13704</charName>
				<mapping cb:dec="996744" type="PUA">U+F3588</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DC1E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[淴-心+口]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15444">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15444</charName>
				<mapping cb:dec="998484" type="PUA">U+F3C54</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+8534</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麻</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[菧-氐+林]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-10-11T16:54:45">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="X" n="0001a01"/>
<lb ed="X" n="0001a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 699-A 佛說梵網經順硃叙</cb:mulu><head>No. 699-A
<lb ed="X" n="0001a03"/><lb ed="R061" n="0229a01"/> 佛說梵網經順硃叙</head>
<lb ed="X" n="0001a04"/>
<lb ed="X" n="0001a05"/><lb ed="R061" n="0229a02"/><p xml:id="pX39p0001a0501">德玉自丙申年。得戒於澄江和尙。後卽參大隨禪學。
<lb ed="X" n="0001a06"/><lb ed="R061" n="0229a03"/>而律部不暇研實虗聲焉爾也。及從雙桂先師得法。
<lb ed="X" n="0001a07"/><lb ed="R061" n="0229a04"/>南遊抵華山律堂。見其威儀。攸攝心恧。面愧無<anchor xml:id="nkr_note_add_0001a0701" n="0001a0701"/><anchor xml:id="beg0001a0701" n="0001a0701"/>已<anchor xml:id="end0001a0701"/>。欲
<lb ed="X" n="0001a08"/><lb ed="R061" n="0229a05"/>依學以贖前咎。而又恨識浪漂流。二三友人牽制。至
<lb ed="X" n="0001a09"/><lb ed="R061" n="0229a06"/>行脚事訖。還渝始拈先法戒二師香。以華嚴新剏淸
<lb ed="X" n="0001a10"/><lb ed="R061" n="0229a07"/>規未整。雖草草露布。禪律竝行。亦有虗無實。遂禁足
<lb ed="X" n="0001a11"/><lb ed="R061" n="0229a08"/>于季。而關三載。日課華嚴萬佛幷楞伽梵網等經。惟
<lb ed="X" n="0001a12"/><lb ed="R061" n="0229a09"/>梵網上卷求句讀且難。況得義得味依法修行乎。蜀
<lb ed="X" n="0001a13"/><lb ed="R061" n="0229a10"/>無律師律體律學。其來久矣。乃展三昧和尙直解。諦
<lb ed="X" n="0001a14"/><lb ed="R061" n="0229a11"/>究之年餘。少有進益。但其中文理浩瀚。引證攸長。膚
<lb ed="X" n="0001a15"/><lb ed="R061" n="0229a12"/>學者實難趣入。非悟戒體廣學多聞細心于經論律
<lb ed="X" n="0001a16"/><lb ed="R061" n="0229a13"/>部者。亦不識三昧和尙之深心也。今此順硃雖就正
<lb ed="X" n="0001a17"/><lb ed="R061" n="0229a14"/>文。順硃塡墨亦從直解中截出。間或別出<anchor xml:id="nkr_note_add_0001a1701" n="0001a1701"/><anchor xml:id="beg0001a1701" n="0001a1701"/>己<anchor xml:id="end0001a1701"/>意。亦不
<lb ed="X" n="0001a18"/><lb ed="R061" n="0229a15"/>敢杜撰外三昧和尙法眼也。玉豈借斯以沽名哉。實
<lb ed="X" n="0001a19"/><lb ed="R061" n="0229a16"/>欲雪心澡身以贖荒戒之咎。幷令膚學者稍識戒體。
<lb ed="X" n="0001a20"/><lb ed="R061" n="0229a17"/>三十心十地根本戒用。十重四十八輕。端倪戒師有
<lb ed="X" n="0001a21"/><lb ed="R061" n="0229a18"/>據。戒用有體。戒學有本。以黽勉躬行。證悟自性本有
<lb ed="X" n="0001a22"/><lb ed="R061" n="0229b01"/>金剛寶戒也。藁成。俾慈雲仙上座抄錄。</p><p xml:id="pX39p0001a2216" cb:place="inline">旹
<lb ed="X" n="0001a23" type="honorific"/><lb ed="R061" n="0229b02"/>康熈二十年辛酉歲菊月念日也華巖德玉叙</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0001a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0001b" n="0001b"/>
<lb ed="X" n="0001b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">佛說梵網經順硃</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0001b02"/><cb:docNumber>No. 699</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0001b03"/><lb ed="R061" n="0230a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>佛說梵網經順硃卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0001b04"/>
<lb ed="X" n="0001b05"/><lb ed="R061" n="0230a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師　鳩摩羅什奉　詔譯</byline>
<lb ed="X" n="0001b06"/><lb ed="R061" n="0230a03"/><byline cb:type="author">蜀渝華巖季而關　聖可德玉　順硃</byline>
<lb ed="X" n="0001b07"/><lb ed="R061" n="0230a04"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">慈雲寺</name>　价南慧仙　謄錄</byline>
<lb ed="X" n="0001b08"/><lb ed="R061" n="0230a05"/><p xml:id="pX39p0001b0801">菩薩心地品之上</p>
<lb ed="X" n="0001b09"/><lb ed="R061" n="0230a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0001b0901">○初釋經題目</p>
<lb ed="X" n="0001b10"/><lb ed="R061" n="0230a07"/><p xml:id="pX39p0001b1001">佛者。梵語佛陀。華言覺。覺有自覺覺他覺滿三義。
<lb ed="X" n="0001b11"/><lb ed="R061" n="0230a08"/>何謂自覺。以凡夫背覺照合塵勞不能自覺。惟如
<lb ed="X" n="0001b12"/><lb ed="R061" n="0230a09"/>來從凡夫發心持佛淨戒。離心意識參。出凡聖路
<lb ed="X" n="0001b13"/><lb ed="R061" n="0230a10"/>學。悟自性眞空。了惑業虗妄。故名自覺。何謂覺他。
<lb ed="X" n="0001b14"/><lb ed="R061" n="0230a11"/>以二乘厭生死取涅槃不能覺他。惟如來證平等
<lb ed="X" n="0001b15"/><lb ed="R061" n="0230a12"/>智得法性空。運無緣慈入魔佛界。廣化衆生離苦
<lb ed="X" n="0001b16"/><lb ed="R061" n="0230a13"/>得樂。故名覺他。何謂覺滿。以菩薩起大悲度衆生
<lb ed="X" n="0001b17"/><lb ed="R061" n="0230a14"/>覺行未圓。惟如來心色俱離根本智顯。五住盡二
<lb ed="X" n="0001b18"/><lb ed="R061" n="0230a15"/>死亡。三覺圓萬德備。故名曰覺滿。如來具足十號。
<lb ed="X" n="0001b19"/><lb ed="R061" n="0230a16"/>今擧一號則十號齊彰。此佛卽<name role="" type="person">娑婆世界</name>能說法
<lb ed="X" n="0001b20"/><lb ed="R061" n="0230a17"/>之主也。說者卽所說之法義也。佛說者乃覺皇親
<lb ed="X" n="0001b21"/><lb ed="R061" n="0230a18"/>口所宣。非菩薩聲聞之所能說故也。梵網者。世尊
<lb ed="X" n="0001b22"/><lb ed="R061" n="0230b01"/>不離菩提樹。而升四禪天。觀諸大梵天王網羅幢
<lb ed="X" n="0001b23"/><lb ed="R061" n="0230b02"/>因。爲說無量世界猶如網孔。一一世界各各不同
<lb ed="X" n="0001b24"/><lb ed="R061" n="0230b03"/>別異無量。佛敎門亦復如是。梵網喩也。卽喩以表
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0001c" n="0001c"/>
<lb ed="X" n="0001c01"/><lb ed="R061" n="0230b04"/>法也。無量網孔喩無量世界無量衆生心無量佛
<lb ed="X" n="0001c02"/><lb ed="R061" n="0230b05"/>敎門無量菩薩差別階級無量諸佛受用境界。以
<lb ed="X" n="0001c03"/><lb ed="R061" n="0230b06"/>此一喩而攝多義。故從喩立題也。經者。梵語修多
<lb ed="X" n="0001c04"/><lb ed="R061" n="0230b07"/>羅。華言契經。上契諸佛之理。合道而言。下契衆生
<lb ed="X" n="0001c05"/><lb ed="R061" n="0230b08"/>之機。逗根而說。故曰契經。又經者線也徑也湧泉
<lb ed="X" n="0001c06"/><lb ed="R061" n="0230b09"/>也繩墨也。此皆隨義立名。總不出貫攝常法四字。
<lb ed="X" n="0001c07"/><lb ed="R061" n="0230b10"/>貫者貫串諸佛之旨趣。攝者攝持所化之機宜。常
<lb ed="X" n="0001c08"/><lb ed="R061" n="0230b11"/>者古今不變。法者凡聖同軌。佛說梵網四字。乃所
<lb ed="X" n="0001c09"/><lb ed="R061" n="0230b12"/>詮之義。經之一字乃能詮之文。能所合目爲題。故
<lb ed="X" n="0001c10"/><lb ed="R061" n="0230b13"/>名佛說梵網經。</p>
<lb ed="X" n="0001c11"/><lb ed="R061" n="0230b14"/><p xml:id="pX39p0001c1101">○二釋譯人名</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0001c12"/><lb ed="R061" n="0230b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0001c1201">姚秦三藏法師鳩摩羅什奉　詔譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0001c13"/><lb ed="R061" n="0230b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0001c1301">姚秦者。秦國之主。姓姚。名興。乃後秦非符秦也。三
<lb ed="X" n="0001c14"/><lb ed="R061" n="0230b17"/>藏者。卽經藏律藏論藏。法師者。謂此師學通三藏。
<lb ed="X" n="0001c15"/><lb ed="R061" n="0230b18"/>以一心常住不變之經。三業體淨無爲之律。覈定
<lb ed="X" n="0001c16"/><lb ed="R061" n="0231a01"/>是非邪正之論。以是自師。以是師人。就德彰名。故
<lb ed="X" n="0001c17"/><lb ed="R061" n="0231a02"/>名三藏。法師鳩摩羅什者。華言童壽。謂師童年而
<lb ed="X" n="0001c18"/><lb ed="R061" n="0231a03"/>有耆德。故云童壽。什者謂善識此方文字知識。本
<lb ed="X" n="0001c19"/><lb ed="R061" n="0231a04"/>龜兹國人。後秦弘始三年入長安。譯經論九十八
<lb ed="X" n="0001c20"/><lb ed="R061" n="0231a05"/>部。梵網最第一。師位證賢聖者。南山感應傳云。七
<lb ed="X" n="0001c21"/><lb ed="R061" n="0231a06"/>佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0001c2101" n="0001c2101"/><anchor xml:id="beg0001c2101" n="0001c2101"/>已<anchor xml:id="end0001c2101"/>來譯經之師也。奉詔者。奉秦王之詔命。而翻
<lb ed="X" n="0001c22"/><lb ed="R061" n="0231a07"/>譯此經也。譯者易也。易梵國之語。爲華夏之言。華
<lb ed="X" n="0001c23"/><lb ed="R061" n="0231a08"/>梵竝擧。合目爲題。故云鳩摩羅什奉　詔譯。</p>
<lb ed="X" n="0001c24"/><lb ed="R061" n="0231a09"/><p xml:id="pX39p0001c2401">○三釋經品題</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="X" n="0002a01"/><lb ed="R061" n="0231a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0002a0101">菩薩心地品之上</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002a02"/><lb ed="R061" n="0231a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0002a0201">菩薩者。梵語菩提薩埵。華言覺有情。西域好廣。此
<lb ed="X" n="0002a03"/><lb ed="R061" n="0231a12"/>方喜略。惟存菩薩。義含提埵。乃上弘下化之人也。
<lb ed="X" n="0002a04"/><lb ed="R061" n="0231a13"/>心地者。卽三十心十地也。又指法而言。卽衆生本
<lb ed="X" n="0002a05"/><lb ed="R061" n="0231a14"/>元心地。迷之者輪迴六凡。悟之者直入四聖。諸佛
<lb ed="X" n="0002a06"/><lb ed="R061" n="0231a15"/>證此。菩薩修此。衆生迷此。如來愍念興慈運悲。往
<lb ed="X" n="0002a07"/><lb ed="R061" n="0231a16"/>來三界八千返。秪爲發明一切衆生本有心地。惟
<lb ed="X" n="0002a08"/><lb ed="R061" n="0231a17"/>欲衆生依此心地稟受金剛光明寶戒爲本修因。
<lb ed="X" n="0002a09"/><lb ed="R061" n="0231a18"/>扣<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a0901" n="0002a0901"/><anchor xml:id="beg0002a0901" n="0002a0901"/>己<anchor xml:id="end0002a0901"/>而求。莫向別討。故名心地。品者類也。衆類相
<lb ed="X" n="0002a10"/><lb ed="R061" n="0231b01"/>從之義。此經一大部一百一十二卷六十一品。菩
<lb ed="X" n="0002a11"/><lb ed="R061" n="0231b02"/>薩心地品正當第十。此一品之文分爲上下二卷。
<lb ed="X" n="0002a12"/><lb ed="R061" n="0231b03"/>上明菩薩理智觀行修證階級。卽三十心十地也。
<lb ed="X" n="0002a13"/><lb ed="R061" n="0231b04"/>下明菩薩心地戒法輕重開遮止作持犯。卽五十
<lb ed="X" n="0002a14"/><lb ed="R061" n="0231b05"/>八戒也。卷有上下之分。此卷居上。故曰品之上。</p>
<lb ed="X" n="0002a15"/><lb ed="R061" n="0231b06"/><p xml:id="pX39p0002a1501">○四正解經文</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002a16"/><lb ed="R061" n="0231b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0002a1601">爾時釋迦牟尼佛。在第四禪地中。<name role="" type="person">摩醯首羅</name>天王宮。
<lb ed="X" n="0002a17"/><lb ed="R061" n="0231b08"/>與無量大梵天王。不可說不可說菩薩衆。說蓮華臺
<lb ed="X" n="0002a18"/><lb ed="R061" n="0231b09"/>藏世界。<name role="" type="person">盧舍那佛</name>所說心地法門品。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002a19"/><lb ed="R061" n="0231b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0002a1901">爾時者。卽無量天人菩薩集會之時也。釋迦牟尼
<lb ed="X" n="0002a20"/><lb ed="R061" n="0231b11"/>佛者。此標能化之主也。梵語釋迦牟尼。義翻能仁
<lb ed="X" n="0002a21"/><lb ed="R061" n="0231b12"/>寂默。以能仁表姓德。寂默顯理致。又能仁不住涅
<lb ed="X" n="0002a22"/><lb ed="R061" n="0231b13"/>槃。寂默不住生死。又仁忍也。以聞善不卽喜。聞惡
<lb ed="X" n="0002a23"/><lb ed="R061" n="0231b14"/>不卽怒。能含忍于善惡也。又于無生法忍可忍證。
<lb ed="X" n="0002a24"/><lb ed="R061" n="0231b15"/>故云忍也。在第四禪地中者。標所住之處也。在者
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0002b" n="0002b"/>
<lb ed="X" n="0002b01"/><lb ed="R061" n="0231b16"/>住也。第者次第。謂三界共九地。欲界爲一地。名五
<lb ed="X" n="0002b02"/><lb ed="R061" n="0231b17"/>趣雜居地。色界有四地。初禪名離生喜樂地。二禪
<lb ed="X" n="0002b03"/><lb ed="R061" n="0231b18"/>名定生喜樂地。三禪名離喜妙樂地。四禪名捨念
<lb ed="X" n="0002b04"/><lb ed="R061" n="0232a01"/>淸靜地。無色界有四地。一空無邊處地。二識無邊
<lb ed="X" n="0002b05"/><lb ed="R061" n="0232a02"/>處地。三無所有處地。四非非想處地。此當色界第
<lb ed="X" n="0002b06"/><lb ed="R061" n="0232a03"/>四禪捨念淸靜地。九地之中乃<name role="" type="person">摩醯首羅</name>天王所
<lb ed="X" n="0002b07"/><lb ed="R061" n="0232a04"/>住之處。亦名有頂天。又名色究竟天。法雲地菩薩
<lb ed="X" n="0002b08"/><lb ed="R061" n="0232a05"/>多寄住于此處說法。<name role="" type="person">摩醯首羅</name>。華言大自在。又云
<lb ed="X" n="0002b09"/><lb ed="R061" n="0232a06"/>威靈。或云三目。此天爲三界尊極之至。輔行記云。
<lb ed="X" n="0002b10"/><lb ed="R061" n="0232a07"/>色界天王三目八臂。騎白牛執白拂。有大威力。居
<lb ed="X" n="0002b11"/><lb ed="R061" n="0232a08"/>菩薩住處。能知三界雨滴之數。統攝大千世界。于
<lb ed="X" n="0002b12"/><lb ed="R061" n="0232a09"/>色界中。此天獨尊。卽統諸大梵天王之主也。佛欲
<lb ed="X" n="0002b13"/><lb ed="R061" n="0232a10"/>顯此心地道戒甚深秘密最尊最貴。故在此大梵
<lb ed="X" n="0002b14"/><lb ed="R061" n="0232a11"/>天王宮中之內庭而說也。與無量等者。此標聽法
<lb ed="X" n="0002b15"/><lb ed="R061" n="0232a12"/>之衆也。無量大梵天王者。以一釋迦應千百億釋
<lb ed="X" n="0002b16"/><lb ed="R061" n="0232a13"/>迦。標千百億世界。而千百億世界中之梵王同時
<lb ed="X" n="0002b17"/><lb ed="R061" n="0232a14"/>集會也。不可說不可說菩薩衆者。言法會聽衆非
<lb ed="X" n="0002b18"/><lb ed="R061" n="0232a15"/>是算數所能知之。皆是大根器衆也。說蓮華臺藏
<lb ed="X" n="0002b19"/><lb ed="R061" n="0232a16"/>世界者。指受法之處也。<name role="" type="person">盧舍那佛</name>所說者。明授法
<lb ed="X" n="0002b20"/><lb ed="R061" n="0232a17"/>之人也。說法有宗。傳法有本也。梵語盧舍那。此云
<lb ed="X" n="0002b21"/><lb ed="R061" n="0232a18"/>淨滿。言諸惡淨盡衆德悉滿。此卽圓滿報身佛。下
<lb ed="X" n="0002b22"/><lb ed="R061" n="0232b01"/>卷廣明其義。心地法門品者。心地品解見上文。法
<lb ed="X" n="0002b23"/><lb ed="R061" n="0232b02"/>者軌持之義。門者通達之義。謂依法修行。直至佛
<lb ed="X" n="0002b24"/><lb ed="R061" n="0232b03"/>地。所謂十方婆伽梵一路涅槃門。有大陀羅尼門。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0002c" n="0002c"/>
<lb ed="X" n="0002c01"/><lb ed="R061" n="0232b04"/>不二法門。宗師云。入此門來莫存知解等是也。故
<lb ed="X" n="0002c02"/><lb ed="R061" n="0232b05"/>曰法門。此一節乃初化佛說法。叙說心地法門品
<lb ed="X" n="0002c03"/><lb ed="R061" n="0232b06"/>之由致也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002c04"/><lb ed="R061" n="0232b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0002c0401">是時釋迦身放慧光所照。從此天王宮。乃至蓮華臺
<lb ed="X" n="0002c05"/><lb ed="R061" n="0232b08"/>藏世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002c06"/><lb ed="R061" n="0232b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0002c0601">是時者。是釋迦佛與衆說毗盧佛所說心地法門
<lb ed="X" n="0002c07"/><lb ed="R061" n="0232b10"/>品由致之時也。釋迦解見上身放慧光。所照者。身
<lb ed="X" n="0002c08"/><lb ed="R061" n="0232b11"/>卽全身。放乃顯露。慧者如如智慧。光者果德光明。
<lb ed="X" n="0002c09"/><lb ed="R061" n="0232b12"/>此個全光非獨諸佛有之。一切衆生具有。皆因無
<lb ed="X" n="0002c10"/><lb ed="R061" n="0232b13"/>明障慧而不證得。故世尊以大方便。垂示此光。無
<lb ed="X" n="0002c11"/><lb ed="R061" n="0232b14"/>非發明人人本有心地戒光。俾其自<anchor xml:id="nkr_note_add_0002c1101" n="0002c1101"/><anchor xml:id="beg0002c1101" n="0002c1101"/>己<anchor xml:id="end0002c1101"/>修持。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0002c1102" n="0002c1102"/><anchor xml:id="beg0002c1102" n="0002c1102"/>己<anchor xml:id="end0002c1102"/>
<lb ed="X" n="0002c12"/><lb ed="R061" n="0232b15"/>悟證矣。所照者。承前起後言。全光所照之處也。從
<lb ed="X" n="0002c13"/><lb ed="R061" n="0232b16"/>此天王宮乃至<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>者。示全光所照處。
<lb ed="X" n="0002c14"/><lb ed="R061" n="0232b17"/>情與無情盡被此全身慧光。一光所攝也。此飾乃
<lb ed="X" n="0002c15"/><lb ed="R061" n="0232b18"/>二放光現瑞。叙發起之緣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002c16"/><lb ed="R061" n="0233a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0002c1601">其中一切世界。一切衆生。各各相視。歡喜快樂。而未
<lb ed="X" n="0002c17"/><lb ed="R061" n="0233a02"/>能知此光。光何因何緣皆生疑念。無量天人亦生疑
<lb ed="X" n="0002c18"/><lb ed="R061" n="0233a03"/>念。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002c19"/><lb ed="R061" n="0233a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0002c1901">其中一切等者。總擧依正二報。卽指天宮華藏之
<lb ed="X" n="0002c20"/><lb ed="R061" n="0233a05"/>兩間。凡光所照處。一切世界所有一切衆生莫不
<lb ed="X" n="0002c21"/><lb ed="R061" n="0233a06"/>各各相視其光歡喜快樂也。類數無量。故名一切。
<lb ed="X" n="0002c22"/><lb ed="R061" n="0233a07"/>衆法相生。故名衆生。此光昔無。于今忽有。各旣睹
<lb ed="X" n="0002c23"/><lb ed="R061" n="0233a08"/>光。咸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002001" n="0002001"/>護。饒益。故曰歡喜快樂。而未能知此光等者。
<lb ed="X" n="0002c24"/><lb ed="R061" n="0233a09"/>寶光雖放。塵相未空。肉眼凡夫徒被其光。故未能
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="X" n="0003a01"/><lb ed="R061" n="0233a10"/>知此光何因何緣而證得。又未能知此光何因何
<lb ed="X" n="0003a02"/><lb ed="R061" n="0233a11"/>緣而放之。豈惟博地凡夫皆生疑念。卽有身光之
<lb ed="X" n="0003a03"/><lb ed="R061" n="0233a12"/>無量天人心慧昏蒙。于佛身光莫知所出。亦生疑
<lb ed="X" n="0003a04"/><lb ed="R061" n="0233a13"/>念。所謂不離當處常湛然。覓卽知君不可見也。此
<lb ed="X" n="0003a05"/><lb ed="R061" n="0233a14"/>節乃三覩光生疑。叙明發問之端也。以上總叙人
<lb ed="X" n="0003a06"/><lb ed="R061" n="0233a15"/>天不達佛光因緣之所以竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003a07"/><lb ed="R061" n="0233a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0003a0701">爾時衆中玄通華光主菩薩。從大莊嚴華光明三昧
<lb ed="X" n="0003a08"/><lb ed="R061" n="0233a17"/>起。以佛神力。放金剛白雲色光。光照一切世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003a09"/><lb ed="R061" n="0233a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0003a0901">爾時者。卽人天生疑作念之時也。衆中等者。此擧
<lb ed="X" n="0003a10"/><lb ed="R061" n="0233b01"/>衆明當機也。此菩薩是華嚴海會不可說不可說
<lb ed="X" n="0003a11"/><lb ed="R061" n="0233b02"/>衆中當機首領大菩薩也。佛放此光甚深難測。非
<lb ed="X" n="0003a12"/><lb ed="R061" n="0233b03"/>具大智慧者不能曉了。唯此菩薩具大行華。智慧
<lb ed="X" n="0003a13"/><lb ed="R061" n="0233b04"/>明玅。可通此光爲衆中作唱導之主。以德彰名。故
<lb ed="X" n="0003a14"/><lb ed="R061" n="0233b05"/>云玄通華光主菩薩。從大莊嚴華光明三昧起者。
<lb ed="X" n="0003a15"/><lb ed="R061" n="0233b06"/>從自也。大廣備之義。莊嚴法身果海有三義。一六
<lb ed="X" n="0003a16"/><lb ed="R061" n="0233b07"/>度萬行。二一切智慧。三第一義諦。其中華乃行華。
<lb ed="X" n="0003a17"/><lb ed="R061" n="0233b08"/>卽福德莊嚴。光明乃智慧。卽智慧莊嚴。三昧乃正
<lb ed="X" n="0003a18"/><lb ed="R061" n="0233b09"/>定。卽第一義諦莊嚴。此三廣備。故名大莊嚴。此菩
<lb ed="X" n="0003a19"/><lb ed="R061" n="0233b10"/>薩住是定中。卽自是定而起。故云從大莊嚴華光
<lb ed="X" n="0003a20"/><lb ed="R061" n="0233b11"/>明三昧起也。以佛神力等者。謂此菩薩請問大法。
<lb ed="X" n="0003a21"/><lb ed="R061" n="0233b12"/>必仗如來神力加被。方能發起智。問以佛神力故。
<lb ed="X" n="0003a22"/><lb ed="R061" n="0233b13"/>始能放金剛堅貴白雲淨智如幻之色光也。光照
<lb ed="X" n="0003a23"/><lb ed="R061" n="0233b14"/>一切世界者。顯此光之迹周徧圓融而無障礙也。
<lb ed="X" n="0003a24"/><lb ed="R061" n="0233b15"/>此一節乃四玄主集。問中有二。初起定放光光照。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0003b" n="0003b"/>
<lb ed="X" n="0003b01"/><lb ed="R061" n="0233b16"/>一切以攝衆也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003b02"/><lb ed="R061" n="0233b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0003b0201">是中一切菩薩。皆來集會。與共同心異口問此光。光
<lb ed="X" n="0003b03"/><lb ed="R061" n="0233b18"/>爲何等相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003b04"/><lb ed="R061" n="0234a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0003b0401">是中者。是一切世界之中也。一切菩薩者。卽一切
<lb ed="X" n="0003b05"/><lb ed="R061" n="0234a02"/>世界中之大菩薩也。皆來集會者。因光明所照。不
<lb ed="X" n="0003b06"/><lb ed="R061" n="0234a03"/>約而同共會此處也。與共同心者。因光悚動。同示
<lb ed="X" n="0003b07"/><lb ed="R061" n="0234a04"/>一疑而問也。異口者。人各有身口隨身異也。問此
<lb ed="X" n="0003b08"/><lb ed="R061" n="0234a05"/>光光爲何等相者。卽問釋迦如來全身所放之慧
<lb ed="X" n="0003b09"/><lb ed="R061" n="0234a06"/>光也。此光卽果中境界。前衆生未發菩薩心。秪疑
<lb ed="X" n="0003b10"/><lb ed="R061" n="0234a07"/>因緣。故曰何因何緣。此諸菩薩是因中人。只問果
<lb ed="X" n="0003b11"/><lb ed="R061" n="0234a08"/>中之事。故曰光爲何等相。何因何緣。卽下釋迦請
<lb ed="X" n="0003b12"/><lb ed="R061" n="0234a09"/>問舍那云一切衆生爲何因緣得成菩薩十地道
<lb ed="X" n="0003b13"/><lb ed="R061" n="0234a10"/>等文之案。光爲何等相。卽下請問當成佛果爲何
<lb ed="X" n="0003b14"/><lb ed="R061" n="0234a11"/>等相之案。此一節乃二集衆發問也。自首至此序
<lb ed="X" n="0003b15"/><lb ed="R061" n="0234a12"/>分竟。下明正宗分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003b16"/><lb ed="R061" n="0234a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0003b1601">是時釋迦卽擎接此世界大衆。還至<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>。
<lb ed="X" n="0003b17"/><lb ed="R061" n="0234a14"/>百萬億紫金剛光明宮中。見<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。坐百萬億蓮
<lb ed="X" n="0003b18"/><lb ed="R061" n="0234a15"/>華赫赫光明座上。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003b19"/><lb ed="R061" n="0234a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0003b1901">是時者。卽此人天大衆諸菩薩請問之時也。釋迦
<lb ed="X" n="0003b20"/><lb ed="R061" n="0234a17"/>是能化之迹佛。卽擎接此世界大衆者。乃所化之
<lb ed="X" n="0003b21"/><lb ed="R061" n="0234a18"/>生也。在上曰擎。在下曰接。卽擎接此光光所照一
<lb ed="X" n="0003b22"/><lb ed="R061" n="0234b01"/>切世界中生疑集會有根性之大衆也。言還至者。
<lb ed="X" n="0003b23"/><lb ed="R061" n="0234b02"/>謂此釋迦與諸菩薩一切衆生。元從<name role="" type="person">華藏世界</name>舍
<lb ed="X" n="0003b24"/><lb ed="R061" n="0234b03"/>那本迹心地戒中一光流出。今復還歸本體故。蓮
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0003c" n="0003c"/>
<lb ed="X" n="0003c01"/><lb ed="R061" n="0234b04"/>華臺等者。卽舍那本迹之處。<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>。詳在
<lb ed="X" n="0003c02"/><lb ed="R061" n="0234b05"/>後文。億有四億。百億。千百億。百萬億。萬萬億。此乃
<lb ed="X" n="0003c03"/><lb ed="R061" n="0234b06"/>四億中第三百萬億也。紫金剛光明表菩提智境。
<lb ed="X" n="0003c04"/><lb ed="R061" n="0234b07"/>宮中表涅槃理境。謂理因智明。智繇理發。以理冥
<lb ed="X" n="0003c05"/><lb ed="R061" n="0234b08"/>智。以智契理。理智圓融。法報無礙。報化圓融。迹本
<lb ed="X" n="0003c06"/><lb ed="R061" n="0234b09"/>不二也。見<name role="" type="person">盧舍那佛</name>者。釋迦旋歸本界。覿面相覩。
<lb ed="X" n="0003c07"/><lb ed="R061" n="0234b10"/>親見本師法身智身境界。所謂今日始見娘生面
<lb ed="X" n="0003c08"/><lb ed="R061" n="0234b11"/>也。坐百萬億蓮華赫赫光明座上者。卽舍那所坐
<lb ed="X" n="0003c09"/><lb ed="R061" n="0234b12"/>之座。座以蓮華者。蓮之開敷表權實雙彰也。赫赫
<lb ed="X" n="0003c10"/><lb ed="R061" n="0234b13"/>者。光焰熾盛貌。光明者。智慧之照用相。此如來於
<lb ed="X" n="0003c11"/><lb ed="R061" n="0234b14"/>因地中。以大智慧破惑證眞。故感果中報德住此
<lb ed="X" n="0003c12"/><lb ed="R061" n="0234b15"/>蓮華赫赫光明之座。自安安人也。俱名百萬億者。
<lb ed="X" n="0003c13"/><lb ed="R061" n="0234b16"/>卽千釋迦千百億釋迦之光明蓮華。圍繞舍那宮
<lb ed="X" n="0003c14"/><lb ed="R061" n="0234b17"/>座。故云百萬億赫赫光明蓮華之座。此明三身圓
<lb ed="X" n="0003c15"/><lb ed="R061" n="0234b18"/>會之相。華嚴廣明百萬億。此正宗分初明心地道
<lb ed="X" n="0003c16"/><lb ed="R061" n="0235a01"/>有四。初化佛代請。亦有二。初攝生還本。叙攝用歸
<lb ed="X" n="0003c17"/><lb ed="R061" n="0235a02"/>體生佛無差之義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003c18"/><lb ed="R061" n="0235a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0003c1801">時釋迦及諸大衆。一時禮敬<name role="" type="person">盧舍那佛</name>足下<anchor xml:id="nkr_note_add_0003c1801" n="0003c1801"/><anchor xml:id="beg0003c1801" n="0003c1801"/>已<anchor xml:id="end0003c1801"/>。釋迦
<lb ed="X" n="0003c19"/><lb ed="R061" n="0235a04"/>佛言。此世界中。地及虗空一切衆生。爲何因緣得成
<lb ed="X" n="0003c20"/><lb ed="R061" n="0235a05"/>菩薩十地道。當成佛果。爲何等相。如佛性本源品中。
<lb ed="X" n="0003c21"/><lb ed="R061" n="0235a06"/>廣問一切菩薩種子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003c22"/><lb ed="R061" n="0235a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0003c2201">時釋迦至釋迦佛言叙請法之儀。則表三業<g ref="#CB05418">䖍</g>誠
<lb ed="X" n="0003c23"/><lb ed="R061" n="0235a08"/>也。一時乃一念生敬之時。意業<g ref="#CB05418">䖍</g>誠也。禮佛足身
<lb ed="X" n="0003c24"/><lb ed="R061" n="0235a09"/>業<g ref="#CB05418">䖍</g>誠也。釋迦佛言口業<g ref="#CB05418">䖍</g>誠也。諸佛請法尙具
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="X" n="0004a01"/><lb ed="R061" n="0235a10"/>此儀。餘請法者可知也。此世界中者。卽此娑婆世
<lb ed="X" n="0004a02"/><lb ed="R061" n="0235a11"/>界之中也。地及虗空者。地卽人間。虗空卽天上。一
<lb ed="X" n="0004a03"/><lb ed="R061" n="0235a12"/>切衆生者。卽釋迦如來擎接人間天上一切世界
<lb ed="X" n="0004a04"/><lb ed="R061" n="0235a13"/>中覩光生疑根熟之衆生也。爲何因緣得成菩薩
<lb ed="X" n="0004a05"/><lb ed="R061" n="0235a14"/>十地道者。因緣卽因行。道卽佛果。意謂一切衆生
<lb ed="X" n="0004a06"/><lb ed="R061" n="0235a15"/>發菩提心。返妄歸眞。欲修佛道。畢竟以何因行。方
<lb ed="X" n="0004a07"/><lb ed="R061" n="0235a16"/>至佛果耶。此是第一問。卽前天人疑何因何緣之
<lb ed="X" n="0004a08"/><lb ed="R061" n="0235a17"/>意。當成佛果爲何等相者。意謂當成佛果之時。畢
<lb ed="X" n="0004a09"/><lb ed="R061" n="0235a18"/>竟又是何等境界耶。此是第二問。卽上華光主放
<lb ed="X" n="0004a10"/><lb ed="R061" n="0235b01"/>光集衆。同心異口。問此光光爲何等相之意。此是
<lb ed="X" n="0004a11"/><lb ed="R061" n="0235b02"/>略問。如佛性本源品中。廣問一切菩薩種子佛性。
<lb ed="X" n="0004a12"/><lb ed="R061" n="0235b03"/>本源品卽大部六十一品之一品。在彼品中。廣明
<lb ed="X" n="0004a13"/><lb ed="R061" n="0235b04"/>成佛眞因種子。佛性卽菩提心。乃本覺義。在衆生
<lb ed="X" n="0004a14"/><lb ed="R061" n="0235b05"/>分中名佛性。非衆生分中名曰法性。今擧在因。故
<lb ed="X" n="0004a15"/><lb ed="R061" n="0235b06"/>名佛性。菩薩種子卽因地心也。此第二正請決疑
<lb ed="X" n="0004a16"/><lb ed="R061" n="0235b07"/>也。此化佛代問竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004a17"/><lb ed="R061" n="0235b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0004a1701">爾時<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。卽大歡喜。現虗空光體性。本源成佛
<lb ed="X" n="0004a18"/><lb ed="R061" n="0235b09"/>常住法身三昧。示諸大衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004a19"/><lb ed="R061" n="0235b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0004a1901">爾時者。卽釋迦請問之時也。卽大歡喜者。謂此心
<lb ed="X" n="0004a20"/><lb ed="R061" n="0235b11"/>地法門能令衆生離苦得樂。正是佛之本懷。故大
<lb ed="X" n="0004a21"/><lb ed="R061" n="0235b12"/>歡喜也。現虗空光體性者。光卽本體性分中之智
<lb ed="X" n="0004a22"/><lb ed="R061" n="0235b13"/>光。此光充遍十方而無來往。流通三世而不變遷。
<lb ed="X" n="0004a23"/><lb ed="R061" n="0235b14"/>遐邇古今一切世界諸有色法應物而現。于其中
<lb ed="X" n="0004a24"/><lb ed="R061" n="0235b15"/>間。覔一光相。如芥子許不可得。就如虗空一般。故
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0004b" n="0004b"/>
<lb ed="X" n="0004b01"/><lb ed="R061" n="0235b16"/>曰虗空光體性也。本源成佛常住法身三昧者。本
<lb ed="X" n="0004b02"/><lb ed="R061" n="0235b17"/>者根本。源者淵源。言此體性乃是諸佛菩薩成佛
<lb ed="X" n="0004b03"/><lb ed="R061" n="0235b18"/>道之根本淵源。常而不改。住而不動。無作無爲法
<lb ed="X" n="0004b04"/><lb ed="R061" n="0236a01"/>身正定正受之三昧也。示諸大衆者。卽以此本源
<lb ed="X" n="0004b05"/><lb ed="R061" n="0236a02"/>正定。示諸大衆。令其悟入自<anchor xml:id="nkr_note_add_0004b0501" n="0004b0501"/><anchor xml:id="beg0004b0501" n="0004b0501"/>己<anchor xml:id="end0004b0501"/>本有智慧光明。金
<lb ed="X" n="0004b06"/><lb ed="R061" n="0236a03"/>剛寶戒一得永得。永無退失也。此舍那酬答也。答
<lb ed="X" n="0004b07"/><lb ed="R061" n="0236a04"/>有三。初總答心地。二廣答釋名。三結答問義。初總
<lb ed="X" n="0004b08"/><lb ed="R061" n="0236a05"/>答有四。初顯示定相。二誡聽思修。三自陳因行。四
<lb ed="X" n="0004b09"/><lb ed="R061" n="0236a06"/>擧自果相。此初示定相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004b10"/><lb ed="R061" n="0236a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0004b1001">是諸佛子諦聽。善思修行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004b11"/><lb ed="R061" n="0236a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0004b1101">是諸佛子者。佛爲慈父。紹佛曰子。諦聽等者。卽聞
<lb ed="X" n="0004b12"/><lb ed="R061" n="0236a09"/>思修三慧諦審也。聽者領也。謂諸佛子大衆若不
<lb ed="X" n="0004b13"/><lb ed="R061" n="0236a10"/>審諦誠信而聽。則所聞之法心不相應。心法旣不
<lb ed="X" n="0004b14"/><lb ed="R061" n="0236a11"/>相應。心慧妙行何繇而發。故先誡聽也。善思修行
<lb ed="X" n="0004b15"/><lb ed="R061" n="0236a12"/>者。若不如聽而思聽則無益。不如思而修思亦徒
<lb ed="X" n="0004b16"/><lb ed="R061" n="0236a13"/>勞。所謂如人數他寶自無半錢分。于法不修行。多
<lb ed="X" n="0004b17"/><lb ed="R061" n="0236a14"/>聞亦如是。故復誡思修也。此是舍那如來詔吿現
<lb ed="X" n="0004b18"/><lb ed="R061" n="0236a15"/>前大衆。卽總答中二誡聽思修也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004b19"/><lb ed="R061" n="0236a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0004b1901">我<anchor xml:id="nkr_note_add_0004b1901" n="0004b1901"/><anchor xml:id="beg0004b1901" n="0004b1901"/>已<anchor xml:id="end0004b1901"/>百阿僧祗劫修行心地。以之爲因。初捨凡夫。成
<lb ed="X" n="0004b20"/><lb ed="R061" n="0236a17"/>等正覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004b21"/><lb ed="R061" n="0236a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0004b2101">我<anchor xml:id="nkr_note_add_0004b2101" n="0004b2101"/><anchor xml:id="beg0004b2101" n="0004b2101"/>已<anchor xml:id="end0004b2101"/>百阿僧祗等者。我卽舍那。<anchor xml:id="nkr_note_add_0004b2102" n="0004b2102"/><anchor xml:id="beg0004b2102" n="0004b2102"/>已<anchor xml:id="end0004b2102"/>者業<anchor xml:id="nkr_note_add_0004b2103" n="0004b2103"/><anchor xml:id="beg0004b2103" n="0004b2103"/>已<anchor xml:id="end0004b2103"/>經歷之
<lb ed="X" n="0004b22"/><lb ed="R061" n="0236b01"/>謂也。阿僧祗梵語。此云無數。劫梵語劫波。此云分
<lb ed="X" n="0004b23"/><lb ed="R061" n="0236b02"/>別時節。言我舍那業<anchor xml:id="nkr_note_add_0004b2301" n="0004b2301"/><anchor xml:id="beg0004b2301" n="0004b2301"/>已<anchor xml:id="end0004b2301"/>經過百無數劫之時節。修
<lb ed="X" n="0004b24"/><lb ed="R061" n="0236b03"/>行此三十心十地。用之以爲因緣。從始發心初捨
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0004c" n="0004c"/>
<lb ed="X" n="0004c01"/><lb ed="R061" n="0236b04"/>凡夫。于其中間。歷此劫數之久。實非妄誕之人。一
<lb ed="X" n="0004c02"/><lb ed="R061" n="0236b05"/>朝一夕微因微緣。小功小行。一知半解。無明煩惱
<lb ed="X" n="0004c03"/><lb ed="R061" n="0236b06"/>貪嗔我慢一毫未除。而言頓超佛道者也。雖然初
<lb ed="X" n="0004c04"/><lb ed="R061" n="0236b07"/>捨凡夫。卽成等正覺者。乃是衆生受佛戒。卽入諸
<lb ed="X" n="0004c05"/><lb ed="R061" n="0236b08"/>佛位。久受勤苦。乃可得成也。瓔珞經謂。一切諸佛
<lb ed="X" n="0004c06"/><lb ed="R061" n="0236b09"/>不經三大阿僧祗劫。得成無上菩提。無有是處故。
<lb ed="X" n="0004c07"/><lb ed="R061" n="0236b10"/>所以道先悟毗盧性海。後行普賢行門。良有以也。
<lb ed="X" n="0004c08"/><lb ed="R061" n="0236b11"/>此總答中三陳自因行也。乃答化佛一切衆生何
<lb ed="X" n="0004c09"/><lb ed="R061" n="0236b12"/>因何緣得成菩薩十地道之問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004c10"/><lb ed="R061" n="0236b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0004c1001">號爲<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。住<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004c11"/><lb ed="R061" n="0236b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0004c1101">號者名也。盧舍那解見上。卽報身佛名也。住居也。
<lb ed="X" n="0004c12"/><lb ed="R061" n="0236b15"/><name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name>海者。華嚴經云。有二十重華藏世
<lb ed="X" n="0004c13"/><lb ed="R061" n="0236b16"/>界海。皆在無邊妙華光<name role="" type="person">香水海</name>中。此世界乃是毗
<lb ed="X" n="0004c14"/><lb ed="R061" n="0236b17"/>盧遮那如來。往昔于此世界中。微塵數劫修菩薩
<lb ed="X" n="0004c15"/><lb ed="R061" n="0236b18"/>行時。親近微塵數佛之所嚴淨。今感果住此也。而
<lb ed="X" n="0004c16"/><lb ed="R061" n="0237a01"/>此娑婆<name role="" type="person">華藏世界</name>。正當第十三重。有十三佛刹微
<lb ed="X" n="0004c17"/><lb ed="R061" n="0237a02"/>塵數世界圍繞。卽毗盧遮那如來出現之處。梵語
<lb ed="X" n="0004c18"/><lb ed="R061" n="0237a03"/>毗盧遮那。華言遍一切處。卽法身佛名也。梵語盧
<lb ed="X" n="0004c19"/><lb ed="R061" n="0237a04"/>舍那。華言種種光明遍照。遍一切遍照。二經名異
<lb ed="X" n="0004c20"/><lb ed="R061" n="0237a05"/>體同。法卽報。報卽法也。法身<name role="" type="person">毗盧遮那佛</name>住蓮華
<lb ed="X" n="0004c21"/><lb ed="R061" n="0237a06"/>藏莊嚴世界海。卽報身<name role="" type="person">盧舍那佛</name>住蓮華臺藏世
<lb ed="X" n="0004c22"/><lb ed="R061" n="0237a07"/>界海也。海有包含深廣暎攝一切之義。卽千釋迦
<lb ed="X" n="0004c23"/><lb ed="R061" n="0237a08"/>千百億釋迦之依報正報。無不從此<name role="" type="person">華藏世界</name>盧
<lb ed="X" n="0004c24"/><lb ed="R061" n="0237a09"/>舍那佛心海中流出。海具眞如生滅二門。故云海
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="X" n="0005a01"/><lb ed="R061" n="0237a10"/>也。此總答中四擧自果相也。果相中有總明果相
<lb ed="X" n="0005a02"/><lb ed="R061" n="0237a11"/>別明果相二義。此乃初總明果相也。問何等因。卽
<lb ed="X" n="0005a03"/><lb ed="R061" n="0237a12"/>最初悟此心地中光明金剛寶戒爲因。問何等緣。
<lb ed="X" n="0005a04"/><lb ed="R061" n="0237a13"/>卽依法修行三十心十地法門爲緣。問何等果。卽
<lb ed="X" n="0005a05"/><lb ed="R061" n="0237a14"/>成等正覺爲果。問何等相。卽號爲<name role="" type="person">盧舍那佛</name>住蓮
<lb ed="X" n="0005a06"/><lb ed="R061" n="0237a15"/>華臺藏世界海。依正二報爲相也。此總答因果二
<lb ed="X" n="0005a07"/><lb ed="R061" n="0237a16"/>問竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005a08"/><lb ed="R061" n="0237a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0005a0801">其臺周徧有千葉。一葉一世界爲千世界。我化爲千
<lb ed="X" n="0005a09"/><lb ed="R061" n="0237a18"/>釋迦。據千世界。後就一葉世界。復有百億<name role="" type="person">須彌山</name>。百
<lb ed="X" n="0005a10"/><lb ed="R061" n="0237b01"/>億日月。百億四天下。百億<name role="" type="person">南閻浮提</name>。百億菩薩釋迦。
<lb ed="X" n="0005a11"/><lb ed="R061" n="0237b02"/>坐百億菩提樹下。各說汝所問菩提薩埵心地。其餘
<lb ed="X" n="0005a12"/><lb ed="R061" n="0237b03"/>九百九十九釋迦。各各現千百億釋迦。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005a13"/><lb ed="R061" n="0237b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0005a1301">其臺卽大<name role="" type="person">香水海</name>中之一大蓮華。華中有一蓮臺。
<lb ed="X" n="0005a14"/><lb ed="R061" n="0237b05"/>臺中有一佛。佛卽舍那本迹之佛。乃正報中之報
<lb ed="X" n="0005a15"/><lb ed="R061" n="0237b06"/>身佛也。臺卽舍那所居之華臺。乃本迹佛身依報
<lb ed="X" n="0005a16"/><lb ed="R061" n="0237b07"/>之國土也。其臺周遍等者。卽本華臺周匝有千葉
<lb ed="X" n="0005a17"/><lb ed="R061" n="0237b08"/>圍繞。而每一葉爲一世界。故成千世界。此顯本迹
<lb ed="X" n="0005a18"/><lb ed="R061" n="0237b09"/>依報。又現爲迹佛依報之世界也。我化爲千釋迦
<lb ed="X" n="0005a19"/><lb ed="R061" n="0237b10"/>等者。我卽舍那自稱。非凡外之我。此顯本迹佛身
<lb ed="X" n="0005a20"/><lb ed="R061" n="0237b11"/>又化迹佛之身。而現于迹依世界中之敎主。此一
<lb ed="X" n="0005a21"/><lb ed="R061" n="0237b12"/>一世界中佛皆舍那所化之身。故曰我化爲千釋
<lb ed="X" n="0005a22"/><lb ed="R061" n="0237b13"/>迦據千世界。後就一下顯迹依土又化爲迹迹佛
<lb ed="X" n="0005a23"/><lb ed="R061" n="0237b14"/>身依報之國土也。後就一葉等者。卽千葉中拈取
<lb ed="X" n="0005a24"/><lb ed="R061" n="0237b15"/>最後一葉而例言之。此一迹華又現爲百億之華。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0005b" n="0005b"/>
<lb ed="X" n="0005b01"/><lb ed="R061" n="0237b16"/>每一一華爲一世界。故有百億世界。每一一世界
<lb ed="X" n="0005b02"/><lb ed="R061" n="0237b17"/>中有一一須彌。故有百億<name role="" type="person">須彌山</name>。梵語須彌。此云
<lb ed="X" n="0005b03"/><lb ed="R061" n="0237b18"/>妙高。以衆寶所成。出過諸山。故每一一<name role="" type="person">須彌山</name>有
<lb ed="X" n="0005b04"/><lb ed="R061" n="0238a01"/>一一日月繞須彌盧。故有百億日月。每一一日月
<lb ed="X" n="0005b05"/><lb ed="R061" n="0238a02"/>一日一夜遊四天下。故有百億四天下。每一一四
<lb ed="X" n="0005b06"/><lb ed="R061" n="0238a03"/>天下有一一<name role="" type="person">南閻浮提</name>。故有百億<name role="" type="person">南閻浮提</name>。梵語
<lb ed="X" n="0005b07"/><lb ed="R061" n="0238a04"/>閻浮。此云勝金。以樹流金汁河出金沙故。百億菩
<lb ed="X" n="0005b08"/><lb ed="R061" n="0238a05"/>薩釋迦者。此又顯迹佛之身。而又顯迹迹之佛身。
<lb ed="X" n="0005b09"/><lb ed="R061" n="0238a06"/>卽千釋迦一一化現百億釋迦爲當機。故云百億
<lb ed="X" n="0005b10"/><lb ed="R061" n="0238a07"/>菩薩釋迦坐百億等。此總結顯如來婆心示現受
<lb ed="X" n="0005b11"/><lb ed="R061" n="0238a08"/>生出家成道轉法輪度衆生義。一一釋迦皆示現
<lb ed="X" n="0005b12"/><lb ed="R061" n="0238a09"/>八相成道。二始同時皆不離菩提樹而升忉利。乃
<lb ed="X" n="0005b13"/><lb ed="R061" n="0238a10"/>至梵天。皆說舍那所傳心地法門。皆放身光。鼓動
<lb ed="X" n="0005b14"/><lb ed="R061" n="0238a11"/>人天。故曰坐百億菩提樹下各說汝所問菩提薩
<lb ed="X" n="0005b15"/><lb ed="R061" n="0238a12"/>埵心地也。其餘九百等者。上拈千華中一華。示現
<lb ed="X" n="0005b16"/><lb ed="R061" n="0238a13"/>千佛中一佛。示現其餘九百九十九釋迦又作云
<lb ed="X" n="0005b17"/><lb ed="R061" n="0238a14"/>何。其一葉一佛旣如是示現。則餘九百九十九釋
<lb ed="X" n="0005b18"/><lb ed="R061" n="0238a15"/>迦之依正亦皆各各示現。乃至請問心地法門亦
<lb ed="X" n="0005b19"/><lb ed="R061" n="0238a16"/>復如是。無二無別也。此二別明果相也。果相中有
<lb ed="X" n="0005b20"/><lb ed="R061" n="0238a17"/>二。初從體起用。二攝用歸體。此乃初從體起用也。
<lb ed="X" n="0005b21"/><lb ed="R061" n="0238a18"/>上總示果相明依正體。此別明果相明依正用。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005b22"/><lb ed="R061" n="0238b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0005b2201">千華上佛。是吾化身。千百億釋迦。是千釋迦化身。吾
<lb ed="X" n="0005b23"/><lb ed="R061" n="0238b02"/>以爲本源。名爲<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005b24"/><lb ed="R061" n="0238b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0005b2401">此舍那知凡小不能通達卽體之用。而謂實有本
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0005c" n="0005c"/>
<lb ed="X" n="0005c01"/><lb ed="R061" n="0238b04"/>迹應迹之分。故言千百億釋迦是千釋迦之化身。
<lb ed="X" n="0005c02"/><lb ed="R061" n="0238b05"/>千釋迦是舍那之化身也。上其臺等是從體起用。
<lb ed="X" n="0005c03"/><lb ed="R061" n="0238b06"/>卽卽體之用。此明攝用歸體。卽卽用之體。正明體
<lb ed="X" n="0005c04"/><lb ed="R061" n="0238b07"/>不離用用不離體。體用不二。故曰吾以爲本源名
<lb ed="X" n="0005c05"/><lb ed="R061" n="0238b08"/>爲<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。此二攝用歸體也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005c06"/><lb ed="R061" n="0238b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0005c0601">爾時蓮華臺藏座上<name role="" type="person">盧舍那佛</name>。廣答吿千釋迦千百
<lb ed="X" n="0005c07"/><lb ed="R061" n="0238b10"/>億釋迦所問心地法品<note place="inline">此二廣答釋名</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005c08"/><lb ed="R061" n="0238b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0005c0801">爾時者。當爾發明本迹徧現攝用歸體之時也。廣
<lb ed="X" n="0005c09"/><lb ed="R061" n="0238b12"/>答者。對上略答而言。上只略答我<anchor xml:id="nkr_note_add_0005c0901" n="0005c0901"/><anchor xml:id="beg0005c0901" n="0005c0901"/>已<anchor xml:id="end0005c0901"/>百劫修行心
<lb ed="X" n="0005c10"/><lb ed="R061" n="0238b13"/>地。又恐法衆不知是何心地。故標牒請詞。下詳答
<lb ed="X" n="0005c11"/><lb ed="R061" n="0238b14"/>之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005c12"/><lb ed="R061" n="0238b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0005c1201">諸佛當知。堅信忍中十發趣心向果。一捨心。二戒心。
<lb ed="X" n="0005c13"/><lb ed="R061" n="0238b16"/>三忍心。四進心。五定心。六慧心。七願心。八護心。九喜
<lb ed="X" n="0005c14"/><lb ed="R061" n="0238b17"/>心。十頂心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005c15"/><lb ed="R061" n="0238b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0005c1501">諸佛卽千佛千百億佛諸迹佛也。當知者。是本佛
<lb ed="X" n="0005c16"/><lb ed="R061" n="0239a01"/>召吿諸迹佛。應當知此十發趣中十心之名位也。
<lb ed="X" n="0005c17"/><lb ed="R061" n="0239a02"/>堅信忍中十發趣心向果者。堅卽堅實。信卽信心。
<lb ed="X" n="0005c18"/><lb ed="R061" n="0239a03"/>忍卽安忍。三賢十聖等妙別。經分爲六位。各具性
<lb ed="X" n="0005c19"/><lb ed="R061" n="0239a04"/>觀慧堅忍五法。每一法隨六位。分爲六種。此十住
<lb ed="X" n="0005c20"/><lb ed="R061" n="0239a05"/>位中性卽習種性。觀卽住觀。慧卽聞慧。堅卽信堅。
<lb ed="X" n="0005c21"/><lb ed="R061" n="0239a06"/>忍卽信忍。以二法合言。名堅信忍也。中者言此堅
<lb ed="X" n="0005c22"/><lb ed="R061" n="0239a07"/>信忍中有十種人。俱發上弘下化廣大之心。趣向
<lb ed="X" n="0005c23"/><lb ed="R061" n="0239a08"/>佛海。無能退轉。故云堅信忍中十發趣心向果也。
<lb ed="X" n="0005c24"/><lb ed="R061" n="0239a09"/>何名十心。一捨心。捨卽施捨。無所悋惜之義。二戒
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="X" n="0006a01"/><lb ed="R061" n="0239a10"/>心。戒卽戒律。滅惡生善之義。三忍心。忍卽忍可。安
<lb ed="X" n="0006a02"/><lb ed="R061" n="0239a11"/>忍不動之義。四進心。進卽精進。趨向無退之義。五
<lb ed="X" n="0006a03"/><lb ed="R061" n="0239a12"/>定心。定卽禪定。不昏不散之義。六慧心。慧卽智慧。
<lb ed="X" n="0006a04"/><lb ed="R061" n="0239a13"/>照了無礙之義。七願心。願卽願樂。上求下化之義。
<lb ed="X" n="0006a05"/><lb ed="R061" n="0239a14"/>八護心。護卽護持。善能防隄之義。九喜心。喜卽歡
<lb ed="X" n="0006a06"/><lb ed="R061" n="0239a15"/>喜。離苦得樂之義。十頂心。頂卽人頂。無過于上尊
<lb ed="X" n="0006a07"/><lb ed="R061" n="0239a16"/>貴之義。</p><p xml:id="pX39p0006a0704" cb:place="inline">○此二釋心地相中初明十住相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006a08"/><lb ed="R061" n="0239a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0006a0801">諸佛當知。從是十發趣心。入堅法忍中。十長養心向
<lb ed="X" n="0006a09"/><lb ed="R061" n="0239a18"/>果。一慈心。二悲心。三喜心。四捨心。五施心。六好語心。
<lb ed="X" n="0006a10"/><lb ed="R061" n="0239b01"/>七益心。八同心。九定心。十慧心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006a11"/><lb ed="R061" n="0239b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0006a1101">從是句承前入堅句。起後堅法忍等者。法者知諸
<lb ed="X" n="0006a12"/><lb ed="R061" n="0239b03"/>法空假。立諸法以化衆生。卽假法也。此十行位中
<lb ed="X" n="0006a13"/><lb ed="R061" n="0239b04"/>性卽性種性。觀卽行觀。慧卽思慧。堅卽法堅。忍卽
<lb ed="X" n="0006a14"/><lb ed="R061" n="0239b05"/>法忍。以二法合言。故名堅法忍也。此位以前十住
<lb ed="X" n="0006a15"/><lb ed="R061" n="0239b06"/>眞理深入玄妙。菩提妙行依理而起。運四無量之
<lb ed="X" n="0006a16"/><lb ed="R061" n="0239b07"/>心。行四攝法。饒益衆生。長養聖胎。成就聖德。向佛
<lb ed="X" n="0006a17"/><lb ed="R061" n="0239b08"/>果海。故云十長養心向菩提果也。何名十長養心。
<lb ed="X" n="0006a18"/><lb ed="R061" n="0239b09"/>一慈心。愛念衆生之義。二悲心。愍念衆生之義。三
<lb ed="X" n="0006a19"/><lb ed="R061" n="0239b10"/>喜心。慶他得樂之義。四捨心。周給無悋之義。五施
<lb ed="X" n="0006a20"/><lb ed="R061" n="0239b11"/>心。普慧無惜之義。六好語心。所說皆善之義。七利
<lb ed="X" n="0006a21"/><lb ed="R061" n="0239b12"/>益心。勝行化生之義。八同心。隱同攝化之義。九定
<lb ed="X" n="0006a22"/><lb ed="R061" n="0239b13"/>心。印持無亂之義。十慧心。照徹無礙之義。此二明
<lb ed="X" n="0006a23"/><lb ed="R061" n="0239b14"/>十行相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006a24"/><lb ed="R061" n="0239b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0006a2401">諸佛當知。從是十長養心。入堅修忍中十金剛心向
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0006b" n="0006b"/>
<lb ed="X" n="0006b01"/><lb ed="R061" n="0239b16"/>果。一信心。二念心。三迴向心。四達心。五直心。六不退
<lb ed="X" n="0006b02"/><lb ed="R061" n="0239b17"/>心。七大乘心。八無相心。九慧心。十不壞心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006b03"/><lb ed="R061" n="0239b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0006b0301">從是句結前入堅句。起後堅修忍等者。修增修也。
<lb ed="X" n="0006b04"/><lb ed="R061" n="0240a01"/>此十金剛位中。性卽道種性。觀卽向觀。慧卽修慧。
<lb ed="X" n="0006b05"/><lb ed="R061" n="0240a02"/>堅卽修堅。忍卽修忍。二義合言。名堅修忍也。此十
<lb ed="X" n="0006b06"/><lb ed="R061" n="0240a03"/>向位卽解行發心也。前十住心由信滿而入。此十
<lb ed="X" n="0006b07"/><lb ed="R061" n="0240a04"/>向心由行滿而入。以是菩薩于第一阿僧祗劫將
<lb ed="X" n="0006b08"/><lb ed="R061" n="0240a05"/>欲滿故。卽於眞如法中。深解現前所修離相。於是
<lb ed="X" n="0006b09"/><lb ed="R061" n="0240a06"/>心心實相。念念眞如。行行圓融。修金剛三昧定。集
<lb ed="X" n="0006b10"/><lb ed="R061" n="0240a07"/>一切行法門。深入理觀。轉更增明。入佛果海。故云
<lb ed="X" n="0006b11"/><lb ed="R061" n="0240a08"/>從是十長養心入堅修忍中十金剛心向果也。何
<lb ed="X" n="0006b12"/><lb ed="R061" n="0240a09"/>名十迴向心。一信心。但信自心決定成佛。永無疑
<lb ed="X" n="0006b13"/><lb ed="R061" n="0240a10"/>執故。二念心。念念不失一切諸佛正智故。三迴向
<lb ed="X" n="0006b14"/><lb ed="R061" n="0240a11"/>心。迴不住也。向不退也。于無上菩提不住不退故。
<lb ed="X" n="0006b15"/><lb ed="R061" n="0240a12"/>四達心。達卽通達。照徹無礙。內外淸淨故。五直心。
<lb ed="X" n="0006b16"/><lb ed="R061" n="0240a13"/>直卽正直。直照平等入無生智故。六不退心。不退
<lb ed="X" n="0006b17"/><lb ed="R061" n="0240a14"/>入凡夫地。進道無<anchor xml:id="nkr_note_add_0006b1701" n="0006b1701"/><anchor xml:id="beg0006b1701" n="0006b1701"/>已<anchor xml:id="end0006b1701"/>故。七大乘心。以智乘行乘任
<lb ed="X" n="0006b18"/><lb ed="R061" n="0240a15"/>載任用。廣度衆生入佛海故。八無相心。以般若波
<lb ed="X" n="0006b19"/><lb ed="R061" n="0240a16"/>羅蜜照了。妄想解脫無二故。九慧心。慧卽如如慧。
<lb ed="X" n="0006b20"/><lb ed="R061" n="0240a17"/>以智慧觀照。了無量法界入一切法。無集無受故。
<lb ed="X" n="0006b21"/><lb ed="R061" n="0240a18"/>十不壞心。八魔不壞。入佛威神。出沒自在故。於此
<lb ed="X" n="0006b22"/><lb ed="R061" n="0240b01"/>十心圓滿。二空理顯。感諸佛加被。得摩頂三昧。證
<lb ed="X" n="0006b23"/><lb ed="R061" n="0240b02"/>入虗空平等總持法門。卽入十地也。此三明十迴
<lb ed="X" n="0006b24"/><lb ed="R061" n="0240b03"/>向也。此上三賢觀行名相竟。下明十地相。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0006c" n="0006c"/>
<lb ed="X" n="0006c01"/><lb ed="R061" n="0240b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0006c0101">諸佛當知。從是十金剛心。入堅聖忍中十地向果。一
<lb ed="X" n="0006c02"/><lb ed="R061" n="0240b05"/>體性平等地。二體性善慧地。三體性光明地。四體性
<lb ed="X" n="0006c03"/><lb ed="R061" n="0240b06"/>爾炎地。五體性慧照地。六體性華光地。七體性滿足
<lb ed="X" n="0006c04"/><lb ed="R061" n="0240b07"/>地。八體性佛吼地。九體性華嚴地。十體性入佛界地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006c05"/><lb ed="R061" n="0240b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0006c0501">從是一句結前。入堅聖等起後。謂前三賢修習聖
<lb ed="X" n="0006c06"/><lb ed="R061" n="0240b09"/>行功德圓足。得入平等地總持法門。自此稱聖。故
<lb ed="X" n="0006c07"/><lb ed="R061" n="0240b10"/>云從是十金剛心入堅聖忍中十地向果也。此十
<lb ed="X" n="0006c08"/><lb ed="R061" n="0240b11"/>地位中。性卽正覺性。觀卽地觀。慧卽無相慧。堅卽
<lb ed="X" n="0006c09"/><lb ed="R061" n="0240b12"/>德堅。忍卽正忍。二義合言。故名堅聖忍也。此卽證
<lb ed="X" n="0006c10"/><lb ed="R061" n="0240b13"/>發心。謂證眞如法故。何名十地。一體性平等地。謂
<lb ed="X" n="0006c11"/><lb ed="R061" n="0240b14"/>此菩薩證入諸佛法身平等大慧眞實法門。攝受
<lb ed="X" n="0006c12"/><lb ed="R061" n="0240b15"/>衆生。其慧平等故。二體性善慧地。謂此菩薩善修
<lb ed="X" n="0006c13"/><lb ed="R061" n="0240b16"/>法身平等大慧淸淨明達一切善根故。三體性光
<lb ed="X" n="0006c14"/><lb ed="R061" n="0240b17"/>明地。謂此菩薩證發無邊妙慧光明。以三昧解了
<lb ed="X" n="0006c15"/><lb ed="R061" n="0240b18"/>智。能知一切三世諸佛法門。入神通光明故。四體
<lb ed="X" n="0006c16"/><lb ed="R061" n="0241a01"/>性爾炎地。謂此菩薩以智慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。燒煩惱薪。以入善
<lb ed="X" n="0006c17"/><lb ed="R061" n="0241a02"/>權方便。敎化一切衆生。能使見佛體性故。五體性
<lb ed="X" n="0006c18"/><lb ed="R061" n="0241a03"/>慧照地。謂此菩薩以十力智。照知善惡有無二性。
<lb ed="X" n="0006c19"/><lb ed="R061" n="0241a04"/>起一切功德行。轉不可說不可說法門故。六體性
<lb ed="X" n="0006c20"/><lb ed="R061" n="0241a05"/>華光地。謂此菩薩以大智行之華一時開敷。十神
<lb ed="X" n="0006c21"/><lb ed="R061" n="0241a06"/>通明智品。現身示衆種種變化。百千萬劫說不可
<lb ed="X" n="0006c22"/><lb ed="R061" n="0241a07"/>窮盡故。七體性滿足地。謂此菩薩具足十八聖人
<lb ed="X" n="0006c23"/><lb ed="R061" n="0241a08"/>智品。於一切國土中。隨諸衆生心行。示現作佛。成
<lb ed="X" n="0006c24"/><lb ed="R061" n="0241a09"/>道轉法輪故。八體性佛吼地。謂此菩薩入法王位
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="X" n="0007a01"/><lb ed="R061" n="0241a10"/>三昧。其智如佛。而以法樂施一切衆生。爲大法師
<lb ed="X" n="0007a02"/><lb ed="R061" n="0241a11"/>破壞四魔。法身具足。說法無畏。如大獅子吼故。九
<lb ed="X" n="0007a03"/><lb ed="R061" n="0241a12"/>體性華嚴地。謂此菩薩得佛華嚴。善能守護法身。
<lb ed="X" n="0007a04"/><lb ed="R061" n="0241a13"/>以佛威儀如來三昧。出入百億四天下。一時成佛
<lb ed="X" n="0007a05"/><lb ed="R061" n="0241a14"/>轉法輪。一念中一時示現如是事故。十體性入佛
<lb ed="X" n="0007a06"/><lb ed="R061" n="0241a15"/>界地。謂此菩薩以護一切種智。得入金剛三昧。具
<lb ed="X" n="0007a07"/><lb ed="R061" n="0241a16"/>足十功德品。具足不可說法門三昧門陀羅尼門。
<lb ed="X" n="0007a08"/><lb ed="R061" n="0241a17"/>非下地所及。惟佛佛無量身心口意可盡其源故。
<lb ed="X" n="0007a09"/><lb ed="R061" n="0241a18"/>此四明十地相也。</p><p xml:id="pX39p0007a0908" cb:place="inline">○瓔珞經云。以銅銀金琉璃摩
<lb ed="X" n="0007a10"/><lb ed="R061" n="0241b01"/>尼水晶之六輪。對住行向地等妙之六位。俱詳直
<lb ed="X" n="0007a11"/><lb ed="R061" n="0241b02"/>解。茲不煩引。此十聖地觀行斷證。初地斷上品惑
<lb ed="X" n="0007a12"/><lb ed="R061" n="0241b03"/>證下品智。自二地至七地斷中品惑證中品智。從
<lb ed="X" n="0007a13"/><lb ed="R061" n="0241b04"/>八地至十地斷下品惑證上品智。此卽轉前五識
<lb ed="X" n="0007a14"/><lb ed="R061" n="0241b05"/>相應心品成成所作智。轉第六識相應心品成妙
<lb ed="X" n="0007a15"/><lb ed="R061" n="0241b06"/>觀察智。轉第七識相應心品成平等性智。轉第八
<lb ed="X" n="0007a16"/><lb ed="R061" n="0241b07"/>識相應心品成大圓鏡智。四智圓明。三身圓現。所
<lb ed="X" n="0007a17"/><lb ed="R061" n="0241b08"/>謂大圓無垢同時現。普照十方塵刹中。以上答釋
<lb ed="X" n="0007a18"/><lb ed="R061" n="0241b09"/>心地名相竟。向下結答以勸修也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007a19"/><lb ed="R061" n="0241b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0007a1901">是四十法門品。我先爲菩薩時。修入佛果之根源。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007a20"/><lb ed="R061" n="0241b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0007a2001">是四十法門品者。總擧心地之軌則也。我先爲菩
<lb ed="X" n="0007a21"/><lb ed="R061" n="0241b12"/>薩者。此擧果明因也。修入佛果之根源者。此擧因
<lb ed="X" n="0007a22"/><lb ed="R061" n="0241b13"/>明果也。若非勝因不得勝果。若非勝果焉顯勝因。
<lb ed="X" n="0007a23"/><lb ed="R061" n="0241b14"/>此乃自指根源。以爲衆生修入榜樣。此三結答問
<lb ed="X" n="0007a24"/><lb ed="R061" n="0241b15"/>意也。意中有二。初擧法陳因。二作勸修證。此初擧
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0007b" n="0007b"/>
<lb ed="X" n="0007b01"/><lb ed="R061" n="0241b16"/>法陳因也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007b02"/><lb ed="R061" n="0241b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0007b0201">如是一切衆生。入發趣長養金剛十地。證當成果。無
<lb ed="X" n="0007b03"/><lb ed="R061" n="0241b18"/>爲無相。大滿常住。十力十八不共行。法身智身滿足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007b04"/><lb ed="R061" n="0242a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0007b0401">如是二字承上自<anchor xml:id="nkr_note_add_0007b0401" n="0007b0401"/><anchor xml:id="beg0007b0401" n="0007b0401"/>己<anchor xml:id="end0007b0401"/>成佛根源在斯。而一切衆生
<lb ed="X" n="0007b05"/><lb ed="R061" n="0242a02"/>亦當如是。卽今如我往昔行菩薩道。修入發趣長
<lb ed="X" n="0007b06"/><lb ed="R061" n="0242a03"/>養金剛十地四十賢聖之行。爲因地心。得今證當
<lb ed="X" n="0007b07"/><lb ed="R061" n="0242a04"/>成果無爲無相大滿常住法身智身滿足之相好
<lb ed="X" n="0007b08"/><lb ed="R061" n="0242a05"/>也。無爲無相卽顯法身。大滿常住卽顯報身。十力
<lb ed="X" n="0007b09"/><lb ed="R061" n="0242a06"/>十八不共行卽顯法身。法身等者。言證此無爲無
<lb ed="X" n="0007b10"/><lb ed="R061" n="0242a07"/>相當成法身之果。證此大滿常住當成智身之果。
<lb ed="X" n="0007b11"/><lb ed="R061" n="0242a08"/>證此十力十八不共行。當成三十二相八十種好
<lb ed="X" n="0007b12"/><lb ed="R061" n="0242a09"/>千百億化身充滿具足之果。故云法身智身滿足
<lb ed="X" n="0007b13"/><lb ed="R061" n="0242a10"/>也。此意中二作勸證修也。十力者。一知是處非處
<lb ed="X" n="0007b14"/><lb ed="R061" n="0242a11"/>智力。二知過現未來業報智力。三知諸禪解脫三
<lb ed="X" n="0007b15"/><lb ed="R061" n="0242a12"/>昧智力。四知諸相勝劣根智力。五知種種解智力。
<lb ed="X" n="0007b16"/><lb ed="R061" n="0242a13"/>亦名欲力。六智種種界智力。亦名性力。七知一切
<lb ed="X" n="0007b17"/><lb ed="R061" n="0242a14"/>至處道智力。八知宿命無漏智力。九知天眼無礙
<lb ed="X" n="0007b18"/><lb ed="R061" n="0242a15"/>智力。十知永斷諸習氣漏盡智力。十八不共法者。
<lb ed="X" n="0007b19"/><lb ed="R061" n="0242a16"/>一身無失。二口無失。三意無失。四無不定心。五無
<lb ed="X" n="0007b20"/><lb ed="R061" n="0242a17"/>異想心。六無不知捨心。七欲無減。八念無減。九精
<lb ed="X" n="0007b21"/><lb ed="R061" n="0242a18"/>進無減。十智慧無減。十一解脫無減。十二解脫知
<lb ed="X" n="0007b22"/><lb ed="R061" n="0242b01"/>見無減。十三身業隨智慧行。十四口業隨智慧行。
<lb ed="X" n="0007b23"/><lb ed="R061" n="0242b02"/>十五意業隨智慧行。十六知過去無礙。十七知現
<lb ed="X" n="0007b24"/><lb ed="R061" n="0242b03"/>在無礙。十八知未來無礙。此十八行云不共者。以
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0007c" n="0007c"/>
<lb ed="X" n="0007c01"/><lb ed="R061" n="0242b04"/>是諸佛自覺聖智境界。非權小菩薩所共。更非凡
<lb ed="X" n="0007c02"/><lb ed="R061" n="0242b05"/>夫境界可知。故云不共。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007c03"/><lb ed="R061" n="0242b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0007c0301">爾時<name role="" type="person">蓮華臺藏世界</name><name role="" type="person">盧舍那佛</name>。赫赫大光明座上。千
<lb ed="X" n="0007c04"/><lb ed="R061" n="0242b07"/>華上佛。千百億佛。一切世界佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007c05"/><lb ed="R061" n="0242b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0007c0501">爾時者。卽舍那如來擧因明果以勸修之時也。蓮
<lb ed="X" n="0007c06"/><lb ed="R061" n="0242b09"/>華臺等及千百億佛解見前。言一切世界佛者。是
<lb ed="X" n="0007c07"/><lb ed="R061" n="0242b10"/>千百億之釋迦佛展轉化化無量無盡之智慧佛。
<lb ed="X" n="0007c08"/><lb ed="R061" n="0242b11"/>居一切世界中。說法利生。以表從心地戒法中出
<lb ed="X" n="0007c09"/><lb ed="R061" n="0242b12"/>生無量無盡智慧佛也。下卷文云。微塵菩薩衆由
<lb ed="X" n="0007c10"/><lb ed="R061" n="0242b13"/>是成正覺者此也。此三華光請釋也。請釋有二。初
<lb ed="X" n="0007c11"/><lb ed="R061" n="0242b14"/>總標報化。二別明當機。此總標報化也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007c12"/><lb ed="R061" n="0242b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0007c1201">是座中有一菩薩。名華光王大智明菩薩。從座而立。
<lb ed="X" n="0007c13"/><lb ed="R061" n="0242b16"/>白<name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。世尊。佛上略開十發趣。十長養。十金
<lb ed="X" n="0007c14"/><lb ed="R061" n="0242b17"/>剛。十地名相。其一一義中未可解了。惟願說之。惟願
<lb ed="X" n="0007c15"/><lb ed="R061" n="0242b18"/>說之。妙極金剛寶藏一切智門。如來百觀品中<anchor xml:id="nkr_note_add_0007c1501" n="0007c1501"/><anchor xml:id="beg0007c1501" n="0007c1501"/>已<anchor xml:id="end0007c1501"/>明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007c16"/><lb ed="R061" n="0243a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0007c1601">是座中有一菩薩者。是千佛座中之果位菩薩也。
<lb ed="X" n="0007c17"/><lb ed="R061" n="0243a02"/>名華光等者。前云玄通華光主。此云華光王大智
<lb ed="X" n="0007c18"/><lb ed="R061" n="0243a03"/>明。正顯此心地戒法非具大智慧者不能通問。謂
<lb ed="X" n="0007c19"/><lb ed="R061" n="0243a04"/>斷惑證眞必以智慧爲首故也。從座而立身業之
<lb ed="X" n="0007c20"/><lb ed="R061" n="0243a05"/>誠。白<name role="" type="person">盧舍那佛</name>言世尊口業之誠。身口如如心契
<lb ed="X" n="0007c21"/><lb ed="R061" n="0243a06"/>實相意業之誠也。佛上略開四十法門名相。名相
<lb ed="X" n="0007c22"/><lb ed="R061" n="0243a07"/>雖多。以義論之。則名相爲略。故曰略開。其中一一
<lb ed="X" n="0007c23"/><lb ed="R061" n="0243a08"/>義理必廣。修斷觀智未曾解了。必請詳明。故曰惟
<lb ed="X" n="0007c24"/><lb ed="R061" n="0243a09"/>願說之惟願說之。重叙請意。以表請法之誠切也。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="X" n="0008a01"/><lb ed="R061" n="0243a10"/>妙極卽妙覺果海。金剛卽堅利之智。謂若至果海
<lb ed="X" n="0008a02"/><lb ed="R061" n="0243a11"/>非金剛智不能。此智一起。諸物不能壞。而能壞諸
<lb ed="X" n="0008a03"/><lb ed="R061" n="0243a12"/>物。一切襍染諸惡種子。斷盡無餘。故云妙極金剛。
<lb ed="X" n="0008a04"/><lb ed="R061" n="0243a13"/>此智具足一切功德。故云寶藏。爲一切賢聖修斷
<lb ed="X" n="0008a05"/><lb ed="R061" n="0243a14"/>方便觀智根本。故云一切智門。如來下引證。以明
<lb ed="X" n="0008a06"/><lb ed="R061" n="0243a15"/>此處文義在大部內如來百觀品中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a0601" n="0008a0601"/><anchor xml:id="beg0008a0601" n="0008a0601"/>已<anchor xml:id="end0008a0601"/>更詳明矣。
<lb ed="X" n="0008a07"/><lb ed="R061" n="0243a16"/>此請釋中二別明當機也。此一節文總承前義而
<lb ed="X" n="0008a08"/><lb ed="R061" n="0243a17"/>來。自從是時釋迦身放慧光。人天生疑。玄通光主
<lb ed="X" n="0008a09"/><lb ed="R061" n="0243a18"/>放光聚衆。請問光相。釋迦擎衆至舍那所。代前二
<lb ed="X" n="0008a10"/><lb ed="R061" n="0243b01"/>問。請決其疑。舍那領答。從凡至聖。卽以心地爲因。
<lb ed="X" n="0008a11"/><lb ed="R061" n="0243b02"/>當成佛果。果中境界一一發明。又恐大衆雖問心
<lb ed="X" n="0008a12"/><lb ed="R061" n="0243b03"/>地爲因。不知是何心地。故又廣開名相。爲三十心
<lb ed="X" n="0008a13"/><lb ed="R061" n="0243b04"/>十地。旣有如是之名如是之相。必有如是之義。若
<lb ed="X" n="0008a14"/><lb ed="R061" n="0243b05"/>不發明義趣。將使行者莫知趨向。執相迷心。執事
<lb ed="X" n="0008a15"/><lb ed="R061" n="0243b06"/>迷理。故華光王菩薩請解其義。正謂涅槃心易曉。
<lb ed="X" n="0008a16"/><lb ed="R061" n="0243b07"/>差別智難明也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008a17"/><lb ed="R061" n="0243b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0008a1701">爾時<name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先言云。何義者。發趣
<lb ed="X" n="0008a18"/><lb ed="R061" n="0243b09"/>中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008a19"/><lb ed="R061" n="0243b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0008a1901">此牒大智明菩薩請釋其義誡聽許說十住進修
<lb ed="X" n="0008a20"/><lb ed="R061" n="0243b11"/>地位觀行之義也。此四舍那酬釋有四。初明十住
<lb ed="X" n="0008a21"/><lb ed="R061" n="0243b12"/>義。二明十行義。三明十向義。四明十地義。十住中
<lb ed="X" n="0008a22"/><lb ed="R061" n="0243b13"/>又有二。初總標牒問。二別解其義。此初總標牒問
<lb ed="X" n="0008a23"/><lb ed="R061" n="0243b14"/>也。下別解其義有十。</p>
<lb ed="X" n="0008a24"/><lb ed="R061" n="0243b15"/><p xml:id="pX39p0008a2401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0008001" n="0008001"/>○第一捨心位</p>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0008b" n="0008b"/>
<lb ed="X" n="0008b01"/><lb ed="R061" n="0243b16"/><p xml:id="pX39p0008b0101">捨者。卽檀波羅蜜也別經名發心住。百千法門以
<lb ed="X" n="0008b02"/><lb ed="R061" n="0243b17"/>檀爲首者何。葢博地凡夫以執著我法不捨。故輪
<lb ed="X" n="0008b03"/><lb ed="R061" n="0243b18"/>迴諸趣。今欲趨佛道者。必以財捨法捨竭盡捨三
<lb ed="X" n="0008b04"/><lb ed="R061" n="0244a01"/>捨爲先。漸漸從外及內。以至內外俱捨。捨亦復捨。
<lb ed="X" n="0008b05"/><lb ed="R061" n="0244a02"/>如是之人名爲肉身菩薩。乃可入道自利。因此檀
<lb ed="X" n="0008b06"/><lb ed="R061" n="0244a03"/>度廣攝衆生。亦易從化而利他也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008b07"/><lb ed="R061" n="0244a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0008b0701">若佛子。一切捨。國土城邑田宅金銀明珠男女<anchor xml:id="nkr_note_add_0008b0701" n="0008b0701"/><anchor xml:id="beg0008b0701" n="0008b0701"/>己<anchor xml:id="end0008b0701"/>身。
<lb ed="X" n="0008b08"/><lb ed="R061" n="0244a05"/>有爲諸物一切捨。無爲無相我人知見假會合成主
<lb ed="X" n="0008b09"/><lb ed="R061" n="0244a06"/>者。造作我見。十二因緣。無合無散無受者。十二入。十
<lb ed="X" n="0008b10"/><lb ed="R061" n="0244a07"/>八界。五陰。一切一合相。無我我所相。假成諸法。若內
<lb ed="X" n="0008b11"/><lb ed="R061" n="0244a08"/>一切法。外一切法。不捨不受。菩薩爾時名如假會觀
<lb ed="X" n="0008b12"/><lb ed="R061" n="0244a09"/>現前故。捨心入空三昧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008b13"/><lb ed="R061" n="0244a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0008b1301">若佛子者。標其能修行捨之人。一切捨者。標其所
<lb ed="X" n="0008b14"/><lb ed="R061" n="0244a11"/>修當捨之法。何爲當一切捨耶。國土城邑等者。言
<lb ed="X" n="0008b15"/><lb ed="R061" n="0244a12"/>天子之國土宰官之城邑庶民之田宅。自天子至
<lb ed="X" n="0008b16"/><lb ed="R061" n="0244a13"/>下庶民。咸有金銀明珠男女。外而器界及自<anchor xml:id="nkr_note_add_0008b1601" n="0008b1601"/><anchor xml:id="beg0008b1601" n="0008b1601"/>己<anchor xml:id="end0008b1601"/>。內
<lb ed="X" n="0008b17"/><lb ed="R061" n="0244a14"/>而根身。皆有爲諸物。一切悉所當捨者。若有人乞
<lb ed="X" n="0008b18"/><lb ed="R061" n="0244a15"/>寶位官位城邑國土而生尊貴之心。乞安養田宅
<lb ed="X" n="0008b19"/><lb ed="R061" n="0244a16"/>使用金銀明珠而作護惜之念。乞奴婢男女<anchor xml:id="nkr_note_add_0008b1901" n="0008b1901"/><anchor xml:id="beg0008b1901" n="0008b1901"/>己<anchor xml:id="end0008b1901"/>身
<lb ed="X" n="0008b20"/><lb ed="R061" n="0244a17"/>而起情愛之想。悉無一毫捨心者。又豈能滿檀波
<lb ed="X" n="0008b21"/><lb ed="R061" n="0244a18"/>羅蜜。以莊嚴無上菩提哉。故所以修行此捨心位
<lb ed="X" n="0008b22"/><lb ed="R061" n="0244b01"/>菩薩貴一切捨也。何爲能一切捨耶。此位菩薩以
<lb ed="X" n="0008b23"/><lb ed="R061" n="0244b02"/>空觀假法。照破世間。有爲皆悉無爲。有相皆悉無
<lb ed="X" n="0008b24"/><lb ed="R061" n="0244b03"/>相。有我有人。情之所知。目之所見。皆悉是假因假
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0008c" n="0008c"/>
<lb ed="X" n="0008c01"/><lb ed="R061" n="0244b04"/>緣會合而成。主者以造作我人知見故耳。此位菩
<lb ed="X" n="0008c02"/><lb ed="R061" n="0244b05"/>薩一一照破。故能一切捨也。至<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c0201" n="0008c0201"/><anchor xml:id="beg0008c0201" n="0008c0201"/>于<anchor xml:id="end0008c0201"/>三世因果十二
<lb ed="X" n="0008c03"/><lb ed="R061" n="0244b06"/>因緣。皆悉無爲無相。以因緣和合。虗妄有生。因緣
<lb ed="X" n="0008c04"/><lb ed="R061" n="0244b07"/>離散。虗妄有滅。緣會而生。法體本來不生。緣盡而
<lb ed="X" n="0008c05"/><lb ed="R061" n="0244b08"/>滅。法體本來不滅。不生不滅。誰合誰散耶。故云無
<lb ed="X" n="0008c06"/><lb ed="R061" n="0244b09"/>合無散也。旣無生滅。合散亦無。受彼生滅合散者。
<lb ed="X" n="0008c07"/><lb ed="R061" n="0244b10"/>故云無受者也。現在十二入之六根六塵。十八界
<lb ed="X" n="0008c08"/><lb ed="R061" n="0244b11"/>之根塵識。五陰之色受想行識。皆悉是假。無爲無
<lb ed="X" n="0008c09"/><lb ed="R061" n="0244b12"/>相。一切諸法空無所有。心佛衆生三無差別。故云
<lb ed="X" n="0008c10"/><lb ed="R061" n="0244b13"/>一切一合相也。旣一切一合相。誰爲我相。誰爲我
<lb ed="X" n="0008c11"/><lb ed="R061" n="0244b14"/>所相。而起我人知見。誰爲虗妄假法合成主者。及
<lb ed="X" n="0008c12"/><lb ed="R061" n="0244b15"/>一切諸法耶。至若十二因緣三科五蘊內一切法。
<lb ed="X" n="0008c13"/><lb ed="R061" n="0244b16"/>若國邑男女外一切法。此菩薩皆悉一一照破。故
<lb ed="X" n="0008c14"/><lb ed="R061" n="0244b17"/>能一切捨也。如是行捨內不見有我爲能捨之人。
<lb ed="X" n="0008c15"/><lb ed="R061" n="0244b18"/>外不見有物爲所捨之法。中不見有受施者。以此
<lb ed="X" n="0008c16"/><lb ed="R061" n="0245a01"/>三輪體空故。云不捨不受也。菩薩爾時下。謂菩薩
<lb ed="X" n="0008c17"/><lb ed="R061" n="0245a02"/>修是捨。觀正當三輪體空之時。名如假會幻化。觀
<lb ed="X" n="0008c18"/><lb ed="R061" n="0245a03"/>照現前故。而令捨心證入眞空正受三昧得大利
<lb ed="X" n="0008c19"/><lb ed="R061" n="0245a04"/>益也。十二因緣詳三地假會。觀詳直解。不煩引此。
<lb ed="X" n="0008c20"/><lb ed="R061" n="0245a05"/>初釋捨心位也。</p>
<lb ed="X" n="0008c21"/><lb ed="R061" n="0245a06"/><p xml:id="pX39p0008c2101">○第二戒心位</p>
<lb ed="X" n="0008c22"/><lb ed="R061" n="0245a07"/><p xml:id="pX39p0008c2201">戒卽尸羅波羅蜜也。別經名治地住。謂此位菩薩
<lb ed="X" n="0008c23"/><lb ed="R061" n="0245a08"/>常隨空心。行諸法門。以嚴戒品。戒總有三聚十無
<lb ed="X" n="0008c24"/><lb ed="R061" n="0245a09"/>盡戒。別則三千八萬無量戒也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="X" n="0009a01"/><lb ed="R061" n="0245a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0009a0101">若佛子。戒非非戒。無受者。十善戒。無師說法。欺盜乃
<lb ed="X" n="0009a02"/><lb ed="R061" n="0245a11"/>至邪見無集者。慈良淸直正實正見捨喜等。是十戒
<lb ed="X" n="0009a03"/><lb ed="R061" n="0245a12"/>體性。制止八倒。一切性離。一道淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009a04"/><lb ed="R061" n="0245a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0009a0401">若佛子者。標能行持大戒之人。戒者。標所當行持
<lb ed="X" n="0009a05"/><lb ed="R061" n="0245a14"/>之法。非非戒等者。小乘人以有戒相可持。拘束于
<lb ed="X" n="0009a06"/><lb ed="R061" n="0245a15"/>戒。自救不了。故名非戒。魔外分別有無。有卽妄有。
<lb ed="X" n="0009a07"/><lb ed="R061" n="0245a16"/>無卽滅無。以虗妄斷滅心行持惡戒。不惟無益。而
<lb ed="X" n="0009a08"/><lb ed="R061" n="0245a17"/>反自損。故云非非戒也。此位菩薩行持大乘金剛
<lb ed="X" n="0009a09"/><lb ed="R061" n="0245a18"/>寶戒。豈受此等樣戒耶。故云無受者也。十善戒者。
<lb ed="X" n="0009a10"/><lb ed="R061" n="0245b01"/>善淨也。卽小乘十種淨戒。小乘人不達戒性本空。
<lb ed="X" n="0009a11"/><lb ed="R061" n="0245b02"/>執守拘束。不能究竟明了也。無師說法欺盜者。卽
<lb ed="X" n="0009a12"/><lb ed="R061" n="0245b03"/>魔外等人我慢貢高。不秉受眞正師承。而傳戒法。
<lb ed="X" n="0009a13"/><lb ed="R061" n="0245b04"/>或妄號法王。未得謂得未證謂證。而欺或偷聽說
<lb ed="X" n="0009a14"/><lb ed="R061" n="0245b05"/>戒。僞習律本。夜聚曉散而盜。乃至執無戒可持。而
<lb ed="X" n="0009a15"/><lb ed="R061" n="0245b06"/>說婬怒癡皆爲梵行。惡罵捶打無非佛事。竝執有
<lb ed="X" n="0009a16"/><lb ed="R061" n="0245b07"/>戒。而持牛狗等戒。不食烟火逈別于人。以爲淨戒。
<lb ed="X" n="0009a17"/><lb ed="R061" n="0245b08"/>如此等輩俱是邪見。自迷迷人。師及弟子俱陷惡
<lb ed="X" n="0009a18"/><lb ed="R061" n="0245b09"/>道。此位菩薩豈更集此等樣非非戒也耶。故曰無
<lb ed="X" n="0009a19"/><lb ed="R061" n="0245b10"/>集者也。慈良等者。此當位菩薩從信滿入住以來。
<lb ed="X" n="0009a20"/><lb ed="R061" n="0245b11"/>修習空觀。素所秉性。慈愍而不殺。良善而不偷。淨
<lb ed="X" n="0009a21"/><lb ed="R061" n="0245b12"/>淸而不婬。直言而不妄。正實明慧而不酤。正見廣
<lb ed="X" n="0009a22"/><lb ed="R061" n="0245b13"/>大而不說。四衆過不自讚毀他。不謗三寶。捨施而
<lb ed="X" n="0009a23"/><lb ed="R061" n="0245b14"/>不慳。喜樂而不嗔。素性所秉如此。非庸小所能及
<lb ed="X" n="0009a24"/><lb ed="R061" n="0245b15"/>也。等者。是八種體性。而含十重大戒。正見攝三。故
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0009b" n="0009b"/>
<lb ed="X" n="0009b01"/><lb ed="R061" n="0245b16"/>云等也。是十戒體性等者。言如是八種十戒本體
<lb ed="X" n="0009b02"/><lb ed="R061" n="0245b17"/>性分。正是防微杜漸之根本。所以裁制禁止凡夫
<lb ed="X" n="0009b03"/><lb ed="R061" n="0245b18"/>四榮外道四枯之八種顚倒也。凡夫四榮。乃無常
<lb ed="X" n="0009b04"/><lb ed="R061" n="0246a01"/>計常。無樂計樂。無我計我。無淨計淨。執有而生常
<lb ed="X" n="0009b05"/><lb ed="R061" n="0246a02"/>見輩也。外道四枯。常計無常。樂計無樂。我計無我。
<lb ed="X" n="0009b06"/><lb ed="R061" n="0246a03"/>淨計無淨。執無而生斷見輩也。是十戒體性制止
<lb ed="X" n="0009b07"/><lb ed="R061" n="0246a04"/>諸倒者。俾其一切性離耳。一切性離者。是使非非
<lb ed="X" n="0009b08"/><lb ed="R061" n="0246a05"/>戒性十善性無師性欺性盜性邪見性離也。如是
<lb ed="X" n="0009b09"/><lb ed="R061" n="0246a06"/>諸性旣離。則此慈良淸直等之十戒體性。一道光
<lb ed="X" n="0009b10"/><lb ed="R061" n="0246a07"/>明。金剛寶戒。淸淨而無染汚也。此二釋戒心位也。</p>
<lb ed="X" n="0009b11"/><lb ed="R061" n="0246a08"/><p xml:id="pX39p0009b1101">○第三忍心位</p>
<lb ed="X" n="0009b12"/><lb ed="R061" n="0246a09"/><p xml:id="pX39p0009b1201">忍卽羼提波羅蜜也。別經名修行住。謂能修行忍
<lb ed="X" n="0009b13"/><lb ed="R061" n="0246a10"/>力。長養衆善根故。忍者。謂于逆順諸境。安然自如。
<lb ed="X" n="0009b14"/><lb ed="R061" n="0246a11"/>乃卽造道之強力也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009b15"/><lb ed="R061" n="0246a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0009b1501">若佛子。忍有無相慧體性。一切空空忍。一切處忍。名
<lb ed="X" n="0009b16"/><lb ed="R061" n="0246a13"/>無生行忍。一切處得名如苦忍。無量行一一名忍。無
<lb ed="X" n="0009b17"/><lb ed="R061" n="0246a14"/>受無打無刀杖嗔心皆如如。無一一諦。一相。無無相。
<lb ed="X" n="0009b18"/><lb ed="R061" n="0246a15"/>有無有相。非非心相。緣無緣相。立住動止。我人縛解。
<lb ed="X" n="0009b19"/><lb ed="R061" n="0246a16"/>一切法如忍相不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009b20"/><lb ed="R061" n="0246a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0009b2001">若佛子者。標其能行忍之人。忍者。標其所當忍之
<lb ed="X" n="0009b21"/><lb ed="R061" n="0246a18"/>法也。有無相等者。無相慧卽空慧。體卽本體。性卽
<lb ed="X" n="0009b22"/><lb ed="R061" n="0246b01"/>性分也。言此位菩薩行持此個忍法之時。有此無
<lb ed="X" n="0009b23"/><lb ed="R061" n="0246b02"/>相空慧體性。以觀照一切忍也。云何爲一切忍耶。
<lb ed="X" n="0009b24"/><lb ed="R061" n="0246b03"/>一切空空忍者。一切空色界四禪依空而住。諸空
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0009c" n="0009c"/>
<lb ed="X" n="0009c01"/><lb ed="R061" n="0246b04"/>乃超出形聲之外。是修無相慧法者之所當忍者
<lb ed="X" n="0009c02"/><lb ed="R061" n="0246b05"/>也。菩薩能于此空而又空。不見有空相可得。忍可
<lb ed="X" n="0009c03"/><lb ed="R061" n="0246b06"/>忍證故。名曰一切空空忍也。一切處忍等者。一切
<lb ed="X" n="0009c04"/><lb ed="R061" n="0246b07"/>處卽無色界空無邊處識無邊處無所有處非非
<lb ed="X" n="0009c05"/><lb ed="R061" n="0246b08"/>想處。此四空處乃超出形聲色相之外。是修無相
<lb ed="X" n="0009c06"/><lb ed="R061" n="0246b09"/>慧法者之所難忍者也。菩薩能于此諸處忍可忍
<lb ed="X" n="0009c07"/><lb ed="R061" n="0246b10"/>證。一切空盡。直證無生。是名無生行忍也。一切處
<lb ed="X" n="0009c08"/><lb ed="R061" n="0246b11"/>得名如苦忍者。言一切空一切處。是人所難忍者。
<lb ed="X" n="0009c09"/><lb ed="R061" n="0246b12"/>于此難忍能忍。與忍諸毒害苦惱者一樣。是能耐
<lb ed="X" n="0009c10"/><lb ed="R061" n="0246b13"/>怨。忍受可得。名如苦忍也。無量行一一名忍者。無
<lb ed="X" n="0009c11"/><lb ed="R061" n="0246b14"/>量行卽十信三十心十地十重四十八諸戒行。竝
<lb ed="X" n="0009c12"/><lb ed="R061" n="0246b15"/>百千法門無量妙義。此菩薩以無相慧觀照。于一
<lb ed="X" n="0009c13"/><lb ed="R061" n="0246b16"/>一法中能忍可忍證故。得一一名忍也。無受等者。
<lb ed="X" n="0009c14"/><lb ed="R061" n="0246b17"/>謂此位菩薩修無相慧。了達三輪體空。內不見有
<lb ed="X" n="0009c15"/><lb ed="R061" n="0246b18"/>能受打之我相。外不見有打我之人相。中不見有
<lb ed="X" n="0009c16"/><lb ed="R061" n="0247a01"/>刀杖所受所打之衆生相。于此三輪之中。覔一毫
<lb ed="X" n="0009c17"/><lb ed="R061" n="0247a02"/>嗔心相。如芥子許不可得。而無壽者相。如是四相
<lb ed="X" n="0009c18"/><lb ed="R061" n="0247a03"/>如如。皆空無有。故云無受打刀杖嗔心皆如如也。
<lb ed="X" n="0009c19"/><lb ed="R061" n="0247a04"/>無一一諦一相者。言此菩薩修無相慧觀。照察世
<lb ed="X" n="0009c20"/><lb ed="R061" n="0247a05"/>出世間俗諦眞諦。悉皆無相。無相卽是實相。實相
<lb ed="X" n="0009c21"/><lb ed="R061" n="0247a06"/>卽是一相。故云無一一諦一相也。直解分別此上
<lb ed="X" n="0009c22"/><lb ed="R061" n="0247a07"/>諸忍爲六忍。引千臂經爲證甚詳。無無相者。言此
<lb ed="X" n="0009c23"/><lb ed="R061" n="0247a08"/>菩薩修無相慧。行六忍空法。其實體性無相可得。
<lb ed="X" n="0009c24"/><lb ed="R061" n="0247a09"/>竝此無相亦無之也。故云無無相有無有相三句。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="X" n="0010a01"/><lb ed="R061" n="0247a10"/>謂此位菩薩修空觀時。唯有此無有相。以空之也。
<lb ed="X" n="0010a02"/><lb ed="R061" n="0247a11"/>修假觀時。唯非此非心相。以假之也。修中觀時。唯
<lb ed="X" n="0010a03"/><lb ed="R061" n="0247a12"/>緣此無緣相。以中之也。又觀空時無假無中而不
<lb ed="X" n="0010a04"/><lb ed="R061" n="0247a13"/>空。觀假時無空無中而不假。觀中時無空無假而
<lb ed="X" n="0010a05"/><lb ed="R061" n="0247a14"/>不中。三卽一。一卽三也。立住等者。立卽站立。住卽
<lb ed="X" n="0010a06"/><lb ed="R061" n="0247a15"/>住坐。動卽行動。止卽臥止。四威儀也。我卽我相。人
<lb ed="X" n="0010a07"/><lb ed="R061" n="0247a16"/>卽人相。縛卽凡夫衆生相。解卽聖人壽者相。此菩
<lb ed="X" n="0010a08"/><lb ed="R061" n="0247a17"/>薩修此三觀。空慧體性現前時。四威儀相。四相相。
<lb ed="X" n="0010a09"/><lb ed="R061" n="0247a18"/>一切法相。皆如諸忍。無無相一般。求其如忍相。亦
<lb ed="X" n="0010a10"/><lb ed="R061" n="0247b01"/>不可得也。此三釋忍心位也。</p>
<lb ed="X" n="0010a11"/><lb ed="R061" n="0247b02"/><p xml:id="pX39p0010a1101">○第四進心位</p>
<lb ed="X" n="0010a12"/><lb ed="R061" n="0247b03"/><p xml:id="pX39p0010a1201">進卽毗黎耶波羅蜜也。別經名生貴住。謂生在佛
<lb ed="X" n="0010a13"/><lb ed="R061" n="0247b04"/>家。種性淸淨也。梵語毗黎耶。此云精進。謂精而不
<lb ed="X" n="0010a14"/><lb ed="R061" n="0247b05"/>襍。進而不退。卽于上三法勤<g ref="#CB15081">䇿</g>不懈。乃卽智行無
<lb ed="X" n="0010a15"/><lb ed="R061" n="0247b06"/>間之功力也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0010a16"/><lb ed="R061" n="0247b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0010a1601">若佛子。若四威儀。一切時行伏空。假會法性。登無生
<lb ed="X" n="0010a17"/><lb ed="R061" n="0247b08"/>山。而見一切有無。如有如無。天地靑黃赤白一切入。
<lb ed="X" n="0010a18"/><lb ed="R061" n="0247b09"/>乃至三寶智性。一切信進道。空無生無作無慧。起空
<lb ed="X" n="0010a19"/><lb ed="R061" n="0247b10"/>入世諦法。亦無二相。續空心通達。進分善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0010a20"/><lb ed="R061" n="0247b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0010a2001">若四威儀等者。言若佛子行此毗黎耶波羅蜜時。
<lb ed="X" n="0010a21"/><lb ed="R061" n="0247b12"/>于行住坐臥之際晝夜六時之間。無少間歇。惟降
<lb ed="X" n="0010a22"/><lb ed="R061" n="0247b13"/>伏此心。于空觀中。此行伏空也。復假此空觀之理。
<lb ed="X" n="0010a23"/><lb ed="R061" n="0247b14"/>融會一切法性。此卽行伏假也。以此空觀假觀之
<lb ed="X" n="0010a24"/><lb ed="R061" n="0247b15"/>理。雙伏互融。直陟中道最高之頂。此卽行伏中也。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0010b" n="0010b"/>
<lb ed="X" n="0010b01"/><lb ed="R061" n="0247b16"/>而見等者。精進菩薩行伏忍法時。心如明鏡。照徹
<lb ed="X" n="0010b02"/><lb ed="R061" n="0247b17"/>世出世間有爲無爲一切諸法。如觀掌中。見有之
<lb ed="X" n="0010b03"/><lb ed="R061" n="0247b18"/>時。有非是有。因無故有。故名如有。見無之時。無非
<lb ed="X" n="0010b04"/><lb ed="R061" n="0248a01"/>是無。因有故無。故名如無。何謂如有。天之三光。風
<lb ed="X" n="0010b05"/><lb ed="R061" n="0248a02"/>雲雷雨。地之山河。飛潛動植。咸有靑黃赤白五色。
<lb ed="X" n="0010b06"/><lb ed="R061" n="0248a03"/>一切入處。悉皆虗幻不實。誠然非有。故云如有也。
<lb ed="X" n="0010b07"/><lb ed="R061" n="0248a04"/>何謂如無。乃至佛法僧三寶之智慧體性。一切賢
<lb ed="X" n="0010b08"/><lb ed="R061" n="0248a05"/>聖誠信進修之道。雖然空。雖然無生。雖然無作。如
<lb ed="X" n="0010b09"/><lb ed="R061" n="0248a06"/>是智性信進道三解脫。悉皆眞實不虗。灼然非無。
<lb ed="X" n="0010b10"/><lb ed="R061" n="0248a07"/>故云如無也。無慧等者。言此菩薩于四威儀一切
<lb ed="X" n="0010b11"/><lb ed="R061" n="0248a08"/>時中。惟以此無生慧眼。觀察起空。入一切世諦法
<lb ed="X" n="0010b12"/><lb ed="R061" n="0248a09"/>中。咸皆渾化。融通世法。佛法總無差別。故云亦無
<lb ed="X" n="0010b13"/><lb ed="R061" n="0248a10"/>二也。此時惟行。伏空心現前。相續相連。綿綿不<anchor xml:id="nkr_note_add_0010b1301" n="0010b1301"/><anchor xml:id="beg0010b1301" n="0010b1301"/>已<anchor xml:id="end0010b1301"/>。
<lb ed="X" n="0010b14"/><lb ed="R061" n="0248a11"/>通而無阻。達而無礙。分分精進。增長善根。畢竟本
<lb ed="X" n="0010b15"/><lb ed="R061" n="0248a12"/>壯枝榮華果敷實也。此四釋進心位也。</p>
<lb ed="X" n="0010b16"/><lb ed="R061" n="0248a13"/><p xml:id="pX39p0010b1601">○第五定心位</p>
<lb ed="X" n="0010b17"/><lb ed="R061" n="0248a14"/><p xml:id="pX39p0010b1701">定卽禪波羅蜜也。別經名具足方便住。謂卽多習
<lb ed="X" n="0010b18"/><lb ed="R061" n="0248a15"/>無量善根力故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0010b19"/><lb ed="R061" n="0248a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0010b1901">若佛子。寂滅無相無相。無量行。無量心三昧。凡夫聖
<lb ed="X" n="0010b20"/><lb ed="R061" n="0248a17"/>人。無不入三昧。體性相應。一切以定力故。我人作者
<lb ed="X" n="0010b21"/><lb ed="R061" n="0248a18"/>受者一切縛見性。是障因緣。散風動心。不寂而滅。空
<lb ed="X" n="0010b22"/><lb ed="R061" n="0248b01"/>空八倒無緣。假靜慧觀。一切假會。念念寂滅。一切三
<lb ed="X" n="0010b23"/><lb ed="R061" n="0248b02"/>界果罪性。皆繇定滅而生一切善。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0010b24"/><lb ed="R061" n="0248b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0010b2401">若佛子者。標能修行入定之人。寂滅者。標其所當
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0010c" n="0010c"/>
<lb ed="X" n="0010c01"/><lb ed="R061" n="0248b04"/>定之法也。梵語禪那。此云寂滅。亦云靜慮。亦云寂
<lb ed="X" n="0010c02"/><lb ed="R061" n="0248b05"/>靜。謂根境如如。不卽不離。若鏡現相。故云寂滅也。
<lb ed="X" n="0010c03"/><lb ed="R061" n="0248b06"/>無相無相者。上無相是說能定之心無相。下無相
<lb ed="X" n="0010c04"/><lb ed="R061" n="0248b07"/>是說所定之法亦無相也。上指人。下指境。亦可無
<lb ed="X" n="0010c05"/><lb ed="R061" n="0248b08"/>量行無量心等者。言一行定則行行皆定。一心定
<lb ed="X" n="0010c06"/><lb ed="R061" n="0248b09"/>則心心亦定。無量行無量心無有一行一心不入。
<lb ed="X" n="0010c07"/><lb ed="R061" n="0248b10"/>此正定三昧者。到茲境界。有何凡解可捨。有何聖
<lb ed="X" n="0010c08"/><lb ed="R061" n="0248b11"/>解可取哉。無有一凡一聖不入此正定三昧者。其
<lb ed="X" n="0010c09"/><lb ed="R061" n="0248b12"/>本體性分如是。法爾如然也。斷斷乎未有不相應
<lb ed="X" n="0010c10"/><lb ed="R061" n="0248b13"/>此正定三昧者也。一切以定力故至。不寂而滅。作
<lb ed="X" n="0010c11"/><lb ed="R061" n="0248b14"/>一句讀。言此正定三昧如大冶紅爐。一切我見人
<lb ed="X" n="0010c12"/><lb ed="R061" n="0248b15"/>見作者見受者見起一切等縛。而生六十二見。種
<lb ed="X" n="0010c13"/><lb ed="R061" n="0248b16"/>種性咸是障道因緣。散亂境風。鼓動心海。如是等
<lb ed="X" n="0010c14"/><lb ed="R061" n="0248b17"/>法到來。如片雪點紅爐。不假銷鎔而自化。故云不
<lb ed="X" n="0010c15"/><lb ed="R061" n="0248b18"/>寂而滅也。空空八倒等者。上空空榮四倒。下空空
<lb ed="X" n="0010c16"/><lb ed="R061" n="0249a01"/>枯四倒。以定力故榮倒枯倒。皆無緣而起也。假靜
<lb ed="X" n="0010c17"/><lb ed="R061" n="0249a02"/>慧觀者。假靜觀而空榮。假慧觀而空枯。以定力故。
<lb ed="X" n="0010c18"/><lb ed="R061" n="0249a03"/>一切假會之法念念相應。與寂滅三昧同一體性。
<lb ed="X" n="0010c19"/><lb ed="R061" n="0249a04"/>無二無別也。至于一切欲界色界無色界因果罪
<lb ed="X" n="0010c20"/><lb ed="R061" n="0249a05"/>福種性咸入其中。不寂而滅。不鎔而化。以斯之故。
<lb ed="X" n="0010c21"/><lb ed="R061" n="0249a06"/>而生長一切行。向善法也。此釋定心位也。</p>
<lb ed="X" n="0010c22"/><lb ed="R061" n="0249a07"/><p xml:id="pX39p0010c2201">○第六慧心位</p>
<lb ed="X" n="0010c23"/><lb ed="R061" n="0249a08"/><p xml:id="pX39p0010c2301">慧卽般若波羅蜜也。別經名正心住。梵語般若。此
<lb ed="X" n="0010c24"/><lb ed="R061" n="0249a09"/>云智慧。謂智能照境。慧能了境。于境分明無惑。能
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="X" n="0011a01"/><lb ed="R061" n="0249a10"/>轉物也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011a02"/><lb ed="R061" n="0249a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0011a0201">若佛子。空慧非無緣。知體名心。分別一切法。假名主
<lb ed="X" n="0011a03"/><lb ed="R061" n="0249a12"/>者。與道通同。取果行因。入聖捨凡。滅罪起福。縛解盡
<lb ed="X" n="0011a04"/><lb ed="R061" n="0249a13"/>是體性功用。一切見常樂我淨。煩惱慧性不明故。以
<lb ed="X" n="0011a05"/><lb ed="R061" n="0249a14"/>慧爲首。修不可說觀慧。入中道一諦。其無明障慧。非
<lb ed="X" n="0011a06"/><lb ed="R061" n="0249a15"/>相非來。非緣非罪。非八倒。無生滅。慧光明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。爲照樂
<lb ed="X" n="0011a07"/><lb ed="R061" n="0249a16"/>虗。方便轉變神通。以智體性所爲慧用故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011a08"/><lb ed="R061" n="0249a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0011a0801">若佛子是能修慧之人。空慧是所當修之法也。非
<lb ed="X" n="0011a09"/><lb ed="R061" n="0249a18"/>無緣等者。言此個眞空妙慧。非是無緣而生。又非
<lb ed="X" n="0011a10"/><lb ed="R061" n="0249b01"/>卽緣而生。是卽本有空慧。靈明知體。名之爲心。不
<lb ed="X" n="0011a11"/><lb ed="R061" n="0249b02"/>假方便故也。分別一切等者。此個知體。能分別一
<lb ed="X" n="0011a12"/><lb ed="R061" n="0249b03"/>切諸法當體本空。假名主者。無實體性。咸與至道
<lb ed="X" n="0011a13"/><lb ed="R061" n="0249b04"/>通同一味。無二無別。故云假名主者與道通同也。
<lb ed="X" n="0011a14"/><lb ed="R061" n="0249b05"/>取果等者。取果謂取三賢十聖等妙佛。以之爲果。
<lb ed="X" n="0011a15"/><lb ed="R061" n="0249b06"/>行因謂行三十心十地十重四十八輕。以之爲因。
<lb ed="X" n="0011a16"/><lb ed="R061" n="0249b07"/>俾其入聖而增進修。捨凡而不退墮。滅一切罪。起
<lb ed="X" n="0011a17"/><lb ed="R061" n="0249b08"/>一切福。縛法解法俱是體性功用。所謂從凡夫中
<lb ed="X" n="0011a18"/><lb ed="R061" n="0249b09"/>來者用其識心。從聖性中來者用其智慧。識智元
<lb ed="X" n="0011a19"/><lb ed="R061" n="0249b10"/>無二體。惟在用之有殊耳。一切見等者。言凡情聖
<lb ed="X" n="0011a20"/><lb ed="R061" n="0249b11"/>解。罪福縛解一切見因何而有。葢由不知如來眞
<lb ed="X" n="0011a21"/><lb ed="R061" n="0249b12"/>常眞樂眞我眞淨之四德。而起八倒見。因倒見而
<lb ed="X" n="0011a22"/><lb ed="R061" n="0249b13"/>生種種煩想障。蔽慧性不得明了故也。此位菩薩
<lb ed="X" n="0011a23"/><lb ed="R061" n="0249b14"/>能斷除一切倒見煩惱者。葢以智慧爲前茅爲先
<lb ed="X" n="0011a24"/><lb ed="R061" n="0249b15"/>導。續修習之。以不可說觀慧爲助。法法頭頭皆有
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0011b" n="0011b"/>
<lb ed="X" n="0011b01"/><lb ed="R061" n="0249b16"/>二諦。細審細察。互觀互融。俾入中道第一義諦之
<lb ed="X" n="0011b02"/><lb ed="R061" n="0249b17"/>中。則其煩惱無明倒見障慧。悉皆照破無有實體
<lb ed="X" n="0011b03"/><lb ed="R061" n="0249b18"/>而非相。無有動轉而非來。無有合散而非緣。無有
<lb ed="X" n="0011b04"/><lb ed="R061" n="0250a01"/>因果而非罪。無有榮枯而非八倒。無生無滅。純一
<lb ed="X" n="0011b05"/><lb ed="R061" n="0250a02"/>空慧智光靈明徹<g ref="#CB08504">𦦨</g>。其所爲慧照之用如日之處
<lb ed="X" n="0011b06"/><lb ed="R061" n="0250a03"/>虗空。言此位菩薩擧心動念。折旋俯仰。無所往而
<lb ed="X" n="0011b07"/><lb ed="R061" n="0250a04"/>非智慧。能起種種方便。展轉變化。運御神通。妙用
<lb ed="X" n="0011b08"/><lb ed="R061" n="0250a05"/>無比。使諸有情離一切暗。總無他法。惟以平等智
<lb ed="X" n="0011b09"/><lb ed="R061" n="0250a06"/>中本體性分設施。所作所爲純以空慧爲用故也。
<lb ed="X" n="0011b10"/><lb ed="R061" n="0250a07"/>此六釋慧心位也。</p>
<lb ed="X" n="0011b11"/><lb ed="R061" n="0250a08"/><p xml:id="pX39p0011b1101">○第七願心位</p>
<lb ed="X" n="0011b12"/><lb ed="R061" n="0250a09"/><p xml:id="pX39p0011b1201">願卽願波羅蜜也。別經名不退住。入于無生畢竟
<lb ed="X" n="0011b13"/><lb ed="R061" n="0250a10"/>空界故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011b14"/><lb ed="R061" n="0250a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0011b1401">若佛子。願願大求。一切求。以果行因故。願心連。願心
<lb ed="X" n="0011b15"/><lb ed="R061" n="0250a12"/>連。相續百劫。得佛滅罪。求求至心。無生空一願。觀觀
<lb ed="X" n="0011b16"/><lb ed="R061" n="0250a13"/>入定照。無量見縛。以求心故解脫。無量妙行。以求心
<lb ed="X" n="0011b17"/><lb ed="R061" n="0250a14"/>成菩提。無量功德。以求爲本。初發求心。中間修道。行
<lb ed="X" n="0011b18"/><lb ed="R061" n="0250a15"/>滿願故。佛果便成。觀一諦中道。非陰非界非沒生。見
<lb ed="X" n="0011b19"/><lb ed="R061" n="0250a16"/>見非。解慧是願體性。一切行本源。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011b20"/><lb ed="R061" n="0250a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0011b2001">若佛子是能修願波羅蜜之人。願者是所修。願波
<lb ed="X" n="0011b21"/><lb ed="R061" n="0250a18"/>羅蜜之法也。願者願要。乃卽發諸大願。成佛利生
<lb ed="X" n="0011b22"/><lb ed="R061" n="0250b01"/>也。願大求卽上求佛果。一切求卽下化衆生。以果
<lb ed="X" n="0011b23"/><lb ed="R061" n="0250b02"/>者以上求成佛道。自利爲果。行因者以下行化衆
<lb ed="X" n="0011b24"/><lb ed="R061" n="0250b03"/>生。利他爲因。故字結上二求。以此之故也。願心連
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0011c" n="0011c"/>
<lb ed="X" n="0011c01"/><lb ed="R061" n="0250b04"/>等者。承上以果行因之願心。來重言者。言常念念
<lb ed="X" n="0011c02"/><lb ed="R061" n="0250b05"/>不忘。心心無間。相連相續。百劫修行。難行能行。難
<lb ed="X" n="0011c03"/><lb ed="R061" n="0250b06"/>爲能爲。難忍能忍。難捨能捨。如是百劫修行始能
<lb ed="X" n="0011c04"/><lb ed="R061" n="0250b07"/>得見本佛滅無量罪也。求求等者。上求卽上大求。
<lb ed="X" n="0011c05"/><lb ed="R061" n="0250b08"/>下求卽上一切。求至心卽願心連意。無生空一願
<lb ed="X" n="0011c06"/><lb ed="R061" n="0250b09"/>者。卽百劫修行無生空法。而得成佛。度生一願滿
<lb ed="X" n="0011c07"/><lb ed="R061" n="0250b10"/>足也。觀觀入定照者。上觀卽空觀。下觀卽假觀。定
<lb ed="X" n="0011c08"/><lb ed="R061" n="0250b11"/>卽禪定。照卽慧照也。空觀是禪定體。禪定是空觀
<lb ed="X" n="0011c09"/><lb ed="R061" n="0250b12"/>用。假觀是慧照體。慧照是假觀用。又禪定是空觀
<lb ed="X" n="0011c10"/><lb ed="R061" n="0250b13"/>體。空觀是禪定用。慧照是假觀體。假觀是慧照用。
<lb ed="X" n="0011c11"/><lb ed="R061" n="0250b14"/>互攝互入。一而二。二而一也。無量見縛皆以發上
<lb ed="X" n="0011c12"/><lb ed="R061" n="0250b15"/>求下化之大願求心故而始得解脫。無量妙行亦
<lb ed="X" n="0011c13"/><lb ed="R061" n="0250b16"/>以是求求至心故得成就阿耨菩提。無量恒沙稱
<lb ed="X" n="0011c14"/><lb ed="R061" n="0250b17"/>心功德亦以求心故而爲根本也。此下勸其必行。
<lb ed="X" n="0011c15"/><lb ed="R061" n="0250b18"/>如是求心非是空發願樂之心。而不卽行願樂之
<lb ed="X" n="0011c16"/><lb ed="R061" n="0251a01"/>行故。必初發求心而始覺。中間修道而漸次覺。行
<lb ed="X" n="0011c17"/><lb ed="R061" n="0251a02"/>滿願滿故而究竟覺。三覺果滿。萬德周圓。方得成
<lb ed="X" n="0011c18"/><lb ed="R061" n="0251a03"/>佛果。稱兩足尊也。以中道第一義諦慧觀照之。于
<lb ed="X" n="0011c19"/><lb ed="R061" n="0251a04"/>其中間無五蘊而非陰。無根塵識而非界。非沒非
<lb ed="X" n="0011c20"/><lb ed="R061" n="0251a05"/>生。能見所見。一切皆非其分別解慧。俱是願求本
<lb ed="X" n="0011c21"/><lb ed="R061" n="0251a06"/>體性分。一切行向根本源頭也。此釋七願心位也。</p>
<lb ed="X" n="0011c22"/><lb ed="R061" n="0251a07"/><p xml:id="pX39p0011c2201">○第八護心位</p>
<lb ed="X" n="0011c23"/><lb ed="R061" n="0251a08"/><p xml:id="pX39p0011c2301">護卽力波羅蜜也。別經名童眞住。謂不生邪倒破
<lb ed="X" n="0011c24"/><lb ed="R061" n="0251a09"/>菩提心故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="X" n="0012a01"/><lb ed="R061" n="0251a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0012a0101">若佛子。護三寶。護一切行功德。使外道八倒惡邪見。
<lb ed="X" n="0012a02"/><lb ed="R061" n="0251a11"/>不嬈正信。滅我縛見縛。無生照達二諦。觀心現前。以
<lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R061" n="0251a12"/>護根本。無相護護。空無作無相。以心慧連。慧連。入無
<lb ed="X" n="0012a04"/><lb ed="R061" n="0251a13"/>生空道智道。皆明光明光。護觀入空假。分分幻化。幻
<lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R061" n="0251a14"/>化所起。如無如無。法體集散不可護。觀法亦爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R061" n="0251a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0012a0601">若佛子標能行力波羅蜜之人。護三寶是標所當
<lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R061" n="0251a16"/>護之法也。三寶卽佛法僧。佛者覺照義。法者軌持
<lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R061" n="0251a17"/>義。僧者和合義。此三寶是佛子之所當護者。云何
<lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R061" n="0251a18"/>護三寶耶。護一切下至護根本。皆護三寶之義。一
<lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R061" n="0251b01"/>切行卽賢聖所行。心地中所含六度萬行功德。卽
<lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R061" n="0251b02"/>聖賢所修功勳。所集福德。仁王經云。以護佛果護
<lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R061" n="0251b03"/>十地行。亦同此意。外道多種。凡不達心地道戒。向
<lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R061" n="0251b04"/>外馳求。俱名外道。八倒惡邪見等。是于三寶不惟
<lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R061" n="0251b05"/>無益。而反有損者。能護三寶之人。自使此輩恭敬
<lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R061" n="0251b06"/>供養。且不暇安有毀謗正法。嬈害正信之理。凡有
<lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R061" n="0251b07"/>我縛見縛者。到此見相皈依。覩德人容而惡意銷
<lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R061" n="0251b08"/>殞。我人諸見盡皆解脫也。行護者。惟用無生智理。
<lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R061" n="0251b09"/>照了通徹眞俗二諦。了眞諦不空。徹俗諦不有。不
<lb ed="X" n="0012a19"/><lb ed="R061" n="0251b10"/>空則不斷。不有則不常。二諦圓融。互攝無礙。惟此
<lb ed="X" n="0012a20"/><lb ed="R061" n="0251b11"/>慧觀之心顯現于前。以護斯三寶正信根本。三寶
<lb ed="X" n="0012a21"/><lb ed="R061" n="0251b12"/>根本旣牢固。菩薩智慧華果何所愁而不榮實耶。
<lb ed="X" n="0012a22"/><lb ed="R061" n="0251b13"/>護三寶義止此無相。下至亦爾。皆護行功德之義。
<lb ed="X" n="0012a23"/><lb ed="R061" n="0251b14"/>無相卽實相慧也。上護護此人。下護護此法也。空
<lb ed="X" n="0012a24"/><lb ed="R061" n="0251b15"/>解脫。無作解脫。無相解脫。咸人所當護行功德法
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0012b" n="0012b"/>
<lb ed="X" n="0012b01"/><lb ed="R061" n="0251b16"/>也。以心等者。言以此空心俾無相慧相續相連。無
<lb ed="X" n="0012b02"/><lb ed="R061" n="0251b17"/>少間斷。直入無生空道。無餘涅槃理果。無生智道。
<lb ed="X" n="0012b03"/><lb ed="R061" n="0251b18"/>無上菩提智果中理智互融。圓明發照。皆明光明
<lb ed="X" n="0012b04"/><lb ed="R061" n="0252a01"/>光。巨細不遺。而無惑矣。護觀等者。承上護心入道
<lb ed="X" n="0012b05"/><lb ed="R061" n="0252a02"/>來。言此護心觀理。從此而復起觀照。觀入于空。卽
<lb ed="X" n="0012b06"/><lb ed="R061" n="0252a03"/>遣眞相。觀入于假卽遣俗相。眞相俗相旣空旣假。
<lb ed="X" n="0012b07"/><lb ed="R061" n="0252a04"/>則此空假分中空假分分。分同于幻化也。則此幻
<lb ed="X" n="0012b08"/><lb ed="R061" n="0252a05"/>化所起。復從何滅。于此求起相。且不可得。求滅相
<lb ed="X" n="0012b09"/><lb ed="R061" n="0252a06"/>又安可得哉。故曰如無如無也。此上卽護行功德
<lb ed="X" n="0012b10"/><lb ed="R061" n="0252a07"/>義。法體二句單結護法觀也。言此上護解脫入道
<lb ed="X" n="0012b11"/><lb ed="R061" n="0252a08"/>護。觀入空假。旣如無如無矣。此個法體向何處捉
<lb ed="X" n="0012b12"/><lb ed="R061" n="0252a09"/>摸。集耶散耶皆不可得而護也。不可護中與麼護
<lb ed="X" n="0012b13"/><lb ed="R061" n="0252a10"/>耳。觀法體旣然。觀法亦復如是。此八釋護心位也。</p>
<lb ed="X" n="0012b14"/><lb ed="R061" n="0252a11"/><p xml:id="pX39p0012b1401">○第九喜心位</p>
<lb ed="X" n="0012b15"/><lb ed="R061" n="0252a12"/><p xml:id="pX39p0012b1501">喜卽方便波羅蜜也。別經名法王子住。謂從佛正
<lb ed="X" n="0012b16"/><lb ed="R061" n="0252a13"/>敎而生于解。當紹佛位故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0012b17"/><lb ed="R061" n="0252a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0012b1701">若佛子。見他人得樂。常生喜悅及一切物。假空照寂。
<lb ed="X" n="0012b18"/><lb ed="R061" n="0252a15"/>而不入有爲。不無。寂然大樂無合。有受而化。有法而
<lb ed="X" n="0012b19"/><lb ed="R061" n="0252a16"/>見。云假。法性平等一觀。心心行。多聞一切佛行功德。
<lb ed="X" n="0012b20"/><lb ed="R061" n="0252a17"/>無相喜智。心心生念。而靜照樂心。緣一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0012b21"/><lb ed="R061" n="0252a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0012b2101">若佛子者。言能行方便之人。見一切他人得樂。有
<lb ed="X" n="0012b22"/><lb ed="R061" n="0252b01"/>此喜境。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0012b2201" n="0012b2201"/><anchor xml:id="beg0012b2201" n="0012b2201"/>己<anchor xml:id="end0012b2201"/>應常生喜悅。有此喜心也。常生者何。
<lb ed="X" n="0012b23"/><lb ed="R061" n="0252b02"/>此菩薩從久遠劫來。發菩提心。元爲令諸衆生離
<lb ed="X" n="0012b24"/><lb ed="R061" n="0252b03"/>苦得樂。今見得樂之人。適其所願。故常生喜心也。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0012c" n="0012c"/>
<lb ed="X" n="0012c01"/><lb ed="R061" n="0252b04"/>及一切物者。言此菩薩喜心廣大。不唯見人樂而
<lb ed="X" n="0012c02"/><lb ed="R061" n="0252b05"/>生喜心。凡見一切有情物類得樂。亦常生喜心也。
<lb ed="X" n="0012c03"/><lb ed="R061" n="0252b06"/>此上三句標所當喜之法也。假空照寂等者。假照
<lb ed="X" n="0012c04"/><lb ed="R061" n="0252b07"/>卽正慧。空寂卽正定。定慧眞境。細滿纖塵。大充法
<lb ed="X" n="0012c05"/><lb ed="R061" n="0252b08"/>界。于有爲無爲無不含攝。寧有出入哉。故曰不入。
<lb ed="X" n="0012c06"/><lb ed="R061" n="0252b09"/>灼然該遍。故曰不無。空理寂然。渾一大樂境界矣。
<lb ed="X" n="0012c07"/><lb ed="R061" n="0252b10"/>合者配也侔也。此個境界得之者。如啞人喫蜜。說
<lb ed="X" n="0012c08"/><lb ed="R061" n="0252b11"/>向人不得。不與萬法爲侶者此也。誰爲合。誰當合。
<lb ed="X" n="0012c09"/><lb ed="R061" n="0252b12"/>唯吾自偶諧耳。豈不大樂耶。故曰大樂無合也。有
<lb ed="X" n="0012c10"/><lb ed="R061" n="0252b13"/>受等者。言有喜受之心。變化不留。有喜法之境。顯
<lb ed="X" n="0012c11"/><lb ed="R061" n="0252b14"/>見透徹。卽此喜心喜境。純一樂地也。云假者。謂受
<lb ed="X" n="0012c12"/><lb ed="R061" n="0252b15"/>心法境。當體如如。無實體性。故云假也。法性句卽
<lb ed="X" n="0012c13"/><lb ed="R061" n="0252b16"/>云假義。言如是法性本來平等。以一慧觀照之。觀
<lb ed="X" n="0012c14"/><lb ed="R061" n="0252b17"/>諸法之相云假。觀諸法之性本眞。在聖不增。在凡
<lb ed="X" n="0012c15"/><lb ed="R061" n="0252b18"/>不減。平等不二。旣觀諸法體性平等。而法身之理
<lb ed="X" n="0012c16"/><lb ed="R061" n="0253a01"/>果尙未究竟。當心心發起大行而行之。始乃多聞
<lb ed="X" n="0012c17"/><lb ed="R061" n="0253a02"/>一切諸佛妙行果海三十二相八十種好圓滿功
<lb ed="X" n="0012c18"/><lb ed="R061" n="0253a03"/>德也。無相喜智二句承上言。謂此菩薩思行諸佛
<lb ed="X" n="0012c19"/><lb ed="R061" n="0253a04"/>功德。本乎無相。契此無相之理。以爲喜心。如空合
<lb ed="X" n="0012c20"/><lb ed="R061" n="0253a05"/>空。不相妨礙。復以此喜智。起行長養。永承無失。心
<lb ed="X" n="0012c21"/><lb ed="R061" n="0253a06"/>心相續。存乎念中。常靜常樂。照契喜心。不一不二。
<lb ed="X" n="0012c22"/><lb ed="R061" n="0253a07"/>緣一切<anchor xml:id="nkr_note_add_0012c2201" n="0012c2201"/><anchor xml:id="beg0012c2201" n="0012c2201"/>已<anchor xml:id="end0012c2201"/>得法樂未得法樂之衆生。令其同證無
<lb ed="X" n="0012c23"/><lb ed="R061" n="0253a08"/>相喜中寂然大樂無合之道也。此釋九喜心位也。</p>
<lb ed="X" n="0012c24"/><lb ed="R061" n="0253a09"/><p xml:id="pX39p0012c2401">○第十頂心位</p>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R061" n="0253a10"/><p xml:id="pX39p0013a0101">頂卽智波羅蜜也。別經名灌頂住。謂觀空無相。得
<lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R061" n="0253a11"/>無生心法水灌頂故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R061" n="0253a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0013a0301">若佛子。是人最上智。滅無我輪。見疑身一切瞋等。如
<lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R061" n="0253a13"/>頂觀連。觀連如頂。法界中因果如如一道。最勝上如
<lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R061" n="0253a14"/>頂。如人頂。非非身見。六十二見。五陰生滅。神我主人。
<lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R061" n="0253a15"/>動轉屈伸。無受無行可捉縛者。是人爾時入內空値
<lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R061" n="0253a16"/>道。心心衆生。不見緣。不見非緣。住頂三昧寂滅定。發
<lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R061" n="0253a17"/>行趣道性實。我人常見。八倒生緣。不二法門。不受八
<lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R061" n="0253a18"/>難。幻化果畢竟不受。惟一衆生去來坐立。修行滅罪。
<lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R061" n="0253b01"/>除十惡。生十善。入道正人。正智。正行。菩薩達觀現前。
<lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R061" n="0253b02"/>不受六道果。必不退佛種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013001" n="0013001"/>性生。生入佛家。不離正信。
<lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R061" n="0253b03"/>上十天光品廣說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R061" n="0253b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0013a1301">是人卽修行頂智之人也。最上智卽是頂智。言無
<lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R061" n="0253b05"/>我輪五利五鈍使等。非此上上大智。豈能滅之哉。
<lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R061" n="0253b06"/>無者空也。我者我見也。輪者輪迴也。衆生以不識
<lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R061" n="0253b07"/>我見本空。所以輪迴諸趣。起我見邊見身見見取
<lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R061" n="0253b08"/>戒取貪瞋癡慢疑等也。是人旣以此上智滅盡我
<lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R061" n="0253b09"/>輪諸使。則當體全空。是一如頂。大空妙智慧觀。相
<lb ed="X" n="0013a19"/><lb ed="R061" n="0253b10"/>續相連。綿綿不止。照此觀連空心亦復如頂。竝十
<lb ed="X" n="0013a20"/><lb ed="R061" n="0253b11"/>方十法界之中若因若果。皆悉如如一道。無二無
<lb ed="X" n="0013a21"/><lb ed="R061" n="0253b12"/>別也。是故此智而爲最上最勝頂智。高超物表。如
<lb ed="X" n="0013a22"/><lb ed="R061" n="0253b13"/>頂之象焉。如人頂者。人身惟頂最尊。喩此<name role="" type="person">菩薩頂</name>
<lb ed="X" n="0013a23"/><lb ed="R061" n="0253b14"/>心觀智離身離意無根無塵高顯而無上也。上明
<lb ed="X" n="0013a24"/><lb ed="R061" n="0253b15"/>最上智。非非身見下至捉縛者。明滅無我輪等也。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0013b" n="0013b"/>
<lb ed="X" n="0013b01"/><lb ed="R061" n="0253b16"/>上非能遣觀智也。下非所遣惑業也。言此頂智一
<lb ed="X" n="0013b02"/><lb ed="R061" n="0253b17"/>明。粗細等惑無所不滅。非身見外道可捉可縛。亦
<lb ed="X" n="0013b03"/><lb ed="R061" n="0253b18"/>非六十二種斷常邪見可捉可縛。亦非五蘊妄身
<lb ed="X" n="0013b04"/><lb ed="R061" n="0254a01"/>妄心和合因緣可捉可縛。亦非神我主諦動轉屈
<lb ed="X" n="0013b05"/><lb ed="R061" n="0254a02"/>伸種種計量種種幻相可捉可縛。其頂心智觀滅
<lb ed="X" n="0013b06"/><lb ed="R061" n="0254a03"/>除情見。如千年暗室一燈破盡。豈是此等諸見有
<lb ed="X" n="0013b07"/><lb ed="R061" n="0254a04"/>受有行可捉可縛也耶。是人爾時等者。是人是當
<lb ed="X" n="0013b08"/><lb ed="R061" n="0254a05"/>位之人。爾時者。乃入觀之時也。言此當位菩薩入
<lb ed="X" n="0013b09"/><lb ed="R061" n="0254a06"/>智觀內。一切皆空。外山河內身心無所不空。惟道
<lb ed="X" n="0013b10"/><lb ed="R061" n="0254a07"/>獨存。以値道故遠離諸妄。心心平等。廣度有情。總
<lb ed="X" n="0013b11"/><lb ed="R061" n="0254a08"/>不見有能緣之心及所緣之境。不但無能所緣之
<lb ed="X" n="0013b12"/><lb ed="R061" n="0254a09"/>度生相。亦無非能所緣之理智相。故云不見緣不
<lb ed="X" n="0013b13"/><lb ed="R061" n="0254a10"/>見非緣也。旣心境雙泯。智理全空。卽得安住最勝
<lb ed="X" n="0013b14"/><lb ed="R061" n="0254a11"/>頂心三昧寂滅之正定矣。發行等者。言二乘住定
<lb ed="X" n="0013b15"/><lb ed="R061" n="0254a12"/>著定。不肯饒益有情。菩薩雖住是頂智定。而不貪
<lb ed="X" n="0013b16"/><lb ed="R061" n="0254a13"/>著。能從智定中發起慈悲喜捨廣大之心。修行妙
<lb ed="X" n="0013b17"/><lb ed="R061" n="0254a14"/>行。趨向佛道。體性眞實。猶如金剛。不爲魔外所侵
<lb ed="X" n="0013b18"/><lb ed="R061" n="0254a15"/>害。四相我人。斷常諸見。榮枯八倒。生滅因緣。于此
<lb ed="X" n="0013b19"/><lb ed="R061" n="0254a16"/>眞實不二法門之中永無受行。滅盡無餘。卽八難
<lb ed="X" n="0013b20"/><lb ed="R061" n="0254a17"/>幻化異熟業果亦畢竟不受其報。所謂因窮果喪
<lb ed="X" n="0013b21"/><lb ed="R061" n="0254a18"/>故也。惟一衆生等者。此衆生卽得頂智。大心衆生
<lb ed="X" n="0013b22"/><lb ed="R061" n="0254b01"/>初賢十住雖滿。未入十行。猶近衆生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0013b2201" n="0013b2201"/><anchor xml:id="beg0013b2201" n="0013b2201"/>但<anchor xml:id="end0013b2201"/>超一切衆
<lb ed="X" n="0013b23"/><lb ed="R061" n="0254b02"/>生之上。孤孤逈逈。<anchor xml:id="nkr_note_add_0013b2301" n="0013b2301"/><anchor xml:id="beg0013b2301" n="0013b2301"/>已<anchor xml:id="end0013b2301"/>是獨尊。故曰惟一衆生也。又
<lb ed="X" n="0013b24"/><lb ed="R061" n="0254b03"/>此菩薩十住智滿。利生心切。垂慈接引。外示威儀。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0013c" n="0013c"/>
<lb ed="X" n="0013c01"/><lb ed="R061" n="0254b04"/>與諸衆生無二無別。一般去來。一般坐臥動止。一
<lb ed="X" n="0013c02"/><lb ed="R061" n="0254b05"/>般修行趣道。滅罪求福。除去十惡。生長十善。一般
<lb ed="X" n="0013c03"/><lb ed="R061" n="0254b06"/>求入道中作端正人。得端正智。行端正行。但頭頭
<lb ed="X" n="0013c04"/><lb ed="R061" n="0254b07"/>法法以身先之。作個榜樣故也。此時<name role="" type="person">菩薩頂</name>智明
<lb ed="X" n="0013c05"/><lb ed="R061" n="0254b08"/>妙。達觀現前。雖現六道衆生形儀。而實實確確決
<lb ed="X" n="0013c06"/><lb ed="R061" n="0254b09"/>定不受六道衆生果報。亦決定不復退佛種性中
<lb ed="X" n="0013c07"/><lb ed="R061" n="0254b10"/>生。畢竟在佛種性中生。生入佛家。紹佛眞子。直至
<lb ed="X" n="0013c08"/><lb ed="R061" n="0254b11"/>佛界。不離此個端正實信也。上十天光品者。上卽
<lb ed="X" n="0013c09"/><lb ed="R061" n="0254b12"/>在此心地品之上。天光品是六十一品中之一品。
<lb ed="X" n="0013c10"/><lb ed="R061" n="0254b13"/>廣說者。言此猶略。彼品所說較茲更多也。此釋十
<lb ed="X" n="0013c11"/><lb ed="R061" n="0254b14"/>頂心位也。八難卽地獄畜生餓鬼盲聾瘖瘂世智
<lb ed="X" n="0013c12"/><lb ed="R061" n="0254b15"/>辨聰佛前佛後<name role="" type="person">北俱盧洲</name>無想天也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013c13"/><lb ed="R061" n="0254b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0013c1301"><name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先問長養十心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013c14"/><lb ed="R061" n="0254b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0013c1401">此牒問誡聽許說十行修進地位觀行之義。此二
<lb ed="X" n="0013c15"/><lb ed="R061" n="0254b18"/>明十行義二。初標牒問辭。二正解其義。此初標牒
<lb ed="X" n="0013c16"/><lb ed="R061" n="0255a01"/>問辭也。下別解其義有十。</p>
<lb ed="X" n="0013c17"/><lb ed="R061" n="0255a02"/><p xml:id="pX39p0013c1701">○第一慈心位</p>
<lb ed="X" n="0013c18"/><lb ed="R061" n="0255a03"/><p xml:id="pX39p0013c1801">慈卽慈無量心也。別經名歡喜行。謂入法界不爲
<lb ed="X" n="0013c19"/><lb ed="R061" n="0255a04"/>邪動故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013c20"/><lb ed="R061" n="0255a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0013c2001">若佛子。常行慈心。生樂因<anchor xml:id="nkr_note_add_0013c2001" n="0013c2001"/><anchor xml:id="beg0013c2001" n="0013c2001"/>己<anchor xml:id="end0013c2001"/>。於無我智中樂相應觀。
<lb ed="X" n="0013c21"/><lb ed="R061" n="0255a06"/>入法受想行識色等大法中。無生無住無滅。如幻如
<lb ed="X" n="0013c22"/><lb ed="R061" n="0255a07"/>化。如如無二故。一切修行成法輪。化被一切。能生正
<lb ed="X" n="0013c23"/><lb ed="R061" n="0255a08"/>信。不由魔敎。亦能使一切衆生。得慈樂果。非實非善
<lb ed="X" n="0013c24"/><lb ed="R061" n="0255a09"/>惡果。解空體性三昧。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R061" n="0255a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0014a0101">若佛子常行慈心等者。前十住位人。發心修行十
<lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R061" n="0255a11"/>度。爲彼自利。則以檀爲首。此則修行十行。接物利
<lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R061" n="0255a12"/>人。故常行慈心以慈當先。慈有三種。一有情緣慈。
<lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R061" n="0255a13"/>觀一切衆生。如一子故。二觀法緣慈。觀一切法。因
<lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R061" n="0255a14"/>緣生滅了無自性故。三無緣大慈。言無心攀緣一
<lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R061" n="0255a15"/>切衆生。一切衆生自然獲益故。菩薩常修行此三
<lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R061" n="0255a16"/>慈心。以利濟衆生。令其離苦得樂。生長此樂因。<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a0701" n="0014a0701"/><anchor xml:id="beg0014a0701" n="0014a0701"/>已<anchor xml:id="end0014a0701"/>
<lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R061" n="0255a17"/>于無我根本智法中。樂求一念相應慧觀。入法受
<lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R061" n="0255a18"/>想行識色等大法中。上法字卽意根所對法塵也。
<lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R061" n="0255b01"/>色等等字含聲香味觸四塵。此超略言耳。云何大
<lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R061" n="0255b02"/>法。卽天地靑黃赤白充遍法界。豈不敎做大法。一
<lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R061" n="0255b03"/>塵旣爾。六塵亦然。色五蘊旣爾。諸五蘊亦然。咸以
<lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R061" n="0255b04"/>一念相應慧觀。入此等大法之中。如火燒薪。而生
<lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R061" n="0255b05"/>相無明住相無明滅相無明當下水銷瓦解矣。念
<lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R061" n="0255b06"/>念相應。如幻如化。無實體性。觀如法如相應色等。
<lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R061" n="0255b07"/>咸皆無二。等無差別也。上卽有情緣慈義。一切修
<lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R061" n="0255b08"/>行等者。所謂一切修行種種玅行。成就無上法輪
<lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R061" n="0255b09"/>者。無非敎化蔭被一切衆生。生入佛家。長養正信。
<lb ed="X" n="0014a19"/><lb ed="R061" n="0255b10"/>不由外道邪魔所敎。自能離一切苦也。卽法緣慈
<lb ed="X" n="0014a20"/><lb ed="R061" n="0255b11"/>義。亦能使一切等者。言不但使能生正信不爲魔
<lb ed="X" n="0014a21"/><lb ed="R061" n="0255b12"/>苦所壞而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a2101" n="0014a2101"/><anchor xml:id="beg0014a2101" n="0014a2101"/>已<anchor xml:id="end0014a2101"/>。亦復能使一切衆生。自悟無上菩提
<lb ed="X" n="0014a22"/><lb ed="R061" n="0255b13"/>覺心。證無餘涅槃理境。得起空利物之慈三昧眞
<lb ed="X" n="0014a23"/><lb ed="R061" n="0255b14"/>實樂果也。卽無緣大慈義。非實等者。言此慈樂果
<lb ed="X" n="0014a24"/><lb ed="R061" n="0255b15"/>不是權小之實法小果。亦非人天善惡有漏因果。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0014b" n="0014b"/>
<lb ed="X" n="0014b01"/><lb ed="R061" n="0255b16"/>是何等果耶。此慈樂果者。乃是一念相應智解。如
<lb ed="X" n="0014b02"/><lb ed="R061" n="0255b17"/>如無二。空理平等。正受體性三昧自樂樂人之慈
<lb ed="X" n="0014b03"/><lb ed="R061" n="0255b18"/>樂果也。此初釋慈心位也。</p>
<lb ed="X" n="0014b04"/><lb ed="R061" n="0256a01"/><p xml:id="pX39p0014b0401">○第二悲心位</p>
<lb ed="X" n="0014b05"/><lb ed="R061" n="0256a02"/><p xml:id="pX39p0014b0501">悲卽悲無量心也。別經名饒益行。謂常化衆生使
<lb ed="X" n="0014b06"/><lb ed="R061" n="0256a03"/>得法利故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014b07"/><lb ed="R061" n="0256a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0014b0701">若佛子。以悲空空無相悲緣行道。自滅一切苦。於一
<lb ed="X" n="0014b08"/><lb ed="R061" n="0256a05"/>切衆生無量苦中生智。不殺生緣。不殺法緣。不著我
<lb ed="X" n="0014b09"/><lb ed="R061" n="0256a06"/>緣。故常行不殺不盜不婬。而一切衆生不惱發菩提
<lb ed="X" n="0014b10"/><lb ed="R061" n="0256a07"/>心者。於空見一切法如實相。種性行中生道智心。於
<lb ed="X" n="0014b11"/><lb ed="R061" n="0256a08"/>六親六怨。親怨三品中與上樂智。上怨緣中九品得
<lb ed="X" n="0014b12"/><lb ed="R061" n="0256a09"/>樂果。空現時。自身他一切衆生。平等一樂。起大悲。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014b13"/><lb ed="R061" n="0256a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0014b1301">若佛子以悲者。以字有力。言悲心菩薩雖能拔苦。
<lb ed="X" n="0014b14"/><lb ed="R061" n="0256a11"/>又非得大堅固力者不能。故云以悲也。空空等者。
<lb ed="X" n="0014b15"/><lb ed="R061" n="0256a12"/>言此悲非衆生情愛之悲。乃菩薩空空無相大悲
<lb ed="X" n="0014b16"/><lb ed="R061" n="0256a13"/>任運往來。以大悲緣故。行菩薩道。示現自滅一切
<lb ed="X" n="0014b17"/><lb ed="R061" n="0256a14"/>苦惱之相。而於一切衆生無量苦惱緣中。生長無
<lb ed="X" n="0014b18"/><lb ed="R061" n="0256a15"/>量方便智慧也。不殺生等者。卽自滅一切苦義。生
<lb ed="X" n="0014b19"/><lb ed="R061" n="0256a16"/>法我三緣合。方成殺業。缺一決定不成。持不殺戒
<lb ed="X" n="0014b20"/><lb ed="R061" n="0256a17"/>者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0014b2001" n="0014b2001"/><anchor xml:id="beg0014b2001" n="0014b2001"/>但<anchor xml:id="end0014b2001"/>空一緣。而三緣俱空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0014b2002" n="0014b2002"/><anchor xml:id="beg0014b2002" n="0014b2002"/>但<anchor xml:id="end0014b2002"/>常行不殺滅苦。而不
<lb ed="X" n="0014b21"/><lb ed="R061" n="0256a18"/>盜不婬亦如是滅苦也。而一切衆等者。卽苦中生
<lb ed="X" n="0014b22"/><lb ed="R061" n="0256b01"/>智義。言此菩薩如是滅苦。前倡後襲。自感動一切
<lb ed="X" n="0014b23"/><lb ed="R061" n="0256b02"/>衆生。亦不殺不盜不婬。滅諸苦惱。而發菩提心。生
<lb ed="X" n="0014b24"/><lb ed="R061" n="0256b03"/>一切智也。此上拔苦竟。於空見等者。言菩薩能于
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0014c" n="0014c"/>
<lb ed="X" n="0014c01"/><lb ed="R061" n="0256b04"/>眞空實相理中。照徹一切諸法。皆如實相。情與無
<lb ed="X" n="0014c02"/><lb ed="R061" n="0256b05"/>情。無一法而不具茲眞空實相。由迷而不悟。故于
<lb ed="X" n="0014c03"/><lb ed="R061" n="0256b06"/>衆生種子性分中。發生悲緣行道無量方便智心。
<lb ed="X" n="0014c04"/><lb ed="R061" n="0256b07"/>于父母兄弟姊妹六親六怨。若親若怨。下怨緣三
<lb ed="X" n="0014c05"/><lb ed="R061" n="0256b08"/>品之中與上三品樂智。上上品怨緣中與下下九
<lb ed="X" n="0014c06"/><lb ed="R061" n="0256b09"/>品得樂果。<name role="" type="person">城東老母</name>雖誓不見佛。而無害佛之心。
<lb ed="X" n="0014c07"/><lb ed="R061" n="0256b10"/>下怨緣也。見佛避入室中。四壁皆佛。以兩手遮眼。
<lb ed="X" n="0014c08"/><lb ed="R061" n="0256b11"/>十指皆佛。與上樂智也。調達推山壓佛。上怨緣也。
<lb ed="X" n="0014c09"/><lb ed="R061" n="0256b12"/>在地獄中如受三禪天樂。九品得樂果也。中品與
<lb ed="X" n="0014c10"/><lb ed="R061" n="0256b13"/>樂。不言而可知。此上與樂竟。空現時等者。言此悲
<lb ed="X" n="0014c11"/><lb ed="R061" n="0256b14"/>緣智道實相眞空顯現之時。自身離苦得樂。令他
<lb ed="X" n="0014c12"/><lb ed="R061" n="0256b15"/>一切衆生身俱亦離苦得樂。以平等一味慈樂果
<lb ed="X" n="0014c13"/><lb ed="R061" n="0256b16"/>與之。而令人人起拔苦與樂大悲心智也。此釋二
<lb ed="X" n="0014c14"/><lb ed="R061" n="0256b17"/>悲心位也。</p>
<lb ed="X" n="0014c15"/><lb ed="R061" n="0256b18"/><p xml:id="pX39p0014c1501">○第三喜心位</p>
<lb ed="X" n="0014c16"/><lb ed="R061" n="0257a01"/><p xml:id="pX39p0014c1601">喜卽喜無量心也。別經名無違逆行。謂常修善法
<lb ed="X" n="0014c17"/><lb ed="R061" n="0257a02"/>謙下恭敬故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014c18"/><lb ed="R061" n="0257a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0014c1801">若佛子。悅喜無生心時。種性體相道智。空空喜心。不
<lb ed="X" n="0014c19"/><lb ed="R061" n="0257a04"/>著我所。出沒三世因果無集。一切有入空觀行成。等
<lb ed="X" n="0014c20"/><lb ed="R061" n="0257a05"/>喜一切衆生。起空入道。捨惡知識。求善知識。示我好
<lb ed="X" n="0014c21"/><lb ed="R061" n="0257a06"/>道。使諸衆生。入佛法家法中。常起歡喜。入佛位中。復
<lb ed="X" n="0014c22"/><lb ed="R061" n="0257a07"/>是諸衆生入正信。捨邪見。背六道苦故喜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014c23"/><lb ed="R061" n="0257a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0014c2301">若佛子悅喜等者。悅是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c2301" n="0014c2301"/><anchor xml:id="beg0014c2301" n="0014c2301"/>己<anchor xml:id="end0014c2301"/>暢悅。喜是見人喜歡。
<lb ed="X" n="0014c24"/><lb ed="R061" n="0257a09"/>無生心者無相心也。無相卽是實相也。言當此喜
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R061" n="0257a10"/>時。種子性分本體相狀皆如實相。空無所有。渾圇
<lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R061" n="0257a11"/>是一個大空道理。空而又空的喜心也。不著等者。
<lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R061" n="0257a12"/>言我且空。誰爲我所而生執著。故曰不著我所也。
<lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R061" n="0257a13"/>菩薩此時或出或沒。于過去現在未來三世十方
<lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R061" n="0257a14"/>中。善因善果惡因惡果咸無有受。安有集者。識界
<lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R061" n="0257a15"/>色界欲界一切有入無所不空。三界衆生以執著
<lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R061" n="0257a16"/>故。不得此個空觀喜心。此菩薩以不著故。于一切
<lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R061" n="0257a17"/>處凡有所入。此空觀行不假用心而自成就也。等
<lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R061" n="0257a18"/>喜等者。言空觀旣成。于冤于親平等普度。廣化一
<lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R061" n="0257b01"/>切衆生。衆生不解起行空觀。而此菩薩示現起空。
<lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R061" n="0257b02"/>衆生不解入道。而此菩薩示現入道。衆生不解捨
<lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R061" n="0257b03"/>邪見惡知識。而此菩薩示現捨惡知識。衆生不解
<lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R061" n="0257b04"/>求眞善知識開示于我妙好正道。而此菩薩示現
<lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R061" n="0257b05"/>求善知識示我妙道者何。總欲使諸衆生入生佛
<lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R061" n="0257b06"/>法之家。不生邪外之家。入生佛法之法中。不生權
<lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R061" n="0257b07"/>小之法中也。常起等者。言不特如斯而<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a1601" n="0015a1601"/><anchor xml:id="beg0015a1601" n="0015a1601"/>已<anchor xml:id="end0015a1601"/>。菩薩無
<lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R061" n="0257b08"/>量悲心有甚休歇之處。故心心念念常起自喜喜
<lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R061" n="0257b09"/>人歡心。入諸佛位之中。上合諸佛同一慈力。復還
<lb ed="X" n="0015a19"/><lb ed="R061" n="0257b10"/>仍舊是和諸衆生一樣形儀。下合衆生同一瞻仰。
<lb ed="X" n="0015a20"/><lb ed="R061" n="0257b11"/>仍舊如同衆生皈三寶而入正信。脫樊籠而捨邪
<lb ed="X" n="0015a21"/><lb ed="R061" n="0257b12"/>見。違背六道諸苦而趣向四聖眞樂也。以是之故。
<lb ed="X" n="0015a22"/><lb ed="R061" n="0257b13"/>而菩薩心意滿足故生歡喜也。此三釋喜心位也。</p>
<lb ed="X" n="0015a23"/><lb ed="R061" n="0257b14"/><p xml:id="pX39p0015a2301">○第四捨心位</p>
<lb ed="X" n="0015a24"/><lb ed="R061" n="0257b15"/><p xml:id="pX39p0015a2401">捨卽捨無量行也。別經名無屈撓行。謂行大精進
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0015b" n="0015b"/>
<lb ed="X" n="0015b01"/><lb ed="R061" n="0257b16"/>行。能令一切得至究竟之涅槃故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015b02"/><lb ed="R061" n="0257b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0015b0201">若佛子。常生捨心。無造無相空法中如虗空。於善惡
<lb ed="X" n="0015b03"/><lb ed="R061" n="0257b18"/>有見無見。罪福二中。平等一照。非人非我所心。而自
<lb ed="X" n="0015b04"/><lb ed="R061" n="0258a01"/>他體性不可得爲大捨。及自身肉手足。男女國城。如
<lb ed="X" n="0015b05"/><lb ed="R061" n="0258a02"/>幻如化。水流燈<g ref="#CB08504">𦦨</g>。一切捨而無生心。常修其捨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015b06"/><lb ed="R061" n="0258a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0015b0601">若佛子常生等者。言此菩薩從無窮劫發心而行
<lb ed="X" n="0015b07"/><lb ed="R061" n="0258a04"/>捨行以利人。故云常生捨心也。無造卽無能造捨
<lb ed="X" n="0015b08"/><lb ed="R061" n="0258a05"/>之人。無相卽無所捨之法及受捨者。如是三輪體
<lb ed="X" n="0015b09"/><lb ed="R061" n="0258a06"/>空法中。究竟如虗空。空無所有也。旣能捨所捨皆
<lb ed="X" n="0015b10"/><lb ed="R061" n="0258a07"/>如虗空。則善惡之二因。有無之二見。罪福之二報。
<lb ed="X" n="0015b11"/><lb ed="R061" n="0258a08"/>于此二法之中。以平等慧觀一道照察之。亦究竟
<lb ed="X" n="0015b12"/><lb ed="R061" n="0258a09"/>如虗空。空無所有也。人相我相。我心我所心。而自
<lb ed="X" n="0015b13"/><lb ed="R061" n="0258a10"/>他之衆生相等。于其中間求其體性如針鋒許不
<lb ed="X" n="0015b14"/><lb ed="R061" n="0258a11"/>可得。亦究竟如虗空。空無所有也。如此生心。如此
<lb ed="X" n="0015b15"/><lb ed="R061" n="0258a12"/>觀照。方得名爲大捨也。卽我空義。及自身等者。至
<lb ed="X" n="0015b16"/><lb ed="R061" n="0258a13"/>于自<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b1601" n="0015b1601"/><anchor xml:id="beg0015b1601" n="0015b1601"/>己<anchor xml:id="end0015b1601"/>。內財寶之身肉手足。外財寶之國城男女。
<lb ed="X" n="0015b17"/><lb ed="R061" n="0258a14"/>以平等觀照之。皆如幻如化。無實體性。內外之財
<lb ed="X" n="0015b18"/><lb ed="R061" n="0258a15"/>不可得。如水流。如燈<g ref="#CB08504">𦦨</g>。無實體性。自他之財亦不
<lb ed="X" n="0015b19"/><lb ed="R061" n="0258a16"/>可得。故當一切捨也。卽法空義。而無生心者。無生
<lb ed="X" n="0015b20"/><lb ed="R061" n="0258a17"/>心卽無造無相三輪體空之實相心也。常修其捨
<lb ed="X" n="0015b21"/><lb ed="R061" n="0258a18"/>者。言此菩薩捨心廣大。永遠而無懈歇也。此釋四
<lb ed="X" n="0015b22"/><lb ed="R061" n="0258b01"/>捨心位也。</p>
<lb ed="X" n="0015b23"/><lb ed="R061" n="0258b02"/><p xml:id="pX39p0015b2301">○第五施心位</p>
<lb ed="X" n="0015b24"/><lb ed="R061" n="0258b03"/><p xml:id="pX39p0015b2401">施卽施攝法也。別經名無癡亂行。謂不爲無明之
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0015c" n="0015c"/>
<lb ed="X" n="0015c01"/><lb ed="R061" n="0258b04"/>所失亂故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015c02"/><lb ed="R061" n="0258b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0015c0201">若佛子。能以施心被一切衆生。身施口施意施財施
<lb ed="X" n="0015c03"/><lb ed="R061" n="0258b06"/>法施敎導一切衆生。內身外身國城男女田宅皆如
<lb ed="X" n="0015c04"/><lb ed="R061" n="0258b07"/>如相。乃至無念財物。受者施者。亦內亦外。無合無散。
<lb ed="X" n="0015c05"/><lb ed="R061" n="0258b08"/>無心行化。達理達施。一切相現在行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015c06"/><lb ed="R061" n="0258b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0015c0601">若佛子能以施等者。能以施心卽能被之心敎。被
<lb ed="X" n="0015c07"/><lb ed="R061" n="0258b10"/>一切衆生卽所被之心機。身施卽以身擔荷執勞
<lb ed="X" n="0015c08"/><lb ed="R061" n="0258b11"/>負役。乃至捨頭目髓腦身肉手足。口施卽口無雌
<lb ed="X" n="0015c09"/><lb ed="R061" n="0258b12"/>黃。出言善熟。乃至歡喜讚歎。說誠實語。意施卽心
<lb ed="X" n="0015c10"/><lb ed="R061" n="0258b13"/>無嗔恨貪痴嫉妬。乃至常懷恭敬。現柔和相。財施
<lb ed="X" n="0015c11"/><lb ed="R061" n="0258b14"/>卽國城妻子珍寶田宅資生業等。法施卽權實方
<lb ed="X" n="0015c12"/><lb ed="R061" n="0258b15"/>便大小諸乘因緣譬喩。敎化引導一切慳悋衆生。
<lb ed="X" n="0015c13"/><lb ed="R061" n="0258b16"/>令其達法達施。知內身五蘊外身四大七寶國城
<lb ed="X" n="0015c14"/><lb ed="R061" n="0258b17"/>男女田宅等物。當體全空。咸如如相。無法可施。乃
<lb ed="X" n="0015c15"/><lb ed="R061" n="0258b18"/>至無財物可念。無受施之人。無施財之我。三輪空
<lb ed="X" n="0015c16"/><lb ed="R061" n="0259a01"/>相亦皆如如。亦內之六根。亦外之六塵。無因緣可
<lb ed="X" n="0015c17"/><lb ed="R061" n="0259a02"/>生可合。無因緣可滅可散。無心行可行。無衆生可
<lb ed="X" n="0015c18"/><lb ed="R061" n="0259a03"/>化。無心可行名爲達理。無生可化名爲達施。旣能
<lb ed="X" n="0015c19"/><lb ed="R061" n="0259a04"/>達理。又能達施。何妨一切內施外施現在前行而
<lb ed="X" n="0015c20"/><lb ed="R061" n="0259a05"/>決無留礙也。此釋五施心位也。</p>
<lb ed="X" n="0015c21"/><lb ed="R061" n="0259a06"/><p xml:id="pX39p0015c2101">○第六好語心位</p>
<lb ed="X" n="0015c22"/><lb ed="R061" n="0259a07"/><p xml:id="pX39p0015c2201">好語卽愛語攝法也。別經名善現行。謂生生常于
<lb ed="X" n="0015c23"/><lb ed="R061" n="0259a08"/>佛國土中生故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015c24"/><lb ed="R061" n="0259a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0015c2401">若佛子。入體性愛語三昧。第一義諦法語義。一切實
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R061" n="0259a10"/>語言。皆順一語。調和一切衆生心。無嗔無諍。一切法
<lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R061" n="0259a11"/>空智無緣。常生愛心。行順佛意。亦順一切他人。以聖
<lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R061" n="0259a12"/>法語敎諸衆生。常行如心。發起善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R061" n="0259a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0016a0401">若佛子入體性等者。愛語乃是極慈極悲。至親至
<lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R061" n="0259a14"/>切。叮寧敎誡。和順語也。言此柔軟好語非凡小情
<lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R061" n="0259a15"/>見偏執之語。乃卽依從如來體性愛語三昧正定
<lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R061" n="0259a16"/>所生語也。如來有五語。一眞語。二實語。三如語。四
<lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R061" n="0259a17"/>不誑語。五不異語。此文雖三。中該備五義。諦法語
<lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R061" n="0259a18"/>卽眞語。一切實語統不誑語。皆順一語卽如語不
<lb ed="X" n="0016a10"/><lb ed="R061" n="0259b01"/>異語也。言此佛子旣以第一義諦而生語言。凡發
<lb ed="X" n="0016a11"/><lb ed="R061" n="0259b02"/>示言詞無不眞實。而必不欺不誑。皆順一語。終不
<lb ed="X" n="0016a12"/><lb ed="R061" n="0259b03"/>二語。人能恒修此五語爲因。當感如來廣長舌果
<lb ed="X" n="0016a13"/><lb ed="R061" n="0259b04"/>也。調和等者。調和卽上諸語爲能調。一切衆生心
<lb ed="X" n="0016a14"/><lb ed="R061" n="0259b05"/>爲所調。無瞋卽意和。無諍卽言和。衆生多種。心口
<lb ed="X" n="0016a15"/><lb ed="R061" n="0259b06"/>多別。此菩薩難調能調。皆使意言平和。而無瞋無
<lb ed="X" n="0016a16"/><lb ed="R061" n="0259b07"/>諍也。一切法空等者。言此菩薩恒以第一義諦。照
<lb ed="X" n="0016a17"/><lb ed="R061" n="0259b08"/>了諸法皆空。此個空智。充遍情與無情一切諸法。
<lb ed="X" n="0016a18"/><lb ed="R061" n="0259b09"/>而不假誘進之。無緣大慈亦遍一切諸法。雖此空
<lb ed="X" n="0016a19"/><lb ed="R061" n="0259b10"/>智無緣。而菩薩恒順衆生。調護保愛衆生之心。無
<lb ed="X" n="0016a20"/><lb ed="R061" n="0259b11"/>時暫憩。凡其所行。上合三世諸佛之心。同一慈力。
<lb ed="X" n="0016a21"/><lb ed="R061" n="0259b12"/>亦下合一切衆生之心。同一悲仰也。以聖法等者。
<lb ed="X" n="0016a22"/><lb ed="R061" n="0259b13"/>言此菩薩敎導衆生。別無他法。惟以聖諦第一義
<lb ed="X" n="0016a23"/><lb ed="R061" n="0259b14"/>法語竝五語。誡誨調攝一切衆生。常行如心。俾無
<lb ed="X" n="0016a24"/><lb ed="R061" n="0259b15"/>嗔諍。開發生起一切善根。永爲菩提道種也。此六
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0016b" n="0016b"/>
<lb ed="X" n="0016b01"/><lb ed="R061" n="0259b16"/>釋好語心也。</p>
<lb ed="X" n="0016b02"/><lb ed="R061" n="0259b17"/><p xml:id="pX39p0016b0201">○第七益心位</p>
<lb ed="X" n="0016b03"/><lb ed="R061" n="0259b18"/><p xml:id="pX39p0016b0301">益卽利行攝也。別經名無著行行。謂於我我所一
<lb ed="X" n="0016b04"/><lb ed="R061" n="0260a01"/>切皆空故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016b05"/><lb ed="R061" n="0260a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0016b0501">若佛子。利益心時。以實智體性。廣行智道。集一切明
<lb ed="X" n="0016b06"/><lb ed="R061" n="0260a03"/><g ref="#CB08504">𦦨</g>法門。集觀行七財。前人得利益故。受身命而入利
<lb ed="X" n="0016b07"/><lb ed="R061" n="0260a04"/>益三昧。現一切身。一切口。一切意。而震動大世界。一
<lb ed="X" n="0016b08"/><lb ed="R061" n="0260a05"/>切所爲所作。他人入法種空種道種中。得益得樂。現
<lb ed="X" n="0016b09"/><lb ed="R061" n="0260a06"/>形六道。無量苦惱之事。不以爲患。但益人爲利。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016b10"/><lb ed="R061" n="0260a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0016b1001">若佛子利益等者。實智卽自證本有如如智。體性
<lb ed="X" n="0016b11"/><lb ed="R061" n="0260a08"/>卽此智本體性分。智道卽利生之權智也。言若佛
<lb ed="X" n="0016b12"/><lb ed="R061" n="0260a09"/>子行此利行攝時。必依本有實智體性。方能廣行
<lb ed="X" n="0016b13"/><lb ed="R061" n="0260a10"/>智道之權智也。集一切等者。卽廣行智道義。明<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0016b14"/><lb ed="R061" n="0260a11"/>法門卽是種種智慧因緣譬喩無量方便法門。所
<lb ed="X" n="0016b15"/><lb ed="R061" n="0260a12"/>謂開方便門示眞實相者此也。觀行卽空假中之
<lb ed="X" n="0016b16"/><lb ed="R061" n="0260a13"/>三觀行。七財卽信戒聞捨慧慚愧之七財。如是一
<lb ed="X" n="0016b17"/><lb ed="R061" n="0260a14"/>切智道皆廣行而所當集者也。前人得利等者。言
<lb ed="X" n="0016b18"/><lb ed="R061" n="0260a15"/>當現前行益之人。以得此一切智道利益故。始能
<lb ed="X" n="0016b19"/><lb ed="R061" n="0260a16"/>和光同塵。示受衆生一般四大五蘊身命。而入茲
<lb ed="X" n="0016b20"/><lb ed="R061" n="0260a17"/>利益。正定三昧示現一切神通身輪。一切敎誡口
<lb ed="X" n="0016b21"/><lb ed="R061" n="0260a18"/>輪。一切記心意輪。饒益一切衆生。使未發心者令
<lb ed="X" n="0016b22"/><lb ed="R061" n="0260b01"/>其發心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2201" n="0016b2201"/><anchor xml:id="beg0016b2201" n="0016b2201"/>已<anchor xml:id="end0016b2201"/>發心者令其增長。由此三輪神用故。三
<lb ed="X" n="0016b23"/><lb ed="R061" n="0260b02"/>千大千世界六反震動也。六種震動。卽動起涌震
<lb ed="X" n="0016b24"/><lb ed="R061" n="0260b03"/>吼擊是也。一切所爲等者。言凡是一切所施爲一
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0016c" n="0016c"/>
<lb ed="X" n="0016c01"/><lb ed="R061" n="0260b04"/>切所作用。咸使他人入此觀行。七財法種中明<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0016c02"/><lb ed="R061" n="0260b05"/>法門。空種中廣行智道。道種中得大利益得大安
<lb ed="X" n="0016c03"/><lb ed="R061" n="0260b06"/>樂也。現形等者。言上現身口意。不知是何等身形。
<lb ed="X" n="0016c04"/><lb ed="R061" n="0260b07"/>又于何處示現。謂卽于天道人道阿修羅道餓鬼
<lb ed="X" n="0016c05"/><lb ed="R061" n="0260b08"/>道地獄道畜生道。一一示現如是等形也。天道有
<lb ed="X" n="0016c06"/><lb ed="R061" n="0260b09"/>五衰相現苦惱事。人間有生老病死苦惱事。修羅
<lb ed="X" n="0016c07"/><lb ed="R061" n="0260b10"/>有嗔心諍鬬苦惱事。地獄有寒酸楚痛苦惱事。鬼
<lb ed="X" n="0016c08"/><lb ed="R061" n="0260b11"/>神有沉幽愁歎苦惱事。鳥獸有懷獝狘悲苦惱事。
<lb ed="X" n="0016c09"/><lb ed="R061" n="0260b12"/>故云無量苦惱事。不以爲患者。言此菩薩隱聖顯
<lb ed="X" n="0016c10"/><lb ed="R061" n="0260b13"/>凡。屈尊就卑。得得要如此。以好事與他人。令他得
<lb ed="X" n="0016c11"/><lb ed="R061" n="0260b14"/>益得樂。以苦事自向<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c1101" n="0016c1101"/><anchor xml:id="beg0016c1101" n="0016c1101"/>己<anchor xml:id="end0016c1101"/>。不以爲患。但專饒益他人。
<lb ed="X" n="0016c12"/><lb ed="R061" n="0260b15"/>以爲利益耳。此釋七益心位也。</p>
<lb ed="X" n="0016c13"/><lb ed="R061" n="0260b16"/><p xml:id="pX39p0016c1301">○第八同心位</p>
<lb ed="X" n="0016c14"/><lb ed="R061" n="0260b17"/><p xml:id="pX39p0016c1401">同卽同事攝也。別經名難得行。謂成就難得善根
<lb ed="X" n="0016c15"/><lb ed="R061" n="0260b18"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016c16"/><lb ed="R061" n="0261a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0016c1601">若佛子。以道性智。同空無生法中。以無我智。同生無
<lb ed="X" n="0016c17"/><lb ed="R061" n="0261a02"/>二。空同源境。諸法如相。常生常住常滅世法相續。流
<lb ed="X" n="0016c18"/><lb ed="R061" n="0261a03"/>轉無量。而能現無量形身色心等業。入諸六道。一切
<lb ed="X" n="0016c19"/><lb ed="R061" n="0261a04"/>事同。空同無生。我同無物。而分身散形故。入同法三
<lb ed="X" n="0016c20"/><lb ed="R061" n="0261a05"/>昧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016c21"/><lb ed="R061" n="0261a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0016c2101">若佛子以道等者。以用也。道覺也。佛也。道性覺性
<lb ed="X" n="0016c22"/><lb ed="R061" n="0261a07"/>佛性一也。此智有名無相。故可同入空無生法理
<lb ed="X" n="0016c23"/><lb ed="R061" n="0261a08"/>中也。言菩薩善用此智。契同此理。理智圓融。具淸
<lb ed="X" n="0016c24"/><lb ed="R061" n="0261a09"/>淨身也。以無我等者。無我智卽是寂滅智。衆生執
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="X" n="0017a01"/><lb ed="R061" n="0261a10"/>認四大五蘊以爲實我。輪迴諸趣。此菩薩以寂滅
<lb ed="X" n="0017a02"/><lb ed="R061" n="0261a11"/>智照。契此有生之軀。四大非有。五蘊本空。無滅無
<lb ed="X" n="0017a03"/><lb ed="R061" n="0261a12"/>生。生滅不二。卽具圓滿身也。空同等者。言道性空
<lb ed="X" n="0017a04"/><lb ed="R061" n="0261a13"/>無生空無我空生空。則萬派一源。千差一境矣。更
<lb ed="X" n="0017a05"/><lb ed="R061" n="0261a14"/>有何法而不如哉。此世出世間諸法旣如如相。則
<lb ed="X" n="0017a06"/><lb ed="R061" n="0261a15"/>具千百億化身也。常生等者。言四空旣明。三身圓
<lb ed="X" n="0017a07"/><lb ed="R061" n="0261a16"/>顯。何妨生常同生。住常同住。滅常同滅耶。世法相
<lb ed="X" n="0017a08"/><lb ed="R061" n="0261a17"/>續等者。言雖同世諦法中。生生相續。流浪輪轉。無
<lb ed="X" n="0017a09"/><lb ed="R061" n="0261a18"/>窮無盡。而此菩薩亦于其中。能現無窮無盡形狀
<lb ed="X" n="0017a10"/><lb ed="R061" n="0261b01"/>身體色相心行等業。入諸六道。在天同天。在人同
<lb ed="X" n="0017a11"/><lb ed="R061" n="0261b02"/>人。乃至在畜同畜。應以此身得度者。卽現此身而
<lb ed="X" n="0017a12"/><lb ed="R061" n="0261b03"/>爲說法。一切事同者何也。爲空同無生而理如。我
<lb ed="X" n="0017a13"/><lb ed="R061" n="0261b04"/>同無物而法如也。理如則其身雖分。而未嘗分。法
<lb ed="X" n="0017a14"/><lb ed="R061" n="0261b05"/>如則其形雖散。而未嘗散也。以何緣故。而能顯如
<lb ed="X" n="0017a15"/><lb ed="R061" n="0261b06"/>是神通。作大佛事耶。葢入同法三昧故。而能作是
<lb ed="X" n="0017a16"/><lb ed="R061" n="0261b07"/>大佛事也。此釋同心位也。</p>
<lb ed="X" n="0017a17"/><lb ed="R061" n="0261b08"/><p xml:id="pX39p0017a1701">○第九定心位</p>
<lb ed="X" n="0017a18"/><lb ed="R061" n="0261b09"/><p xml:id="pX39p0017a1801">定卽勝定行也。別經名善法行。謂乃說法授人成
<lb ed="X" n="0017a19"/><lb ed="R061" n="0261b10"/>佛之軌則故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017a20"/><lb ed="R061" n="0261b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0017a2001">若佛子。復從定心。觀慧證空。心心諍緣。於我所法。識
<lb ed="X" n="0017a21"/><lb ed="R061" n="0261b12"/>界色界中而不動轉。逆順出沒。故常入百三昧十禪
<lb ed="X" n="0017a22"/><lb ed="R061" n="0261b13"/>支。以一念智。作是見。一切我人。若內若外。衆生種子。
<lb ed="X" n="0017a23"/><lb ed="R061" n="0261b14"/>皆無合散。集成起作而不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017a24"/><lb ed="R061" n="0261b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0017a2401">若佛子復從等者。言此佛子復從自<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a2401" n="0017a2401"/><anchor xml:id="beg0017a2401" n="0017a2401"/>己<anchor xml:id="end0017a2401"/>大寂定心
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0017b" n="0017b"/>
<lb ed="X" n="0017b01"/><lb ed="R061" n="0261b16"/>中。自觀本有妙慧。自證本有眞空。心心相續。唯靜
<lb ed="X" n="0017b02"/><lb ed="R061" n="0261b17"/>是緣。于我所法。唯見空相。識界色界等者。識界卽
<lb ed="X" n="0017b03"/><lb ed="R061" n="0261b18"/>四空天。色界卽四禪天。此先從識界色界。而不言
<lb ed="X" n="0017b04"/><lb ed="R061" n="0262a01"/>欲界者何。此位菩薩久修梵行。證法界身。從法界
<lb ed="X" n="0017b05"/><lb ed="R061" n="0262a02"/>來。全體全界俱皆空相。故入識界四空色界四禪。
<lb ed="X" n="0017b06"/><lb ed="R061" n="0262a03"/>而不動搖不轉變也。逆順等者。菩薩從三界外沒。
<lb ed="X" n="0017b07"/><lb ed="R061" n="0262a04"/>自非非想出。從非非想沒。自無所有出。從無所有
<lb ed="X" n="0017b08"/><lb ed="R061" n="0262a05"/>沒。乃至自初禪出。爲順。此自三界外而入三界內
<lb ed="X" n="0017b09"/><lb ed="R061" n="0262a06"/>也。從初禪沒。自二禪出。二禪沒。乃至非非想出。爲
<lb ed="X" n="0017b10"/><lb ed="R061" n="0262a07"/>逆。此自內而外也。以菩薩法身觀。自上而下爲順。
<lb ed="X" n="0017b11"/><lb ed="R061" n="0262a08"/>以欲界衆生分段身觀。自下而上亦順也。此言菩
<lb ed="X" n="0017b12"/><lb ed="R061" n="0262a09"/>薩心心靜緣之益。出沒自在。逆行順行。天莫測也。
<lb ed="X" n="0017b13"/><lb ed="R061" n="0262a10"/>以此之故。常心心入大寂定百八三昧中。在識界
<lb ed="X" n="0017b14"/><lb ed="R061" n="0262a11"/>而不動搖。常心心入十禪支內。在色界而不轉變
<lb ed="X" n="0017b15"/><lb ed="R061" n="0262a12"/>也。以一念等者。言以一念相應智慧。起見照徹欲
<lb ed="X" n="0017b16"/><lb ed="R061" n="0262a13"/>界一切我人。若內根若外塵。衆生識性無明種子。
<lb ed="X" n="0017b17"/><lb ed="R061" n="0262a14"/>無不了了明明。皆無生合無滅。散無集。收無成。懷
<lb ed="X" n="0017b18"/><lb ed="R061" n="0262a15"/>無起。止無造。作一切皆空。如幻如化而不可得。亦
<lb ed="X" n="0017b19"/><lb ed="R061" n="0262a16"/>不動搖不轉變也。十禪支卽覺觀喜樂定靜捨念
<lb ed="X" n="0017b20"/><lb ed="R061" n="0262a17"/>慧不苦不樂也。此釋定心位也。</p>
<lb ed="X" n="0017b21"/><lb ed="R061" n="0262a18"/><p xml:id="pX39p0017b2101">○第十慧心位</p>
<lb ed="X" n="0017b22"/><lb ed="R061" n="0262b01"/><p xml:id="pX39p0017b2201">慧卽勝慧行也。別經名眞實行。謂二諦非如亦非
<lb ed="X" n="0017b23"/><lb ed="R061" n="0262b02"/>非相故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017b24"/><lb ed="R061" n="0262b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0017b2401">若佛子。作慧見心。觀諸邪見結患等縛。無決定體性。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0017c" n="0017c"/>
<lb ed="X" n="0017c01"/><lb ed="R061" n="0262b04"/>順忍空同故。非陰非界非入。非衆生。非一我。非因果。
<lb ed="X" n="0017c02"/><lb ed="R061" n="0262b05"/>非三世法。慧性起。光光一<g ref="#CB08504">𦦨</g>。明明見。虗無受。其慧方
<lb ed="X" n="0017c03"/><lb ed="R061" n="0262b06"/>便。生長養心。是心。入起空空道。發無生心。上千海眼
<lb ed="X" n="0017c04"/><lb ed="R061" n="0262b07"/>王品。<anchor xml:id="nkr_note_add_0017c0401" n="0017c0401"/><anchor xml:id="beg0017c0401" n="0017c0401"/>已<anchor xml:id="end0017c0401"/>說心百法明門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017c05"/><lb ed="R061" n="0262b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0017c0501">若佛子作慧等者。作起也。言佛子起此慧見。能照
<lb ed="X" n="0017c06"/><lb ed="R061" n="0262b09"/>觀智。以觀諸邪見結患等縛。而破其所惑也。此菩
<lb ed="X" n="0017c07"/><lb ed="R061" n="0262b10"/>薩于諸魔外執。常執斷六十二諸邪見十使八難
<lb ed="X" n="0017c08"/><lb ed="R061" n="0262b11"/>諸結患。一一照破。如空華。如水月。無決定體性。何
<lb ed="X" n="0017c09"/><lb ed="R061" n="0262b12"/>以故。以順忍觀慧照之。與虗空同體故也。旣空同
<lb ed="X" n="0017c10"/><lb ed="R061" n="0262b13"/>故。則五蘊空而非陰。根塵識空而非界。六根六塵
<lb ed="X" n="0017c11"/><lb ed="R061" n="0262b14"/>空而非入。衆生空而非衆生。一我空而非一我。罪
<lb ed="X" n="0017c12"/><lb ed="R061" n="0262b15"/>福空而非因果。過現未空而非三世。法法頭頭純
<lb ed="X" n="0017c13"/><lb ed="R061" n="0262b16"/>一法慧空性相續。而起陰光界光法慧性光一<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0017c14"/><lb ed="R061" n="0262b17"/>通徹。陰明界明法慧性明朗見無疑。陰虗界虗法
<lb ed="X" n="0017c15"/><lb ed="R061" n="0262b18"/>慧性虗而無能受所受也。其慧等者。言其慧觀中
<lb ed="X" n="0017c16"/><lb ed="R061" n="0263a01"/>種種巧妙方便。生長養心。成就慧身。不由他悟故
<lb ed="X" n="0017c17"/><lb ed="R061" n="0263a02"/>也。是心等者。心卽長養心。入卽證入。起卽發起。空
<lb ed="X" n="0017c18"/><lb ed="R061" n="0263a03"/>空卽是所證人空法空二空眞理。道卽中道。言是
<lb ed="X" n="0017c19"/><lb ed="R061" n="0263a04"/>長養心證入發起二空慧。見中道義中。惟發此無
<lb ed="X" n="0017c20"/><lb ed="R061" n="0263a05"/>生心。任駕慈航。普運衆生。咸登般若彼岸故也。上
<lb ed="X" n="0017c21"/><lb ed="R061" n="0263a06"/>千海眼王品中<anchor xml:id="nkr_note_add_0017c2101" n="0017c2101"/><anchor xml:id="beg0017c2101" n="0017c2101"/>已<anchor xml:id="end0017c2101"/>說此十心百法明門。一一廣明
<lb ed="X" n="0017c22"/><lb ed="R061" n="0263a07"/>其義。此釋十慧心位也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017c23"/><lb ed="R061" n="0263a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0017c2301"><name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先言。金剛種子有十心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017c24"/><lb ed="R061" n="0263a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0017c2401">此本源佛吿當機千釋迦化佛。誡其當詳審而聽
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="X" n="0018a01"/><lb ed="R061" n="0263a10"/>許詳說金剛義也。汝先言者。乃牒問其詞。金剛種
<lb ed="X" n="0018a02"/><lb ed="R061" n="0263a11"/>子有十心者。許細分其義。有如是問。必有如是答
<lb ed="X" n="0018a03"/><lb ed="R061" n="0263a12"/>也。別經名十回向。回卽迴轉。向卽趣向。謂起大悲
<lb ed="X" n="0018a04"/><lb ed="R061" n="0263a13"/>心。度諸有情。迴轉十住十行善法。向于三處。一眞
<lb ed="X" n="0018a05"/><lb ed="R061" n="0263a14"/>如實際。是所證。二無上菩提。是所求。三一切衆生。
<lb ed="X" n="0018a06"/><lb ed="R061" n="0263a15"/>是所度。以能迴之心及所迴善行。向彼萬類。圓滿
<lb ed="X" n="0018a07"/><lb ed="R061" n="0263a16"/>梵行。等入法界也。此三明十向義二。初總標牒問。
<lb ed="X" n="0018a08"/><lb ed="R061" n="0263a17"/>二別解其義。此總標牒問也。下別解其義有十。</p>
<lb ed="X" n="0018a09"/><lb ed="R061" n="0263a18"/><p xml:id="pX39p0018a0901">○第一信心位</p>
<lb ed="X" n="0018a10"/><lb ed="R061" n="0263b01"/><p xml:id="pX39p0018a1001">信卽信心回向也。別經名救護衆生離衆生相回
<lb ed="X" n="0018a11"/><lb ed="R061" n="0263b02"/>向。謂以前所修證十行神通化度衆生。而無能度
<lb ed="X" n="0018a12"/><lb ed="R061" n="0263b03"/>之相所度之生。度而無度故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0018a13"/><lb ed="R061" n="0263b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0018a1301">若佛子。信者。一切行以信爲首。衆德根本。不起外道
<lb ed="X" n="0018a14"/><lb ed="R061" n="0263b05"/>邪見心。諸見名著。結有造業必不受。入空無爲法中。
<lb ed="X" n="0018a15"/><lb ed="R061" n="0263b06"/>三相無無。無生無生。無住住。無滅滅。無有一切法空。
<lb ed="X" n="0018a16"/><lb ed="R061" n="0263b07"/>世諦第一義諦智盡。滅異空。色空。細心心空。細心心
<lb ed="X" n="0018a17"/><lb ed="R061" n="0263b08"/>心空故。信信寂滅無體性。和合亦無依。然主者我人
<lb ed="X" n="0018a18"/><lb ed="R061" n="0263b09"/>名用。三界假我。我無得集相故。名無相信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0018a19"/><lb ed="R061" n="0263b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0018a1901">若佛子標人。信者標法也。一切行卽十住乃至妙
<lb ed="X" n="0018a20"/><lb ed="R061" n="0263b11"/>覺諸萬行。以信爲首等者。信卽正信。言此正信不
<lb ed="X" n="0018a21"/><lb ed="R061" n="0263b12"/>特十金剛中爲當先第一。自十信始。<anchor xml:id="nkr_note_add_0018a2101" n="0018a2101"/><anchor xml:id="beg0018a2101" n="0018a2101"/>已<anchor xml:id="end0018a2101"/>剋萬行之
<lb ed="X" n="0018a22"/><lb ed="R061" n="0263b13"/>先爲第一。所以道信爲道源功德母。長養一切諸
<lb ed="X" n="0018a23"/><lb ed="R061" n="0263b14"/>善根。一切菩薩智慧花果皆從此正信中出。故云
<lb ed="X" n="0018a24"/><lb ed="R061" n="0263b15"/>一切行以信爲首衆德根本也。不起至不受。正表
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0018b" n="0018b"/>
<lb ed="X" n="0018b01"/><lb ed="R061" n="0263b16"/>其信之正處。邪豈能勝正哉。一切九十六種外道
<lb ed="X" n="0018b02"/><lb ed="R061" n="0263b17"/>六十二邪見種種等心。諸見諸名。諸著諸有。諸造
<lb ed="X" n="0018b03"/><lb ed="R061" n="0263b18"/>諸業。亦畢竟不受。如揚塵順風焉耳矣。入空等者。
<lb ed="X" n="0018b04"/><lb ed="R061" n="0264a01"/>以不起不受故一切法空。以一切法空故始能證
<lb ed="X" n="0018b05"/><lb ed="R061" n="0264a02"/>入。此空無爲法中此空卽眞空。無爲法卽空理。入
<lb ed="X" n="0018b06"/><lb ed="R061" n="0264a03"/>者證入眞空無爲空理。之中也。三相至一切法空
<lb ed="X" n="0018b07"/><lb ed="R061" n="0264a04"/>正表正信空理。三相卽生相住相滅相。無無者。因
<lb ed="X" n="0018b08"/><lb ed="R061" n="0264a05"/>正信堅實得入空無爲法中。則此三相亦空無有。
<lb ed="X" n="0018b09"/><lb ed="R061" n="0264a06"/>無有亦無有。故云無無也。無生下極言無無之理。
<lb ed="X" n="0018b10"/><lb ed="R061" n="0264a07"/>上無生。是言空盡世間情與無情一切法之空理
<lb ed="X" n="0018b11"/><lb ed="R061" n="0264a08"/>無生。下無生。是言能入空無生空理之觀智亦當
<lb ed="X" n="0018b12"/><lb ed="R061" n="0264a09"/>無生。故云無生無生也。無住住無滅滅之正信觀
<lb ed="X" n="0018b13"/><lb ed="R061" n="0264a10"/>智亦復如是。一生住滅法旣無無。則或百或千以
<lb ed="X" n="0018b14"/><lb ed="R061" n="0264a11"/>及一切。何法不無無耶。無有一切法空者。言一切
<lb ed="X" n="0018b15"/><lb ed="R061" n="0264a12"/>法空亦無有也。此竭盡無餘之義。世諦等者。世諦
<lb ed="X" n="0018b16"/><lb ed="R061" n="0264a13"/>卽俗諦世間法也。第一義諦卽眞諦出世間法也。
<lb ed="X" n="0018b17"/><lb ed="R061" n="0264a14"/>言俗諦眞諦世出世間觀智。到此亦竭盡無餘矣。
<lb ed="X" n="0018b18"/><lb ed="R061" n="0264a15"/>滅異空者。卽滅欲界諸見及諸業之麤惑空也。色
<lb ed="X" n="0018b19"/><lb ed="R061" n="0264a16"/>空者。卽滅色界無生生無住住無滅滅之細惑空
<lb ed="X" n="0018b20"/><lb ed="R061" n="0264a17"/>也。細心心空者。卽滅識界無有一切法空。世諦智
<lb ed="X" n="0018b21"/><lb ed="R061" n="0264a18"/>盡。眞諦智盡。理障盡。智障盡之塵沙細惑空也。因
<lb ed="X" n="0018b22"/><lb ed="R061" n="0264b01"/>此細惑。心心空之。心亦復空故。則此能信之心智。
<lb ed="X" n="0018b23"/><lb ed="R061" n="0264b02"/>及所信之理境。不假銷除而自寂滅。本體性分亦
<lb ed="X" n="0018b24"/><lb ed="R061" n="0264b03"/>寂滅無有也。以無體性故。誰爲能信。誰爲所信。誰
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0018c" n="0018c"/>
<lb ed="X" n="0018c01"/><lb ed="R061" n="0264b04"/>和誰合。以相依倚耶。然而三界中凡立主宰者。有
<lb ed="X" n="0018c02"/><lb ed="R061" n="0264b05"/>我有人。有名有用。皆是三界中假我假人。假名假
<lb ed="X" n="0018c03"/><lb ed="R061" n="0264b06"/>用也。于我中求得求集求相。了不可得。人中名中
<lb ed="X" n="0018c04"/><lb ed="R061" n="0264b07"/>用中又有得集相可得歟。如此則方名爲無體相
<lb ed="X" n="0018c05"/><lb ed="R061" n="0264b08"/>之正信也。此釋初信心位也。</p>
<lb ed="X" n="0018c06"/><lb ed="R061" n="0264b09"/><p xml:id="pX39p0018c0601">○第二念心位</p>
<lb ed="X" n="0018c07"/><lb ed="R061" n="0264b10"/><p xml:id="pX39p0018c0701">念卽念心回向也。別經名不壞回向。謂離衆生相。
<lb ed="X" n="0018c08"/><lb ed="R061" n="0264b11"/>是可壞。壞其可壞。遠離諸離。名不壞回向也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0018c09"/><lb ed="R061" n="0264b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0018c0901">若佛子。作念。六念。常覺乃至常施。第一義諦空。無著
<lb ed="X" n="0018c10"/><lb ed="R061" n="0264b13"/>無解。生住滅相。不動不到去來。而於諸業受者。一合
<lb ed="X" n="0018c11"/><lb ed="R061" n="0264b14"/>相迴向。入法界智。慧慧相乘。乘乘寂滅。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>無常。光
<lb ed="X" n="0018c12"/><lb ed="R061" n="0264b15"/>光無無。生生不起。轉易空道。變前轉後。變轉化化。化
<lb ed="X" n="0018c13"/><lb ed="R061" n="0264b16"/>轉轉變。同時同住。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>一相。生滅一時。<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c1301" n="0018c1301"/><anchor xml:id="beg0018c1301" n="0018c1301"/>已<anchor xml:id="end0018c1301"/>變。未變。變
<lb ed="X" n="0018c14"/><lb ed="R061" n="0264b17"/>變。化亦得一。受亦如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0018c15"/><lb ed="R061" n="0264b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0018c1501">若佛子作念等者。念明記不忘也。言若當位佛子
<lb ed="X" n="0018c16"/><lb ed="R061" n="0265a01"/>作念時。作何等念。謂作六種念耳。何爲六念。一念
<lb ed="X" n="0018c17"/><lb ed="R061" n="0265a02"/>佛。常覺卽念佛也。二念法。三念僧。四念戒。五念天。
<lb ed="X" n="0018c18"/><lb ed="R061" n="0265a03"/>六念施。乃至略中四念。此但兩頭常施。卽念施也。
<lb ed="X" n="0018c19"/><lb ed="R061" n="0265a04"/>常念第一義諦中道空理。不見有凡法可縛。故無
<lb ed="X" n="0018c20"/><lb ed="R061" n="0265a05"/>著。不見有聖解可解。故無解。旣無著無解。則雖生
<lb ed="X" n="0018c21"/><lb ed="R061" n="0265a06"/>而無生相。雖住而無住相。雖滅而無滅相。旣無三
<lb ed="X" n="0018c22"/><lb ed="R061" n="0265a07"/>相。誰當動到去來。旣不動不到無去無來。而于諸
<lb ed="X" n="0018c23"/><lb ed="R061" n="0265a08"/>業。受者滙合。融通而爲一合相。回向證入法界空
<lb ed="X" n="0018c24"/><lb ed="R061" n="0265a09"/>智理中也。慧慧相乘者。上慧卽常念第一義諦破
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0019a" n="0019a"/>
<lb ed="X" n="0019a01"/><lb ed="R061" n="0265a10"/>俗之眞慧。下慧卽起空證入法界之理慧。乘卽輪
<lb ed="X" n="0019a02"/><lb ed="R061" n="0265a11"/>乘之義。言此眞慧理慧念念度生入法界。如輪乘
<lb ed="X" n="0019a03"/><lb ed="R061" n="0265a12"/>之無止也。乘乘寂滅者。上乘卽常念第一義諦度
<lb ed="X" n="0019a04"/><lb ed="R061" n="0265a13"/>俗之眞乘。下乘卽起空度衆生證入法界之理乘。
<lb ed="X" n="0019a05"/><lb ed="R061" n="0265a14"/>寂滅卽不動不到無去無來之義。言此眞乘理乘
<lb ed="X" n="0019a06"/><lb ed="R061" n="0265a15"/>本來空寂。無轉而轉。轉而無轉也。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>無常者。<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0019a07"/><lb ed="R061" n="0265a16"/>卽慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>卽慧慧也。無常無定處也。言此慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0019a08"/><lb ed="R061" n="0265a17"/>慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>不入法界。不離法界。往返度生。無定居于一
<lb ed="X" n="0019a09"/><lb ed="R061" n="0265a18"/>處也。光光無無者。光卽智乘之智光。光光卽智智
<lb ed="X" n="0019a10"/><lb ed="R061" n="0265b01"/>也。無無破惑證眞之義。言此智光智光照破三界
<lb ed="X" n="0019a11"/><lb ed="R061" n="0265b02"/>衆生麤細等惑。本空而無所離。照徹法界。空無所
<lb ed="X" n="0019a12"/><lb ed="R061" n="0265b03"/>有。而無所入。離而不離。不離而離。入而不入。不入
<lb ed="X" n="0019a13"/><lb ed="R061" n="0265b04"/>而入。故云光光無無也。生生不起者。言旣光光無
<lb ed="X" n="0019a14"/><lb ed="R061" n="0265b05"/>無。卽乃生生而不生。起而不起。無動到去來。而轉
<lb ed="X" n="0019a15"/><lb ed="R061" n="0265b06"/>易空道回向入法界也。轉卽回。易卽向。轉生向無
<lb ed="X" n="0019a16"/><lb ed="R061" n="0265b07"/>生。轉凡向聖。轉煩惱向菩提。如是轉。如是易。故能
<lb ed="X" n="0019a17"/><lb ed="R061" n="0265b08"/>變前轉後等也。變前轉後者。變卽變易六識也。前
<lb ed="X" n="0019a18"/><lb ed="R061" n="0265b09"/>卽前五也。轉卽環轉七識也。後卽八識也。變前者。
<lb ed="X" n="0019a19"/><lb ed="R061" n="0265b10"/>變易照了。前五識當體元空也。轉後者。環轉旋歸。
<lb ed="X" n="0019a20"/><lb ed="R061" n="0265b11"/>後八識本性淸淨也。變轉化化者。旣前五識當體
<lb ed="X" n="0019a21"/><lb ed="R061" n="0265b12"/>本空。化爲成所作智。則變易照了之六識亦與之
<lb ed="X" n="0019a22"/><lb ed="R061" n="0265b13"/>俱化而爲妙觀察智也。旣後八識本性淸淨。化爲
<lb ed="X" n="0019a23"/><lb ed="R061" n="0265b14"/>大圓鏡智。則環轉旋歸之七識亦與之俱化而爲
<lb ed="X" n="0019a24"/><lb ed="R061" n="0265b15"/>平等性智也。故云變轉化化也。化轉轉變者。言前
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0019b" n="0019b"/>
<lb ed="X" n="0019b01"/><lb ed="R061" n="0265b16"/>後二智本不動搖。如空如鏡。其所以能轉能化此
<lb ed="X" n="0019b02"/><lb ed="R061" n="0265b17"/>二識證入本智者。誰之力歟。皆七六能轉能變之
<lb ed="X" n="0019b03"/><lb ed="R061" n="0265b18"/>力也。七依八起。六從五生。生與俱生故同時。滅與
<lb ed="X" n="0019b04"/><lb ed="R061" n="0266a01"/>俱滅故同住。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>等者。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>卽轉識成智之慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。
<lb ed="X" n="0019b05"/><lb ed="R061" n="0266a02"/>上<g ref="#CB08504">𦦨</g>指前後。下<g ref="#CB08504">𦦨</g>指變轉。言四識旣成四智也。五
<lb ed="X" n="0019b06"/><lb ed="R061" n="0266a03"/>八慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>與六七慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。了無二相。生與偕生而無生。
<lb ed="X" n="0019b07"/><lb ed="R061" n="0266a04"/>滅與偕滅而無滅。咸同一時無生無滅也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0019b0701" n="0019b0701"/><anchor xml:id="beg0019b0701" n="0019b0701"/>已<anchor xml:id="end0019b0701"/>變等
<lb ed="X" n="0019b08"/><lb ed="R061" n="0266a05"/>者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0019b0801" n="0019b0801"/><anchor xml:id="beg0019b0801" n="0019b0801"/>已<anchor xml:id="end0019b0801"/>變卽過去。未變卽未來。變變卽現在。化者卽
<lb ed="X" n="0019b09"/><lb ed="R061" n="0266a06"/>證入之義。言旣同時一證。則三世十方諸法無所
<lb ed="X" n="0019b10"/><lb ed="R061" n="0266a07"/>不證。亦得一者。言過去未來現在善惡因果亦無
<lb ed="X" n="0019b11"/><lb ed="R061" n="0266a08"/>所往。而不得一合相迴向證入法界智中者。受亦
<lb ed="X" n="0019b12"/><lb ed="R061" n="0266a09"/>如是者。前言諸業受者一合相迴向入法界。亦與
<lb ed="X" n="0019b13"/><lb ed="R061" n="0266a10"/>此得一一般也。此釋二念心位也。</p>
<lb ed="X" n="0019b14"/><lb ed="R061" n="0266a11"/><p xml:id="pX39p0019b1401">○第三迴向心位</p>
<lb ed="X" n="0019b15"/><lb ed="R061" n="0266a12"/><p xml:id="pX39p0019b1501">迴向心卽深心迴向也。別經名等一切諸佛迴向。
<lb ed="X" n="0019b16"/><lb ed="R061" n="0266a13"/>謂所向本覺之性。湛然常住。而能覺之智齊于佛
<lb ed="X" n="0019b17"/><lb ed="R061" n="0266a14"/>覺故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0019b18"/><lb ed="R061" n="0266a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0019b1801">若佛子。深心者。第一義空。於實法空智。照有實諦。業
<lb ed="X" n="0019b19"/><lb ed="R061" n="0266a16"/>道相續。因緣中道。名爲實諦。假名諸法我人主者。名
<lb ed="X" n="0019b20"/><lb ed="R061" n="0266a17"/>爲世諦。於此二有諦。深深入空。而無去來。幻化受果
<lb ed="X" n="0019b21"/><lb ed="R061" n="0266a18"/>而無受。故深深心解脫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0019b22"/><lb ed="R061" n="0266b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0019b2201">若佛子深心等者。深心深非淺深之深。乃最深之
<lb ed="X" n="0019b23"/><lb ed="R061" n="0266b02"/>深。故名深心也。第一義空者。卽一眞法界大空理。
<lb ed="X" n="0019b24"/><lb ed="R061" n="0266b03"/>於實法空智者。卽一眞法界大空智。以法界智入
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0019c" n="0019c"/>
<lb ed="X" n="0019c01"/><lb ed="R061" n="0266b04"/>法界理。理智圓融。法界無礙。卽以法界理智而起
<lb ed="X" n="0019c02"/><lb ed="R061" n="0266b05"/>慧照。照有實諦。有卽俗諦。實卽眞諦。然此眞諦非
<lb ed="X" n="0019c03"/><lb ed="R061" n="0266b06"/>離俗諦之外別有。乃卽業道相續。無明老死十二
<lb ed="X" n="0019c04"/><lb ed="R061" n="0266b07"/>因緣。于此生滅因緣。以空智照之。令契合本來不
<lb ed="X" n="0019c05"/><lb ed="R061" n="0266b08"/>生不滅中道之理。名爲實諦。經云。因緣所生法。我
<lb ed="X" n="0019c06"/><lb ed="R061" n="0266b09"/>說卽是空。亦名爲假名。亦名中道義。卽此也。假名
<lb ed="X" n="0019c07"/><lb ed="R061" n="0266b10"/>諸法等者。言假立名言。號一切法。名我名人名爲
<lb ed="X" n="0019c08"/><lb ed="R061" n="0266b11"/>主者。故名爲世諦也。菩薩于此二有諦。諦審諦照。
<lb ed="X" n="0019c09"/><lb ed="R061" n="0266b12"/>深深證入大空法界空理之中。而不見有有。不見
<lb ed="X" n="0019c10"/><lb ed="R061" n="0266b13"/>有實。無去無來而示去來。如幻如化而示幻化。無
<lb ed="X" n="0019c11"/><lb ed="R061" n="0266b14"/>因果罪福而示受果。何以故。而本無所受故。以無
<lb ed="X" n="0019c12"/><lb ed="R061" n="0266b15"/>受故。而此個深深心始得解脫也。又聲聞觀四諦
<lb ed="X" n="0019c13"/><lb ed="R061" n="0266b16"/>法。證人空理。名淺解脫。緣覺觀俗諦法。證法空理。
<lb ed="X" n="0019c14"/><lb ed="R061" n="0266b17"/>名深解脫。菩薩以法界智。觀空假不二眞俗互融。
<lb ed="X" n="0019c15"/><lb ed="R061" n="0266b18"/>深之又深。故云深深心解脫也。此釋三深心位也。</p>
<lb ed="X" n="0019c16"/><lb ed="R061" n="0267a01"/><p xml:id="pX39p0019c1601">○第四達心位</p>
<lb ed="X" n="0019c17"/><lb ed="R061" n="0267a02"/><p xml:id="pX39p0019c1701">達卽達心迴向也。別經名至一切處回向。謂前能
<lb ed="X" n="0019c18"/><lb ed="R061" n="0267a03"/>覺之智無處不徧。旣齊佛覺。則所證眞如之理。如
<lb ed="X" n="0019c19"/><lb ed="R061" n="0267a04"/>佛不異故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0019c20"/><lb ed="R061" n="0267a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0019c2001">若佛子。達照者。忍順一切實性。性性。無縛。無解。無礙
<lb ed="X" n="0019c21"/><lb ed="R061" n="0267a06"/>法達。義達。辭達。敎化達。三世因果。衆生根行。如如。不
<lb ed="X" n="0019c22"/><lb ed="R061" n="0267a07"/>合。不散。無實用。無用。無名用。用用一切空。空空照達
<lb ed="X" n="0019c23"/><lb ed="R061" n="0267a08"/>空。名爲通達一切法空。空空如如。相不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0019c24"/><lb ed="R061" n="0267a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0019c2401">若佛子達照者。達卽通達。照卽照徹。謂通達事理。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0020a" n="0020a"/>
<lb ed="X" n="0020a01"/><lb ed="R061" n="0267a10"/>照徹無礙故。忍順等者。忍卽忍可忍證。順卽隨順
<lb ed="X" n="0020a02"/><lb ed="R061" n="0267a11"/>無違。謂忍證法界空理。隨順法界空性。忍順了達
<lb ed="X" n="0020a03"/><lb ed="R061" n="0267a12"/>一切世出世間諸法。本體實性與法界空理空性。
<lb ed="X" n="0020a04"/><lb ed="R061" n="0267a13"/>無二無別也。性性等者。言一實性旣爾。一切性性
<lb ed="X" n="0020a05"/><lb ed="R061" n="0267a14"/>實性皆然。與空性空理亦無二無別。無凡情可縛。
<lb ed="X" n="0020a06"/><lb ed="R061" n="0267a15"/>無聖解可解也。無礙等者。言能忍順性性無縛無
<lb ed="X" n="0020a07"/><lb ed="R061" n="0267a16"/>解。卽得四無礙智。云何無礙智。若于法上達照之
<lb ed="X" n="0020a08"/><lb ed="R061" n="0267a17"/>時。忍順觀諸法相。四大本空。如幻如化了無實體。
<lb ed="X" n="0020a09"/><lb ed="R061" n="0267a18"/>此法無礙智也。于法性理上達照時。忍順觀諸法
<lb ed="X" n="0020a10"/><lb ed="R061" n="0267b01"/>性分。充遍十虗。本來眞實不妄不虗。無性可得。此
<lb ed="X" n="0020a11"/><lb ed="R061" n="0267b02"/>義無礙智也。于法句法性句上達照時。忍順諦思
<lb ed="X" n="0020a12"/><lb ed="R061" n="0267b03"/>諸法性理。遠離文字。不墮名言。說而無說。無說而
<lb ed="X" n="0020a13"/><lb ed="R061" n="0267b04"/>說。此辭無礙智也。于法于理。于諸言辭。自旣通了。
<lb ed="X" n="0020a14"/><lb ed="R061" n="0267b05"/>復以此通了他人。敎化衆生。忍順樂說。不生疲厭。
<lb ed="X" n="0020a15"/><lb ed="R061" n="0267b06"/>此樂說無礙智也。三世等者。言四無礙旣證。則過
<lb ed="X" n="0020a16"/><lb ed="R061" n="0267b07"/>現未三世十法界善惡因果。其中衆生利根鈍根
<lb ed="X" n="0020a17"/><lb ed="R061" n="0267b08"/>種種行業。皆悉如如。不遷不變。如法界理。不見有
<lb ed="X" n="0020a18"/><lb ed="R061" n="0267b09"/>生。云何有合。不見有滅。云何有散。故云三世等不
<lb ed="X" n="0020a19"/><lb ed="R061" n="0267b10"/>合不散也。無實等者。言旣不合不散。則無實體。旣
<lb ed="X" n="0020a20"/><lb ed="R061" n="0267b11"/>無實體必無實用。旣無實用必無名用。旣無實用
<lb ed="X" n="0020a21"/><lb ed="R061" n="0267b12"/>復無名用。一切世出世間諸法性分義理詎不空
<lb ed="X" n="0020a22"/><lb ed="R061" n="0267b13"/>乎。還以此名空實空二空性理。照了通達眞空實
<lb ed="X" n="0020a23"/><lb ed="R061" n="0267b14"/>性。契會無疑。與法界空無二無別。如此方得名爲
<lb ed="X" n="0020a24"/><lb ed="R061" n="0267b15"/>照了通達一切法空者也。空空如如等者。空空卽
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0020b" n="0020b"/>
<lb ed="X" n="0020b01"/><lb ed="R061" n="0267b16"/>法界智。如如卽法界理。言此空智空理中。求其空
<lb ed="X" n="0020b02"/><lb ed="R061" n="0267b17"/>空之相不可得。求其如如之相亦不可得也。此釋
<lb ed="X" n="0020b03"/><lb ed="R061" n="0267b18"/>四達心位也。</p>
<lb ed="X" n="0020b04"/><lb ed="R061" n="0268a01"/><p xml:id="pX39p0020b0401">○第五直心位</p>
<lb ed="X" n="0020b05"/><lb ed="R061" n="0268a02"/><p xml:id="pX39p0020b0501">直卽直心迴向也。別經名無盡功德藏迴向。謂前
<lb ed="X" n="0020b06"/><lb ed="R061" n="0268a03"/>至一切處。是世界等一切佛是如來。然如來則一
<lb ed="X" n="0020b07"/><lb ed="R061" n="0268a04"/>切世界之如來。世界卽一切如來之世界。世界如
<lb ed="X" n="0020b08"/><lb ed="R061" n="0268a05"/>來互入無礙功德無盡故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020b09"/><lb ed="R061" n="0268a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0020b0901">若佛子。直者。直照。取緣神我。入無生智。無明神我空。
<lb ed="X" n="0020b10"/><lb ed="R061" n="0268a07"/>空中空。空空理心。在有在無而不壞道種子。無漏中
<lb ed="X" n="0020b11"/><lb ed="R061" n="0268a08"/>道一觀。而敎化一切十方衆生。轉一切衆生。皆薩婆
<lb ed="X" n="0020b12"/><lb ed="R061" n="0268a09"/>若。安直。直性直行。於空三界生者。結縛而不受。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020b13"/><lb ed="R061" n="0268a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0020b1301">若佛子直者等者。乃卽正直照了諸物。公而無私。
<lb ed="X" n="0020b14"/><lb ed="R061" n="0268a11"/>直而不屈之義。謂證入中道法界理智而起觀照。
<lb ed="X" n="0020b15"/><lb ed="R061" n="0268a12"/>直照諸法自在體性。一切平等無委曲相。是爲直
<lb ed="X" n="0020b16"/><lb ed="R061" n="0268a13"/>者之直照也。取緣神我等者。取卽貪取。緣卽因緣。
<lb ed="X" n="0020b17"/><lb ed="R061" n="0268a14"/>神我卽六識分別之我。六識名神我者。以二乘人
<lb ed="X" n="0020b18"/><lb ed="R061" n="0268a15"/>不知七八二識。而依六根意識分別。前塵一一明
<lb ed="X" n="0020b19"/><lb ed="R061" n="0268a16"/>白似乎無礙。故名神我也。因八藏識微細難測。七
<lb ed="X" n="0020b20"/><lb ed="R061" n="0268a17"/>識依八而起夙染夙淨。又依六識而生現染現淨。
<lb ed="X" n="0020b21"/><lb ed="R061" n="0268a18"/>以舊送新。以新送舊。互傳互送相續無<anchor xml:id="nkr_note_add_0020b2101" n="0020b2101"/><anchor xml:id="beg0020b2101" n="0020b2101"/>已<anchor xml:id="end0020b2101"/>。又名傳
<lb ed="X" n="0020b22"/><lb ed="R061" n="0268b01"/>送。又名相續。皆不可測故也。此言直照無他。直取
<lb ed="X" n="0020b23"/><lb ed="R061" n="0268b02"/>二乘。攀緣六識。依前塵分別。昭昭靈靈。似神似通
<lb ed="X" n="0020b24"/><lb ed="R061" n="0268b03"/>之我。一照照破。本無貪取因緣可生可滅。當體全
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0020c" n="0020c"/>
<lb ed="X" n="0020c01"/><lb ed="R061" n="0268b04"/>空。證入無生理智中耳。無明神我空者。言前無明
<lb ed="X" n="0020c02"/><lb ed="R061" n="0268b05"/>緣行以至苦惱。貫三世而爲因緣。起生見滅見之
<lb ed="X" n="0020c03"/><lb ed="R061" n="0268b06"/>神我。入此無生智中。諸有盡空。此空有也。空中空
<lb ed="X" n="0020c04"/><lb ed="R061" n="0268b07"/>者。言空盡諸有之空。入此無生智中。空亦盡空。此
<lb ed="X" n="0020c05"/><lb ed="R061" n="0268b08"/>空無也。空空理心等者。言此個空有之理心。竝空
<lb ed="X" n="0020c06"/><lb ed="R061" n="0268b09"/>無之理心。在有不滯有。有空而不壞有。在無不證
<lb ed="X" n="0020c07"/><lb ed="R061" n="0268b10"/>無。無空而不壞無。何以故。葢此空空之理。卽是菩
<lb ed="X" n="0020c08"/><lb ed="R061" n="0268b11"/>提道性。金剛種子一切有無。詎能壞之耶。故云空
<lb ed="X" n="0020c09"/><lb ed="R061" n="0268b12"/>空等。不壞道種子也。無漏等者。無漏卽不壞義。言
<lb ed="X" n="0020c10"/><lb ed="R061" n="0268b13"/>旣不壞。卽不爲一切有無等之所滲漏。不漏于有
<lb ed="X" n="0020c11"/><lb ed="R061" n="0268b14"/>卽得空觀。不漏于無卽得假觀。于空于假不卽不
<lb ed="X" n="0020c12"/><lb ed="R061" n="0268b15"/>離。故名曰無漏中道平等一觀也。而以此理敎化
<lb ed="X" n="0020c13"/><lb ed="R061" n="0268b16"/>一切十方執有執無衆生。離有離無。一齊回轉。證
<lb ed="X" n="0020c14"/><lb ed="R061" n="0268b17"/>入薩婆若空智平等慧海。直證斯空空直道。不被
<lb ed="X" n="0020c15"/><lb ed="R061" n="0268b18"/>物轉。能轉物。不爲人轉。能轉人也。何以故。菩薩皆
<lb ed="X" n="0020c16"/><lb ed="R061" n="0269a01"/>以直性而行直行。不與法縛。不求法脫。不厭生死。
<lb ed="X" n="0020c17"/><lb ed="R061" n="0269a02"/>不愛涅槃。無所罣礙。猶如虗空。所謂不如三界見
<lb ed="X" n="0020c18"/><lb ed="R061" n="0269a03"/>于三界。故云于空等而不受也。此釋直心位也。</p>
<lb ed="X" n="0020c19"/><lb ed="R061" n="0269a04"/><p xml:id="pX39p0020c1901">○第六不退心位</p>
<lb ed="X" n="0020c20"/><lb ed="R061" n="0269a05"/><p xml:id="pX39p0020c2001">不退卽不退心回向也。別經名入一切平等善根
<lb ed="X" n="0020c21"/><lb ed="R061" n="0269a06"/>回向。謂于諸佛地起萬行因。顯證一乘寂滅之道。
<lb ed="X" n="0020c22"/><lb ed="R061" n="0269a07"/>行從理起。故云隨順平等。能生道果。故云善根也。
<lb ed="X" n="0020c23"/><lb ed="R061" n="0269a08"/>一名隨順堅固一切善根迴向。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020c24"/><lb ed="R061" n="0269a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0020c2401">若佛子。不退心者。不入一切凡夫地。不起新長養諸
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0021a" n="0021a"/>
<lb ed="X" n="0021a01"/><lb ed="R061" n="0269a10"/>見。亦復不起集因。相似我人。入三界業。亦行空而不
<lb ed="X" n="0021a02"/><lb ed="R061" n="0269a11"/>住退解脫。於第一中道一合行。故不行退。本際無二
<lb ed="X" n="0021a03"/><lb ed="R061" n="0269a12"/>故。而不念退。空生觀智如如。相續乘乘。心入不二。常
<lb ed="X" n="0021a04"/><lb ed="R061" n="0269a13"/>空生心。一道一淨。爲不退一道一照。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0021a05"/><lb ed="R061" n="0269a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0021a0501">若佛子不退等者。言此位佛子修行不退心中道
<lb ed="X" n="0021a06"/><lb ed="R061" n="0269a15"/>觀智者有三。一不退入凡夫地。凡夫非白地凡夫。
<lb ed="X" n="0021a07"/><lb ed="R061" n="0269a16"/>乃十信位大心凡夫。指修十住。空觀牢固。故不退
<lb ed="X" n="0021a08"/><lb ed="R061" n="0269a17"/>入于信位凡夫地也。二不起新長養諸見。言修行
<lb ed="X" n="0021a09"/><lb ed="R061" n="0269a18"/>十行假觀。守舊不遷。惟長養六度萬行。豈更新長
<lb ed="X" n="0021a10"/><lb ed="R061" n="0269b01"/>養諸凡夫外道邪見哉。故云不起諸見也。三亦不
<lb ed="X" n="0021a11"/><lb ed="R061" n="0269b02"/>復起集因相似我人。言菩薩自一信二念。至本不
<lb ed="X" n="0021a12"/><lb ed="R061" n="0269b03"/>退位修行中道觀智。唯此一觀力行進趨。心心不
<lb ed="X" n="0021a13"/><lb ed="R061" n="0269b04"/>二。豈復更起集業因緣相似神我主人等見哉。故
<lb ed="X" n="0021a14"/><lb ed="R061" n="0269b05"/>云亦不復起集因相似我人也。入三界等至退解
<lb ed="X" n="0021a15"/><lb ed="R061" n="0269b06"/>脫。卽不入凡夫地義。言此菩薩空觀純熟。入識界
<lb ed="X" n="0021a16"/><lb ed="R061" n="0269b07"/>識界業空。入色界色界業空。入欲界欲界業空。以
<lb ed="X" n="0021a17"/><lb ed="R061" n="0269b08"/>亦行此空觀之故。而所以不于住中退入信位。初
<lb ed="X" n="0021a18"/><lb ed="R061" n="0269b09"/>離凡夫之解脫道也。于第一等至不行退。卽不起
<lb ed="X" n="0021a19"/><lb ed="R061" n="0269b10"/>新見義。言此菩薩先修空觀以遣有。次修假觀以
<lb ed="X" n="0021a20"/><lb ed="R061" n="0269b11"/>遣無。修空不卽空。亦不離空。修假不卽假。亦不離
<lb ed="X" n="0021a21"/><lb ed="R061" n="0269b12"/>假。不無不有。不卽不離。是名中道第一義觀。葢三
<lb ed="X" n="0021a22"/><lb ed="R061" n="0269b13"/>觀互融一合行故也。故所以不長諸見。而不行退
<lb ed="X" n="0021a23"/><lb ed="R061" n="0269b14"/>也。本際等至念退。卽不起集因等之義。言此菩薩
<lb ed="X" n="0021a24"/><lb ed="R061" n="0269b15"/>于三世盡三世本際。于十方盡十方本際。念念充
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0021b" n="0021b"/>
<lb ed="X" n="0021b01"/><lb ed="R061" n="0269b16"/>遍。<g ref="#CB13704">𭰞</g>合中道智觀。無二無別故。所以不起集因。而
<lb ed="X" n="0021b02"/><lb ed="R061" n="0269b17"/>不念退也。空生觀智如如者。空生觀智卽能行空
<lb ed="X" n="0021b03"/><lb ed="R061" n="0269b18"/>觀之本智。如如是所證入法界之觀理。此不住退
<lb ed="X" n="0021b04"/><lb ed="R061" n="0270a01"/>之益也。相續乘乘者。相續卽中道合行念念相續。
<lb ed="X" n="0021b05"/><lb ed="R061" n="0270a02"/>乘乘卽行行相乘。此不行退之益也。心入不二者。
<lb ed="X" n="0021b06"/><lb ed="R061" n="0270a03"/>言心心念念無欠無餘。綿綿不斷。流入不二法中。
<lb ed="X" n="0021b07"/><lb ed="R061" n="0270a04"/>此不念退之益也。常空生心結前行空無間之義。
<lb ed="X" n="0021b08"/><lb ed="R061" n="0270a05"/>一道結前中道一合之義。一淨結前本際淸淨不
<lb ed="X" n="0021b09"/><lb ed="R061" n="0270a06"/>二之義。其爲不退心者三。葢以此也。一道一照者。
<lb ed="X" n="0021b10"/><lb ed="R061" n="0270a07"/>言此菩薩之所以爲不退者。唯以中道第一義觀
<lb ed="X" n="0021b11"/><lb ed="R061" n="0270a08"/>一智照了之。故得不退也。此釋六不退心位也。</p>
<lb ed="X" n="0021b12"/><lb ed="R061" n="0270a09"/><p xml:id="pX39p0021b1201">○第七大乘心位</p>
<lb ed="X" n="0021b13"/><lb ed="R061" n="0270a10"/><p xml:id="pX39p0021b1301">大乘卽大乘心回向也。別經名隨順一切衆生迴
<lb ed="X" n="0021b14"/><lb ed="R061" n="0270a11"/>向。謂旣修眞因。善根成就。則知十方衆生皆我本
<lb ed="X" n="0021b15"/><lb ed="R061" n="0270a12"/>性。性旣平等。故能成就一切衆生善根。無有遺失。
<lb ed="X" n="0021b16"/><lb ed="R061" n="0270a13"/>亦無高下故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0021b17"/><lb ed="R061" n="0270a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0021b1701">若佛子。獨大乘心者。解解一空故。一切行心名一乘。
<lb ed="X" n="0021b18"/><lb ed="R061" n="0270a15"/>乘一空智。智乘行乘。乘智心心。任載任用。任載任一
<lb ed="X" n="0021b19"/><lb ed="R061" n="0270a16"/>切衆生。度三界河。結縛河。生滅河。行者坐乘任用。載
<lb ed="X" n="0021b20"/><lb ed="R061" n="0270a17"/>用智乘。趣入佛海故。一切衆生。未得空智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021001" n="0021001"/>運用。不名
<lb ed="X" n="0021b21"/><lb ed="R061" n="0270a18"/>爲大乘。但名乘。得度苦海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0021b22"/><lb ed="R061" n="0270b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0021b2201">若佛子獨大乘心等者。獨者孤獨無侶。大者大而
<lb ed="X" n="0021b23"/><lb ed="R061" n="0270b02"/>無外。乘者運載轉輪爲義。揀非聲聞辟支佛乘。亦
<lb ed="X" n="0021b24"/><lb ed="R061" n="0270b03"/>非初捨凡夫大心菩薩住行位乘。乃是迴向終心
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0021c" n="0021c"/>
<lb ed="X" n="0021c01"/><lb ed="R061" n="0270b04"/>廣度衆生中道大乘也。解解一空故者。正釋獨大
<lb ed="X" n="0021c02"/><lb ed="R061" n="0270b05"/>乘義。上解是能解。法界之廣大智。下解是所解。法
<lb ed="X" n="0021c03"/><lb ed="R061" n="0270b06"/>界之廣大理。以智契理。二俱平等。了無能所。故云
<lb ed="X" n="0021c04"/><lb ed="R061" n="0270b07"/>解解一空故也。一切行心名一乘者。謂以此法界
<lb ed="X" n="0021c05"/><lb ed="R061" n="0270b08"/>理智。而起一切行心。一切行卽法界行。一切心卽
<lb ed="X" n="0021c06"/><lb ed="R061" n="0270b09"/>法界心。如此廣大。方名一切行心爲一乘也。乘一
<lb ed="X" n="0021c07"/><lb ed="R061" n="0270b10"/>空智者。言此一乘所以運用解解一空之理智也。
<lb ed="X" n="0021c08"/><lb ed="R061" n="0270b11"/>智乘者。空智理乘也。行乘者。卽空法界行乘也。乘
<lb ed="X" n="0021c09"/><lb ed="R061" n="0270b12"/>智心心者。言行乘之心與智乘之心。互行互用。方
<lb ed="X" n="0021c10"/><lb ed="R061" n="0270b13"/>得名爲大乘。以法界行而任載。以法界智而任用
<lb ed="X" n="0021c11"/><lb ed="R061" n="0270b14"/>也。任載者何。以此行乘。任載一切凡夫。出恩愛河。
<lb ed="X" n="0021c12"/><lb ed="R061" n="0270b15"/>超欲界色界無色界。永離分段生死苦故也。任載
<lb ed="X" n="0021c13"/><lb ed="R061" n="0270b16"/>一切外道。出諸邪見等河。遠離執縛。得解脫故也。
<lb ed="X" n="0021c14"/><lb ed="R061" n="0270b17"/>任載二乘。出取緣神我分別知見等河。遠離生死
<lb ed="X" n="0021c15"/><lb ed="R061" n="0270b18"/>苦海。超變易故也。行者坐乘。言度生者。不居于此。
<lb ed="X" n="0021c16"/><lb ed="R061" n="0271a01"/>不住于彼。不住于中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0021c1601" n="0021c1601"/><anchor xml:id="beg0021c1601" n="0021c1601"/>但<anchor xml:id="end0021c1601"/>嘿坐乘中不生懈倦之心
<lb ed="X" n="0021c17"/><lb ed="R061" n="0271a02"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0021c1701" n="0021c1701"/><anchor xml:id="beg0021c1701" n="0021c1701"/>已<anchor xml:id="end0021c1701"/>。任用者何。任荷載用等法界智。以廣化利益
<lb ed="X" n="0021c18"/><lb ed="R061" n="0271a03"/>一切衆生。直超入佛海故也。一切衆生等者。言一
<lb ed="X" n="0021c19"/><lb ed="R061" n="0271a04"/>切得度三界結縛生滅等河。衆生未曾得此等法
<lb ed="X" n="0021c20"/><lb ed="R061" n="0271a05"/>界空智。紹佛任用。以廣利有情。不得名之爲大乘。
<lb ed="X" n="0021c21"/><lb ed="R061" n="0271a06"/>但名爲行乘。僅能得度三河出苦海以自利。不能
<lb ed="X" n="0021c22"/><lb ed="R061" n="0271a07"/>利他也。行不離智。智不離行。智行竝行。始能廣利。
<lb ed="X" n="0021c23"/><lb ed="R061" n="0271a08"/>方得名爲中道觀智大乘也。此釋七大乘心位也。</p>
<lb ed="X" n="0021c24"/><lb ed="R061" n="0271a09"/><p xml:id="pX39p0021c2401">○第八無相心位</p>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0022a" n="0022a"/>
<lb ed="X" n="0022a01"/><lb ed="R061" n="0271a10"/><p xml:id="pX39p0022a0101">無相心卽無相回向也。別經名眞如相回向。離妄
<lb ed="X" n="0022a02"/><lb ed="R061" n="0271a11"/>曰眞。不異曰如。謂一切法性本眞如。不卽不離。二
<lb ed="X" n="0022a03"/><lb ed="R061" n="0271a12"/>俱無著。則眞如相現也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022a04"/><lb ed="R061" n="0271a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0022a0401">若佛子。無相心者。妄想解脫。照般若波羅蜜無二。一
<lb ed="X" n="0022a05"/><lb ed="R061" n="0271a14"/>切結業。三世法。如如一諦。而行於無生空。自知得成
<lb ed="X" n="0022a06"/><lb ed="R061" n="0271a15"/>佛。一切佛是我等師。一切賢聖是我同學。皆同無生
<lb ed="X" n="0022a07"/><lb ed="R061" n="0271a16"/>空故。名無相心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022a08"/><lb ed="R061" n="0271a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0022a0801">若佛子無相等者。言此位佛子無妄想及解脫之
<lb ed="X" n="0022a09"/><lb ed="R061" n="0271a18"/>分別心也。妄想乃生死法。卽有也。解脫乃涅槃法。
<lb ed="X" n="0022a10"/><lb ed="R061" n="0271b01"/>卽無也。照覺照也。言凡夫妄想本空。肯覺照之時。
<lb ed="X" n="0022a11"/><lb ed="R061" n="0271b02"/>一念回觀。如同本得。智慧卽是妄想。妄想卽是智
<lb ed="X" n="0022a12"/><lb ed="R061" n="0271b03"/>慧。無二無別也。二乘解脫住著涅槃。惟專自利。若
<lb ed="X" n="0022a13"/><lb ed="R061" n="0271b04"/>肯覺照發起利他之心。則智慧卽是解脫道。解脫
<lb ed="X" n="0022a14"/><lb ed="R061" n="0271b05"/>道卽是智慧。咸亦無二無別也。一切結等者。言一
<lb ed="X" n="0022a15"/><lb ed="R061" n="0271b06"/>切衆生結使業繫。過現未來因果。得非妄想法乎。
<lb ed="X" n="0022a16"/><lb ed="R061" n="0271b07"/>如如不二中道一觀諦理。得非解脫法乎。而菩薩
<lb ed="X" n="0022a17"/><lb ed="R061" n="0271b08"/>常行于無生空慧。寧非照般若波羅蜜無二乎。自
<lb ed="X" n="0022a18"/><lb ed="R061" n="0271b09"/>知等者。言此菩薩般若觀行。如淨圓妙鏡。照徹三
<lb ed="X" n="0022a19"/><lb ed="R061" n="0271b10"/>世十方。瞞他一點不得。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0022a1901" n="0022a1901"/><anchor xml:id="beg0022a1901" n="0022a1901"/>己<anchor xml:id="end0022a1901"/>曉了。現前當來決定
<lb ed="X" n="0022a20"/><lb ed="R061" n="0271b11"/>成佛。知一切諸佛是我本源師。知一切三賢十聖
<lb ed="X" n="0022a21"/><lb ed="R061" n="0271b12"/>皆是我同學伴侶。何以知然。我行此無生空。諸佛
<lb ed="X" n="0022a22"/><lb ed="R061" n="0271b13"/>諸賢聖亦皆同行此無生空。以自利利他故而知
<lb ed="X" n="0022a23"/><lb ed="R061" n="0271b14"/>也。無生空卽般若空慧。般若空慧卽無相心。故名
<lb ed="X" n="0022a24"/><lb ed="R061" n="0271b15"/>無相心也。此釋八無相心位也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0022b" n="0022b"/>
<lb ed="X" n="0022b01"/><lb ed="R061" n="0271b16"/><p xml:id="pX39p0022b0101">○第九慧心位</p>
<lb ed="X" n="0022b02"/><lb ed="R061" n="0271b17"/><p xml:id="pX39p0022b0201">慧卽慧心回向也。別經名無著無縛解脫回向。謂
<lb ed="X" n="0022b03"/><lb ed="R061" n="0271b18"/>眞如之相現前。則智慧明了。十界依正等法互攝
<lb ed="X" n="0022b04"/><lb ed="R061" n="0272a01"/>圓融自在無礙故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022b05"/><lb ed="R061" n="0272a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0022b0501">若佛子。如如慧者。無量法界。無集無受生。生生煩惱
<lb ed="X" n="0022b06"/><lb ed="R061" n="0272a03"/>而不縛。一切法門。一切賢所行道。一切聖所觀法。所
<lb ed="X" n="0022b07"/><lb ed="R061" n="0272a04"/>有亦如是。一切佛敎化方便法。我皆集在心中。外道
<lb ed="X" n="0022b08"/><lb ed="R061" n="0272a05"/>一切論。邪定功用。幻化。魔說。佛說。皆分別入二諦處。
<lb ed="X" n="0022b09"/><lb ed="R061" n="0272a06"/>非一非二。非有陰界入。是慧光明。光明照性。入一切
<lb ed="X" n="0022b10"/><lb ed="R061" n="0272a07"/>法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022b11"/><lb ed="R061" n="0272a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0022b1101">若佛子如如等者。如如卽法界理。慧卽法界智。以
<lb ed="X" n="0022b12"/><lb ed="R061" n="0272a09"/>理契智。以智契理。故名如如慧也。無量言極其多。
<lb ed="X" n="0022b13"/><lb ed="R061" n="0272a10"/>法界非一。乃至無量。言此如如慧遍一切處故也。
<lb ed="X" n="0022b14"/><lb ed="R061" n="0272a11"/>無集等者。言菩薩起智利生。入一切法界。示集因
<lb ed="X" n="0022b15"/><lb ed="R061" n="0272a12"/>而無集。示受生滅而無受生。生生世世示現諸煩
<lb ed="X" n="0022b16"/><lb ed="R061" n="0272a13"/>惱業。而不能繫縛者。何以故。如如理智圓融周遍
<lb ed="X" n="0022b17"/><lb ed="R061" n="0272a14"/>之故。而不能縛也。一切等者。言至于一切法門一
<lb ed="X" n="0022b18"/><lb ed="R061" n="0272a15"/>切賢所行住行向道。一切聖所觀地地法。凡其所
<lb ed="X" n="0022b19"/><lb ed="R061" n="0272a16"/>有一切等法亦如是。而不能縛也。一切佛等者。言
<lb ed="X" n="0022b20"/><lb ed="R061" n="0272a17"/>不特賢聖法不能縛。卽盡十方三世一切佛。敎化
<lb ed="X" n="0022b21"/><lb ed="R061" n="0272a18"/>開導一切衆生。巧妙方便法。我皆集在我如如慧
<lb ed="X" n="0022b22"/><lb ed="R061" n="0272b01"/>心之中。亦無妨礙也。外道等者。言豈但諸佛法無
<lb ed="X" n="0022b23"/><lb ed="R061" n="0272b02"/>礙。卽外道一切襍典戲論法。一切邪定盲煉功用。
<lb ed="X" n="0022b24"/><lb ed="R061" n="0272b03"/>一切種種不實幻化法。若魔說。若佛說。我皆以無
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0022c" n="0022c"/>
<lb ed="X" n="0022c01"/><lb ed="R061" n="0272b04"/>分別如如智慧。分別入二諦。非眞非俗中道諦中。
<lb ed="X" n="0022c02"/><lb ed="R061" n="0272b05"/>俾邪定正定魔說佛說。咸圓融渾化。爲如如慧心
<lb ed="X" n="0022c03"/><lb ed="R061" n="0272b06"/>也。非一等者。言灼然有邪有正。有魔有佛。故非一。
<lb ed="X" n="0022c04"/><lb ed="R061" n="0272b07"/>至如如慧中邪正魔佛等見。亦不鎔而化。故非二
<lb ed="X" n="0022c05"/><lb ed="R061" n="0272b08"/>旣一二俱非。則三科一切法咸非有。亦不鎔而化。
<lb ed="X" n="0022c06"/><lb ed="R061" n="0272b09"/>皆是慧心光明。逢一切昏有。而愈增慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>故。所以
<lb ed="X" n="0022c07"/><lb ed="R061" n="0272b10"/>此慧光明本體照性照了。入一切諸法之時。一切
<lb ed="X" n="0022c08"/><lb ed="R061" n="0272b11"/>諸法亦是智慧光明也。此釋九慧心位也。</p>
<lb ed="X" n="0022c09"/><lb ed="R061" n="0272b12"/><p xml:id="pX39p0022c0901">○第十不壞心位</p>
<lb ed="X" n="0022c10"/><lb ed="R061" n="0272b13"/><p xml:id="pX39p0022c1001">不壞卽不壞心回向也。別經名等法界無量回向。
<lb ed="X" n="0022c11"/><lb ed="R061" n="0272b14"/>謂所證性德眞如之理。圓滿成就。含攝徧周。其量
<lb ed="X" n="0022c12"/><lb ed="R061" n="0272b15"/>無外。十界差別之相。了不可得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022c13"/><lb ed="R061" n="0272b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0022c1301">若佛子。不壞心者。入聖地智。近解脫位。得道正門。明
<lb ed="X" n="0022c14"/><lb ed="R061" n="0272b17"/>菩提心。伏忍順空。八魔不壞。衆聖摩頂。諸佛勸發。入
<lb ed="X" n="0022c15"/><lb ed="R061" n="0272b18"/>摩頂三昧。放身光。光照十方佛土。入佛威神。出沒自
<lb ed="X" n="0022c16"/><lb ed="R061" n="0273a01"/>在。動大千界。與平等地心。無二無別。而非中觀知道。
<lb ed="X" n="0022c17"/><lb ed="R061" n="0273a02"/>以三昧力故。光中見佛。無量國土。現爲說法。爾時卽
<lb ed="X" n="0022c18"/><lb ed="R061" n="0273a03"/>得頂三昧。證虗空平等地。總持法門。聖行滿足。心心
<lb ed="X" n="0022c19"/><lb ed="R061" n="0273a04"/>行空。空空慧中道。無相照故。一切相滅。得金剛三昧
<lb ed="X" n="0022c20"/><lb ed="R061" n="0273a05"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0022001" n="0022001"/>門。入一切行門。入虗空平等地。如佛華經中廣說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022c21"/><lb ed="R061" n="0273a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0022c2101">若佛子等者。言此位佛子得不壞心者。非只一法。
<lb ed="X" n="0022c22"/><lb ed="R061" n="0273a07"/>其義有六。故而得不壞心也。一入聖地智者。謂住
<lb ed="X" n="0022c23"/><lb ed="R061" n="0273a08"/>行向三十心名賢。地上菩薩名聖。菩薩到此十向
<lb ed="X" n="0022c24"/><lb ed="R061" n="0273a09"/>滿足。宜登初地入聖地智慧也。二近解脫位者。謂
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0023a" n="0023a"/>
<lb ed="X" n="0023a01"/><lb ed="R061" n="0273a10"/>初地始離解脫分別障。三賢向滿。近于初地。故名
<lb ed="X" n="0023a02"/><lb ed="R061" n="0273a11"/>近解脫位也。三得道正門者。以初歡喜菩薩。得正
<lb ed="X" n="0023a03"/><lb ed="R061" n="0273a12"/>修得門路。一超直入如來覺地。此向滿菩薩。將入
<lb ed="X" n="0023a04"/><lb ed="R061" n="0273a13"/>初地。故云得道正門也。四明菩提心者。梵語菩提
<lb ed="X" n="0023a05"/><lb ed="R061" n="0273a14"/>華言覺。菩提覺心有五種。一十信菩薩名發菩提
<lb ed="X" n="0023a06"/><lb ed="R061" n="0273a15"/>心。二三賢菩薩能降伏其心。名伏菩提心。三初地
<lb ed="X" n="0023a07"/><lb ed="R061" n="0273a16"/>至七地菩薩。與般若慧相應。名明菩提心。四八九
<lb ed="X" n="0023a08"/><lb ed="R061" n="0273a17"/>十地菩薩。眞得無生法忍。遠離三界。名爲出到菩
<lb ed="X" n="0023a09"/><lb ed="R061" n="0273a18"/>提心。五等妙菩薩坐于道場。成等正覺。名爲證菩
<lb ed="X" n="0023a10"/><lb ed="R061" n="0273b01"/>提心。此十向終心將登聖地。正當三位明菩提心
<lb ed="X" n="0023a11"/><lb ed="R061" n="0273b02"/>也。五伏忍順空者。忍有五忍。三賢名伏忍。初二三
<lb ed="X" n="0023a12"/><lb ed="R061" n="0273b03"/>地名信忍。四五六地名順忍。七八九地名無生忍。
<lb ed="X" n="0023a13"/><lb ed="R061" n="0273b04"/>十地等妙名寂滅忍。此三賢向滿。居伏忍頂。異相
<lb ed="X" n="0023a14"/><lb ed="R061" n="0273b05"/>無明現行不起。能隨順無生空慧。故云伏忍順空
<lb ed="X" n="0023a15"/><lb ed="R061" n="0273b06"/>也。六八魔不壞者。八魔。一色。二受。三想。四行。五識。
<lb ed="X" n="0023a16"/><lb ed="R061" n="0273b07"/>共名五蘊魔。六煩惱魔。七死魔。八天魔。是爲八魔
<lb ed="X" n="0023a17"/><lb ed="R061" n="0273b08"/>也。言不壞者。由此菩薩得此六種大法故。所以魔
<lb ed="X" n="0023a18"/><lb ed="R061" n="0273b09"/>不能壞也。衆聖等者。言以是魔無能壞故。感衆聖
<lb ed="X" n="0023a19"/><lb ed="R061" n="0273b10"/>摩頂。安慰其心。諸佛勸發。增進其行。以衆聖諸佛
<lb ed="X" n="0023a20"/><lb ed="R061" n="0273b11"/>加被故。得入摩頂三昧。自解全身放光。光明照達
<lb ed="X" n="0023a21"/><lb ed="R061" n="0273b12"/>十方佛刹。卽能入佛威神。形儀如佛。于諸佛刹中。
<lb ed="X" n="0023a22"/><lb ed="R061" n="0273b13"/>若出若沒。或顯或隱。自在無礙。以佛神力。一時震
<lb ed="X" n="0023a23"/><lb ed="R061" n="0273b14"/>動大千世界。與虗空平等地心無二無別。而非行
<lb ed="X" n="0023a24"/><lb ed="R061" n="0273b15"/>向菩薩中觀智道之比。何以故。以得諸佛三昧加
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0023b" n="0023b"/>
<lb ed="X" n="0023b01"/><lb ed="R061" n="0273b16"/>被力故。所以能光中見一切佛。能于無量佛國土
<lb ed="X" n="0023b02"/><lb ed="R061" n="0273b17"/>中現。化無量身。廣利有情。而爲說法。當爾之時。卽
<lb ed="X" n="0023b03"/><lb ed="R061" n="0273b18"/>實得頂三昧。而能實證虗空平等歡喜地。得妙湛
<lb ed="X" n="0023b04"/><lb ed="R061" n="0274a01"/>總持法門也。總謂總一切法。持乃持無量義也。聖
<lb ed="X" n="0023b05"/><lb ed="R061" n="0274a02"/>行等者。言所以證此地者。一切如來聖行功德悉
<lb ed="X" n="0023b06"/><lb ed="R061" n="0274a03"/>皆圓滿具足。一切住行向諸心心行。到此悉空。且
<lb ed="X" n="0023b07"/><lb ed="R061" n="0274a04"/>道因何而得聖行滿。因何而得賢行空耶。以諸佛
<lb ed="X" n="0023b08"/><lb ed="R061" n="0274a05"/>空空復空空之大空慧中道智觀無相慧照力故。
<lb ed="X" n="0023b09"/><lb ed="R061" n="0274a06"/>而得聖行滿足。一切行相滅盡無餘。而得心心行
<lb ed="X" n="0023b10"/><lb ed="R061" n="0274a07"/>空也。得金剛等者。言以是行相障礙滅盡故。卽得
<lb ed="X" n="0023b11"/><lb ed="R061" n="0274a08"/>金剛不壞三昧。正受法門一時現前。能入十地。一
<lb ed="X" n="0023b12"/><lb ed="R061" n="0274a09"/>切行門一時具足。一齊而行。方纔證入虗空平等
<lb ed="X" n="0023b13"/><lb ed="R061" n="0274a10"/>地也。如佛華經之中其說更廣。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0023b1301" n="0023b1301"/><anchor xml:id="beg0023b1301" n="0023b1301"/>但<anchor xml:id="end0023b1301"/>略說焉耳。此
<lb ed="X" n="0023b14"/><lb ed="R061" n="0274a11"/>釋第十不壞心位也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023b15"/><lb ed="R061" n="0274a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0023b1501"><name role="" type="person">盧舍那佛</name>言。千佛諦聽。汝先問地者有何義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023b16"/><lb ed="R061" n="0274a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0023b1601">此能說報佛召吿當機化佛宜詳審諦聽。汝先所
<lb ed="X" n="0023b17"/><lb ed="R061" n="0274a14"/>問十地二義。我今一一次第爲汝詳答十地之義
<lb ed="X" n="0023b18"/><lb ed="R061" n="0274a15"/>也。此四釋十地又有三。一總標問辭。二別解文義。
<lb ed="X" n="0023b19"/><lb ed="R061" n="0274a16"/>三結讚法門。此總標問辭也。下二別解其義有十。</p>
<lb ed="X" n="0023b20"/><lb ed="R061" n="0274a17"/><p xml:id="pX39p0023b2001">○第一體性平等地</p>
<lb ed="X" n="0023b21"/><lb ed="R061" n="0274a18"/><p xml:id="pX39p0023b2101">華嚴疏云。十地菩薩斷十種障。證十眞如。體性實
<lb ed="X" n="0023b22"/><lb ed="R061" n="0274b01"/>無差別。乃隨勝德。假立十種。雖初地中<anchor xml:id="nkr_note_add_0023b2201" n="0023b2201"/><anchor xml:id="beg0023b2201" n="0023b2201"/>已<anchor xml:id="end0023b2201"/>達一切。
<lb ed="X" n="0023b23"/><lb ed="R061" n="0274b02"/>而所證如猶未圓滿。令圓滿故。地地建立。又初地
<lb ed="X" n="0023b24"/><lb ed="R061" n="0274b03"/>中雖離分別我法二執。是以遠離第六粗惑。猶有
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0023c" n="0023c"/>
<lb ed="X" n="0023c01"/><lb ed="R061" n="0274b04"/>第七微細俱生我法二執。而未空盡第六分別二
<lb ed="X" n="0023c02"/><lb ed="R061" n="0274b05"/>執。自初信發心時。修生空觀。至七信位。<anchor xml:id="nkr_note_add_0023c0201" n="0023c0201"/><anchor xml:id="beg0023c0201" n="0023c0201"/>已<anchor xml:id="end0023c0201"/>斷分別
<lb ed="X" n="0023c03"/><lb ed="R061" n="0274b06"/>我執。而隨入法空觀。歷三賢位。至初地時。分別法
<lb ed="X" n="0023c04"/><lb ed="R061" n="0274b07"/>執亦卽斷矣。第七俱生二執。自初地位。恒住雙空
<lb ed="X" n="0023c05"/><lb ed="R061" n="0274b08"/>觀中。至七地後心方捨。能藏所藏。乃至八地初心
<lb ed="X" n="0023c06"/><lb ed="R061" n="0274b09"/>卽得無功用行。是則俱生我執現行永伏。卽捨執
<lb ed="X" n="0023c07"/><lb ed="R061" n="0274b10"/>藏。俱生法執間起。至等覺後心金剛喩定現在前
<lb ed="X" n="0023c08"/><lb ed="R061" n="0274b11"/>時。一刹那間。生相無明異熟種子方始斷盡而無
<lb ed="X" n="0023c09"/><lb ed="R061" n="0274b12"/>餘也。其云十地斷十種障證十眞如者。何如初地
<lb ed="X" n="0023c10"/><lb ed="R061" n="0274b13"/>斷一種異生性障。此障乃從凡夫分別我執現行
<lb ed="X" n="0023c11"/><lb ed="R061" n="0274b14"/>所起故。名異生性障。竝斷二種愚執。一執著我法
<lb ed="X" n="0023c12"/><lb ed="R061" n="0274b15"/>愚。二惡趣襍染愚。謂此三法能障初地。此地菩薩
<lb ed="X" n="0023c13"/><lb ed="R061" n="0274b16"/>自從賢位初證理性。始獲法味。證二空理。今二空
<lb ed="X" n="0023c14"/><lb ed="R061" n="0274b17"/>觀現前。便能永斷。愚障旣斷。能益自他。生大歡喜。
<lb ed="X" n="0023c15"/><lb ed="R061" n="0274b18"/>名歡喜地。其所證眞如名偏行眞如。以能徧行染
<lb ed="X" n="0023c16"/><lb ed="R061" n="0275a01"/>淨法故。菩薩位寄轉輪聖王。廣修慈悲等法。而化
<lb ed="X" n="0023c17"/><lb ed="R061" n="0275a02"/>導衆生。故華嚴經云。歡喜地菩薩於十波羅蜜中。
<lb ed="X" n="0023c18"/><lb ed="R061" n="0275a03"/>檀波羅蜜最勝。餘非不修。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023c19"/><lb ed="R061" n="0275a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0023c1901">若子佛。菩提薩埵。入平等慧體性地。眞實法化。一切
<lb ed="X" n="0023c20"/><lb ed="R061" n="0275a05"/>行華光滿足。四天果乘用。任化無方。理化神通。十力。
<lb ed="X" n="0023c21"/><lb ed="R061" n="0275a06"/>十號。十八不共法。住佛淨土。無量大願。辯才無畏。一
<lb ed="X" n="0023c22"/><lb ed="R061" n="0275a07"/>切論。一切行。我皆得入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023c23"/><lb ed="R061" n="0275a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0023c2301">若佛子標人。菩提薩埵顯德。入平等體性地總標
<lb ed="X" n="0023c24"/><lb ed="R061" n="0275a09"/>顯德位也。梵語菩提薩埵。華言覺有情。言乃上求
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0024a" n="0024a"/>
<lb ed="X" n="0024a01"/><lb ed="R061" n="0275a10"/>佛道。下度衆生之人也。入平等慧體性地者。入卽
<lb ed="X" n="0024a02"/><lb ed="R061" n="0275a11"/>證入。平等卽法身理。慧乃空慧。言此菩薩斷障證
<lb ed="X" n="0024a03"/><lb ed="R061" n="0275a12"/>眞故。卽得證入如來平等法身空慧本體性分地
<lb ed="X" n="0024a04"/><lb ed="R061" n="0275a13"/>中也。別經名歡喜地菩薩。智同佛智。理齊佛理。徹
<lb ed="X" n="0024a05"/><lb ed="R061" n="0275a14"/>見大道。盡佛境界。而得法喜。登于初地。故名歡喜
<lb ed="X" n="0024a06"/><lb ed="R061" n="0275a15"/>也。眞實法化者。眞卽不妄。實卽不虗。法卽理法。化
<lb ed="X" n="0024a07"/><lb ed="R061" n="0275a16"/>卽開化。言以不妄不虗眞實平等之理。開化誘導
<lb ed="X" n="0024a08"/><lb ed="R061" n="0275a17"/>衆生也。一切行華光滿足者。一切行卽萬行。華卽
<lb ed="X" n="0024a09"/><lb ed="R061" n="0275a18"/>因華。光卽智光。言此菩薩萬行因華智光果海。悉
<lb ed="X" n="0024a10"/><lb ed="R061" n="0275b01"/>皆圓滿具足也。四天果乘用者。四天卽四天下。果
<lb ed="X" n="0024a11"/><lb ed="R061" n="0275b02"/>卽轉輪王果。乘卽象馬寶乘。用卽御用也。言此菩
<lb ed="X" n="0024a12"/><lb ed="R061" n="0275b03"/>薩華光滿足得轉輪王果。又得七寶惠施。象馬寶
<lb ed="X" n="0024a13"/><lb ed="R061" n="0275b04"/>乘御用遊歷。一日一夜可周四天下也。在化無方
<lb ed="X" n="0024a14"/><lb ed="R061" n="0275b05"/>者。任意惠施。常行周濟。隨方設化。無有定所也。理
<lb ed="X" n="0024a15"/><lb ed="R061" n="0275b06"/>化神通者。言作善衆生則順理而化。俾其增修。應
<lb ed="X" n="0024a16"/><lb ed="R061" n="0275b07"/>攝受者而攝受之。作惡衆生。則用大威神力。去除
<lb ed="X" n="0024a17"/><lb ed="R061" n="0275b08"/>驕慢。應折伏者而折伏之也。十力等者。十力詳五
<lb ed="X" n="0024a18"/><lb ed="R061" n="0275b09"/>地。十號詳十地。十八不共詳七地。淨土有三。一常
<lb ed="X" n="0024a19"/><lb ed="R061" n="0275b10"/>寂光土。法身佛所依理土也。二實報莊嚴土。卽報
<lb ed="X" n="0024a20"/><lb ed="R061" n="0275b11"/>身佛自受用土。又佗受用土。卽向滿菩薩所宜居
<lb ed="X" n="0024a21"/><lb ed="R061" n="0275b12"/>處也。三變化土。應身佛所以利生隨機應感方便
<lb ed="X" n="0024a22"/><lb ed="R061" n="0275b13"/>土也。此地菩薩所住卽他受用土。言此菩薩于如
<lb ed="X" n="0024a23"/><lb ed="R061" n="0275b14"/>來十智力如來十號如來十八不共行法。一一法
<lb ed="X" n="0024a24"/><lb ed="R061" n="0275b15"/>中無不通了。一齊而行。住如來實報莊嚴淨土。以
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0024b" n="0024b"/>
<lb ed="X" n="0024b01"/><lb ed="R061" n="0275b16"/>攝利衆生也。無量等者。無量卽四無量心也。大願
<lb ed="X" n="0024b02"/><lb ed="R061" n="0275b17"/>卽十大願也。辯才卽四無礙智也。無畏卽五無畏。
<lb ed="X" n="0024b03"/><lb ed="R061" n="0275b18"/>一不活畏。二惡名畏。三怖死畏。四惡道畏。五大衆
<lb ed="X" n="0024b04"/><lb ed="R061" n="0276a01"/>威德畏。一切論卽四明五明一切諸論。一切行卽
<lb ed="X" n="0024b05"/><lb ed="R061" n="0276a02"/>十地等覺妙行。言此菩薩二空理明。于四無量心
<lb ed="X" n="0024b06"/><lb ed="R061" n="0276a03"/>十大行願四無礙辯才敎化衆生。離五怖畏。一切
<lb ed="X" n="0024b07"/><lb ed="R061" n="0276a04"/>論法。一切行法。我一一皆得證入之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0024b08"/><lb ed="R061" n="0276a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0024b0801">生出佛家。坐佛性地。一切障礙。凡夫因果。畢竟不受。
<lb ed="X" n="0024b09"/><lb ed="R061" n="0276a06"/>大樂歡喜。從一佛土。入無量佛土。從一劫。入無量劫。
<lb ed="X" n="0024b10"/><lb ed="R061" n="0276a07"/>不可說法。爲可說法。反照見一切法。逆順見一切法。
<lb ed="X" n="0024b11"/><lb ed="R061" n="0276a08"/>常入二諦。而在第一義中。以一智。知十地次第。一一
<lb ed="X" n="0024b12"/><lb ed="R061" n="0276a09"/>事示衆生而常心心中道。以一智。知一切佛土殊品。
<lb ed="X" n="0024b13"/><lb ed="R061" n="0276a10"/>及佛所說法。而身心不變。以一智。知十二因緣。十惡
<lb ed="X" n="0024b14"/><lb ed="R061" n="0276a11"/>種性。而常住善道。以一切智。見有無二相。以一智。知
<lb ed="X" n="0024b15"/><lb ed="R061" n="0276a12"/>入十禪支行。三十七道。而現一切色身六道。以一切
<lb ed="X" n="0024b16"/><lb ed="R061" n="0276a13"/>智。知十方色色。分分了起。入受色報。而心心無縛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0024b17"/><lb ed="R061" n="0276a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0024b1701">生出佛家者。不生凡夫外道權小之家。但佛降生
<lb ed="X" n="0024b18"/><lb ed="R061" n="0276a15"/>同時一家中生也。又或繼佛而生。紹法王位。形儀
<lb ed="X" n="0024b19"/><lb ed="R061" n="0276a16"/>如佛。爲佛眞子。故云生出佛家也。坐佛性地者。謂
<lb ed="X" n="0024b20"/><lb ed="R061" n="0276a17"/>此菩薩得證眞如境界。其所坐止之處。與佛性地
<lb ed="X" n="0024b21"/><lb ed="R061" n="0276a18"/>無二無別也。一切等者。言一切異生性障凡夫有
<lb ed="X" n="0024b22"/><lb ed="R061" n="0276b01"/>漏善惡因果。到此永離。亦畢竟不復更受其報也。
<lb ed="X" n="0024b23"/><lb ed="R061" n="0276b02"/>大樂歡喜者。旣永離一切障礙。卽得出世間心未
<lb ed="X" n="0024b24"/><lb ed="R061" n="0276b03"/>曾有法故。所以大樂歡喜也。從一佛土入無量佛
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0024c" n="0024c"/>
<lb ed="X" n="0024c01"/><lb ed="R061" n="0276b04"/>土者。身無礙也。從一劫入無量劫者。意無礙也。不
<lb ed="X" n="0024c02"/><lb ed="R061" n="0276b05"/>可說法爲可說法者。口無礙也。言此菩薩離障得
<lb ed="X" n="0024c03"/><lb ed="R061" n="0276b06"/>通。神通輪記持輪說法輪。三輪無礙。有如此者也。
<lb ed="X" n="0024c04"/><lb ed="R061" n="0276b07"/>反照等者。言此菩薩三輪無礙。或示回光反照之
<lb ed="X" n="0024c05"/><lb ed="R061" n="0276b08"/>理。令一切衆生悟法界性。見一切法也。得示逆行
<lb ed="X" n="0024c06"/><lb ed="R061" n="0276b09"/>境界。令一切衆生悟法界性。見一切法也。得示順
<lb ed="X" n="0024c07"/><lb ed="R061" n="0276b10"/>境界。令一切衆生悟法界性。見一切法也。得無可
<lb ed="X" n="0024c08"/><lb ed="R061" n="0276b11"/>無不可者。所謂道逆行順行天莫測也。常入等者。
<lb ed="X" n="0024c09"/><lb ed="R061" n="0276b12"/>言菩薩何所據而能如是耶。謂常入俗諦而不滯
<lb ed="X" n="0024c10"/><lb ed="R061" n="0276b13"/>有。常入眞諦而不沉空。旣不滯有。又不沉空。入在
<lb ed="X" n="0024c11"/><lb ed="R061" n="0276b14"/>何處。而入在二諦之處。第一義中道理智諦中耳。
<lb ed="X" n="0024c12"/><lb ed="R061" n="0276b15"/>下六智卽此常入之義。以一智知十等者。一惟以
<lb ed="X" n="0024c13"/><lb ed="R061" n="0276b16"/>此一智。能知一地二地乃至十地。先後次第。斷障
<lb ed="X" n="0024c14"/><lb ed="R061" n="0276b17"/>證眞。一一事不錯不謬。示導衆生令其進修。而常
<lb ed="X" n="0024c15"/><lb ed="R061" n="0276b18"/>心心中道無間無歇也。二惟以此一智。能知一切
<lb ed="X" n="0024c16"/><lb ed="R061" n="0277a01"/>十方諸佛刹土淨穢勝劣殊品。及諸佛敎化衆生
<lb ed="X" n="0024c17"/><lb ed="R061" n="0277a02"/>所說法門。而常身心不遷不改也。三惟以此一智。
<lb ed="X" n="0024c18"/><lb ed="R061" n="0277a03"/>能知十二因緣生滅因果身三口四意三十惡種
<lb ed="X" n="0024c19"/><lb ed="R061" n="0277a04"/>子性分。而常住十種妙善戒法道中也。四惟以一
<lb ed="X" n="0024c20"/><lb ed="R061" n="0277a05"/>切智能見徹。有非是有因無故有。無非是無因有
<lb ed="X" n="0024c21"/><lb ed="R061" n="0277a06"/>故無。原無有相。原無無相故也。五惟以此一智。能
<lb ed="X" n="0024c22"/><lb ed="R061" n="0277a07"/>知出入覺觀喜樂一心淨捨念慧不苦不樂十禪
<lb ed="X" n="0024c23"/><lb ed="R061" n="0277a08"/>支觀行。四念處四正勤四如意足五根五力七菩
<lb ed="X" n="0024c24"/><lb ed="R061" n="0277a09"/>提八正道三十七品助道。而示現一切種種分段
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0025a" n="0025a"/>
<lb ed="X" n="0025a01"/><lb ed="R061" n="0277a10"/>色身。六道之中應以何身得度者。卽現何身而爲
<lb ed="X" n="0025a02"/><lb ed="R061" n="0277a11"/>說法也。六惟以一切智。能知十方色無色界分分
<lb ed="X" n="0025a03"/><lb ed="R061" n="0277a12"/>變易生滅。了起入受四禪四空一般色報。而心心
<lb ed="X" n="0025a04"/><lb ed="R061" n="0277a13"/>空慧無著無縛往返無礙也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0025a05"/><lb ed="R061" n="0277a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0025a0501">光光照一切。是故無生信忍空慧。常現在前。從一地
<lb ed="X" n="0025a06"/><lb ed="R061" n="0277a15"/>二地。乃至佛界。其中間一切法門。一時而行故。略出
<lb ed="X" n="0025a07"/><lb ed="R061" n="0277a16"/>平等地功德。海藏行願。如海一滴毛頭許事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0025a08"/><lb ed="R061" n="0277a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0025a0801">光光照一切等者。光光卽前六智光。照一切卽前
<lb ed="X" n="0025a09"/><lb ed="R061" n="0277a18"/>知地知品知緣見相知禪道知色色起智利生等
<lb ed="X" n="0025a10"/><lb ed="R061" n="0277b01"/>一切也。以是之故。所以無生信忍無生空慧。不斷
<lb ed="X" n="0025a11"/><lb ed="R061" n="0277b02"/>不續。常常現在前行也。以是現前故。從一地法門
<lb ed="X" n="0025a12"/><lb ed="R061" n="0277b03"/>二地法門。乃至佛界地法門。于其中間一切地地
<lb ed="X" n="0025a13"/><lb ed="R061" n="0277b04"/>法門。俱皆一時而能盡行。不假餘力也。略出等者。
<lb ed="X" n="0025a14"/><lb ed="R061" n="0277b05"/>言此大槩略出平等地。<g ref="#CB05062">㱔</g>少功德海藏行願。譬如
<lb ed="X" n="0025a15"/><lb ed="R061" n="0277b06"/>以一毛蘸取大海中水之一滴許事耳。</p>
<lb ed="X" n="0025a16"/><lb ed="R061" n="0277b07"/><p xml:id="pX39p0025a1601">○第二體性善慧地</p>
<lb ed="X" n="0025a17"/><lb ed="R061" n="0277b08"/><p xml:id="pX39p0025a1701">此地菩薩斷一種邪行障。此障卽所知障中俱生
<lb ed="X" n="0025a18"/><lb ed="R061" n="0277b09"/>一分法執。誤犯三業所起。故名之也。竝斷二種愚
<lb ed="X" n="0025a19"/><lb ed="R061" n="0277b10"/>執。一者微細誤犯愚。二者種種業趣愚。此之三法
<lb ed="X" n="0025a20"/><lb ed="R061" n="0277b11"/>能障二地。斷此愚障方登二地。菩薩今得增上尸
<lb ed="X" n="0025a21"/><lb ed="R061" n="0277b12"/>羅波羅蜜多。性戒具足。遠離誤犯。愚障旣斷。故名
<lb ed="X" n="0025a22"/><lb ed="R061" n="0277b13"/>離垢地。以所證眞如名最勝眞如。此眞如性具無
<lb ed="X" n="0025a23"/><lb ed="R061" n="0277b14"/>邊德。於一切法。最爲殊勝故。菩薩位寄<name role="" type="person">忉利天</name>王。
<lb ed="X" n="0025a24"/><lb ed="R061" n="0277b15"/>假修十善等法。化導衆生。於十波羅蜜中。尸羅波
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0025b" n="0025b"/>
<lb ed="X" n="0025b01"/><lb ed="R061" n="0277b16"/>羅密最勝。餘非不修。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0025b02"/><lb ed="R061" n="0277b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0025b0201">若佛子。菩提薩埵善慧體性地。淸淨明達一切善根。
<lb ed="X" n="0025b03"/><lb ed="R061" n="0277b18"/>所謂慈悲喜捨慧。一切功德本。從觀入大空慧。方便
<lb ed="X" n="0025b04"/><lb ed="R061" n="0278a01"/>道智中。見諸衆生。無非苦諦。皆有識心。三惡道刀杖
<lb ed="X" n="0025b05"/><lb ed="R061" n="0278a02"/>一切苦惱。緣中生識。名爲苦諦。三苦相者。如者。如身
<lb ed="X" n="0025b06"/><lb ed="R061" n="0278a03"/>初覺。從刀杖身色陰二緣中生覺。爲行苦緣。次意地
<lb ed="X" n="0025b07"/><lb ed="R061" n="0278a04"/>覺。緣身覺所緣。得刀杖及身瘡腫等法故。覺苦苦緣。
<lb ed="X" n="0025b08"/><lb ed="R061" n="0278a05"/>重故苦苦。次受行覺二心。緣向身色陰壞瘡中生苦
<lb ed="X" n="0025b09"/><lb ed="R061" n="0278a06"/>覺故。名爲壞苦緣。是以三覺。次第生三心故。爲苦苦苦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0025b10"/><lb ed="R061" n="0278a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0025b1001">若佛子三句標顯名德位也。入平等善慧地者。謂
<lb ed="X" n="0025b11"/><lb ed="R061" n="0278a08"/>善能修行淸淨明了法身平等大慧。故名善慧地
<lb ed="X" n="0025b12"/><lb ed="R061" n="0278a09"/>也。別經名離垢地。謂由淨佛境界。明了諸法異性。
<lb ed="X" n="0025b13"/><lb ed="R061" n="0278a10"/>而入于同。若見有同。卽非離垢。同性亦滅。斯爲離
<lb ed="X" n="0025b14"/><lb ed="R061" n="0278a11"/>垢也。淸淨明達等者。淸淨卽體性離垢。明達卽善
<lb ed="X" n="0025b15"/><lb ed="R061" n="0278a12"/>慧照了。言其垢盡光現。明了通達一切善根故。何
<lb ed="X" n="0025b16"/><lb ed="R061" n="0278a13"/>爲一切善根耶。所謂慈悲喜捨慧五觀。爲一切衆
<lb ed="X" n="0025b17"/><lb ed="R061" n="0278a14"/>善功德之根本也。一切功德本。卽六度萬行功德。
<lb ed="X" n="0025b18"/><lb ed="R061" n="0278a15"/>咸以此四無量心智慧觀照。以爲根本。故觀照雖
<lb ed="X" n="0025b19"/><lb ed="R061" n="0278a16"/>五。一慧總攝。今以慈觀而爲首者。慈能與樂故也。
<lb ed="X" n="0025b20"/><lb ed="R061" n="0278a17"/>諸佛菩薩所得菩提。本欲與衆生共樂。奈何衆生
<lb ed="X" n="0025b21"/><lb ed="R061" n="0278a18"/>現居苦中。必須離苦方得其樂。故以慈觀而起悲
<lb ed="X" n="0025b22"/><lb ed="R061" n="0278b01"/>觀。先拔其苦。以諸衆生離苦。菩薩本願亦足。故次
<lb ed="X" n="0025b23"/><lb ed="R061" n="0278b02"/>之以喜觀。自慶慶人。雖云得喜。亦不住喜。故次之
<lb ed="X" n="0025b24"/><lb ed="R061" n="0278b03"/>以捨觀。捨一切貪著行。捨俱生我法。非慧無繇。故
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0025c" n="0025c"/>
<lb ed="X" n="0025c01"/><lb ed="R061" n="0278b04"/>以慧觀融通。咸徧法界。此五慧觀所以爲衆德根
<lb ed="X" n="0025c02"/><lb ed="R061" n="0278b05"/>本也。從觀入大空等者。大空慧卽甚深無相大空
<lb ed="X" n="0025c03"/><lb ed="R061" n="0278b06"/>般若。方便卽善巧方便。道智卽菩提道智。言如是
<lb ed="X" n="0025c04"/><lb ed="R061" n="0278b07"/>四無量心。乃是從此大空般若巧妙方便菩提道
<lb ed="X" n="0025c05"/><lb ed="R061" n="0278b08"/>智之中所起。見諸三界二十五有四生十二類衆
<lb ed="X" n="0025c06"/><lb ed="R061" n="0278b09"/>生。無非火宅中苦諦也。皆有識心者。言菩薩起悲
<lb ed="X" n="0025c07"/><lb ed="R061" n="0278b10"/>拔苦。諦思此苦從何而有耶。觀是三界一切衆生。
<lb ed="X" n="0025c08"/><lb ed="R061" n="0278b11"/>皆有妄想識心。以識未空。分別取捨。作諸惡業。墮
<lb ed="X" n="0025c09"/><lb ed="R061" n="0278b12"/>在地獄餓鬼畜生三惡道中。受諸苦惱。姑就三惡
<lb ed="X" n="0025c10"/><lb ed="R061" n="0278b13"/>道中。擧畜生類受刀杖苦一法。以例地獄餓鬼一
<lb ed="X" n="0025c11"/><lb ed="R061" n="0278b14"/>切苦惱逼迫生識。由是緣中生識。識心未空之故。
<lb ed="X" n="0025c12"/><lb ed="R061" n="0278b15"/>而生苦諦也。三苦相者。言苦諦中有三種苦相。一
<lb ed="X" n="0025c13"/><lb ed="R061" n="0278b16"/>行苦相。二苦苦相。三壞苦相也。一行苦者。四相遷
<lb ed="X" n="0025c14"/><lb ed="R061" n="0278b17"/>流。無常不定。不得自在。爲行苦相。二苦苦者。身爲
<lb ed="X" n="0025c15"/><lb ed="R061" n="0278b18"/>苦本。因身得刀杖苦。而意地生煩惱苦。苦上加苦。
<lb ed="X" n="0025c16"/><lb ed="R061" n="0279a01"/>爲苦苦相。三壞苦者。風刀解體。耳聾眼瞶。四肢不
<lb ed="X" n="0025c17"/><lb ed="R061" n="0279a02"/>隨。爲壞苦相。是則名爲三苦相也。如者只如也。承
<lb ed="X" n="0025c18"/><lb ed="R061" n="0279a03"/>前起後之意。言旣有三苦相。必有三苦覺。有三苦
<lb ed="X" n="0025c19"/><lb ed="R061" n="0279a04"/>覺必有三苦緣。只如三苦覺與緣。又從何而有耶。
<lb ed="X" n="0025c20"/><lb ed="R061" n="0279a05"/>一如身初覺等者。言只如身乍先起覺之時。從何
<lb ed="X" n="0025c21"/><lb ed="R061" n="0279a06"/>起覺。葢從刀杖色陰緣及身色陰緣二緣中生起
<lb ed="X" n="0025c22"/><lb ed="R061" n="0279a07"/>此覺。二緣互起。識念不停。故名爲行苦緣也。二次
<lb ed="X" n="0025c23"/><lb ed="R061" n="0279a08"/>意地覺等者。言意地覺能緣竝身覺所緣。得刀杖
<lb ed="X" n="0025c24"/><lb ed="R061" n="0279a09"/>斫打等法及身受打斫生瘡腫等法之故。身覺苦
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0026a" n="0026a"/>
<lb ed="X" n="0026a01"/><lb ed="R061" n="0279a10"/>意地覺亦苦。二覺而生二苦。故名覺苦苦緣也。重
<lb ed="X" n="0026a02"/><lb ed="R061" n="0279a11"/>故苦苦者。迭解苦苦之義。言身覺刀杖而生痛苦。
<lb ed="X" n="0026a03"/><lb ed="R061" n="0279a12"/>意地覺而生惱苦。苦上加苦。誠然不輕。故云重故
<lb ed="X" n="0026a04"/><lb ed="R061" n="0279a13"/>苦苦也。三次受行覺等者。言受行苦緣心。覺苦苦
<lb ed="X" n="0026a05"/><lb ed="R061" n="0279a14"/>緣心二緣心。緣向自身色陰。見得四大欲離于瘡
<lb ed="X" n="0026a06"/><lb ed="R061" n="0279a15"/>腫壞相中而生苦覺。故名爲壞苦緣也。是以三覺
<lb ed="X" n="0026a07"/><lb ed="R061" n="0279a16"/>次第生三心故者。一根覺生覺刀杖之心。二意地
<lb ed="X" n="0026a08"/><lb ed="R061" n="0279a17"/>覺生覺根覺之心。三壞苦覺生覺行覺苦苦覺之
<lb ed="X" n="0026a09"/><lb ed="R061" n="0279a18"/>二心。以是三覺次第而生三心。三心俱苦。故名苦
<lb ed="X" n="0026a10"/><lb ed="R061" n="0279b01"/>苦苦也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0026a11"/><lb ed="R061" n="0279b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0026a1101">一切有心衆生。見是三苦。起無量苦惱因緣。故我今
<lb ed="X" n="0026a12"/><lb ed="R061" n="0279b03"/>是中。入敎化道三昧。現一切色身。於六道中。十種辯
<lb ed="X" n="0026a13"/><lb ed="R061" n="0279b04"/>才。說諸法門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0026a14"/><lb ed="R061" n="0279b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0026a1401">一切有心衆生者。此總擧三界十二類之衆生。所
<lb ed="X" n="0026a15"/><lb ed="R061" n="0279b06"/>謂有心者皆當作佛是也。見是三苦等者。言此等
<lb ed="X" n="0026a16"/><lb ed="R061" n="0279b07"/>衆生皆由不能了達此苦。幻妄非實。見是三苦。乃
<lb ed="X" n="0026a17"/><lb ed="R061" n="0279b08"/>起無量苦惱因緣。而反造諸惡業。以致生生死死
<lb ed="X" n="0026a18"/><lb ed="R061" n="0279b09"/>死死生生。如旋火輪無有休息。故我菩薩于是衆
<lb ed="X" n="0026a19"/><lb ed="R061" n="0279b10"/>生無量苦惱緣中。興慈運悲。起同事攝入敎化道
<lb ed="X" n="0026a20"/><lb ed="R061" n="0279b11"/>三昧。現一切色身于六道之中。而以十種巧妙無
<lb ed="X" n="0026a21"/><lb ed="R061" n="0279b12"/>礙辯才。說諸知苦斷集修道證滅種種法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0026a22"/><lb ed="R061" n="0279b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0026a2201">謂苦識苦緣刀杖緣。具苦識行。身瘡腫發壞。內外觸
<lb ed="X" n="0026a23"/><lb ed="R061" n="0279b14"/>中。或具不具。具二緣中生識。識作識受。觸識名爲苦
<lb ed="X" n="0026a24"/><lb ed="R061" n="0279b15"/>識。行二緣故。心心緣色。心觸觸惱。受煩毒時。爲苦苦
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0026b" n="0026b"/>
<lb ed="X" n="0026b01"/><lb ed="R061" n="0279b16"/>心緣識。初在根覺緣。名爲苦覺。心作心受。觸識覺觸。
<lb ed="X" n="0026b02"/><lb ed="R061" n="0279b17"/>未受煩毒時。是名行苦。逼迮生覺。如斵石火。於身心
<lb ed="X" n="0026b03"/><lb ed="R061" n="0279b18"/>念念生滅。身散壞。轉變化。識入壞緣。緣集散。心苦心
<lb ed="X" n="0026b04"/><lb ed="R061" n="0280a01"/>惱。受念後緣染著。心心不捨。是爲壞苦。三界一切苦
<lb ed="X" n="0026b05"/><lb ed="R061" n="0280a02"/>諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0026b06"/><lb ed="R061" n="0280a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0026b0601">謂苦識等者。言云何知苦耶。謂令知苦識。知苦緣。
<lb ed="X" n="0026b07"/><lb ed="R061" n="0280a04"/>知刀杖緣。知具苦識行。知身瘡腫發壞。知此等苦。
<lb ed="X" n="0026b08"/><lb ed="R061" n="0280a05"/>因苦緣苦花苦果之苦相。令<anchor xml:id="nkr_note_add_0026b0801" n="0026b0801"/><anchor xml:id="beg0026b0801" n="0026b0801"/>但<anchor xml:id="end0026b0801"/>有心者知苦生厭。
<lb ed="X" n="0026b09"/><lb ed="R061" n="0280a06"/>而發菩提心也。內外觸中等者。內卽根。外卽塵。或
<lb ed="X" n="0026b10"/><lb ed="R061" n="0280a07"/>具者。或因三緣而具。或不具者。單根不立。獨境不
<lb ed="X" n="0026b11"/><lb ed="R061" n="0280a08"/>生。云何具識。故云不具也。言內根身外塵境互觸
<lb ed="X" n="0026b12"/><lb ed="R061" n="0280a09"/>之中。或根境相觸而具識。或根境不相觸而不具
<lb ed="X" n="0026b13"/><lb ed="R061" n="0280a10"/>識。其所以具識。畢竟從何而有。葢畢竟具內身苦
<lb ed="X" n="0026b14"/><lb ed="R061" n="0280a11"/>本緣。外刀杖苦境塵緣。二種緣中而生此觸識。觸
<lb ed="X" n="0026b15"/><lb ed="R061" n="0280a12"/>識卽五識也。二緣中旣生五識。則意識同時而起
<lb ed="X" n="0026b16"/><lb ed="R061" n="0280a13"/>分別。前照後了。爲造業主故。還是六識作之。還是
<lb ed="X" n="0026b17"/><lb ed="R061" n="0280a14"/>六識受之耳。其所謂苦識者。就是此觸識。名爲苦
<lb ed="X" n="0026b18"/><lb ed="R061" n="0280a15"/>識行。葢具二種緣而生識故也。心心緣色等者。心
<lb ed="X" n="0026b19"/><lb ed="R061" n="0280a16"/>心卽六識心。念念緣前刀杖身二。色陰相觸。生瘡
<lb ed="X" n="0026b20"/><lb ed="R061" n="0280a17"/>腫苦境故。心觸苦境。苦境觸心。而生煩惱。正當受
<lb ed="X" n="0026b21"/><lb ed="R061" n="0280a18"/>此煩惱毒痛之時。身得瘡腫之苦。心生煩惱之苦。
<lb ed="X" n="0026b22"/><lb ed="R061" n="0280b01"/>身苦心苦是爲苦苦也。心緣識等者。以六識心。緣
<lb ed="X" n="0026b23"/><lb ed="R061" n="0280b02"/>前觸識。此五種觸識。最初在五根覺。刀杖緣觸身。
<lb ed="X" n="0026b24"/><lb ed="R061" n="0280b03"/>心覺其苦。故名爲苦覺也。心作心受者。言還是六
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0026c" n="0026c"/>
<lb ed="X" n="0026c01"/><lb ed="R061" n="0280b04"/>識心貪取前塵。分別影事。造作業苦。心自領受。無
<lb ed="X" n="0026c02"/><lb ed="R061" n="0280b05"/>相代謝也。觸識覺觸者。明前五識不造業。<anchor xml:id="nkr_note_add_0026c0201" n="0026c0201"/><anchor xml:id="beg0026c0201" n="0026c0201"/>但<anchor xml:id="end0026c0201"/>此觸
<lb ed="X" n="0026c03"/><lb ed="R061" n="0280b06"/>識。僅能了境覺觸也。未受等者。言此心未曾深受
<lb ed="X" n="0026c04"/><lb ed="R061" n="0280b07"/>煩毒之時。只有隨念。而無計度。但只爲第六行苦
<lb ed="X" n="0026c05"/><lb ed="R061" n="0280b08"/>一種引發之緣。是故觸識亦名爲行苦。而實非也。
<lb ed="X" n="0026c06"/><lb ed="R061" n="0280b09"/>僅能覺觸耳。逼迮生覺等者。言造業者爲第六心。
<lb ed="X" n="0026c07"/><lb ed="R061" n="0280b10"/>由前五識緣現前逆順影子。一刹那間流入意地。
<lb ed="X" n="0026c08"/><lb ed="R061" n="0280b11"/>逼迮生覺。心受煩毒。譬如石中之火。旋斵旋出。于
<lb ed="X" n="0026c09"/><lb ed="R061" n="0280b12"/>身心中。遷流不停。念念生滅。故云逼迮生覺等也。
<lb ed="X" n="0026c10"/><lb ed="R061" n="0280b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0026c1001" n="0026c1001"/><anchor xml:id="beg0026c1001" n="0026c1001"/>已<anchor xml:id="end0026c1001"/>上叙明五不造。惟第六也。身散壞等者。是命盡
<lb ed="X" n="0026c11"/><lb ed="R061" n="0280b14"/>時。四大各離。轉變化者。是聰明轉變。化爲聾聵。四
<lb ed="X" n="0026c12"/><lb ed="R061" n="0280b15"/>肢不隨。五根五塵五識一時將盡。惟此造業六識。
<lb ed="X" n="0026c13"/><lb ed="R061" n="0280b16"/>念念入此瘡腫臭爛緣中。緣集想。此身少而壯。壯
<lb ed="X" n="0026c14"/><lb ed="R061" n="0280b17"/>而老。何等輕徤。緣散想。到此時節。惟見此病死苦
<lb ed="X" n="0026c15"/><lb ed="R061" n="0280b18"/>衰頹敗壞散滅之相。不由他心地。下心心相續。生
<lb ed="X" n="0026c16"/><lb ed="R061" n="0281a01"/>苦生惱。受念後有異熟因緣。貪緣純熟。而染著餓
<lb ed="X" n="0026c17"/><lb ed="R061" n="0281a02"/>鬼。嗔緣純熟。而染著修羅。癡緣純熟。而染著地獄。
<lb ed="X" n="0026c18"/><lb ed="R061" n="0281a03"/>隨所熟而染。心心念念顧惜不捨。是則名爲壞苦
<lb ed="X" n="0026c19"/><lb ed="R061" n="0281a04"/>也。如此三苦。爲衆苦之本。而三界衆生未得解脫。
<lb ed="X" n="0026c20"/><lb ed="R061" n="0281a05"/>故云三界一切苦諦。此說知苦法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0026c21"/><lb ed="R061" n="0281a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0026c2101">復觀無明集。無量心作一切業。相續相連。集因集因。
<lb ed="X" n="0026c22"/><lb ed="R061" n="0281a07"/>名爲集諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0026c23"/><lb ed="R061" n="0281a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0026c2301">復觀等者。言云何斷集耶。言復觀者。返推其因。此
<lb ed="X" n="0026c24"/><lb ed="R061" n="0281a09"/>苦從何而有。謂依無明幻妄所起。故有此苦。無明
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0027a" n="0027a"/>
<lb ed="X" n="0027a01"/><lb ed="R061" n="0281a10"/>卽不明也。以是眞如不守自性。一念妄動。生起三
<lb ed="X" n="0027a02"/><lb ed="R061" n="0281a11"/>細。不了前境。增長六麤。故曰無明。因有無明。遂集
<lb ed="X" n="0027a03"/><lb ed="R061" n="0281a12"/>無量種種妄想攀緣之心。造作一切諸惡業緣招
<lb ed="X" n="0027a04"/><lb ed="R061" n="0281a13"/>引苦果。相續相連。過去之因成現在果。現在之因
<lb ed="X" n="0027a05"/><lb ed="R061" n="0281a14"/>招未來果。如是集因集因。以集三界因果。是則名
<lb ed="X" n="0027a06"/><lb ed="R061" n="0281a15"/>爲集諦。言此無明集因。是一切有心者之所當斷
<lb ed="X" n="0027a07"/><lb ed="R061" n="0281a16"/>者。此說斷集法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027a08"/><lb ed="R061" n="0281a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0027a0801">正見解脫。空空智道。心心名以智道道諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027a09"/><lb ed="R061" n="0281a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0027a0901">正見等者。言云何修道耶。謂上旣知苦。卽是正見。
<lb ed="X" n="0027a10"/><lb ed="R061" n="0281b01"/>斷集卽是解脫矣。何更別求正見解脫哉。具正見
<lb ed="X" n="0027a11"/><lb ed="R061" n="0281b02"/>則苦空。具解脫則集空。苦空集空卽是具足無上
<lb ed="X" n="0027a12"/><lb ed="R061" n="0281b03"/>大空慧之智道也。能以此空慧。心心相續念念相
<lb ed="X" n="0027a13"/><lb ed="R061" n="0281b04"/>連。不復更受三界苦果集因等報。卽此是則名爲
<lb ed="X" n="0027a14"/><lb ed="R061" n="0281b05"/>增修智道也。以用也增修之意。道諦者。結束上文。
<lb ed="X" n="0027a15"/><lb ed="R061" n="0281b06"/>乃道諦也。此說修道法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027a16"/><lb ed="R061" n="0281b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0027a1601">盡有果報。盡有因。淸淨一照。體性妙智。寂滅一諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027a17"/><lb ed="R061" n="0281b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0027a1701">盡有等者。言云何證滅耶。有字正應上皆有識心
<lb ed="X" n="0027a18"/><lb ed="R061" n="0281b09"/>一切有心衆生。二有字因果不忘爲有。以欲界色
<lb ed="X" n="0027a19"/><lb ed="R061" n="0281b10"/>界無色界見思等惑。流轉三界。不能出離一切諸
<lb ed="X" n="0027a20"/><lb ed="R061" n="0281b11"/>苦。故名爲有。而以正知正見修行聖道。不起貪嗔
<lb ed="X" n="0027a21"/><lb ed="R061" n="0281b12"/>癡慢疑不起身邊諸邪見。盡三界二十五有見思
<lb ed="X" n="0027a22"/><lb ed="R061" n="0281b13"/>塵沙等惑。苦果苦因。唯以此淸淨大空慧。一一照
<lb ed="X" n="0027a23"/><lb ed="R061" n="0281b14"/>了之。如揚塵順風。體性妙智悉同。寂滅無餘蘊矣。
<lb ed="X" n="0027a24"/><lb ed="R061" n="0281b15"/>是則名爲寂滅一諦也。此說證滅法門也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0027b" n="0027b"/>
<lb ed="X" n="0027b01"/><lb ed="R061" n="0281b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0027b0101">慧品具足名根。一切慧性。起空入觀。是初善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027b02"/><lb ed="R061" n="0281b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0027b0201">慧品等者。二根字正應前一切善根。根字一切功
<lb ed="X" n="0027b03"/><lb ed="R061" n="0281b18"/>德本。本字言此大空慧品。具足慈悲喜捨無量功
<lb ed="X" n="0027b04"/><lb ed="R061" n="0282a01"/>德品。一切皆依大空慧品。以爲根本也。一切慧性
<lb ed="X" n="0027b05"/><lb ed="R061" n="0282a02"/>等者。一切卽四無量等。言慈悲喜捨一切慧性。亦
<lb ed="X" n="0027b06"/><lb ed="R061" n="0282a03"/>皆依大空慧中起空。而入智觀。現身六道。利益苦
<lb ed="X" n="0027b07"/><lb ed="R061" n="0282a04"/>惱衆生。說示四諦法門。使諸衆生知苦斷集修道
<lb ed="X" n="0027b08"/><lb ed="R061" n="0282a05"/>證滅。是名初善根也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027b09"/><lb ed="R061" n="0282a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0027b0901">第二觀捨。一切貪著行。一切平等空。捨無緣。而觀諸
<lb ed="X" n="0027b10"/><lb ed="R061" n="0282a07"/>法。空際一相。我觀一切十方地土。皆吾昔身所用故
<lb ed="X" n="0027b11"/><lb ed="R061" n="0282a08"/>土。四大海水是吾故水。一切劫火。是吾昔身故所用
<lb ed="X" n="0027b12"/><lb ed="R061" n="0282a09"/>火。一切風輪。是吾故所用氣。我今入此地中。法身滿
<lb ed="X" n="0027b13"/><lb ed="R061" n="0282a10"/>足。捨吾故身。畢竟不受四大分段不淨故身。是爲捨
<lb ed="X" n="0027b14"/><lb ed="R061" n="0282a11"/>品具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027b15"/><lb ed="R061" n="0282a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0027b1501">第二等者。言旣解觀苦斷集修道證眞。恐人貪著
<lb ed="X" n="0027b16"/><lb ed="R061" n="0282a13"/>寂滅之樂不捨。故復勸觀捨也。且道所捨者。是何
<lb ed="X" n="0027b17"/><lb ed="R061" n="0282a14"/>物耶。此捨非捨。凡夫妄想貪愛執著惡行非捨。外
<lb ed="X" n="0027b18"/><lb ed="R061" n="0282a15"/>道諸邪見非捨。二乘諸因緣乃捨。正知正見寂滅
<lb ed="X" n="0027b19"/><lb ed="R061" n="0282a16"/>等觀諸行。毋使貪著。令其一切平等空。卽平等空
<lb ed="X" n="0027b20"/><lb ed="R061" n="0282a17"/>亦捨。無緣可捨。捨亦復捨。而觀世出世諸法空際
<lb ed="X" n="0027b21"/><lb ed="R061" n="0282a18"/>之處。無相可得。無相可捨。故云一相也。我觀一切
<lb ed="X" n="0027b22"/><lb ed="R061" n="0282b01"/>等者。言所以我觀一切地土。是我昔身所用舊骨
<lb ed="X" n="0027b23"/><lb ed="R061" n="0282b02"/>肉。四大海水是我昔。身所用舊血脉。一切劫火。是
<lb ed="X" n="0027b24"/><lb ed="R061" n="0282b03"/>我昔身所用舊煖氣。一切風輪。是我昔身所用舊
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0027c" n="0027c"/>
<lb ed="X" n="0027c01"/><lb ed="R061" n="0282b04"/>呼吸。我今旣證入此離垢地。得證眞如無相法身
<lb ed="X" n="0027c02"/><lb ed="R061" n="0282b05"/>圓滿具足。乃捨吾之故身。永斷邪障。畢竟不復更
<lb ed="X" n="0027c03"/><lb ed="R061" n="0282b06"/>受四大分段不淨襍染故身。以不受故。是爲捨品
<lb ed="X" n="0027c04"/><lb ed="R061" n="0282b07"/>具足。此第二觀捨善根也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027c05"/><lb ed="R061" n="0282b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0027c0501">第三次觀。於所化一切衆生。與人天樂。十地樂。離十
<lb ed="X" n="0027c06"/><lb ed="R061" n="0282b09"/>惡畏樂。得玅華三昧樂。乃至佛樂。如是觀者。慈品具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027c07"/><lb ed="R061" n="0282b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0027c0701">第三等者。謂此菩薩說法利生必隨機宜。而與之
<lb ed="X" n="0027c08"/><lb ed="R061" n="0282b11"/>樂。故次觀于所化一切衆生種種根性。如求人天
<lb ed="X" n="0027c09"/><lb ed="R061" n="0282b12"/>樂者。則與三皈五戒十善。令其生人天中受勝妙
<lb ed="X" n="0027c10"/><lb ed="R061" n="0282b13"/>樂。如求菩薩乘者。則與六度四攝。令其得證十地
<lb ed="X" n="0027c11"/><lb ed="R061" n="0282b14"/>之樂。如求離十惡畏樂者。衆生往昔以造不淨三
<lb ed="X" n="0027c12"/><lb ed="R061" n="0282b15"/>業。必墮三途怖畏之中。反此十惡。令修十善。得生
<lb ed="X" n="0027c13"/><lb ed="R061" n="0282b16"/>人天。受十善樂也。得妙華三昧等者。言令此菩薩
<lb ed="X" n="0027c14"/><lb ed="R061" n="0282b17"/>得聖人妙道萬行因華三昧正定。乘此智定。證十
<lb ed="X" n="0027c15"/><lb ed="R061" n="0282b18"/>地果。故得妙華三昧之樂。乃至令得佛果無餘涅
<lb ed="X" n="0027c16"/><lb ed="R061" n="0283a01"/>槃究竟之樂。如是觀者。是爲慈品具足。離惡畏悲。
<lb ed="X" n="0027c17"/><lb ed="R061" n="0283a02"/>具足五樂喜具足。此第三觀慈善根也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027c18"/><lb ed="R061" n="0283a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0027c1801">菩薩爾時住是地中。無癡無貪無瞋入平等一諦智。
<lb ed="X" n="0027c19"/><lb ed="R061" n="0283a04"/>一切行本。遊佛一切世界。現化無量法身。如一切衆
<lb ed="X" n="0027c20"/><lb ed="R061" n="0283a05"/>生天華品說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0027c21"/><lb ed="R061" n="0283a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0027c2101">菩薩當爾之時。住是二地中慧品具足。故無癡相。
<lb ed="X" n="0027c22"/><lb ed="R061" n="0283a07"/>捨品具足。故無貪相。慈悲喜具足。故無瞋相。以無
<lb ed="X" n="0027c23"/><lb ed="R061" n="0283a08"/>貪瞋癡故。所以證入平等大空慧品一諦聖智。是
<lb ed="X" n="0027c24"/><lb ed="R061" n="0283a09"/>以平等一諦理智而爲一切萬行根本。以是智行
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0028a" n="0028a"/>
<lb ed="X" n="0028a01"/><lb ed="R061" n="0283a10"/>雙運。而能遊佛一切世界。承事諸佛。亦能現化無
<lb ed="X" n="0028a02"/><lb ed="R061" n="0283a11"/>量法身。攝受無量衆生也。此處所說文義。如大部
<lb ed="X" n="0028a03"/><lb ed="R061" n="0283a12"/>中一切衆生天華品中說一樣。</p>
<lb ed="X" n="0028a04"/><lb ed="R061" n="0283a13"/><p xml:id="pX39p0028a0401">○第三體性光明地</p>
<lb ed="X" n="0028a05"/><lb ed="R061" n="0283a14"/><p xml:id="pX39p0028a0501">此地菩薩斷一種暗鈍障。此卽所知障中俱生法
<lb ed="X" n="0028a06"/><lb ed="R061" n="0283a15"/>執一分暗鈍所起。令聞思修。總持妙慧。不現在前。
<lb ed="X" n="0028a07"/><lb ed="R061" n="0283a16"/>故名之也。竝斷二種愚執。一者欲貪愚。二者陀羅
<lb ed="X" n="0028a08"/><lb ed="R061" n="0283a17"/>尼愚。此之三法能障三地。斷此愚障。方登三地。今
<lb ed="X" n="0028a09"/><lb ed="R061" n="0283a18"/>此菩薩以聞持陀羅尼三慧現前。便能永斷。愚障
<lb ed="X" n="0028a10"/><lb ed="R061" n="0283b01"/>旣斷。故名發光地。所證眞如名勝流眞如。謂此眞
<lb ed="X" n="0028a11"/><lb ed="R061" n="0283b02"/>如令所流敎法。極爲最勝。故菩薩位寄<name role="" type="person">夜摩天</name>王。
<lb ed="X" n="0028a12"/><lb ed="R061" n="0283b03"/>假修十善等法。化導衆生。於十波羅蜜中。忍波羅
<lb ed="X" n="0028a13"/><lb ed="R061" n="0283b04"/>蜜最勝。其餘非不修。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0028a14"/><lb ed="R061" n="0283b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0028a1401">若佛子。菩提薩埵光明體性地。以三昧解了智。知三
<lb ed="X" n="0028a15"/><lb ed="R061" n="0283b06"/>世一切佛法門。十二法品名味句。重。誦。記別。直語偈。
<lb ed="X" n="0028a16"/><lb ed="R061" n="0283b07"/>不請說。律戒。譬喩。佛界。昔事。方正。未曾有。談說。是法
<lb ed="X" n="0028a17"/><lb ed="R061" n="0283b08"/>體性名一切義別。是名味句中說一切有爲法。分分
<lb ed="X" n="0028a18"/><lb ed="R061" n="0283b09"/>受生。初入識胎。四大增長色心名六住。於根中起實
<lb ed="X" n="0028a19"/><lb ed="R061" n="0283b10"/>覺。未別苦樂。名觸識。又覺苦樂識名三受。連連覺著
<lb ed="X" n="0028a20"/><lb ed="R061" n="0283b11"/>受無窮。以欲我見戒取善惡有。識初名生。識終名死。
<lb ed="X" n="0028a21"/><lb ed="R061" n="0283b12"/>是十品現在苦因緣果。觀是行相中道。我久<anchor xml:id="nkr_note_add_0028a2101" n="0028a2101"/><anchor xml:id="beg0028a2101" n="0028a2101"/>已<anchor xml:id="end0028a2101"/>離故。
<lb ed="X" n="0028a22"/><lb ed="R061" n="0283b13"/>無自體性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0028a23"/><lb ed="R061" n="0283b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0028a2301">若佛子三句標顯名德位也。光明體性地者。謂此
<lb ed="X" n="0028a24"/><lb ed="R061" n="0283b15"/>菩薩成就勝定。大法總持。能發無邊智慧光明。故
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0028b" n="0028b"/>
<lb ed="X" n="0028b01"/><lb ed="R061" n="0283b16"/>云體性光明地。別經名發光地。謂同異情見之垢
<lb ed="X" n="0028b02"/><lb ed="R061" n="0283b17"/>旣淨。則本覺之慧光明開發。故名發光也。以三昧
<lb ed="X" n="0028b03"/><lb ed="R061" n="0283b18"/>解了等者。三昧卽甚深那伽大定。謂從此甚深大
<lb ed="X" n="0028b04"/><lb ed="R061" n="0284a01"/>定。發起大智慧光。始能解會了知三世十<anchor xml:id="nkr_note_add_0028b0401" n="0028b0401"/><anchor xml:id="beg0028b0401" n="0028b0401"/>方<anchor xml:id="end0028b0401"/>一切
<lb ed="X" n="0028b05"/><lb ed="R061" n="0284a02"/>諸佛方便化導法門也。十二法品等者。十二數也。
<lb ed="X" n="0028b06"/><lb ed="R061" n="0284a03"/>法軌則也。品類也。名卽名言名身也。味卽義味文
<lb ed="X" n="0028b07"/><lb ed="R061" n="0284a04"/>身也。句卽章句句身也。言佛佛出世。必說此十二
<lb ed="X" n="0028b08"/><lb ed="R061" n="0284a05"/>法門軌則品類。經律論三藏中。若事理。若因果。若
<lb ed="X" n="0028b09"/><lb ed="R061" n="0284a06"/>權實。若顯密。無一名言一義味一章句。無不備攝
<lb ed="X" n="0028b10"/><lb ed="R061" n="0284a07"/>此十二部法門該括無遺也。何名十二。一曰重。梵
<lb ed="X" n="0028b11"/><lb ed="R061" n="0284a08"/>語秪夜。華言應頌。亦云重頌。以長行文義不盡。重
<lb ed="X" n="0028b12"/><lb ed="R061" n="0284a09"/>說偈頌以被後機也。二曰誦。梵語修多羅。華言契
<lb ed="X" n="0028b13"/><lb ed="R061" n="0284a10"/>經。上契諸佛理。下契衆生機。只有長行而無偈頌
<lb ed="X" n="0028b14"/><lb ed="R061" n="0284a11"/>者。彌陀心經等是也。三曰記別。梵語和伽羅。華言
<lb ed="X" n="0028b15"/><lb ed="R061" n="0284a12"/>授記。如來授記諸大菩薩聲聞弟子來世作佛劫
<lb ed="X" n="0028b16"/><lb ed="R061" n="0284a13"/>國莊嚴是也。四曰直語偈。梵語伽陀。華言諷誦亦
<lb ed="X" n="0028b17"/><lb ed="R061" n="0284a14"/>名孤起。不應長行直說偈句。如金剛明空品等是
<lb ed="X" n="0028b18"/><lb ed="R061" n="0284a15"/>也。五曰不請說。梵語優陀那。華言自說。無人發問。
<lb ed="X" n="0028b19"/><lb ed="R061" n="0284a16"/>乃佛以他心智。觀機應時。而自宣說。如佛頂經彌
<lb ed="X" n="0028b20"/><lb ed="R061" n="0284a17"/>陀經等是也。六曰律戒。梵語尸陀羅。華言因緣。蓋
<lb ed="X" n="0028b21"/><lb ed="R061" n="0284a18"/>戒律多屬因緣。有問有說。有持犯得失之事竝制
<lb ed="X" n="0028b22"/><lb ed="R061" n="0284b01"/>戒。緣起一切根本緣起善惡因緣果報等是也。七
<lb ed="X" n="0028b23"/><lb ed="R061" n="0284b02"/>曰譬喩。卽比況的意思。諸有智者要以譬喩而得
<lb ed="X" n="0028b24"/><lb ed="R061" n="0284b03"/>開解是也。八曰佛界。梵語闍羅伽。華言本生。謂如
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0028c" n="0028c"/>
<lb ed="X" n="0028c01"/><lb ed="R061" n="0284b04"/>來說諸菩薩本因地受生之事。及自說本因地中
<lb ed="X" n="0028c02"/><lb ed="R061" n="0284b05"/>受生之事。如涅槃經云。比丘當知。我于過去。作獐。
<lb ed="X" n="0028c03"/><lb ed="R061" n="0284b06"/>作鹿。作熊。乃至作太子。作金輪王等是也。九曰昔
<lb ed="X" n="0028c04"/><lb ed="R061" n="0284b07"/>事。梵語伊章目多伽。華言本事。如來說諸菩薩弟
<lb ed="X" n="0028c05"/><lb ed="R061" n="0284b08"/>子因地爲求菩提道法所行苦行之事。如採菓汲
<lb ed="X" n="0028c06"/><lb ed="R061" n="0284b09"/>水。捨薪設食。布髮掩泥。身爲牀座。然燈求偈。割肉
<lb ed="X" n="0028c07"/><lb ed="R061" n="0284b10"/>捨身。乃至爲金輪王捨頭千顆等是也。十曰方正。
<lb ed="X" n="0028c08"/><lb ed="R061" n="0284b11"/>梵語毗佛。略華言大方廣。大卽體大。方卽相大。廣
<lb ed="X" n="0028c09"/><lb ed="R061" n="0284b12"/>卽用大。謂諸如來所說大乘方等經典。其意猶如
<lb ed="X" n="0028c10"/><lb ed="R061" n="0284b13"/>虗空。廣博包含。無所不致是也。十一曰未曾有。梵
<lb ed="X" n="0028c11"/><lb ed="R061" n="0284b14"/>語阿浮達磨。華言未曾有。亦名希有。謂佛初生。手
<lb ed="X" n="0028c12"/><lb ed="R061" n="0284b15"/>指天地。足跡蓮華。光照十方。地搖六震。如是希有
<lb ed="X" n="0028c13"/><lb ed="R061" n="0284b16"/>之事。見聞稱奇。咸言希有也。十二曰談說。梵語優
<lb ed="X" n="0028c14"/><lb ed="R061" n="0284b17"/>婆提舍。華言論議。謂諸經中凡有問答辯論諸法
<lb ed="X" n="0028c15"/><lb ed="R061" n="0284b18"/>義者。皆名論議。如法華經智積菩薩與<name role="" type="person">文殊師利</name>
<lb ed="X" n="0028c16"/><lb ed="R061" n="0285a01"/>論說妙法者是也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c1601" n="0028c1601"/><anchor xml:id="beg0028c1601" n="0028c1601"/>已<anchor xml:id="end0028c1601"/>上十二部法門名相也。是法
<lb ed="X" n="0028c17"/><lb ed="R061" n="0285a02"/>體等者。言是十二法門品體性本同。實無差異。因
<lb ed="X" n="0028c18"/><lb ed="R061" n="0285a03"/>衆生有一切心。故用一切法。因此之故。便有一切
<lb ed="X" n="0028c19"/><lb ed="R061" n="0285a04"/>名一切義一切差別。是名味句中。故有如此差別
<lb ed="X" n="0028c20"/><lb ed="R061" n="0285a05"/>說也。一切有等者。言所謂有差別者。無非發明一
<lb ed="X" n="0028c21"/><lb ed="R061" n="0285a06"/>切衆生迷理成事迷智成識。一切生滅有爲諸法
<lb ed="X" n="0028c22"/><lb ed="R061" n="0285a07"/>分分受生之義。欲令衆生知眞本有識妄元無故
<lb ed="X" n="0028c23"/><lb ed="R061" n="0285a08"/>也。何謂分分受生耶。初入識胎者。此初分受生也。
<lb ed="X" n="0028c24"/><lb ed="R061" n="0285a09"/>卽行緣識義。葢由過去煩惱障覆本性。不了法界
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0029a" n="0029a"/>
<lb ed="X" n="0029a01"/><lb ed="R061" n="0285a10"/>眞如之理。名爲無明。以無明故。妄作不善惡行。相
<lb ed="X" n="0029a02"/><lb ed="R061" n="0285a11"/>續而行。故名爲行。以無明與行二因緣。故行緣識
<lb ed="X" n="0029a03"/><lb ed="R061" n="0285a12"/>也。無明與行是過去因。今文中十品皆現在因緣
<lb ed="X" n="0029a04"/><lb ed="R061" n="0285a13"/>也。識初入胎一刹那間。染愛爲種。納想成胎。名曰
<lb ed="X" n="0029a05"/><lb ed="R061" n="0285a14"/>凝滑。故名初入識胎也。四大增長色心者。此二分
<lb ed="X" n="0029a06"/><lb ed="R061" n="0285a15"/>受生也。卽識緣名色義。言識在胎。染父母精血。三
<lb ed="X" n="0029a07"/><lb ed="R061" n="0285a16"/>緣和合。漸漸增長。而成身形。遂有名心色質。一七
<lb ed="X" n="0029a08"/><lb ed="R061" n="0285a17"/>二七名胞。至五七日名爲形位。生諸根形手足。故
<lb ed="X" n="0029a09"/><lb ed="R061" n="0285a18"/>名四大增長色心也。名六住者。此三分受生也。卽
<lb ed="X" n="0029a10"/><lb ed="R061" n="0285b01"/>名色緣六入義。謂從名色<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a1001" n="0029a1001"/><anchor xml:id="beg0029a1001" n="0029a1001"/>已<anchor xml:id="end0029a1001"/>後至六七日。名髮毛
<lb ed="X" n="0029a11"/><lb ed="R061" n="0285b02"/>爪齒位。至七七日名爲具根形位。六根開張。有入
<lb ed="X" n="0029a12"/><lb ed="R061" n="0285b03"/>六塵之用。乃妄心依止處。故名六住也。於根中起
<lb ed="X" n="0029a13"/><lb ed="R061" n="0285b04"/>實覺。未別苦樂。名觸識者。此四分受生也。卽六入
<lb ed="X" n="0029a14"/><lb ed="R061" n="0285b05"/>緣觸義。此卽出胎後乃至三四歲時。六根對於六
<lb ed="X" n="0029a15"/><lb ed="R061" n="0285b06"/>塵。起無知實覺。而未能分別知苦知樂。故此實覺
<lb ed="X" n="0029a16"/><lb ed="R061" n="0285b07"/>名爲觸識也。又覺苦樂識名三受者。此五分受生
<lb ed="X" n="0029a17"/><lb ed="R061" n="0285b08"/>也。卽觸緣受義。謂後五六歲至十二三歲時。因六
<lb ed="X" n="0029a18"/><lb ed="R061" n="0285b09"/>塵觸六根。卽能領受。如對苦境。卽覺是苦。而有苦
<lb ed="X" n="0029a19"/><lb ed="R061" n="0285b10"/>受。樂境。卽覺是樂。而有樂受。不苦不樂境。卽覺是
<lb ed="X" n="0029a20"/><lb ed="R061" n="0285b11"/>不苦不樂。而有不苦不樂之受。故名三受也。上五
<lb ed="X" n="0029a21"/><lb ed="R061" n="0285b12"/>支是現在果。連連覺著。受無窮者。此六分受生也。
<lb ed="X" n="0029a22"/><lb ed="R061" n="0285b13"/>卽受緣愛義。謂從十四五歲至十八九歲時。連連
<lb ed="X" n="0029a23"/><lb ed="R061" n="0285b14"/>起心。貪染欲境。雖云貪愛。而未廣求。亦只名受。但
<lb ed="X" n="0029a24"/><lb ed="R061" n="0285b15"/>連連覺心。染著其受。<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a2401" n="0029a2401"/><anchor xml:id="beg0029a2401" n="0029a2401"/>已<anchor xml:id="end0029a2401"/>無窮盡也。以欲我見戒取
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0029b" n="0029b"/>
<lb ed="X" n="0029b01"/><lb ed="R061" n="0285b16"/>者。此七分受生也。卽愛緣取義。謂從二十歲。由有
<lb ed="X" n="0029b02"/><lb ed="R061" n="0285b17"/>諸欲。助發愛性。種種取捨。執我報人。深生貪取。由
<lb ed="X" n="0029b03"/><lb ed="R061" n="0285b18"/>貪引取。而生嗔癡慢疑身見邊見邪見見取戒取
<lb ed="X" n="0029b04"/><lb ed="R061" n="0286a01"/>十使煩惱。故名以欲我見戒取也。善惡有者。此八
<lb ed="X" n="0029b05"/><lb ed="R061" n="0286a02"/>分受生也。卽取緣有義。謂因六識馳求諸境。起造
<lb ed="X" n="0029b06"/><lb ed="R061" n="0286a03"/>善惡。集三有之因。牽引阿賴耶。受當生三有之果。
<lb ed="X" n="0029b07"/><lb ed="R061" n="0286a04"/>故名善惡有也。此愛取有三支是現在因。識初名
<lb ed="X" n="0029b08"/><lb ed="R061" n="0286a05"/>生者。此九分受生也。卽有緣生義。謂旣有現在所
<lb ed="X" n="0029b09"/><lb ed="R061" n="0286a06"/>造善惡業因。必受來世善惡業果。故使賴耶隨善
<lb ed="X" n="0029b10"/><lb ed="R061" n="0286a07"/>惡業。六道受生。此識最先投胎。故云識初名生也。
<lb ed="X" n="0029b11"/><lb ed="R061" n="0286a08"/>識終名死者。此十分受生也。卽生緣老死義。謂從
<lb ed="X" n="0029b12"/><lb ed="R061" n="0286a09"/>來世受生<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b1201" n="0029b1201"/><anchor xml:id="beg0029b1201" n="0029b1201"/>已<anchor xml:id="end0029b1201"/>後。五蘊身相熟<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b1202" n="0029b1202"/><anchor xml:id="beg0029b1202" n="0029b1202"/>已<anchor xml:id="end0029b1202"/>還。壞一期命盡。此
<lb ed="X" n="0029b13"/><lb ed="R061" n="0286a10"/>識最後而捨。故云識終名死也。而此生死二法雖
<lb ed="X" n="0029b14"/><lb ed="R061" n="0286a11"/>曰來世之果。乃約現在而言。實該三世生滅去來
<lb ed="X" n="0029b15"/><lb ed="R061" n="0286a12"/>分分受生之義。是十品現在苦因緣果者。此句總
<lb ed="X" n="0029b16"/><lb ed="R061" n="0286a13"/>結上文。謂以無明與行是過去因。由過去因感現
<lb ed="X" n="0029b17"/><lb ed="R061" n="0286a14"/>在果。今只所言現在因果。不言過去二因者何。以
<lb ed="X" n="0029b18"/><lb ed="R061" n="0286a15"/>果該因。佛欲現前諸人識現前苦果苦因毋使再
<lb ed="X" n="0029b19"/><lb ed="R061" n="0286a16"/>造有漏苦因。永滅當來苦果也。觀是行相等者。謂
<lb ed="X" n="0029b20"/><lb ed="R061" n="0286a17"/>觀一切衆生生滅行相之中。實無生滅去來種種
<lb ed="X" n="0029b21"/><lb ed="R061" n="0286a18"/>行相。于迷悟中求之。實不可得。況我于久遠劫來。
<lb ed="X" n="0029b22"/><lb ed="R061" n="0286b01"/>受持十二法品。于此有爲諸法分分受生之中。我
<lb ed="X" n="0029b23"/><lb ed="R061" n="0286b02"/>實久離。久<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b2301" n="0029b2301"/><anchor xml:id="beg0029b2301" n="0029b2301"/>已<anchor xml:id="end0029b2301"/>證入中道理智之中。無生無滅。無去
<lb ed="X" n="0029b24"/><lb ed="R061" n="0286b03"/>無來而無自體性也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0029c" n="0029c"/>
<lb ed="X" n="0029c01"/><lb ed="R061" n="0286b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0029c0101">入光明神通。總持辯才。心心行空。而十方佛土中。現
<lb ed="X" n="0029c02"/><lb ed="R061" n="0286b05"/>劫化轉化。百劫千劫。國土中養神通。禮敬佛前。諮受
<lb ed="X" n="0029c03"/><lb ed="R061" n="0286b06"/>法言。復現六道身。一音中說無量法品。而衆生各自
<lb ed="X" n="0029c04"/><lb ed="R061" n="0286b07"/>分分得聞心所欲之法。苦空無常無我一諦之音。國
<lb ed="X" n="0029c05"/><lb ed="R061" n="0286b08"/>土不同。身心別化。是妙華光明地中。略開一毛頭許。
<lb ed="X" n="0029c06"/><lb ed="R061" n="0286b09"/>如法品解觀法門千三昧品說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0029c07"/><lb ed="R061" n="0286b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0029c0701">入光明等者。言此菩薩解了持是十二法品。名味
<lb ed="X" n="0029c08"/><lb ed="R061" n="0286b11"/>句久離。是十品苦因緣行相果。故得證入是光明
<lb ed="X" n="0029c09"/><lb ed="R061" n="0286b12"/>體性地中。得身通具足游戲神通三昧。得口通具
<lb ed="X" n="0029c10"/><lb ed="R061" n="0286b13"/>足總持陀羅尼無礙辯才。得意通心心行。是空慧
<lb ed="X" n="0029c11"/><lb ed="R061" n="0286b14"/>而更干十方佛刹之中。現劫化轉化。百劫千劫增
<lb ed="X" n="0029c12"/><lb ed="R061" n="0286b15"/>長記持輪。國土中養神通。禮敬佛前。增長神通輪
<lb ed="X" n="0029c13"/><lb ed="R061" n="0286b16"/>諮受法言。增長說法輪。復于天道現天。人道現人。
<lb ed="X" n="0029c14"/><lb ed="R061" n="0286b17"/>乃至畜生道現畜生身。以一言音中。說無量法品。
<lb ed="X" n="0029c15"/><lb ed="R061" n="0286b18"/>而使六道衆生。各自分分得聞各心所喜之法。咸
<lb ed="X" n="0029c16"/><lb ed="R061" n="0287a01"/>使得解苦空無常無我一諦之音。所謂圓音一演
<lb ed="X" n="0029c17"/><lb ed="R061" n="0287a02"/>異類等解者此也。苦空無常無我。卽身受心法四
<lb ed="X" n="0029c18"/><lb ed="R061" n="0287a03"/>念處也。觀受是苦者。言衆生顚倒。以苦爲樂。故令
<lb ed="X" n="0029c19"/><lb ed="R061" n="0287a04"/>衆生觀受是苦。而得寂滅眞樂也。觀身是空者。言
<lb ed="X" n="0029c20"/><lb ed="R061" n="0287a05"/>內身外身皆攬父母精血。積聚四大。而成其身。從
<lb ed="X" n="0029c21"/><lb ed="R061" n="0287a06"/>頭至足。悉皆不淨。衆生顚倒。執之爲淨。故令衆生
<lb ed="X" n="0029c22"/><lb ed="R061" n="0287a07"/>觀身是空。而證常住眞空也。觀心無常者。卽六識
<lb ed="X" n="0029c23"/><lb ed="R061" n="0287a08"/>心。謂此心性流動。念念生滅。皆悉無常。衆生顚倒。
<lb ed="X" n="0029c24"/><lb ed="R061" n="0287a09"/>計以爲心。故令衆生觀心無常。而證常住眞心也。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0030a" n="0030a"/>
<lb ed="X" n="0030a01"/><lb ed="R061" n="0287a10"/>觀法無我者。謂一切善法惡法。衆生顚倒。妄認諸
<lb ed="X" n="0030a02"/><lb ed="R061" n="0287a11"/>法有我。故令衆生觀法無我。而證無生眞我也。一
<lb ed="X" n="0030a03"/><lb ed="R061" n="0287a12"/>諦之音者。謂苦空等四法。實從此一諦音中之所
<lb ed="X" n="0030a04"/><lb ed="R061" n="0287a13"/>演出。惟此一事實。餘二則非眞也。國土不同身心
<lb ed="X" n="0030a05"/><lb ed="R061" n="0287a14"/>別化者。言此菩薩所入國土勝劣淨穢種種不同。
<lb ed="X" n="0030a06"/><lb ed="R061" n="0287a15"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a0601" n="0030a0601"/><anchor xml:id="beg0030a0601" n="0030a0601"/>菩<anchor xml:id="end0030a0601"/>薩能現身心。亦隨勝劣淨穢種種不同。分形
<lb ed="X" n="0030a07"/><lb ed="R061" n="0287a16"/>攝化。別化者應以何身得度。卽現何身說法。乃同
<lb ed="X" n="0030a08"/><lb ed="R061" n="0287a17"/>事攝也。是妙華光等者。謂是此妙華光明地中無
<lb ed="X" n="0030a09"/><lb ed="R061" n="0287a18"/>邊功德行願海藏不可言說。此中<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a0901" n="0030a0901"/><anchor xml:id="beg0030a0901" n="0030a0901"/>但<anchor xml:id="end0030a0901"/>略開一毛頭
<lb ed="X" n="0030a10"/><lb ed="R061" n="0287b01"/>許。猶一毛蘸大海中一滴耳。若廣說者。如大部中。
<lb ed="X" n="0030a11"/><lb ed="R061" n="0287b02"/>如法品解觀法門千三昧品二文中所說。</p>
<lb ed="X" n="0030a12"/><lb ed="R061" n="0287b03"/><p xml:id="pX39p0030a1201">○第四體性爾<g ref="#CB08504">𦦨</g>地</p>
<lb ed="X" n="0030a13"/><lb ed="R061" n="0287b04"/><p xml:id="pX39p0030a1301">此地菩薩斷一種微細煩惱現行障。此卽所知障
<lb ed="X" n="0030a14"/><lb ed="R061" n="0287b05"/>中俱生一分微細無明之惑現起。故名之也。又斷
<lb ed="X" n="0030a15"/><lb ed="R061" n="0287b06"/>二種愚執。一者等至愛愚。二者法愛愚斷此愚障。
<lb ed="X" n="0030a16"/><lb ed="R061" n="0287b07"/>方登<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧地。謂此菩薩初入證智。善修三十七品
<lb ed="X" n="0030a17"/><lb ed="R061" n="0287b08"/>菩提分法。能起<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧智火。燒一切根本煩惱及隨
<lb ed="X" n="0030a18"/><lb ed="R061" n="0287b09"/>煩惱之薪。便能永斷愚障。旣斷智火。最勝故。名<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0030a19"/><lb ed="R061" n="0287b10"/>慧地。所證眞如名無攝受眞如。謂此眞如無我執
<lb ed="X" n="0030a20"/><lb ed="R061" n="0287b11"/>等所依取故。菩薩位寄<name role="" type="person">兜率天</name>王。假修三乘等法。
<lb ed="X" n="0030a21"/><lb ed="R061" n="0287b12"/>化導衆生。于十波羅蜜中。精進波羅蜜最勝。其餘
<lb ed="X" n="0030a22"/><lb ed="R061" n="0287b13"/>非不修行。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0030a23"/><lb ed="R061" n="0287b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0030a2301">若佛子。菩提薩埵體性地中。爾眞<g ref="#CB08504">𦦨</g>俗。不斷不常。卽
<lb ed="X" n="0030a24"/><lb ed="R061" n="0287b15"/>生卽住卽滅。一世一時一有。種異異現異故。因緣中
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0030b" n="0030b"/>
<lb ed="X" n="0030b01"/><lb ed="R061" n="0287b16"/>道。非一非二。非善非惡。非凡非佛。故佛界凡界一一
<lb ed="X" n="0030b02"/><lb ed="R061" n="0287b17"/>是名爲世諦。其智道觀。無一無二。玄道定品。所謂說
<lb ed="X" n="0030b03"/><lb ed="R061" n="0287b18"/>佛心行。初覺定因。信覺。思覺。靜覺。上覺。念覺。慧覺。觀
<lb ed="X" n="0030b04"/><lb ed="R061" n="0288a01"/>覺。猗覺。樂覺。捨覺。是品品方便道。心心入定果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0030b05"/><lb ed="R061" n="0288a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0030b0501">爾卽也。<g ref="#CB08504">𦦨</g>明也。若佛子三句標顯名德位也。體性
<lb ed="X" n="0030b06"/><lb ed="R061" n="0288a03"/>等者。言此地本體性分之中本具此雙照平等慧
<lb ed="X" n="0030b07"/><lb ed="R061" n="0288a04"/>理。照了一切諸法。對待故。名體性爾<g ref="#CB08504">𦦨</g>地。別經名
<lb ed="X" n="0030b08"/><lb ed="R061" n="0288a05"/><g ref="#CB08504">𦦨</g>慧地。謂慧明無極。則佛覺圓滿。覺滿則慧光發
<lb ed="X" n="0030b09"/><lb ed="R061" n="0288a06"/><g ref="#CB08504">𦦨</g>。如大火聚。爍破一切情見。故名<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧也。爾眞<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0030b10"/><lb ed="R061" n="0288a07"/>俗等者。乃明雙照之義。言卽眞明俗。其俗卽眞。明
<lb ed="X" n="0030b11"/><lb ed="R061" n="0288a08"/>俗卽眞。其俗不俗。其俗卽眞。而眞眞相續。故眞不
<lb ed="X" n="0030b12"/><lb ed="R061" n="0288a09"/>斷其俗。不俗而俗。俗皆<g ref="#CB08504">𦦨</g>故俗不常。旣眞眞不斷
<lb ed="X" n="0030b13"/><lb ed="R061" n="0288a10"/>俗俗不常。則爾眞<g ref="#CB08504">𦦨</g>生。爾眞<g ref="#CB08504">𦦨</g>住。爾眞<g ref="#CB08504">𦦨</g>滅。而皆
<lb ed="X" n="0030b14"/><lb ed="R061" n="0288a11"/>卽也。旣生住滅。卽則無邊刹海同一世。十世古今
<lb ed="X" n="0030b15"/><lb ed="R061" n="0288a12"/>同一時。眞俗生滅同一有也。更何差別之有哉。種
<lb ed="X" n="0030b16"/><lb ed="R061" n="0288a13"/>異等者。其所以有差別者。無他。因衆生種子有能
<lb ed="X" n="0030b17"/><lb ed="R061" n="0288a14"/>熏所熏之異。而有差別故也。旣熏種有異。而菩薩
<lb ed="X" n="0030b18"/><lb ed="R061" n="0288a15"/>利生不得不現異法。而有眞諦俗諦之名。究竟因
<lb ed="X" n="0030b19"/><lb ed="R061" n="0288a16"/>緣。生滅際中道二諦處。是何境界。如大火聚。煩惱
<lb ed="X" n="0030b20"/><lb ed="R061" n="0288a17"/>入中愈增慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。是一是二。是善是惡。是凡是聖。無
<lb ed="X" n="0030b21"/><lb ed="R061" n="0288a18"/>一不是慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>。故佛境界凡境界。一一世出世法。咸
<lb ed="X" n="0030b22"/><lb ed="R061" n="0288b01"/>皆名爲世諦。而齊增慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>也。其智道等者。言此三
<lb ed="X" n="0030b23"/><lb ed="R061" n="0288b02"/>昧智火薪逢增<g ref="#CB08504">𦦨</g>。中道觀慧一照無遺故。所以無
<lb ed="X" n="0030b24"/><lb ed="R061" n="0288b03"/>一無二無善無惡無凡無佛也。玄道定品者。言旣
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0030c" n="0030c"/>
<lb ed="X" n="0030c01"/><lb ed="R061" n="0288b04"/>智道觀中無一無二。云何又有定品種種差別耶。
<lb ed="X" n="0030c02"/><lb ed="R061" n="0288b05"/>玄道卽上智道。定品卽七覺定品。此多三品。共十
<lb ed="X" n="0030c03"/><lb ed="R061" n="0288b06"/>定品。言此十支定品。是智道中因異而現也。所謂
<lb ed="X" n="0030c04"/><lb ed="R061" n="0288b07"/>說佛心行者。言此諸品道乃是佛心佛行。所謂說
<lb ed="X" n="0030c05"/><lb ed="R061" n="0288b08"/>此異法者。對諸衆生能熏所熏之異。而示現斯差
<lb ed="X" n="0030c06"/><lb ed="R061" n="0288b09"/>別。十定法門究竟佛心佛行。定理中實無異也。初
<lb ed="X" n="0030c07"/><lb ed="R061" n="0288b10"/>覺定因者。謂佛菩薩最初悟入覺道之時。覺悟自
<lb ed="X" n="0030c08"/><lb ed="R061" n="0288b11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0030c0801" n="0030c0801"/><anchor xml:id="beg0030c0801" n="0030c0801"/>己<anchor xml:id="end0030c0801"/>。最初覺心原來本定。凡夫以迷故不定。我今旣
<lb ed="X" n="0030c09"/><lb ed="R061" n="0288b12"/>悟始覺有本。以爲正因。故名初覺定因也。一信覺
<lb ed="X" n="0030c10"/><lb ed="R061" n="0288b13"/>者。信最初覺心。原自本定。不從人得。一信永信。永
<lb ed="X" n="0030c11"/><lb ed="R061" n="0288b14"/>無退轉也。二思覺者。言雖所信本定。若不思修。終
<lb ed="X" n="0030c12"/><lb ed="R061" n="0288b15"/>成虗信。故當思惟修習也。三靜覺者。言雖善思修。
<lb ed="X" n="0030c13"/><lb ed="R061" n="0288b16"/>若無靜定之力。所持恐成亂思。故次之以靜覺也。
<lb ed="X" n="0030c14"/><lb ed="R061" n="0288b17"/>四上覺者。然以定力印持。于靜覺中。若無精進之
<lb ed="X" n="0030c15"/><lb ed="R061" n="0288b18"/>力。恐墮無記。故次之以上覺也。五念覺者。言旣精
<lb ed="X" n="0030c16"/><lb ed="R061" n="0289a01"/>勤不懈。更當念茲在茲而不忘失。故次之以念覺
<lb ed="X" n="0030c17"/><lb ed="R061" n="0289a02"/>也。六慧覺者。然雖念心不妄。必加慧心照境。始得
<lb ed="X" n="0030c18"/><lb ed="R061" n="0289a03"/>分明不惑。故次之以慧覺也。七觀覺者。然雖慧照
<lb ed="X" n="0030c19"/><lb ed="R061" n="0289a04"/>之境無惑屬。粗必須更加微細觀察。始能入理證
<lb ed="X" n="0030c20"/><lb ed="R061" n="0289a05"/>眞。故次之以觀覺也。八猗覺者。由觀入理。滅妄證
<lb ed="X" n="0030c21"/><lb ed="R061" n="0289a06"/>眞。方得身心輕安。故次之以猗覺也。九樂覺者。言
<lb ed="X" n="0030c22"/><lb ed="R061" n="0289a07"/>旣體相調和。意地暢適。必俾身心悅樂。故次之以
<lb ed="X" n="0030c23"/><lb ed="R061" n="0289a08"/>樂覺也。十捨覺者。以是樂體不倒。悅心不亂。而得
<lb ed="X" n="0030c24"/><lb ed="R061" n="0289a09"/>正見解脫。故次之以捨覺也。此十覺支合言則七
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0031a" n="0031a"/>
<lb ed="X" n="0031a01"/><lb ed="R061" n="0289a10"/>覺。以念合思。以觀合慧。以猗合靜。此雖品品不同。
<lb ed="X" n="0031a02"/><lb ed="R061" n="0289a11"/>皆智道觀中十方便道。能令行人心心念念證入
<lb ed="X" n="0031a03"/><lb ed="R061" n="0289a12"/>定果故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0031a04"/><lb ed="R061" n="0289a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0031a0401">是人住定中。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>見法行空。若起念定入生心。定生
<lb ed="X" n="0031a05"/><lb ed="R061" n="0289a14"/>愛順。道法化生。名法樂忍。住忍。證忍。寂滅忍。故諸佛
<lb ed="X" n="0031a06"/><lb ed="R061" n="0289a15"/>於入光光華三昧中。現無量佛。以手摩頂。一音說法。
<lb ed="X" n="0031a07"/><lb ed="R061" n="0289a16"/>百千起發。而不出定。住定。味樂定。著定。貪定。一劫千
<lb ed="X" n="0031a08"/><lb ed="R061" n="0289a17"/>劫中住定。見佛蓮華坐。說百法門。是人供養聽法。一
<lb ed="X" n="0031a09"/><lb ed="R061" n="0289a18"/>劫住定。時諸佛光中摩頂。發起定品。出相進相去向
<lb ed="X" n="0031a10"/><lb ed="R061" n="0289b01"/>相。故不沒不退不墮不住頂三昧。法上樂忍。永盡無
<lb ed="X" n="0031a11"/><lb ed="R061" n="0289b02"/>餘。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0031a12"/><lb ed="R061" n="0289b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0031a1201">自爾眞至無二。乃明慧<g ref="#CB08504">𦦨</g>雙照之義也。自玄道至
<lb ed="X" n="0031a13"/><lb ed="R061" n="0289b04"/>定果。乃明定因。覺品方便道有定因。自有心心入
<lb ed="X" n="0031a14"/><lb ed="R061" n="0289b05"/>定之果也。自是人住至無餘。乃正明定果也。是人
<lb ed="X" n="0031a15"/><lb ed="R061" n="0289b06"/>住定等者。言是當位之人因修道品。得住定中。因
<lb ed="X" n="0031a16"/><lb ed="R061" n="0289b07"/>定力故。定中發起智慧光<g ref="#CB08504">𦦨</g>。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>照徹十覺諸法
<lb ed="X" n="0031a17"/><lb ed="R061" n="0289b08"/>行。一一皆空。若起念等者。言若從定中。纔起一念
<lb ed="X" n="0031a18"/><lb ed="R061" n="0289b09"/>之時。莫令此念別緣。亦只還以此定中乍起之念。
<lb ed="X" n="0031a19"/><lb ed="R061" n="0289b10"/>仍舊定入生念之心。情念盡處。當究其盡之。所以
<lb ed="X" n="0031a20"/><lb ed="R061" n="0289b11"/>如人常在家愁。甚麼家中事不辦者此也。定生等
<lb ed="X" n="0031a21"/><lb ed="R061" n="0289b12"/>者。言旣念從定起。還從定入。起念入念。咸是深定。
<lb ed="X" n="0031a22"/><lb ed="R061" n="0289b13"/>豈不于深定而生愛樂順適心耶。故能于深定道
<lb ed="X" n="0031a23"/><lb ed="R061" n="0289b14"/>法中化生。名之爲法樂忍也。住忍者。安住于忍而
<lb ed="X" n="0031a24"/><lb ed="R061" n="0289b15"/>不動也。證忍者。深證此忍而不轉也。寂滅忍者。寂
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0031b" n="0031b"/>
<lb ed="X" n="0031b01"/><lb ed="R061" n="0289b16"/>滅于忍而不起也。故十方諸佛于此入智光慧光
<lb ed="X" n="0031b02"/><lb ed="R061" n="0289b17"/>妙華三昧正定中。現示無量佛身。親手摩頂。安慰
<lb ed="X" n="0031b03"/><lb ed="R061" n="0289b18"/>其心。一音說法。啓發其志。而此菩薩以甚深定力
<lb ed="X" n="0031b04"/><lb ed="R061" n="0290a01"/>故。不動不轉不起。而不出定。何以故。以菩薩住此
<lb ed="X" n="0031b05"/><lb ed="R061" n="0290a02"/>定而不起。玩味好樂此定而不厭。持守此定而不
<lb ed="X" n="0031b06"/><lb ed="R061" n="0290a03"/>移。貪愛此定而不捨故也。以此住定乃至貪定之
<lb ed="X" n="0031b07"/><lb ed="R061" n="0290a04"/>故。淺者一劫。深者千劫中住定。于深定中。見佛在
<lb ed="X" n="0031b08"/><lb ed="R061" n="0290a05"/>蓮華上坐。爲諸衆生說心地道百法明門也。是人
<lb ed="X" n="0031b09"/><lb ed="R061" n="0290a06"/>等者。是菩薩人于深定中。興種種供養。聽受妙法。
<lb ed="X" n="0031b10"/><lb ed="R061" n="0290a07"/>故淺者一劫住定。深者亦千劫住定也。時諸佛等
<lb ed="X" n="0031b11"/><lb ed="R061" n="0290a08"/>者。言以是菩薩深心廣遠劫久歲深。感動諸佛。復
<lb ed="X" n="0031b12"/><lb ed="R061" n="0290a09"/>于智光三昧中。重爲摩頂。二番加勸。俾出定品。現
<lb ed="X" n="0031b13"/><lb ed="R061" n="0290a10"/>身益物也。出相等者。言此菩薩旣受摩頂。得大自
<lb ed="X" n="0031b14"/><lb ed="R061" n="0290a11"/>在故。現出定之相進誘之相。去向他方利生之相
<lb ed="X" n="0031b15"/><lb ed="R061" n="0290a12"/>也。故不沒等者。以發起故。能出而不沉沒。能進而
<lb ed="X" n="0031b16"/><lb ed="R061" n="0290a13"/>不退轉。能去向而不墜墮。不僅如斯也。至于最尊
<lb ed="X" n="0031b17"/><lb ed="R061" n="0290a14"/>最貴頂智三昧法上。樂忍亦無住著者。如是定愛
<lb ed="X" n="0031b18"/><lb ed="R061" n="0290a15"/>及于法愛。二障俱離。故曰永盡無餘也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0031b19"/><lb ed="R061" n="0290a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0031b1901">卽入一切佛土中。修行無量功德品。行行皆光明。入
<lb ed="X" n="0031b20"/><lb ed="R061" n="0290a17"/>善權方便。敎化一切衆生。能使得見佛體性。常樂我
<lb ed="X" n="0031b21"/><lb ed="R061" n="0290a18"/>淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0031b22"/><lb ed="R061" n="0290b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0031b2201">卽入等者。以不住法樂之故。卽入一切佛刹國土
<lb ed="X" n="0031b23"/><lb ed="R061" n="0290b02"/>之中。現身利物。上事諸佛。下拔衆苦。俱行覺道無
<lb ed="X" n="0031b24"/><lb ed="R061" n="0290b03"/>量無邊一切功德法品也。行行等者。行行卽品品
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0031c" n="0031c"/>
<lb ed="X" n="0031c01"/><lb ed="R061" n="0290b04"/>也。言品品功德。一一行門皆能啓廸衆生愚癡。開
<lb ed="X" n="0031c02"/><lb ed="R061" n="0290b05"/>發人人智慧光明。俾入一切善權種種巧妙方便
<lb ed="X" n="0031c03"/><lb ed="R061" n="0290b06"/>之中。展轉流布。敎化利益一切衆生。亦能使一切
<lb ed="X" n="0031c04"/><lb ed="R061" n="0290b07"/>衆生。得悟諸佛本體性分同一悲智。得眞常眞樂
<lb ed="X" n="0031c05"/><lb ed="R061" n="0290b08"/>眞我眞淨四德法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0031c06"/><lb ed="R061" n="0290b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0031c0601">是人生住是地中。行化法門。漸漸深玅。空華觀智。入
<lb ed="X" n="0031c07"/><lb ed="R061" n="0290b10"/>體性中道。一切法門品滿足。猶如金剛。上日月道品。
<lb ed="X" n="0031c08"/><lb ed="R061" n="0290b11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0031c0801" n="0031c0801"/><anchor xml:id="beg0031c0801" n="0031c0801"/>已<anchor xml:id="end0031c0801"/>明斯義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0031c09"/><lb ed="R061" n="0290b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0031c0901">是人等者。言是菩薩旣生是地住是地中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0031c0901" n="0031c0901"/><anchor xml:id="beg0031c0901" n="0031c0901"/>已<anchor xml:id="end0031c0901"/>凡所
<lb ed="X" n="0031c10"/><lb ed="R061" n="0290b13"/>設施度生法門。法法倍過于前。漸化漸行。愈是深
<lb ed="X" n="0031c11"/><lb ed="R061" n="0290b14"/>妙。空<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧華。觀諦智道。咸入此體性三昧中道理
<lb ed="X" n="0031c12"/><lb ed="R061" n="0290b15"/>中。如是一切雙照法門。忍定法門。百法門。四德法
<lb ed="X" n="0031c13"/><lb ed="R061" n="0290b16"/>門。至此悉皆滿足。猶如金剛貴重堅固無比也。上
<lb ed="X" n="0031c14"/><lb ed="R061" n="0290b17"/>日月等者。上卽此品之上。言上日月道品之中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0031c1401" n="0031c1401"/><anchor xml:id="beg0031c1401" n="0031c1401"/>已<anchor xml:id="end0031c1401"/>
<lb ed="X" n="0031c15"/><lb ed="R061" n="0290b18"/>曾詳明此地之義矣。</p>
<lb ed="X" n="0031c16"/><lb ed="R061" n="0291a01"/><p xml:id="pX39p0031c1601">○第五體性慧照地</p>
<lb ed="X" n="0031c17"/><lb ed="R061" n="0291a02"/><p xml:id="pX39p0031c1701">此地斷一種下乘涅槃障。此卽所知障中俱生一
<lb ed="X" n="0031c18"/><lb ed="R061" n="0291a03"/>分。厭生死苦。趣涅槃樂。依彼所起。故名之也。竝斷
<lb ed="X" n="0031c19"/><lb ed="R061" n="0291a04"/>二種愚執。一純作意背生死愚。二純作意向涅槃
<lb ed="X" n="0031c20"/><lb ed="R061" n="0291a05"/>愚。此之三法能障五地。斷此愚障。方登難勝地。菩
<lb ed="X" n="0031c21"/><lb ed="R061" n="0291a06"/>薩今修菩提分法。二智斷通。眞俗無礙。能合難合。
<lb ed="X" n="0031c22"/><lb ed="R061" n="0291a07"/>無差別道。便能永斷。愚障旣斷。故名難勝地。所證
<lb ed="X" n="0031c23"/><lb ed="R061" n="0291a08"/>眞如名類無差別眞如。謂此眞如於生死及涅槃。
<lb ed="X" n="0031c24"/><lb ed="R061" n="0291a09"/>其類平等無差別故。菩薩位寄化樂天王。假修三
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0032a" n="0032a"/>
<lb ed="X" n="0032a01"/><lb ed="R061" n="0291a10"/>乘等法。化導衆生。于十波羅蜜中。禪波羅蜜最勝。
<lb ed="X" n="0032a02"/><lb ed="R061" n="0291a11"/>其餘非不修行。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0032a03"/><lb ed="R061" n="0291a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0032a0301">若佛子。菩提薩埵慧照體性地。法有十種力生品。起
<lb ed="X" n="0032a04"/><lb ed="R061" n="0291a13"/>一切功德行。以一慧方便。知善惡二業。別行處力品。
<lb ed="X" n="0032a05"/><lb ed="R061" n="0291a14"/>善作惡作業智力品。一切欲求願。六道生生果。欲力
<lb ed="X" n="0032a06"/><lb ed="R061" n="0291a15"/>品。六道性分別不同性力品。一切善惡根。一一不同
<lb ed="X" n="0032a07"/><lb ed="R061" n="0291a16"/>根力品。邪定正定不定。是名定力品。一切因果。乘是
<lb ed="X" n="0032a08"/><lb ed="R061" n="0291a17"/>因。乘是果。至果處乘因道。是道力品。五眼知一切法。
<lb ed="X" n="0032a09"/><lb ed="R061" n="0291a18"/>見一切受生故。天眼力品。百劫事一一知。宿世力品。
<lb ed="X" n="0032a10"/><lb ed="R061" n="0291b01"/>於一切生煩惱滅。一切受無明滅。解脫力品。是十力
<lb ed="X" n="0032a11"/><lb ed="R061" n="0291b02"/>品智。知自修因果。亦知一切衆生因果分別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0032a12"/><lb ed="R061" n="0291b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0032a1201">若佛子三句標顯名德位也。慧照體性地者。謂此
<lb ed="X" n="0032a13"/><lb ed="R061" n="0291b04"/>菩薩因中修習甚深禪定廣大智慧之力故。今果
<lb ed="X" n="0032a14"/><lb ed="R061" n="0291b05"/>地中乃得證入諸諦相應之慧。圓照法界。故云慧
<lb ed="X" n="0032a15"/><lb ed="R061" n="0291b06"/>照體性地。別經名難勝地。謂由前<g ref="#CB08504">𦦨</g>慧。爍破一切
<lb ed="X" n="0032a16"/><lb ed="R061" n="0291b07"/>情見。其異同之相皆不可得。卽是諸佛境界無有
<lb ed="X" n="0032a17"/><lb ed="R061" n="0291b08"/>能勝。故名難勝也。法有十種力生品等者。言此地
<lb ed="X" n="0032a18"/><lb ed="R061" n="0291b09"/>菩薩證入時。便具此十種力生品。發起一切最上
<lb ed="X" n="0032a19"/><lb ed="R061" n="0291b10"/>眞實功德行。以一念相應慧。巧方便敎化一切衆
<lb ed="X" n="0032a20"/><lb ed="R061" n="0291b11"/>生也。何謂十種力生品耶。一知善惡等者。謂此一
<lb ed="X" n="0032a21"/><lb ed="R061" n="0291b12"/>慧方便能知一切衆生作善業不得善果。反別行
<lb ed="X" n="0032a22"/><lb ed="R061" n="0291b13"/>惡報處之故。知作惡業不得惡報。反別行善報處
<lb ed="X" n="0032a23"/><lb ed="R061" n="0291b14"/>之故。何也。凡造塑佛像。刷印經典。建會齋僧。此修
<lb ed="X" n="0032a24"/><lb ed="R061" n="0291b15"/>善也。或于其中。不眞實建立三寶。假公濟私。瞞因
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0032b" n="0032b"/>
<lb ed="X" n="0032b01"/><lb ed="R061" n="0291b16"/>昧果。天堂未就。地獄先成。故此修善不得善報。反
<lb ed="X" n="0032b02"/><lb ed="R061" n="0291b17"/>別行惡處報也。凡除惡人惡獸破壞外道和合乃
<lb ed="X" n="0032b03"/><lb ed="R061" n="0291b18"/>至殺一闡提。此作惡也。于其中間。凡是實爲惱害
<lb ed="X" n="0032b04"/><lb ed="R061" n="0292a01"/>衆生。乃是殺一救多。除害興善。正是菩薩大悲所
<lb ed="X" n="0032b05"/><lb ed="R061" n="0292a02"/>爲故。此作惡不惡報。反別行善處報也。如是差別
<lb ed="X" n="0032b06"/><lb ed="R061" n="0292a03"/>報行。一一爲衆生說。故云別行處力品也。二善作
<lb ed="X" n="0032b07"/><lb ed="R061" n="0292a04"/>等者。言此一慧方便能知一切衆生善作業得福
<lb ed="X" n="0032b08"/><lb ed="R061" n="0292a05"/>報。惡作業得禍報。種荳不生<g ref="#CB15444">蔴</g>。正報因果決定不
<lb ed="X" n="0032b09"/><lb ed="R061" n="0292a06"/>錯。一一爲衆生說。故云業智力品也。三知一切等
<lb ed="X" n="0032b10"/><lb ed="R061" n="0292a07"/>者。謂此一慧方便能知一切衆生心中所欲所求
<lb ed="X" n="0032b11"/><lb ed="R061" n="0292a08"/>所願一切欲者。言欲供養三寶。欲恭敬天地君親
<lb ed="X" n="0032b12"/><lb ed="R061" n="0292a09"/>師友。欲念財色名食睡等。一切求者。謂求好師友。
<lb ed="X" n="0032b13"/><lb ed="R061" n="0292a10"/>求名聞利養。求功名富貴。乃至求好子孫眷屬等。
<lb ed="X" n="0032b14"/><lb ed="R061" n="0292a11"/>一切願者。謂願生西方成佛度生。願生天生人。乃
<lb ed="X" n="0032b15"/><lb ed="R061" n="0292a12"/>至願生地獄六道中。生生果如是。一一爲衆生說。
<lb ed="X" n="0032b16"/><lb ed="R061" n="0292a13"/>故云欲力品也。四知六道等者。謂此一慧方便善
<lb ed="X" n="0032b17"/><lb ed="R061" n="0292a14"/>能了知一切六道衆生本分性情分別知見。或利
<lb ed="X" n="0032b18"/><lb ed="R061" n="0292a15"/>或鈍。或智或愚。或巧或拙。一一不同。如是差別。一
<lb ed="X" n="0032b19"/><lb ed="R061" n="0292a16"/>一爲衆生說。故云性力品也。五知一切等者。謂此
<lb ed="X" n="0032b20"/><lb ed="R061" n="0292a17"/>一慧方便能善了知一切衆生。或一生所種善根
<lb ed="X" n="0032b21"/><lb ed="R061" n="0292a18"/>惡根。或多生所種善根惡根。或易受敎化。或難受
<lb ed="X" n="0032b22"/><lb ed="R061" n="0292b01"/>敎化。一一差別不同。如是根界差別。一一爲衆生
<lb ed="X" n="0032b23"/><lb ed="R061" n="0292b02"/>說。故云根力品也。六知邪定等者。謂此一慧方便
<lb ed="X" n="0032b24"/><lb ed="R061" n="0292b03"/>善能了知一切外道邪定小乘偏定菩薩正定凡
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0032c" n="0032c"/>
<lb ed="X" n="0032c01"/><lb ed="R061" n="0292b04"/>夫不定。一一通達。爲衆生說。故云定力品也。七一
<lb ed="X" n="0032c02"/><lb ed="R061" n="0292b05"/>切等者。言此一慧方便善能了知一切賢聖大乘
<lb ed="X" n="0032c03"/><lb ed="R061" n="0292b06"/>正道因果。由昔乘如是修行斷障。因今方得乘如
<lb ed="X" n="0032c04"/><lb ed="R061" n="0292b07"/>是慧照證眞果也。所謂今得至此果處者。無他。葢
<lb ed="X" n="0032c05"/><lb ed="R061" n="0292b08"/>由昔乘如是正因。修如是正道力故也。一一了達。
<lb ed="X" n="0032c06"/><lb ed="R061" n="0292b09"/>爲衆生說。是名道力品也。八五眼等者。五眼卽天
<lb ed="X" n="0032c07"/><lb ed="R061" n="0292b10"/>眼通非礙。肉眼閡非通。法眼惟觀俗。慧眼只緣空。
<lb ed="X" n="0032c08"/><lb ed="R061" n="0292b11"/>佛眼如千日照異體還同是也。言此五眼善能了
<lb ed="X" n="0032c09"/><lb ed="R061" n="0292b12"/>知一切世出世間善惡果報生滅因緣差別等法。
<lb ed="X" n="0032c10"/><lb ed="R061" n="0292b13"/>竝見一切衆生臨命終時受報好醜隨善受生隨
<lb ed="X" n="0032c11"/><lb ed="R061" n="0292b14"/>惡受生之處。一一示諸衆生。故云天眼力品也。九
<lb ed="X" n="0032c12"/><lb ed="R061" n="0292b15"/>知百劫等者。言此一慧方便能知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1201" n="0032c1201"/><anchor xml:id="beg0032c1201" n="0032c1201"/>己<anchor xml:id="end0032c1201"/>種種宿命
<lb ed="X" n="0032c13"/><lb ed="R061" n="0292b16"/>百千萬億劫前死此生彼姓族名字苦樂壽殀富
<lb ed="X" n="0032c14"/><lb ed="R061" n="0292b17"/>貴貧賤。竝衆生種種宿命。一一了知。爲衆生說。故
<lb ed="X" n="0032c15"/><lb ed="R061" n="0292b18"/>云宿世力品也。十知於一切等者。言此一慧方便。
<lb ed="X" n="0032c16"/><lb ed="R061" n="0293a01"/>善能了知于一生二生中。乃至一切生中。滅盡煩
<lb ed="X" n="0032c17"/><lb ed="R061" n="0293a02"/>惱。而得解脫。竝一受生二受生。乃至一切受生。無
<lb ed="X" n="0032c18"/><lb ed="R061" n="0293a03"/>明滅乃至老死滅。而得解脫。如實爲衆生說。故云
<lb ed="X" n="0032c19"/><lb ed="R061" n="0293a04"/>解脫力品也。是十力等者。如是十力品智。知自修
<lb ed="X" n="0032c20"/><lb ed="R061" n="0293a05"/>行因果不錯不謬。亦知一切衆生所行所修因果。
<lb ed="X" n="0032c21"/><lb ed="R061" n="0293a06"/>一一分別了知。不錯不謬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0032c22"/><lb ed="R061" n="0293a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0032c2201">而身心口別用。以淨國土爲惡國土。以惡國土爲玅
<lb ed="X" n="0032c23"/><lb ed="R061" n="0293a08"/>樂國土。能轉善作惡。轉惡作善。色爲非色。非色爲色。
<lb ed="X" n="0032c24"/><lb ed="R061" n="0293a09"/>以男爲女。以女爲男。以六道爲非六道。非六道爲六
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0033a" n="0033a"/>
<lb ed="X" n="0033a01"/><lb ed="R061" n="0293a10"/>道。乃至地水火風。非地水火風。是人爾時以大方便
<lb ed="X" n="0033a02"/><lb ed="R061" n="0293a11"/>力。從一切衆生。而見不可思議。下地所不能知覺擧
<lb ed="X" n="0033a03"/><lb ed="R061" n="0293a12"/>足下足事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0033a04"/><lb ed="R061" n="0293a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0033a0401">而身心等者。言不但以一慧方便了知十力智知
<lb ed="X" n="0033a05"/><lb ed="R061" n="0293a14"/>自他因果而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a0501" n="0033a0501"/><anchor xml:id="beg0033a0501" n="0033a0501"/>已<anchor xml:id="end0033a0501"/>。而身而心而口更有無窮差別妙
<lb ed="X" n="0033a06"/><lb ed="R061" n="0293a15"/>用不可測也。以身能現通。心能繫念。口能說法。咸
<lb ed="X" n="0033a07"/><lb ed="R061" n="0293a16"/>能別用不思議故。故云而身心口別用也。以淨國
<lb ed="X" n="0033a08"/><lb ed="R061" n="0293a17"/>等者。謂以是三輪妙用力故。能以寂光淨土。示爲
<lb ed="X" n="0033a09"/><lb ed="R061" n="0293a18"/>五趣雜居。能以五趣襍居。示爲<name role="" type="person">極樂國</name>土。如法華
<lb ed="X" n="0033a10"/><lb ed="R061" n="0293b01"/>三變淨土是。能轉善作惡者。如<name role="" type="person">無厭足王</name>是。能轉
<lb ed="X" n="0033a11"/><lb ed="R061" n="0293b02"/>惡作善者。如廣額屠兒是。色爲非色非色爲色者。
<lb ed="X" n="0033a12"/><lb ed="R061" n="0293b03"/>如放光散華垂葢湧蓮是。以男爲女者。舍利弗被
<lb ed="X" n="0033a13"/><lb ed="R061" n="0293b04"/>天女一指。轉爲女人相者是。以女爲男者。龍女獻
<lb ed="X" n="0033a14"/><lb ed="R061" n="0293b05"/>珠刹那成佛者是。以六道爲非六道。非六道爲六
<lb ed="X" n="0033a15"/><lb ed="R061" n="0293b06"/>道者。六道卽凡。非六道卽聖。如面然大士等是。乃
<lb ed="X" n="0033a16"/><lb ed="R061" n="0293b07"/>至地水火風非地水火風者下皆足一句。云非地
<lb ed="X" n="0033a17"/><lb ed="R061" n="0293b08"/>水火風爲地水火風。如十八神變入地如水。履水
<lb ed="X" n="0033a18"/><lb ed="R061" n="0293b09"/>如地。身上出火。身下出水。身下出火。身上出水。身
<lb ed="X" n="0033a19"/><lb ed="R061" n="0293b10"/>爲水火。擔負乾草。入中不燒等是。是人爾時等者。
<lb ed="X" n="0033a20"/><lb ed="R061" n="0293b11"/>言上種種自在神用是。菩薩爾時以一慧大方便
<lb ed="X" n="0033a21"/><lb ed="R061" n="0293b12"/>智力用所作。任從一切衆生見之。而皆使頓入不
<lb ed="X" n="0033a22"/><lb ed="R061" n="0293b13"/>可思議境界也。不特衆生見之。不可思議卽下地
<lb ed="X" n="0033a23"/><lb ed="R061" n="0293b14"/>諸菩薩等。皆不能知覺此地菩薩擧足下足之事也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0033a24"/><lb ed="R061" n="0293b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0033a2401">是人大明智。漸漸進。分分智。光光無量無量。不可說
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0033b" n="0033b"/>
<lb ed="X" n="0033b01"/><lb ed="R061" n="0293b16"/>不可說法門。現在前行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0033b02"/><lb ed="R061" n="0293b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0033b0201">是人等者。言此菩薩神用。下地不知者何。葢此菩
<lb ed="X" n="0033b03"/><lb ed="R061" n="0293b18"/>薩大慧明智漸漸增進。倍倍過前。于一智分光明
<lb ed="X" n="0033b04"/><lb ed="R061" n="0294a01"/>中。有無量無量不可說不可說法門。一齊現在前
<lb ed="X" n="0033b05"/><lb ed="R061" n="0294a02"/>行。二智乃至十智分分智光智光。無量無量。不可
<lb ed="X" n="0033b06"/><lb ed="R061" n="0294a03"/>說不可說法門。亦一齊現在前行也。</p>
<lb ed="X" n="0033b07"/><lb ed="R061" n="0294a04"/><p xml:id="pX39p0033b0701">○第六體性華光地</p>
<lb ed="X" n="0033b08"/><lb ed="R061" n="0294a05"/><p xml:id="pX39p0033b0801">此地斷一種粗相現行障。此卽所知障中俱生一
<lb ed="X" n="0033b09"/><lb ed="R061" n="0294a06"/>分執。有染淨粗相。現行所起。故名之也。竝斷二種
<lb ed="X" n="0033b10"/><lb ed="R061" n="0294a07"/>愚執。一者現觀察行流轉愚。二者相多現行愚。此
<lb ed="X" n="0033b11"/><lb ed="R061" n="0294a08"/>之三法能障六地斷。此愚障方登現前地。今知一
<lb ed="X" n="0033b12"/><lb ed="R061" n="0294a09"/>切法無有染淨。住無相作意令眞如圓滿。便能永
<lb ed="X" n="0033b13"/><lb ed="R061" n="0294a10"/>斷。愚障旣斷。般若現前。故名現前地。所證眞如名
<lb ed="X" n="0033b14"/><lb ed="R061" n="0294a11"/>無染淨眞如。謂此眞如體性無染淨故。菩薩位寄
<lb ed="X" n="0033b15"/><lb ed="R061" n="0294a12"/>自在天王。假修三乘等法。化導衆生。於十波羅蜜
<lb ed="X" n="0033b16"/><lb ed="R061" n="0294a13"/>中。般若波羅蜜最勝。其餘非不修行。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0033b17"/><lb ed="R061" n="0294a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0033b1701">若佛子。菩提薩埵體性華光地。能於一切世界中。十
<lb ed="X" n="0033b18"/><lb ed="R061" n="0294a15"/>神通明智品。以示一切衆生。種種變化。以天眼明智。
<lb ed="X" n="0033b19"/><lb ed="R061" n="0294a16"/>知三世國土中微塵等一切色。分分成六道衆生身。
<lb ed="X" n="0033b20"/><lb ed="R061" n="0294a17"/>一一身微塵細色成大色。分分知。以天耳智。知十方
<lb ed="X" n="0033b21"/><lb ed="R061" n="0294a18"/>三世六道衆生。苦樂音聲。非非音。非非聲。一切法聲。
<lb ed="X" n="0033b22"/><lb ed="R061" n="0294b01"/>以天身智。知一切色色非色。非男非女形。於一念中
<lb ed="X" n="0033b23"/><lb ed="R061" n="0294b02"/>徧十方三世國土劫量。大小國土中微塵身。以天他
<lb ed="X" n="0033b24"/><lb ed="R061" n="0294b03"/>心智。知三世衆生心中所行。十方六道中一切衆生。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0033c" n="0033c"/>
<lb ed="X" n="0033c01"/><lb ed="R061" n="0294b04"/>心心所念。苦樂善惡等事。以天人智。知十方三世國
<lb ed="X" n="0033c02"/><lb ed="R061" n="0294b05"/>土中一切衆生。宿世苦樂受命一一知。命續百劫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0033c03"/><lb ed="R061" n="0294b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0033c0301">若佛子三句標顯名德位也。體性華光地者。謂此
<lb ed="X" n="0033c04"/><lb ed="R061" n="0294b07"/>菩薩入此地中。大智行華一時開敷。光照一切故。
<lb ed="X" n="0033c05"/><lb ed="R061" n="0294b08"/>故名華光地。別經名現前地。謂由前異同之相旣
<lb ed="X" n="0033c06"/><lb ed="R061" n="0294b09"/>不可得。則眞如淨性。明顯現前。故名現前地也。能
<lb ed="X" n="0033c07"/><lb ed="R061" n="0294b10"/>于一切世界等者。謂此菩薩住是地中。能于十方
<lb ed="X" n="0033c08"/><lb ed="R061" n="0294b11"/>一切世界之中。運用十種神通光明智品。以敎化
<lb ed="X" n="0033c09"/><lb ed="R061" n="0294b12"/>示導一切衆生。現種種殊勝變化不可思議境界
<lb ed="X" n="0033c10"/><lb ed="R061" n="0294b13"/>也。何謂十種明智品耶。一以天眼明智等者。卽天
<lb ed="X" n="0033c11"/><lb ed="R061" n="0294b14"/>眼通也。言此菩薩得此通故。能知。過去未來現在
<lb ed="X" n="0033c12"/><lb ed="R061" n="0294b15"/>三世國土中微塵等。一切細色。大分段身小分段
<lb ed="X" n="0033c13"/><lb ed="R061" n="0294b16"/>身皆微塵成。人身天身乃至畜生大小分段身皆
<lb ed="X" n="0033c14"/><lb ed="R061" n="0294b17"/>微塵成。各各一一衆生身皆知是機。微塵細色成
<lb ed="X" n="0033c15"/><lb ed="R061" n="0294b18"/>一形體。大色如是。大分小分色相一一了知。而不
<lb ed="X" n="0033c16"/><lb ed="R061" n="0295a01"/>錯故。二以天耳智等者。卽天耳通也。謂得此通故。
<lb ed="X" n="0033c17"/><lb ed="R061" n="0295a02"/>卽能聞知十方三世六道衆生。或受逼惱而生苦
<lb ed="X" n="0033c18"/><lb ed="R061" n="0295a03"/>音聲。或受安逸而生樂音聲。明知苦樂音聲非苦
<lb ed="X" n="0033c19"/><lb ed="R061" n="0295a04"/>樂音聲。非非苦樂音聲。乃至世出世一切法聲亦
<lb ed="X" n="0033c20"/><lb ed="R061" n="0295a05"/>非非聲。一一知故。三以天身智等者。卽色身通也。
<lb ed="X" n="0033c21"/><lb ed="R061" n="0295a06"/>謂得此通故。卽能知一切依報六塵世界外色及
<lb ed="X" n="0033c22"/><lb ed="R061" n="0295a07"/>正報六根身形內色。咸非是色。是名爲色。非是男
<lb ed="X" n="0033c23"/><lb ed="R061" n="0295a08"/>女形。是名男女形。而此菩薩于一念中。咸皆周徧
<lb ed="X" n="0033c24"/><lb ed="R061" n="0295a09"/>十方國土三世劫量。若大若小。竝國土中極微塵
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0034a" n="0034a"/>
<lb ed="X" n="0034a01"/><lb ed="R061" n="0295a10"/>細衆生身。于一念中一一身。咸徧知故。四以天他
<lb ed="X" n="0034a02"/><lb ed="R061" n="0295a11"/>心智等者。卽他心通也。謂得此通故。能知過現未
<lb ed="X" n="0034a03"/><lb ed="R061" n="0295a12"/>三世一切衆生心中所行竝十方天人乃至畜生
<lb ed="X" n="0034a04"/><lb ed="R061" n="0295a13"/>六道中一切衆生心心所念苦樂果善惡因等事。
<lb ed="X" n="0034a05"/><lb ed="R061" n="0295a14"/>一一知故。五以天人智等者。卽宿命通也。謂得此
<lb ed="X" n="0034a06"/><lb ed="R061" n="0295a15"/>通故。卽能了知十方三世國土之中一切衆生從
<lb ed="X" n="0034a07"/><lb ed="R061" n="0295a16"/>一世二世乃至百千萬世宿生苦受樂受等命一
<lb ed="X" n="0034a08"/><lb ed="R061" n="0295a17"/>一了知及其受命長短相續百劫等事。一一了知
<lb ed="X" n="0034a09"/><lb ed="R061" n="0295a18"/>故。以示一切衆生也。上五智知世諦緣起。無有染
<lb ed="X" n="0034a10"/><lb ed="R061" n="0295b01"/>相。可得下五智知眞諦解脫。亦無淨相可得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0034a11"/><lb ed="R061" n="0295b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0034a1101">以天解脫智。知十方三世衆生解脫。斷除一切煩惱。
<lb ed="X" n="0034a12"/><lb ed="R061" n="0295b03"/>若多若少。從一地乃至十地。滅滅皆盡。以天定心智。
<lb ed="X" n="0034a13"/><lb ed="R061" n="0295b04"/>知十方三世國土中衆生。心定不定。非定非不定。起
<lb ed="X" n="0034a14"/><lb ed="R061" n="0295b05"/>定方法。有所攝受三昧。百三昧。以天覺智。知一切衆
<lb ed="X" n="0034a15"/><lb ed="R061" n="0295b06"/>生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0034a1501" n="0034a1501"/><anchor xml:id="beg0034a1501" n="0034a1501"/>已<anchor xml:id="end0034a1501"/>成佛。未成佛。乃至六道。一切人心心。亦知十方
<lb ed="X" n="0034a16"/><lb ed="R061" n="0295b07"/>佛心中所說之法。以天念智。知百劫千劫。大小劫中。
<lb ed="X" n="0034a17"/><lb ed="R061" n="0295b08"/>一切衆生受命。命久近。以天願智。知一切衆生。賢聖
<lb ed="X" n="0034a18"/><lb ed="R061" n="0295b09"/>十地。三十心中。一一行願。若求苦樂。若法非法。一切
<lb ed="X" n="0034a19"/><lb ed="R061" n="0295b10"/>求。十願百千大願品具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0034a20"/><lb ed="R061" n="0295b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0034a2001">六以天解脫等者。卽滅盡通也。此下衆生字俱指
<lb ed="X" n="0034a21"/><lb ed="R061" n="0295b12"/>賢聖。與上不同。謂此菩薩得此通故。卽能了知十
<lb ed="X" n="0034a22"/><lb ed="R061" n="0295b13"/>方三世賢聖衆生解脫道隨力隨分斷除一切煩
<lb ed="X" n="0034a23"/><lb ed="R061" n="0295b14"/>惱愚障。若多分若少分。從一地少分斷除次第。乃
<lb ed="X" n="0034a24"/><lb ed="R061" n="0295b15"/>至十地多分斷除究竟滅。滅皆盡無餘。如是種種
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0034b" n="0034b"/>
<lb ed="X" n="0034b01"/><lb ed="R061" n="0295b16"/>解脫。一一了知故。七以天定心智等者。卽神境通
<lb ed="X" n="0034b02"/><lb ed="R061" n="0295b17"/>也。謂得此通故。卽能了知十方三世國土內賢聖
<lb ed="X" n="0034b03"/><lb ed="R061" n="0295b18"/>衆生心中。或心入正定不動不搖。如是而定。或于
<lb ed="X" n="0034b04"/><lb ed="R061" n="0296a01"/>定中。思惟取證。供佛聽法。如是不定。或于定中。示
<lb ed="X" n="0034b05"/><lb ed="R061" n="0296a02"/>現行住坐臥。示行一切行事。如是而非定。或于不
<lb ed="X" n="0034b06"/><lb ed="R061" n="0296a03"/>定中。一切事上。一切時間。隨意而定。如是非不定
<lb ed="X" n="0034b07"/><lb ed="R061" n="0296a04"/>及諸起定。隨方說法。利益衆生。所有攝受。種種三
<lb ed="X" n="0034b08"/><lb ed="R061" n="0296a05"/>昧。乃至百八三昧。一切正受禪定。一一知故。入以
<lb ed="X" n="0034b09"/><lb ed="R061" n="0296a06"/>天覺智者。卽言音通也。言得此通故。卽能了知一
<lb ed="X" n="0034b10"/><lb ed="R061" n="0296a07"/>切賢聖業。<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b1001" n="0034b1001"/><anchor xml:id="beg0034b1001" n="0034b1001"/>已<anchor xml:id="end0034b1001"/>斷障證眞。示現八相。蚤成佛道。及未
<lb ed="X" n="0034b11"/><lb ed="R061" n="0296a08"/>成佛道者。竝知六道人心心所念所行。十方佛心。
<lb ed="X" n="0034b12"/><lb ed="R061" n="0296a09"/>中所念所說敎化利生之法。一一知故。九以天念
<lb ed="X" n="0034b13"/><lb ed="R061" n="0296a10"/>智者。卽未來通也。言得此通故。卽能了知百劫千
<lb ed="X" n="0034b14"/><lb ed="R061" n="0296a11"/>劫大小劫中。一切賢聖衆生受佛慧命。敎化衆生
<lb ed="X" n="0034b15"/><lb ed="R061" n="0296a12"/>利益一切。如是慧命或近。則一劫住二劫住。或久
<lb ed="X" n="0034b16"/><lb ed="R061" n="0296a13"/>則十劫住乃至百千萬億劫住世。一一知故。十以
<lb ed="X" n="0034b17"/><lb ed="R061" n="0296a14"/>天願智者。卽無作通也。謂得此通故。卽能了知一
<lb ed="X" n="0034b18"/><lb ed="R061" n="0296a15"/>切大心衆生賢聖十地行願。及三十心中。一一所
<lb ed="X" n="0034b19"/><lb ed="R061" n="0296a16"/>修行門。一一所發大願。若求苦。則示燒身臂指供
<lb ed="X" n="0034b20"/><lb ed="R061" n="0296a17"/>養諸佛。如藥王焚身不輕遭擲阿難願云五濁惡
<lb ed="X" n="0034b21"/><lb ed="R061" n="0296a18"/>世誓先入等是。求樂。則如韋提希願生樂土法藏
<lb ed="X" n="0034b22"/><lb ed="R061" n="0296b01"/>比丘誓願衆生咸生安養等是。求法。則示說三藏
<lb ed="X" n="0034b23"/><lb ed="R061" n="0296b02"/>十二部經別傳佛旨。求非法。則示四韋<g ref="#CB00501">䭾</g>外道邪
<lb ed="X" n="0034b24"/><lb ed="R061" n="0296b03"/>論。竝此方四書五經道德南華百家異學等。言大
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0034c" n="0034c"/>
<lb ed="X" n="0034c01"/><lb ed="R061" n="0296b04"/>乘人正法學力之餘。學以折伏闡提世智辯聰等。
<lb ed="X" n="0034c02"/><lb ed="R061" n="0296b05"/>俱名非法。一切求總結上求下化無所不求。十願
<lb ed="X" n="0034c03"/><lb ed="R061" n="0296b06"/>卽普賢十大行願。十無盡藏句是百千大願。卽諸
<lb ed="X" n="0034c04"/><lb ed="R061" n="0296b07"/>菩薩無邊弘誓願是。如是行願品。此地菩薩一一
<lb ed="X" n="0034c05"/><lb ed="R061" n="0296b08"/>圓滿具足。一一而知故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0034c06"/><lb ed="R061" n="0296b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0034c0601">是人住地中。十神通明中。現無量身心口別用。說地
<lb ed="X" n="0034c07"/><lb ed="R061" n="0296b10"/>功德。百千萬劫。不可窮盡。而爾所釋迦。略開神通明
<lb ed="X" n="0034c08"/><lb ed="R061" n="0296b11"/>品。如觀十二因緣品中說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0034c09"/><lb ed="R061" n="0296b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0034c0901">是人住地等者。言是菩薩住此華光地中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0034c0901" n="0034c0901"/><anchor xml:id="beg0034c0901" n="0034c0901"/>已<anchor xml:id="end0034c0901"/>于十
<lb ed="X" n="0034c10"/><lb ed="R061" n="0296b13"/>種神通明智中。能示現無量神通身輪。無量記持
<lb ed="X" n="0034c11"/><lb ed="R061" n="0296b14"/>心輪。無量說法口輪。分形別用。說是地種種功德
<lb ed="X" n="0034c12"/><lb ed="R061" n="0296b15"/>行願。百千萬劫說之不可窮不可盡。而爾所釋迦
<lb ed="X" n="0034c13"/><lb ed="R061" n="0296b16"/>如來<anchor xml:id="nkr_note_add_0034c1301" n="0034c1301"/><anchor xml:id="beg0034c1301" n="0034c1301"/>但<anchor xml:id="end0034c1301"/>大槩開發此十神通明智耳。在大部內有
<lb ed="X" n="0034c14"/><lb ed="R061" n="0296b17"/>觀十二因緣品。如彼品說。無二無別。</p>
<lb ed="X" n="0034c15"/><lb ed="R061" n="0296b18"/><p xml:id="pX39p0034c1501">○第七體性滿足地</p>
<lb ed="X" n="0034c16"/><lb ed="R061" n="0297a01"/><p xml:id="pX39p0034c1601">此地菩薩斷一種細相現行障。此卽所知障中俱
<lb ed="X" n="0034c17"/><lb ed="R061" n="0297a02"/>生一分。執有生滅細相。現行所起。故名之也。竝斷
<lb ed="X" n="0034c18"/><lb ed="R061" n="0297a03"/>二種愚執。一者細相現行愚。二者純作意求無相
<lb ed="X" n="0034c19"/><lb ed="R061" n="0297a04"/>愚。由有此之三法能障遠行地。斷此愚障。方登第
<lb ed="X" n="0034c20"/><lb ed="R061" n="0297a05"/>七地。今遠三界。近法王位。行過二乘。善修無相。到
<lb ed="X" n="0034c21"/><lb ed="R061" n="0297a06"/>無相邊。功用至極。望前過遠。故名遠行地。便能永
<lb ed="X" n="0034c22"/><lb ed="R061" n="0297a07"/>斷。愚障旣斷。所證眞如名法無差別眞如。謂此眞
<lb ed="X" n="0034c23"/><lb ed="R061" n="0297a08"/>如能了種種敎法。皆同眞如而無相故。菩薩位寄
<lb ed="X" n="0034c24"/><lb ed="R061" n="0297a09"/>初禪天王。假修三乘等法。化導衆生。於十波羅蜜
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0035a" n="0035a"/>
<lb ed="X" n="0035a01"/><lb ed="R061" n="0297a10"/>中。願波羅蜜最勝。餘非不修。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0035a02"/><lb ed="R061" n="0297a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0035a0201">若佛子。菩提薩埵滿足體性地。入是法中。十八聖人
<lb ed="X" n="0035a03"/><lb ed="R061" n="0297a12"/>智品。下地所不共。所謂身無漏過。口無語罪。念無失
<lb ed="X" n="0035a04"/><lb ed="R061" n="0297a13"/>念。離八法。一切法中捨。常在三昧。是入地六品具足。
<lb ed="X" n="0035a05"/><lb ed="R061" n="0297a14"/>復從是智生六足智。三界結習。畢竟不受故。欲具足。
<lb ed="X" n="0035a06"/><lb ed="R061" n="0297a15"/>一切功德。一切法門。所求滿故。進心足。一切法事。一
<lb ed="X" n="0035a07"/><lb ed="R061" n="0297a16"/>切劫事。一切衆生事。以一心中。一時知故。念心足。是
<lb ed="X" n="0035a08"/><lb ed="R061" n="0297a17"/>二諦相。六道衆生。一切法故。智慧足。知十法趣人。乃
<lb ed="X" n="0035a09"/><lb ed="R061" n="0297a18"/>至一切佛。無結無習故。解脫足。見一切衆生。知他人
<lb ed="X" n="0035a10"/><lb ed="R061" n="0297b01"/>自我弟子。無漏無諸煩惱習故。以智知他身六通足。
<lb ed="X" n="0035a11"/><lb ed="R061" n="0297b02"/>是人入六滿足明智中。便起智身。隨六道衆生心行。
<lb ed="X" n="0035a12"/><lb ed="R061" n="0297b03"/>口辯說無量法門品。示一切衆生故。隨一切衆生心
<lb ed="X" n="0035a13"/><lb ed="R061" n="0297b04"/>行。常入三昧。而十方大地動。虗空化華故。能令衆生
<lb ed="X" n="0035a14"/><lb ed="R061" n="0297b05"/>心行。以大明智具足。見過去一切劫中佛出世。亦是
<lb ed="X" n="0035a15"/><lb ed="R061" n="0297b06"/>示一切衆生心。以無著智。見現在十方一切國土中。
<lb ed="X" n="0035a16"/><lb ed="R061" n="0297b07"/>一切佛。一切衆生。心心所行。以神通道智。見未來中
<lb ed="X" n="0035a17"/><lb ed="R061" n="0297b08"/>一切劫。一切佛出世。一切衆生。從是佛受道聽法故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0035a18"/><lb ed="R061" n="0297b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0035a1801">若佛子三句標顯名德位也。滿足體性地者。謂此
<lb ed="X" n="0035a19"/><lb ed="R061" n="0297b10"/>菩薩因中廣修方便度。故果感證。此如來一切智
<lb ed="X" n="0035a20"/><lb ed="R061" n="0297b11"/>行悉皆圓滿具足。故名滿足。別經名遠行地。謂眞
<lb ed="X" n="0035a21"/><lb ed="R061" n="0297b12"/>如之境廣無邊際。雖眞如現前。分證則局。若盡其
<lb ed="X" n="0035a22"/><lb ed="R061" n="0297b13"/>際。方爲極到故名遠行地也。入是法中等者。謂入
<lb ed="X" n="0035a23"/><lb ed="R061" n="0297b14"/>體性法中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0035a2301" n="0035a2301"/><anchor xml:id="beg0035a2301" n="0035a2301"/>已<anchor xml:id="end0035a2301"/>得十八聖人智品。不與二乘權小所
<lb ed="X" n="0035a24"/><lb ed="R061" n="0297b15"/>共。不惟權小所不共。卽下地菩薩亦所不共也。何
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0035b" n="0035b"/>
<lb ed="X" n="0035b01"/><lb ed="R061" n="0297b16"/>名十八聖人智品耶。一所謂身無漏過者。卽身無
<lb ed="X" n="0035b02"/><lb ed="R061" n="0297b17"/>失也。謂此菩薩從無始來。常以不殺不盜不婬而
<lb ed="X" n="0035b03"/><lb ed="R061" n="0297b18"/>修其身。一切煩惱淨盡無餘。以是身業淸淨。得大
<lb ed="X" n="0035b04"/><lb ed="R061" n="0298a01"/>神通。故云身無漏過也。二口無語罪者。卽口無失
<lb ed="X" n="0035b05"/><lb ed="R061" n="0298a02"/>也。謂此菩薩從無量劫來。常以如來五語。隨諸衆
<lb ed="X" n="0035b06"/><lb ed="R061" n="0298a03"/>生。方便說法。令得道果。是以口業淸淨。故云口無
<lb ed="X" n="0035b07"/><lb ed="R061" n="0298a04"/>語罪也。三念無失念者。卽意無失也。謂此菩薩從
<lb ed="X" n="0035b08"/><lb ed="R061" n="0298a05"/>無始來。常修戒定慧。滅除貪嗔癡。自利利他。安禪
<lb ed="X" n="0035b09"/><lb ed="R061" n="0298a06"/>制毒。乃得意根淸淨。故云念無失念也。四離八法
<lb ed="X" n="0035b10"/><lb ed="R061" n="0298a07"/>者。卽無異想心也。八法多種。有通敎別敎圓敎等。
<lb ed="X" n="0035b11"/><lb ed="R061" n="0298a08"/>八法總不出敎理智斷行位因果。言皆有異想。而
<lb ed="X" n="0035b12"/><lb ed="R061" n="0298a09"/>此地永離不與下地共。故云離八法也。五一切法
<lb ed="X" n="0035b13"/><lb ed="R061" n="0298a10"/>中捨者。卽無不知捨心也。謂此菩薩從無始來。以
<lb ed="X" n="0035b14"/><lb ed="R061" n="0298a11"/>大般若空慧。照察世出世間一切染淨諸法。當體
<lb ed="X" n="0035b15"/><lb ed="R061" n="0298a12"/>全空。了無貪念。故云一切法中捨也。六常在三昧
<lb ed="X" n="0035b16"/><lb ed="R061" n="0298a13"/>者。卽無不定心也。謂此菩薩從無始來。恒不離甚
<lb ed="X" n="0035b17"/><lb ed="R061" n="0298a14"/>深大定。至于隨機設化。隱顯利生。亦不離此定。故
<lb ed="X" n="0035b18"/><lb ed="R061" n="0298a15"/>云常在三昧也。是入地等者。言此菩薩具足是六
<lb ed="X" n="0035b19"/><lb ed="R061" n="0298a16"/>品<anchor xml:id="nkr_note_add_0035b1901" n="0035b1901"/><anchor xml:id="beg0035b1901" n="0035b1901"/>已<anchor xml:id="end0035b1901"/>。又復從是六智相續。出生六足智也。何名六
<lb ed="X" n="0035b20"/><lb ed="R061" n="0298a17"/>足智耶。一三界結等者。卽欲無減也。謂此菩薩久
<lb ed="X" n="0035b21"/><lb ed="R061" n="0298a18"/>遠劫來。常修空無作無願三解脫。入三界同事。敎
<lb ed="X" n="0035b22"/><lb ed="R061" n="0298b01"/>化衆生。令離諸有結使習氣。發菩提心。悟無生忍。
<lb ed="X" n="0035b23"/><lb ed="R061" n="0298b02"/>豈有菩薩更受三界結習之理哉。以畢竟不受故。
<lb ed="X" n="0035b24"/><lb ed="R061" n="0298b03"/>而得正解脫滿足。故云欲具足也。二一切功等者。
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0035c" n="0035c"/>
<lb ed="X" n="0035c01"/><lb ed="R061" n="0298b04"/>卽精進無減也。言此菩薩于一切賢聖利生功德
<lb ed="X" n="0035c02"/><lb ed="R061" n="0298b05"/>一切賢聖利生法門。凡所精進樂求。無不充滿具
<lb ed="X" n="0035c03"/><lb ed="R061" n="0298b06"/>足。故云進心足也。三一切法等者。卽念無減也。謂
<lb ed="X" n="0035c04"/><lb ed="R061" n="0298b07"/>此菩薩恒念一切諸佛聖賢建立一切法事。念一
<lb ed="X" n="0035c05"/><lb ed="R061" n="0298b08"/>切劫量長短大小延促等事。念一切衆生因緣生
<lb ed="X" n="0035c06"/><lb ed="R061" n="0298b09"/>滅拔苦與樂等事。以恒念故一。心中不勞億度。一
<lb ed="X" n="0035c07"/><lb ed="R061" n="0298b10"/>時而知。故云念心足也。四是二諦相等者。卽智慧
<lb ed="X" n="0035c08"/><lb ed="R061" n="0298b11"/>無減也。謂此菩薩能了達眞俗二諦有無二相。是
<lb ed="X" n="0035c09"/><lb ed="R061" n="0298b12"/>破除六道衆生一切愚痴般若空法。以般若空。照
<lb ed="X" n="0035c10"/><lb ed="R061" n="0298b13"/>眞俗有無。無二故。故云智慧足也。五知十發趣等
<lb ed="X" n="0035c11"/><lb ed="R061" n="0298b14"/>者。卽解脫無減也。謂此菩薩能知十發趣。長養金
<lb ed="X" n="0035c12"/><lb ed="R061" n="0298b15"/>剛。賢人十地。聖人等妙。諸佛出定揚德。起智利生
<lb ed="X" n="0035c13"/><lb ed="R061" n="0298b16"/>示諸衆生同事結習。而實無結無習故。故云解脫
<lb ed="X" n="0035c14"/><lb ed="R061" n="0298b17"/>足也。六見一切等者。卽解脫知見無減也。謂此菩
<lb ed="X" n="0035c15"/><lb ed="R061" n="0298b18"/>薩具足天眼天耳他心漏盡神境如意之六通故。
<lb ed="X" n="0035c16"/><lb ed="R061" n="0299a01"/>所以徹見一切賢聖大道衆生。竝能了知一切他
<lb ed="X" n="0035c17"/><lb ed="R061" n="0299a02"/>人自我所化弟子。咸得斷除邪見。證無漏智。遠離
<lb ed="X" n="0035c18"/><lb ed="R061" n="0299a03"/>百八煩惱微細習氣故也。自我則是而所以能了
<lb ed="X" n="0035c19"/><lb ed="R061" n="0299a04"/>知他人身心中事者。何以六通智知他身耳。故云
<lb ed="X" n="0035c20"/><lb ed="R061" n="0299a05"/>六通足也。是人等者。言是菩薩人入是六滿足大
<lb ed="X" n="0035c21"/><lb ed="R061" n="0299a06"/>明智慧中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0035c2101" n="0035c2101"/><anchor xml:id="beg0035c2101" n="0035c2101"/>已<anchor xml:id="end0035c2101"/>復更具足六種智用。何爲六智耶。一
<lb ed="X" n="0035c22"/><lb ed="R061" n="0299a07"/>便起智身等者。卽身業隨智慧行也。謂此菩薩便
<lb ed="X" n="0035c23"/><lb ed="R061" n="0299a08"/>運起六足智。能以淸淨神通身業。現神變相。調伏
<lb ed="X" n="0035c24"/><lb ed="R061" n="0299a09"/>衆生種種心行。令發菩提心行菩薩行。故名隨一
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0036a" n="0036a"/>
<lb ed="X" n="0036a01"/><lb ed="R061" n="0299a10"/>切衆生心行也。二口辯說等者。卽口業隨智慧行
<lb ed="X" n="0036a02"/><lb ed="R061" n="0299a11"/>也。謂此菩薩能以淸淨微妙口業。樂說辯才。說無
<lb ed="X" n="0036a03"/><lb ed="R061" n="0299a12"/>量法門品。隨順開導一切衆生心行。令發大心行
<lb ed="X" n="0036a04"/><lb ed="R061" n="0299a13"/>菩薩行。故云隨一切衆生心行也。三常入三昧者。
<lb ed="X" n="0036a05"/><lb ed="R061" n="0299a14"/>卽意業隨智慧行也。謂此菩薩能以淸淨瑩明意
<lb ed="X" n="0036a06"/><lb ed="R061" n="0299a15"/>業。常入正受三昧。以三昧力故。十方世界地搖六
<lb ed="X" n="0036a07"/><lb ed="R061" n="0299a16"/>震。虗空之內天雨四華。以是威神力故。能使一切
<lb ed="X" n="0036a08"/><lb ed="R061" n="0299a17"/>衆生發增上勝進心。行諸佛行。故云能令衆生心
<lb ed="X" n="0036a09"/><lb ed="R061" n="0299a18"/>行也。四以大明等者。卽過去無碍智也。謂此菩薩
<lb ed="X" n="0036a10"/><lb ed="R061" n="0299b01"/>以大明智具足之故。能見過去。盡過去際。一切劫
<lb ed="X" n="0036a11"/><lb ed="R061" n="0299b02"/>中。諸佛下生成道。出世利生。亦是開導一切衆生
<lb ed="X" n="0036a12"/><lb ed="R061" n="0299b03"/>心。令入佛智道故。故云示一切衆生心也。五以無
<lb ed="X" n="0036a13"/><lb ed="R061" n="0299b04"/>著智等者。卽現在無碍智也。謂此菩薩以無著智
<lb ed="X" n="0036a14"/><lb ed="R061" n="0299b05"/>滿足故。能見現在。盡現在際。十方一切國土中一
<lb ed="X" n="0036a15"/><lb ed="R061" n="0299b06"/>切諸佛。下生成道。出世利生。化導一切衆生。心心
<lb ed="X" n="0036a16"/><lb ed="R061" n="0299b07"/>相續。行佛智道故。故云一切衆生心心所行也。六
<lb ed="X" n="0036a17"/><lb ed="R061" n="0299b08"/>以神通等者。卽未來無碍智也。謂此菩薩以神通
<lb ed="X" n="0036a18"/><lb ed="R061" n="0299b09"/>道智滿足故。能見未來。卽未來際。一切劫中一切
<lb ed="X" n="0036a19"/><lb ed="R061" n="0299b10"/>佛下生成道。出世利生。能使一切賢聖衆生。從是
<lb ed="X" n="0036a20"/><lb ed="R061" n="0299b11"/>佛受道聽法。展轉化度一切衆生。繼佛智道故。故
<lb ed="X" n="0036a21"/><lb ed="R061" n="0299b12"/>云從是佛受道聽法故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0036a22"/><lb ed="R061" n="0299b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0036a2201">住是十八聖人中。心心三昧。觀三界微塵等色。是我
<lb ed="X" n="0036a23"/><lb ed="R061" n="0299b14"/>故身。一切衆生。是我父母。而今入是地中。一切功德
<lb ed="X" n="0036a24"/><lb ed="R061" n="0299b15"/>一切神光。一切佛所行法。乃至八地九地中。一切法
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0036b" n="0036b"/>
<lb ed="X" n="0036b01"/><lb ed="R061" n="0299b16"/>門品。我皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0036b0101" n="0036b0101"/><anchor xml:id="beg0036b0101" n="0036b0101"/>已<anchor xml:id="end0036b0101"/>入故。於一切佛國土中。示現作佛。成道
<lb ed="X" n="0036b02"/><lb ed="R061" n="0299b17"/>轉法輪。示入滅度。轉化他方。過去來今。一切國土中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0036b03"/><lb ed="R061" n="0299b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0036b0301">住是十八等者。謂此菩薩住是十八不共。聖人智
<lb ed="X" n="0036b04"/><lb ed="R061" n="0300a01"/>品中常心心不離正受三昧。以三昧智觀。觀三界
<lb ed="X" n="0036b05"/><lb ed="R061" n="0300a02"/>中微塵等細色。無針鋒許不是我之故。身以三昧
<lb ed="X" n="0036b06"/><lb ed="R061" n="0300a03"/>智觀。復觀三界內一切大小衆生。無一不是我<anchor xml:id="nkr_note_add_0036b0601" n="0036b0601"/><anchor xml:id="beg0036b0601" n="0036b0601"/>已<anchor xml:id="end0036b0601"/>
<lb ed="X" n="0036b07"/><lb ed="R061" n="0300a04"/>往生生受生父母。而今得入是滿足地中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0036b0701" n="0036b0701"/><anchor xml:id="beg0036b0701" n="0036b0701"/>已<anchor xml:id="end0036b0701"/>一切
<lb ed="X" n="0036b08"/><lb ed="R061" n="0300a05"/>諸佛功德一切諸佛神用智光一切諸佛所行巧
<lb ed="X" n="0036b09"/><lb ed="R061" n="0300a06"/>妙方便法。乃至八地九地中一切大明空法門。至
<lb ed="X" n="0036b10"/><lb ed="R061" n="0300a07"/>百千解脫法門。八十種好三十二相自在法門。因
<lb ed="X" n="0036b11"/><lb ed="R061" n="0300a08"/>入是地故。此等法門我皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0036b1101" n="0036b1101"/><anchor xml:id="beg0036b1101" n="0036b1101"/>已<anchor xml:id="end0036b1101"/>得一齊而入故也。于
<lb ed="X" n="0036b12"/><lb ed="R061" n="0300a09"/>一切國等者。言旣一切得入故能。于十方一切佛
<lb ed="X" n="0036b13"/><lb ed="R061" n="0300a10"/>國土中。示現受生出家。苦行成道。作佛大轉法輪
<lb ed="X" n="0036b14"/><lb ed="R061" n="0300a11"/>廣度衆生。于此應緣。一朝事畢。乃復示現入于滅
<lb ed="X" n="0036b15"/><lb ed="R061" n="0300a12"/>度。又轉敎化他方。亦示過去未來現在一切國土
<lb ed="X" n="0036b16"/><lb ed="R061" n="0300a13"/>中一般種種示現不可思議事也。</p>
<lb ed="X" n="0036b17"/><lb ed="R061" n="0300a14"/><p xml:id="pX39p0036b1701">○第八體性佛吼地</p>
<lb ed="X" n="0036b18"/><lb ed="R061" n="0300a15"/><p xml:id="pX39p0036b1801">此地菩薩斷一種加行障。此卽所知障中俱生一
<lb ed="X" n="0036b19"/><lb ed="R061" n="0300a16"/>分。令無相觀不任運起。故名之也。竝斷二種愚執。
<lb ed="X" n="0036b20"/><lb ed="R061" n="0300a17"/>一者無相作功用愚。二者於相不自在愚。此之三
<lb ed="X" n="0036b21"/><lb ed="R061" n="0300a18"/>法能障八地。斷此愚障。方登不動地。謂此菩薩今
<lb ed="X" n="0036b22"/><lb ed="R061" n="0300b01"/>入無功用道。得無分別智照。任運相續。報行純熟。
<lb ed="X" n="0036b23"/><lb ed="R061" n="0300b02"/>居無相觀。不爲諸法煩惱所動。便能永斷。愚障旣
<lb ed="X" n="0036b24"/><lb ed="R061" n="0300b03"/>斷。故名不動地。所證眞如名不增不減眞如。謂此
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0036c" n="0036c"/>
<lb ed="X" n="0036c01"/><lb ed="R061" n="0300b04"/>眞如住無相觀。不隨染淨所增減故。菩薩位寄二
<lb ed="X" n="0036c02"/><lb ed="R061" n="0300b05"/>禪天王。作小千世界主。以一乘法。化導衆生。於十
<lb ed="X" n="0036c03"/><lb ed="R061" n="0300b06"/>波羅蜜中。力波羅蜜最深。餘非不修。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0036c04"/><lb ed="R061" n="0300b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0036c0401">若佛子。菩提薩埵佛吼體性地。入法王位三昧。其智
<lb ed="X" n="0036c05"/><lb ed="R061" n="0300b08"/>如佛。佛吼三昧故。十品大明空門。常現在前。華光音
<lb ed="X" n="0036c06"/><lb ed="R061" n="0300b09"/>入心三昧。其空慧者。謂內空慧門。外空慧門。有爲空
<lb ed="X" n="0036c07"/><lb ed="R061" n="0300b10"/>慧門。無爲空慧門。性空慧門。無始空慧門。第一義空
<lb ed="X" n="0036c08"/><lb ed="R061" n="0300b11"/>慧門。空空慧門。空空復空慧門。空空復空空慧門。如
<lb ed="X" n="0036c09"/><lb ed="R061" n="0300b12"/>是十空門。下地各所不知。虗空平等地。不可說不可
<lb ed="X" n="0036c10"/><lb ed="R061" n="0300b13"/>說神通道智。以一念智。知一切法。分分別異。而入無
<lb ed="X" n="0036c11"/><lb ed="R061" n="0300b14"/>量佛國土中。一一佛前諮受法。轉法度與一切衆生。
<lb ed="X" n="0036c12"/><lb ed="R061" n="0300b15"/>而以法藥施一切衆生。爲大法師。爲大導師。破壞四
<lb ed="X" n="0036c13"/><lb ed="R061" n="0300b16"/>魔。法身具足。化化入佛界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0036c14"/><lb ed="R061" n="0300b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0036c1401">若佛子三句標顯名德位也。佛吼體性地者。謂此
<lb ed="X" n="0036c15"/><lb ed="R061" n="0300b18"/>菩薩說法無畏。如大師吼。等無差別。故名佛吼地。
<lb ed="X" n="0036c16"/><lb ed="R061" n="0301a01"/>別經名不動地。謂眞如之理旣盡其際。全得其體。
<lb ed="X" n="0036c17"/><lb ed="R061" n="0301a02"/>則眞常凝靜。無能動搖。故云不動地也。入法王位
<lb ed="X" n="0036c18"/><lb ed="R061" n="0301a03"/>三昧等者。謂此菩薩證入無上自覺聖智法王大
<lb ed="X" n="0036c19"/><lb ed="R061" n="0301a04"/>樂三昧。正受寶位。于諸法中。如法自在。若出若沒。
<lb ed="X" n="0036c20"/><lb ed="R061" n="0301a05"/>心常在定。故云入法王位三昧也。其智如佛等者。
<lb ed="X" n="0036c21"/><lb ed="R061" n="0301a06"/>言其智慧方便無量攝法。廣度有情。與佛無二無
<lb ed="X" n="0036c22"/><lb ed="R061" n="0301a07"/>別。何以致然。葢由此菩薩得佛吼三昧之故。而致
<lb ed="X" n="0036c23"/><lb ed="R061" n="0301a08"/>然也。十品大明等者。謂此菩薩因得佛吼三昧故。
<lb ed="X" n="0036c24"/><lb ed="R061" n="0301a09"/>而十品大明空慧法門。無一欠缺。常現在前。以利
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0037a" n="0037a"/>
<lb ed="X" n="0037a01"/><lb ed="R061" n="0301a10"/>衆生。而行華智光法音倍勝過前。咸入深心三昧
<lb ed="X" n="0037a02"/><lb ed="R061" n="0301a11"/>正受之中。所以能師子吼也。其空慧者。言云何爲
<lb ed="X" n="0037a03"/><lb ed="R061" n="0301a12"/>十品大明空慧常現在前耶。一謂內空慧門者。謂
<lb ed="X" n="0037a04"/><lb ed="R061" n="0301a13"/>此菩薩常以般若智。照內自身心。四大非有。五蘊
<lb ed="X" n="0037a05"/><lb ed="R061" n="0301a14"/>本空。如幻如夢。故得此內空慧門常現在前也。二
<lb ed="X" n="0037a06"/><lb ed="R061" n="0301a15"/>外空慧門者。謂此菩薩常以智照外一切。靑靑翠
<lb ed="X" n="0037a07"/><lb ed="R061" n="0301a16"/>竹無非般若。<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黃花盡是眞如。無得無失。故得
<lb ed="X" n="0037a08"/><lb ed="R061" n="0301a17"/>證此外空慧門常現在前也。三有爲空慧門者。謂
<lb ed="X" n="0037a09"/><lb ed="R061" n="0301a18"/>此菩薩常以智照一切世諦有爲諸法。虗假不實。
<lb ed="X" n="0037a10"/><lb ed="R061" n="0301b01"/>都無自性。故得證此有爲空慧門常現在前也。四
<lb ed="X" n="0037a11"/><lb ed="R061" n="0301b02"/>無爲空慧門者。謂此菩薩常以智照一切眞諦無
<lb ed="X" n="0037a12"/><lb ed="R061" n="0301b03"/>爲諸法。體性非空。如實相故。故得證此無爲空慧
<lb ed="X" n="0037a13"/><lb ed="R061" n="0301b04"/>門常現在前也。五性空慧門者。謂此菩薩常以智
<lb ed="X" n="0037a14"/><lb ed="R061" n="0301b05"/>照有爲無爲。二性皆空。一切無礙。平等平等。故得
<lb ed="X" n="0037a15"/><lb ed="R061" n="0301b06"/>證此性空慧門常現在前也。六無始空慧門者。謂
<lb ed="X" n="0037a16"/><lb ed="R061" n="0301b07"/>此菩薩常以智照無始無明住地煩惱。本無有根。
<lb ed="X" n="0037a17"/><lb ed="R061" n="0301b08"/>無起無滅。故得證無始空慧門常現在前也。七第
<lb ed="X" n="0037a18"/><lb ed="R061" n="0301b09"/>一義空慧門者。謂此菩薩常以智照眞俗二諦。悉
<lb ed="X" n="0037a19"/><lb ed="R061" n="0301b10"/>同眞性。無相可得。不居二邊。不存中道。故得證第
<lb ed="X" n="0037a20"/><lb ed="R061" n="0301b11"/>一義空慧門常現在前也。八空空慧門者。謂此菩
<lb ed="X" n="0037a21"/><lb ed="R061" n="0301b12"/>薩常以智照能空第一義空之空及所空之空。此
<lb ed="X" n="0037a22"/><lb ed="R061" n="0301b13"/>二空理亦復不存。故得證空空慧門常現在前也。
<lb ed="X" n="0037a23"/><lb ed="R061" n="0301b14"/>九空空復空慧門者。謂此菩薩常以智照空能空
<lb ed="X" n="0037a24"/><lb ed="R061" n="0301b15"/>所之空。空亦復皆空。故得證空空復空慧門常現
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0037b" n="0037b"/>
<lb ed="X" n="0037b01"/><lb ed="R061" n="0301b16"/>在前也。十空空復空空慧門者。謂此菩薩恒以智
<lb ed="X" n="0037b02"/><lb ed="R061" n="0301b17"/>照空能所空。空之空旣空。則空無所空。言此空無
<lb ed="X" n="0037b03"/><lb ed="R061" n="0301b18"/>所空之空。空亦復空空故。得證空空復空空慧門
<lb ed="X" n="0037b04"/><lb ed="R061" n="0302a01"/>常現在前也。如是等者。言如是十品空慧門。惟此
<lb ed="X" n="0037b05"/><lb ed="R061" n="0302a02"/>八地所證。下地諸菩薩等皆各所不知也。虗空平
<lb ed="X" n="0037b06"/><lb ed="R061" n="0302a03"/>等者。言下地各所不知者何。葢此菩薩得證虗空
<lb ed="X" n="0037b07"/><lb ed="R061" n="0302a04"/>平等地理智中。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0037b0701" n="0037b0701"/><anchor xml:id="beg0037b0701" n="0037b0701"/>但<anchor xml:id="end0037b0701"/>十空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0037b0702" n="0037b0702"/><anchor xml:id="beg0037b0702" n="0037b0702"/>已<anchor xml:id="end0037b0702"/>。更有不可說不可
<lb ed="X" n="0037b08"/><lb ed="R061" n="0302a05"/>說威神變通道理智慧。而下地諸菩薩猶不能知
<lb ed="X" n="0037b09"/><lb ed="R061" n="0302a06"/>也。以一念等者。言以不可說神通道智故。而能以
<lb ed="X" n="0037b10"/><lb ed="R061" n="0302a07"/>一念相應智慧。知一切最勝法分分差別殊異。觀
<lb ed="X" n="0037b11"/><lb ed="R061" n="0302a08"/>機逗敎。而入無量諸佛國土之中。承事諸佛。一一
<lb ed="X" n="0037b12"/><lb ed="R061" n="0302a09"/>佛前。諮請秉受。聽其法要。展轉化度無令斷絕。而
<lb ed="X" n="0037b13"/><lb ed="R061" n="0302a10"/>乃傳法度與一切賢聖大心衆生。作大醫王。而以
<lb ed="X" n="0037b14"/><lb ed="R061" n="0302a11"/>法藥惠施一切凡夫衆生。療去心病。爲大法師。訓
<lb ed="X" n="0037b15"/><lb ed="R061" n="0302a12"/>誨衆生。遠離煩惱。爲大導師。誘引衆生。永超苦趣。
<lb ed="X" n="0037b16"/><lb ed="R061" n="0302a13"/>破壞四魔。皈依三寶。法身具足。無欠無餘。揚化分
<lb ed="X" n="0037b17"/><lb ed="R061" n="0302a14"/>身。化化不絕。咸俾衆生入佛界地也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0037b18"/><lb ed="R061" n="0302a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0037b1801">是諸佛數。是諸九地十地數中。長養法身。百千陁羅
<lb ed="X" n="0037b19"/><lb ed="R061" n="0302a16"/>尼門。百千三昧門。百千金剛門。百千神通門。百千解
<lb ed="X" n="0037b20"/><lb ed="R061" n="0302a17"/>脫門。如是百千虗空平等門中。而大自在。一念一時
<lb ed="X" n="0037b21"/><lb ed="R061" n="0302a18"/>行。劫說非劫。非劫說劫。非道說道。道說非道。非六道
<lb ed="X" n="0037b22"/><lb ed="R061" n="0302b01"/>衆生說六道衆生。六道衆生說非六道衆生。非佛說
<lb ed="X" n="0037b23"/><lb ed="R061" n="0302b02"/>佛。佛說非佛。而入出諸佛體性三昧中。反照順照逆
<lb ed="X" n="0037b24"/><lb ed="R061" n="0302b03"/>照前照後照因照果照空照有照第一中道義諦照
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0037c" n="0037c"/>
<lb ed="X" n="0037c01"/><lb ed="R061" n="0302b04"/>是智惟八地所證。下地所不及。不動不到不出不入
<lb ed="X" n="0037c02"/><lb ed="R061" n="0302b05"/>不生不滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0037c03"/><lb ed="R061" n="0302b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0037c0301">是諸佛數等者。謂此地菩薩旣在在示現度生<anchor xml:id="nkr_note_add_0037c0301" n="0037c0301"/><anchor xml:id="beg0037c0301" n="0037c0301"/>已<anchor xml:id="end0037c0301"/>。
<lb ed="X" n="0037c04"/><lb ed="R061" n="0302b07"/>卽是諸佛之數了矣。卽是諸九地十地上聖數中
<lb ed="X" n="0037c05"/><lb ed="R061" n="0302b08"/>人。但只隨方應化。滋養慧命。充足法身而<anchor xml:id="nkr_note_add_0037c0501" n="0037c0501"/><anchor xml:id="beg0037c0501" n="0037c0501"/>已<anchor xml:id="end0037c0501"/>。其百
<lb ed="X" n="0037c06"/><lb ed="R061" n="0302b09"/>千總持陁羅尼門。百千正定三昧門。百千不壞金
<lb ed="X" n="0037c07"/><lb ed="R061" n="0302b10"/>剛門。百千變化神通門。百千方便解脫門。如是百
<lb ed="X" n="0037c08"/><lb ed="R061" n="0302b11"/>千種種法門。于虗空平等門中。而得大自在。于一
<lb ed="X" n="0037c09"/><lb ed="R061" n="0302b12"/>念中。于一時中。無少暫憩。皆能行故也。劫說非劫
<lb ed="X" n="0037c10"/><lb ed="R061" n="0302b13"/>非劫說劫者。梵語劫波。此云時分。言劫有長短大
<lb ed="X" n="0037c11"/><lb ed="R061" n="0302b14"/>小。時分不同。諸天拂石劫。地獄芥城劫。人間轆轤
<lb ed="X" n="0037c12"/><lb ed="R061" n="0302b15"/>劫。菩薩修行經三阿僧祇。斷盡無明之時。方得成
<lb ed="X" n="0037c13"/><lb ed="R061" n="0302b16"/>佛。是名爲劫。如是等劫。本非實有。名爲非劫。故云
<lb ed="X" n="0037c14"/><lb ed="R061" n="0302b17"/>劫說非劫非劫說劫也。非道說道等者。言此菩薩
<lb ed="X" n="0037c15"/><lb ed="R061" n="0302b18"/>能照了世間有爲邪見非道等法。本空無體。直下
<lb ed="X" n="0037c16"/><lb ed="R061" n="0303a01"/>悟見菩提道法。故名非道說道。又能照了出世間
<lb ed="X" n="0037c17"/><lb ed="R061" n="0303a02"/>無爲聖諦正道等法。雖曰正道。因邪立正。正亦同
<lb ed="X" n="0037c18"/><lb ed="R061" n="0303a03"/>邪。邪正俱非。故云道說非道也。非六道衆生說六
<lb ed="X" n="0037c19"/><lb ed="R061" n="0303a04"/>道衆生者。聖人卽是覺悟凡夫。六道衆生說非六
<lb ed="X" n="0037c20"/><lb ed="R061" n="0303a05"/>道衆生者。凡夫卽是不覺悟聖人也。非佛說佛者。
<lb ed="X" n="0037c21"/><lb ed="R061" n="0303a06"/>魔不異佛。佛說非佛者。佛亦是魔也。政所謂說是
<lb ed="X" n="0037c22"/><lb ed="R061" n="0303a07"/>說非人不識。逆行順行。天莫測也。而入出等者。言
<lb ed="X" n="0037c23"/><lb ed="R061" n="0303a08"/>此菩薩旣墮佛數。橫說竪說。逆行順行。而能入定
<lb ed="X" n="0037c24"/><lb ed="R061" n="0303a09"/>出定。于諸佛體性三昧正受之中。得大自在。具足
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0038a" n="0038a"/>
<lb ed="X" n="0038a01"/><lb ed="R061" n="0303a10"/>十種慧照也。何謂爲十。一反照者。謂反照自<anchor xml:id="nkr_note_add_0038a0101" n="0038a0101"/><anchor xml:id="beg0038a0101" n="0038a0101"/>己<anchor xml:id="end0038a0101"/>。分
<lb ed="X" n="0038a02"/><lb ed="R061" n="0303a11"/>段變易。四大五蘊。無一是實。無一非實。無一是虗。
<lb ed="X" n="0038a03"/><lb ed="R061" n="0303a12"/>無一非虗。誰爲利生。誰爲利生者。二順照者。謂隨
<lb ed="X" n="0038a04"/><lb ed="R061" n="0303a13"/>順衆生之性。易可化度。不生疲勞。慈悲攝受也。三
<lb ed="X" n="0038a05"/><lb ed="R061" n="0303a14"/>逆照者。謂違逆衆生之性。難調能調。善巧方便威
<lb ed="X" n="0038a06"/><lb ed="R061" n="0303a15"/>神折伏也。四前照者。盡過去世。從凡夫發心。以至
<lb ed="X" n="0038a07"/><lb ed="R061" n="0303a16"/>入此地而照也。五後照者。從此地以至成佛利生。
<lb ed="X" n="0038a08"/><lb ed="R061" n="0303a17"/>盡未來世而照也。六因照者。照自他無始不覺之
<lb ed="X" n="0038a09"/><lb ed="R061" n="0303a18"/>苦因。幷始覺淸淨之樂因也。七果照者。照自他生
<lb ed="X" n="0038a10"/><lb ed="R061" n="0303b01"/>死業繫之苦果。竝本覺究竟之樂果也。八空照者。
<lb ed="X" n="0038a11"/><lb ed="R061" n="0303b02"/>謂空照照眞。離一切相也。九有照者。有照照俗。卽
<lb ed="X" n="0038a12"/><lb ed="R061" n="0303b03"/>一切法也。十第一中道義諦照者。謂照眞非眞。照
<lb ed="X" n="0038a13"/><lb ed="R061" n="0303b04"/>俗非俗。二邊不住。中道不存。離卽俱非。故云第一
<lb ed="X" n="0038a14"/><lb ed="R061" n="0303b05"/>中道義諦照也。是智等者。言如是十種智照。惟是
<lb ed="X" n="0038a15"/><lb ed="R061" n="0303b06"/>八地所證。下地菩薩各所不及也。何以故。謂此菩
<lb ed="X" n="0038a16"/><lb ed="R061" n="0303b07"/>薩所證眞如。不動不到。以離動到相故。不出不入。
<lb ed="X" n="0038a17"/><lb ed="R061" n="0303b08"/>以離出入相故。不生不滅。以離生滅相故。于此智
<lb ed="X" n="0038a18"/><lb ed="R061" n="0303b09"/>定。照與照者同時寂滅故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0038a19"/><lb ed="R061" n="0303b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0038a1901">是地法門品。無量無量。不可說不可說。今以略開地
<lb ed="X" n="0038a20"/><lb ed="R061" n="0303b11"/>中百千分一毛頭許事。羅漢品中<anchor xml:id="nkr_note_add_0038a2001" n="0038a2001"/><anchor xml:id="beg0038a2001" n="0038a2001"/>已<anchor xml:id="end0038a2001"/>明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0038a21"/><lb ed="R061" n="0303b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0038a2101">是地法門者。謂此菩薩所證一切法門。無量無量
<lb ed="X" n="0038a22"/><lb ed="R061" n="0303b13"/>不可說不可說之品。無有限量。非言說之所及者。
<lb ed="X" n="0038a23"/><lb ed="R061" n="0303b14"/>今以略開地中功德百千萬億等分之中。如大海
<lb ed="X" n="0038a24"/><lb ed="R061" n="0303b15"/>中一滴毛頭許事而<anchor xml:id="nkr_note_add_0038a2401" n="0038a2401"/><anchor xml:id="beg0038a2401" n="0038a2401"/>已<anchor xml:id="end0038a2401"/>。如大部內羅漢品中<anchor xml:id="nkr_note_add_0038a2402" n="0038a2402"/><anchor xml:id="beg0038a2402" n="0038a2402"/>已<anchor xml:id="end0038a2402"/>明
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0038b" n="0038b"/>
<lb ed="X" n="0038b01"/><lb ed="R061" n="0303b16"/>斯義。</p>
<lb ed="X" n="0038b02"/><lb ed="R061" n="0303b17"/><p xml:id="pX39p0038b0201">○第九體性華嚴地</p>
<lb ed="X" n="0038b03"/><lb ed="R061" n="0303b18"/><p xml:id="pX39p0038b0301">此地菩薩斷一種不欲行障。此卽所知障中俱生
<lb ed="X" n="0038b04"/><lb ed="R061" n="0304a01"/>法執。一分利樂有情事中。不欲勤行所起。故名之
<lb ed="X" n="0038b05"/><lb ed="R061" n="0304a02"/>也。竝斷二種愚執。一者陁羅尼愚。二者辯才自在
<lb ed="X" n="0038b06"/><lb ed="R061" n="0304a03"/>愚。此之三法能障九地。斷此愚障。方登善慧地。謂
<lb ed="X" n="0038b07"/><lb ed="R061" n="0304a04"/>此菩薩今得十種無礙智用現前。于諸智中最爲
<lb ed="X" n="0038b08"/><lb ed="R061" n="0304a05"/>殊勝。由此智用無礙。便能永斷。愚障旣斷。能轉淸
<lb ed="X" n="0038b09"/><lb ed="R061" n="0304a06"/>淨大法之輪。是以善用其慧。故名善慧地。所證眞
<lb ed="X" n="0038b10"/><lb ed="R061" n="0304a07"/>如名智自在眞如。謂此眞如智用自在。以四無礙
<lb ed="X" n="0038b11"/><lb ed="R061" n="0304a08"/>智所依止故。菩薩寄位三禪天王。作中千世界主。
<lb ed="X" n="0038b12"/><lb ed="R061" n="0304a09"/>以一乘法。化導衆生。於十波羅蜜中。方便波羅蜜
<lb ed="X" n="0038b13"/><lb ed="R061" n="0304a10"/>最勝。餘非不修。但隨力隨分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0038b14"/><lb ed="R061" n="0304a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0038b1401">若佛子。菩提薩埵佛華嚴體性地。以佛威儀。如來三
<lb ed="X" n="0038b15"/><lb ed="R061" n="0304a12"/>昧自在王。王定出入無時。於十方三千世界。百億日
<lb ed="X" n="0038b16"/><lb ed="R061" n="0304a13"/>月。百億四天下。一時成佛轉法輪。乃至滅度。一切佛
<lb ed="X" n="0038b17"/><lb ed="R061" n="0304a14"/>事。以一心中。一時示現。一切衆生。一切色身。八十種
<lb ed="X" n="0038b18"/><lb ed="R061" n="0304a15"/>好。三十二相。自在樂。虗空同。無量大悲。光明相好莊
<lb ed="X" n="0038b19"/><lb ed="R061" n="0304a16"/>嚴。非天非人非六道。一切法外。而常行六道。現無量
<lb ed="X" n="0038b20"/><lb ed="R061" n="0304a17"/>身。無量口。無量意。說無量法門。而能轉魔界入佛界。
<lb ed="X" n="0038b21"/><lb ed="R061" n="0304a18"/>佛界入魔界。復轉一切見入佛見。佛見入一切見。佛
<lb ed="X" n="0038b22"/><lb ed="R061" n="0304b01"/>性入衆生性。衆生性入佛性。其地光。光光照。慧慧照。
<lb ed="X" n="0038b23"/><lb ed="R061" n="0304b02"/>明<g ref="#CB08504">𦦨</g>明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。無畏無量。十力。十八不共法。解脫涅槃。無
<lb ed="X" n="0038b24"/><lb ed="R061" n="0304b03"/>爲一道淸淨。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0038c" n="0038c"/>
<lb ed="X" n="0038c01"/><lb ed="R061" n="0304b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0038c0101">若佛子三句標顯名德位也。佛華嚴體性地者。謂
<lb ed="X" n="0038c02"/><lb ed="R061" n="0304b05"/>此菩薩所證境界莊嚴。與佛等無差別。華卽行華。
<lb ed="X" n="0038c03"/><lb ed="R061" n="0304b06"/>嚴卽佛果。卽修萬行因華。莊嚴佛果故。別經名善
<lb ed="X" n="0038c04"/><lb ed="R061" n="0304b07"/>慧地。謂旣得眞如之體。卽發妙用。凡所照了。悉是
<lb ed="X" n="0038c05"/><lb ed="R061" n="0304b08"/>眞如。故名善慧地也。以佛威儀等者。以用也。謂此
<lb ed="X" n="0038c06"/><lb ed="R061" n="0304b09"/>菩薩能用佛之威儀于動靜間也。言有威可畏。降
<lb ed="X" n="0038c07"/><lb ed="R061" n="0304b10"/>伏衆魔。制諸外道。應折伏者而折伏之。有儀可觀。
<lb ed="X" n="0038c08"/><lb ed="R061" n="0304b11"/>開化人天。導引羣品。應攝受者而攝受之也。如來
<lb ed="X" n="0038c09"/><lb ed="R061" n="0304b12"/>等者。如卽本覺。來卽始覺。本始不二。故名如來。又
<lb ed="X" n="0038c10"/><lb ed="R061" n="0304b13"/>來無所從。去無所至。無來無去。故名如來。三昧自
<lb ed="X" n="0038c11"/><lb ed="R061" n="0304b14"/>在王。卽百八三昧中三昧王。安立三昧。于諸三昧
<lb ed="X" n="0038c12"/><lb ed="R061" n="0304b15"/>能自在安住故。謂此菩薩若動靜若去來若坐臥。
<lb ed="X" n="0038c13"/><lb ed="R061" n="0304b16"/>皆以佛威儀。入而靜。則以三昧王自在安住諸三
<lb ed="X" n="0038c14"/><lb ed="R061" n="0304b17"/>昧中。出而動。則以三昧王定隨心出入自在無礙。
<lb ed="X" n="0038c15"/><lb ed="R061" n="0304b18"/>或暫或久。無有定時也。于十方等者。言此菩薩得
<lb ed="X" n="0038c16"/><lb ed="R061" n="0305a01"/>此自在王定。與佛無殊。任憑十方法界中。以法報
<lb ed="X" n="0038c17"/><lb ed="R061" n="0305a02"/>化身。隨心自在。于一切大千世界百億日月百億
<lb ed="X" n="0038c18"/><lb ed="R061" n="0305a03"/>四天下之中。不資餘力。一時示現。下生出家。降魔
<lb ed="X" n="0038c19"/><lb ed="R061" n="0305a04"/>成道。轉大法輪。乃至入于涅槃。一切佛事皆以一
<lb ed="X" n="0038c20"/><lb ed="R061" n="0305a05"/>念心中。一時示現一切衆生之前。現一切色身金
<lb ed="X" n="0038c21"/><lb ed="R061" n="0305a06"/>相。皆具八十種好三十二相。其所示現。自在受用。
<lb ed="X" n="0038c22"/><lb ed="R061" n="0305a07"/>大樂無比。廣大同法界。究竟如虗空。無以異也。而
<lb ed="X" n="0038c23"/><lb ed="R061" n="0305a08"/>此種種無量大悲。種種光明。種種相好。種種莊嚴
<lb ed="X" n="0038c24"/><lb ed="R061" n="0305a09"/>示天同天而非天。示人同人而非人。示六道同六
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0039a" n="0039a"/>
<lb ed="X" n="0039a01"/><lb ed="R061" n="0305a10"/>道而非六道。迥出一切法外。而不捨一切法。常行
<lb ed="X" n="0039a02"/><lb ed="R061" n="0305a11"/>六道之中。現無量神通身輪無量辯才口輪無量
<lb ed="X" n="0039a03"/><lb ed="R061" n="0305a12"/>智慧意輪。說無量善巧權實法門也。而能轉魔界
<lb ed="X" n="0039a04"/><lb ed="R061" n="0305a13"/>入佛界者。魔王謂世尊曰。瞿曇。我待一切衆生成
<lb ed="X" n="0039a05"/><lb ed="R061" n="0305a14"/>佛盡。衆生界盡。無有衆生名字。我乃發菩提心是
<lb ed="X" n="0039a06"/><lb ed="R061" n="0305a15"/>也。佛界入魔界者。調達謂阿難曰。佛旣無入地獄
<lb ed="X" n="0039a07"/><lb ed="R061" n="0305a16"/>分。我豈有出地獄分是也。復能轉一切見入佛見
<lb ed="X" n="0039a08"/><lb ed="R061" n="0305a17"/>者。見見之時。見非是見也。佛見入一切見者。見猶
<lb ed="X" n="0039a09"/><lb ed="R061" n="0305a18"/>離見。見不能及也。佛性入衆生性者。恒順衆生。隨
<lb ed="X" n="0039a10"/><lb ed="R061" n="0305b01"/>流得妙也。衆生性入佛性者。轉凡成聖。點鐵成金
<lb ed="X" n="0039a11"/><lb ed="R061" n="0305b02"/>也。總言此菩薩以佛威儀自在王定。顯大神用。廣
<lb ed="X" n="0039a12"/><lb ed="R061" n="0305b03"/>作佛事有如此者。自于十方等至此。俱發明自在
<lb ed="X" n="0039a13"/><lb ed="R061" n="0305b04"/>王義。其地光者。卽華嚴地本有具足光明也。光光
<lb ed="X" n="0039a14"/><lb ed="R061" n="0305b05"/>照者。卽能鑑照之智光。並所鑑照之智光。光光相
<lb ed="X" n="0039a15"/><lb ed="R061" n="0305b06"/>照也。慧慧照者。亦卽能明照之空慧。竝所明照之
<lb ed="X" n="0039a16"/><lb ed="R061" n="0305b07"/>空慧。慧慧相照也。明<g ref="#CB08504">𦦨</g>明<g ref="#CB08504">𦦨</g>者。上明<g ref="#CB08504">𦦨</g>卽智光之
<lb ed="X" n="0039a17"/><lb ed="R061" n="0305b08"/>明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。下明<g ref="#CB08504">𦦨</g>乃空慧之明<g ref="#CB08504">𦦨</g>也。言此智光明<g ref="#CB08504">𦦨</g>與
<lb ed="X" n="0039a18"/><lb ed="R061" n="0305b09"/>空慧明<g ref="#CB08504">𦦨</g>。<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>相續。爲無盡燈也。無畏者。卽佛四
<lb ed="X" n="0039a19"/><lb ed="R061" n="0305b10"/>無畏。一一切智無所畏。二漏盡無所畏。三說障道
<lb ed="X" n="0039a20"/><lb ed="R061" n="0305b11"/>無所畏。四盡苦道無所畏也。又十無畏備法數中。
<lb ed="X" n="0039a21"/><lb ed="R061" n="0305b12"/>無量者卽四無量心也。十力十八不共俱解見前。
<lb ed="X" n="0039a22"/><lb ed="R061" n="0305b13"/>解脫卽前地俱生我執現行永伏之解脫也。涅槃
<lb ed="X" n="0039a23"/><lb ed="R061" n="0305b14"/>卽無餘涅槃也。言此地光明不特<g ref="#CB08504">𦦨</g><g ref="#CB08504">𦦨</g>無盡。而佛
<lb ed="X" n="0039a24"/><lb ed="R061" n="0305b15"/>無畏乃至佛涅槃。咸皆無爲一道淸淨也。經云智
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0039b" n="0039b"/>
<lb ed="X" n="0039b01"/><lb ed="R061" n="0305b16"/>光照無量。方便無窮極。此之謂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0039b02"/><lb ed="R061" n="0305b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0039b0201">而以一切衆生。作父母兄弟。爲其說法。盡一切劫得
<lb ed="X" n="0039b03"/><lb ed="R061" n="0305b18"/>道果。又現一切國土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0039001" n="0039001"/>身。爲一切衆生。相視如父如母。
<lb ed="X" n="0039b04"/><lb ed="R061" n="0306a01"/>天魔外道。相視如父如母。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0039b05"/><lb ed="R061" n="0306a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0039b0501">而以一切等者。言此菩薩證此地光。得佛無畏。及
<lb ed="X" n="0039b06"/><lb ed="R061" n="0306a03"/>佛涅槃悉淸淨<anchor xml:id="nkr_note_add_0039b0601" n="0039b0601"/><anchor xml:id="beg0039b0601" n="0039b0601"/>已<anchor xml:id="end0039b0601"/>。而復興慈。示卑劣行。以十方四
<lb ed="X" n="0039b07"/><lb ed="R061" n="0306a04"/>生六道一切衆生。作父母想而孝順之。作兄弟想
<lb ed="X" n="0039b08"/><lb ed="R061" n="0306a05"/>而敬愛之。種種方便。爲其說法。不生疲厭。盡一切
<lb ed="X" n="0039b09"/><lb ed="R061" n="0306a06"/>劫之久。必使俱得佛道。證佛佛果而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0039b0901" n="0039b0901"/><anchor xml:id="beg0039b0901" n="0039b0901"/>已<anchor xml:id="end0039b0901"/>。又現尊
<lb ed="X" n="0039b10"/><lb ed="R061" n="0306a07"/>勝行。于一切國土中。示一切身。爲一切衆生。令其
<lb ed="X" n="0039b11"/><lb ed="R061" n="0306a08"/>相視若父若母。天魔外道。亦相視如父如母。俱作
<lb ed="X" n="0039b12"/><lb ed="R061" n="0306a09"/>一子想而優愛之。亦令其得道得果而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0039b1201" n="0039b1201"/><anchor xml:id="beg0039b1201" n="0039b1201"/>已<anchor xml:id="end0039b1201"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0039b13"/><lb ed="R061" n="0306a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0039b1301">住是地中。從生死際起。至金剛際。以一念心中。現如
<lb ed="X" n="0039b14"/><lb ed="R061" n="0306a11"/>是事。而能轉入無量衆生界。如是無量。略說如海一
<lb ed="X" n="0039b15"/><lb ed="R061" n="0306a12"/>滴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0039b16"/><lb ed="R061" n="0306a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0039b1601">住是地中等者。言菩薩住是華嚴地中。從凡夫不
<lb ed="X" n="0039b17"/><lb ed="R061" n="0306a14"/>覺初發心始覺生死輪際起。直至究竟覺金剛輪
<lb ed="X" n="0039b18"/><lb ed="R061" n="0306a15"/>際止。于其中間。所修所行。所斷所證。一切差別法
<lb ed="X" n="0039b19"/><lb ed="R061" n="0306a16"/>門。以一念心中卽能顯現如是等事。而復能轉入
<lb ed="X" n="0039b20"/><lb ed="R061" n="0306a17"/>無量無邊衆生界中。令其解脫生死究竟道果也。
<lb ed="X" n="0039b21"/><lb ed="R061" n="0306a18"/>如是無量佛法門究竟。說不能盡。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0039b2101" n="0039b2101"/><anchor xml:id="beg0039b2101" n="0039b2101"/>但<anchor xml:id="end0039b2101"/>略說如海
<lb ed="X" n="0039b22"/><lb ed="R061" n="0306b01"/>一滴毛頭許事耳。</p>
<lb ed="X" n="0039b23"/><lb ed="R061" n="0306b02"/><p xml:id="pX39p0039b2301">○第十體性入佛界地</p>
<lb ed="X" n="0039b24"/><lb ed="R061" n="0306b03"/><p xml:id="pX39p0039b2401">此地菩薩斷一種未得自在障。此卽所知障中俱
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0039c" n="0039c"/>
<lb ed="X" n="0039c01"/><lb ed="R061" n="0306b04"/>生法執一分法味自在所起。能障大法智雲及所
<lb ed="X" n="0039c02"/><lb ed="R061" n="0306b05"/>起事業不現在前。故名之也。竝斷二種愚執。一者
<lb ed="X" n="0039c03"/><lb ed="R061" n="0306b06"/>現大神通愚。二者微細秘密愚。此之三法能障十
<lb ed="X" n="0039c04"/><lb ed="R061" n="0306b07"/>地。斷此愚障。方登法雲地。菩薩法身圓滿。性智淸
<lb ed="X" n="0039c05"/><lb ed="R061" n="0306b08"/>淨。空有兩忘。極證中道之理。便能斷盡。愚障旣斷。
<lb ed="X" n="0039c06"/><lb ed="R061" n="0306b09"/>故智慧雲彌滿法界。雨大法雨。充足一切枯槁衆
<lb ed="X" n="0039c07"/><lb ed="R061" n="0306b10"/>生。故名法雲地。所證眞如名業自在眞如。一切業
<lb ed="X" n="0039c08"/><lb ed="R061" n="0306b11"/>惑悉得解脫。與眞如理而相應。故菩薩寄位四禪
<lb ed="X" n="0039c09"/><lb ed="R061" n="0306b12"/>天王。作大千世界主。演一乘法。而化衆生。於十波
<lb ed="X" n="0039c10"/><lb ed="R061" n="0306b13"/>羅蜜中。智波羅蜜最勝。餘諸波羅蜜一切功德。至
<lb ed="X" n="0039c11"/><lb ed="R061" n="0306b14"/>此俱得圓滿具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0039c12"/><lb ed="R061" n="0306b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0039c1201">若佛子。菩提薩埵。入佛界體性地。其大慧空空復空。
<lb ed="X" n="0039c13"/><lb ed="R061" n="0306b16"/>空復空。如虗空性。平等智有如來性。十功德品具足
<lb ed="X" n="0039c14"/><lb ed="R061" n="0306b17"/>空同一相。體性無爲。神虗體一。法同法性。故名如來。
<lb ed="X" n="0039c15"/><lb ed="R061" n="0306b18"/>應順四諦二諦。盡生死輪際。法養法身無二。是名應
<lb ed="X" n="0039c16"/><lb ed="R061" n="0307a01"/>供。徧覆一切世界中。一切事。正智。聖解脫智。知一切
<lb ed="X" n="0039c17"/><lb ed="R061" n="0307a02"/>法有無。一切衆生根故。是正徧知。明明修行。佛果時
<lb ed="X" n="0039c18"/><lb ed="R061" n="0307a03"/>足故。是明行足。善逝三世佛法。法同先佛法。佛去時
<lb ed="X" n="0039c19"/><lb ed="R061" n="0307a04"/>善善。來時善善。是名善善。是人行是上德。入世間中。
<lb ed="X" n="0039c20"/><lb ed="R061" n="0307a05"/>敎化衆生。使衆生解脫一切結縛。故名世間解脫。是
<lb ed="X" n="0039c21"/><lb ed="R061" n="0307a06"/>人一切法上。入佛威神。形儀如佛。大士行處。爲世間
<lb ed="X" n="0039c22"/><lb ed="R061" n="0307a07"/>解脫。調順一切衆生。名爲丈夫。於天人中。敎化一切
<lb ed="X" n="0039c23"/><lb ed="R061" n="0307a08"/>衆生。諮受法言故。是天人師。妙本無二。佛性玄覺。常
<lb ed="X" n="0039c24"/><lb ed="R061" n="0307a09"/>常大滿。一切衆生禮拜故尊敬故是佛世尊。一切世
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0040a" n="0040a"/>
<lb ed="X" n="0040a01"/><lb ed="R061" n="0307a10"/>人諮受奉敎故是佛地。是地中一切聖人之所入處。
<lb ed="X" n="0040a02"/><lb ed="R061" n="0307a11"/>故名佛界地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0040a03"/><lb ed="R061" n="0307a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0040a0301">若佛子三句標顯名德位也。入佛界體性地者。謂
<lb ed="X" n="0040a04"/><lb ed="R061" n="0307a13"/>此菩薩所證一切理智行願諸功德藏。卽與十方
<lb ed="X" n="0040a05"/><lb ed="R061" n="0307a14"/>諸佛所證境界。等無差別。故名入佛界地。別經名
<lb ed="X" n="0040a06"/><lb ed="R061" n="0307a15"/>法雲地。謂菩薩至此十地修行功滿。唯務化利衆
<lb ed="X" n="0040a07"/><lb ed="R061" n="0307a16"/>生。大慈如雲。普能陰覆。故名法雲地也。其大慧空
<lb ed="X" n="0040a08"/><lb ed="R061" n="0307a17"/>空復空者。言此佛界卽上空空復空空之大慧空
<lb ed="X" n="0040a09"/><lb ed="R061" n="0307a18"/>也。此大慧空。至此極之又極。空亦復空。無空可空
<lb ed="X" n="0040a10"/><lb ed="R061" n="0307b01"/>也。空復空如虗空性者。言此大慧空之空復空。不
<lb ed="X" n="0040a11"/><lb ed="R061" n="0307b02"/>同頑虗空無所有斷滅之空。乃如虗空性。圓融周
<lb ed="X" n="0040a12"/><lb ed="R061" n="0307b03"/>遍。巨細不遺。無欠無剩之空性也。此卽大圓鏡智。
<lb ed="X" n="0040a13"/><lb ed="R061" n="0307b04"/>理聚圓極。法身境界。平等智有如來性者。言此佛
<lb ed="X" n="0040a14"/><lb ed="R061" n="0307b05"/>界元來平等本具茲智。故此平等智中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0040a1401" n="0040a1401"/><anchor xml:id="beg0040a1401" n="0040a1401"/>已<anchor xml:id="end0040a1401"/>具備有
<lb ed="X" n="0040a15"/><lb ed="R061" n="0307b06"/>如來體性了也。此卽平等性智智聚圓明報身境
<lb ed="X" n="0040a16"/><lb ed="R061" n="0307b07"/>界。十功德品具足者。言菩薩證入此地。卽得十功
<lb ed="X" n="0040a17"/><lb ed="R061" n="0307b08"/>德號圓滿具足也。此卽成所作智功德聚圓成化
<lb ed="X" n="0040a18"/><lb ed="R061" n="0307b09"/>身境界。言三身圓顯。十號齊彰。方得名入佛境界
<lb ed="X" n="0040a19"/><lb ed="R061" n="0307b10"/>也。云何十功德品耶。一空同一相者。言此大慧空
<lb ed="X" n="0040a20"/><lb ed="R061" n="0307b11"/>中。雖有十號異名。其實本無形狀。號號皆空。同一
<lb ed="X" n="0040a21"/><lb ed="R061" n="0307b12"/>空相也。體性無爲者。言旣號號同空。本無異相。則
<lb ed="X" n="0040a22"/><lb ed="R061" n="0307b13"/>此體性無起無止。無所作爲也。神虗體一等者。言
<lb ed="X" n="0040a23"/><lb ed="R061" n="0307b14"/>旣法身體性。本自無爲。而報化神機。虗靈周遍。三
<lb ed="X" n="0040a24"/><lb ed="R061" n="0307b15"/>身一體。運用無分。不妨在在示現。法卽法性。法性
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0040b" n="0040b"/>
<lb ed="X" n="0040b01"/><lb ed="R061" n="0307b16"/>卽法也。以如是之故。綿通三世而無向背。周遍十
<lb ed="X" n="0040b02"/><lb ed="R061" n="0307b17"/>方而無來往。故名如來也。二應順四諦等者。四諦
<lb ed="X" n="0040b03"/><lb ed="R061" n="0307b18"/>卽無作四諦無生四諦無量四諦。二諦卽眞俗二
<lb ed="X" n="0040b04"/><lb ed="R061" n="0308a01"/>諦也。盡生死卽盡無始生死輪際。卽究竟金剛輪
<lb ed="X" n="0040b05"/><lb ed="R061" n="0308a02"/>際。法卽上諸諦法也。言入此地菩薩應供。非同人
<lb ed="X" n="0040b06"/><lb ed="R061" n="0308a03"/>天二乘應分段食供。此乃應廣化衆生。運用四諦
<lb ed="X" n="0040b07"/><lb ed="R061" n="0308a04"/>法二諦法。從初自無始生死。終至金剛輪際。以如
<lb ed="X" n="0040b08"/><lb ed="R061" n="0308a05"/>是法。隨順滋養法身。不一不異。利益人天之供。故
<lb ed="X" n="0040b09"/><lb ed="R061" n="0308a06"/>名應供也。三徧覆等者。言此地菩薩能周徧普覆
<lb ed="X" n="0040b10"/><lb ed="R061" n="0308a07"/>一切世界之中。一切世出世間等事盡能徧知者
<lb ed="X" n="0040b11"/><lb ed="R061" n="0308a08"/>何。葢具此正智也。正智者何。聖解脫智也。卽以正
<lb ed="X" n="0040b12"/><lb ed="R061" n="0308a09"/>智。遍知一切法有有解脫。一切法無無亦解脫。竝
<lb ed="X" n="0040b13"/><lb ed="R061" n="0308a10"/>以正智。徧知一切凡聖衆生鈍利諸根法法皆空。
<lb ed="X" n="0040b14"/><lb ed="R061" n="0308a11"/>無不解脫。故名正徧知也。四明明等者。明明卽慧
<lb ed="X" n="0040b15"/><lb ed="R061" n="0308a12"/>足。修行卽福足也。言此菩薩自發大心來。明明修
<lb ed="X" n="0040b16"/><lb ed="R061" n="0308a13"/>慧。修行植福。入此地<anchor xml:id="nkr_note_add_0040b1601" n="0040b1601"/><anchor xml:id="beg0040b1601" n="0040b1601"/>已<anchor xml:id="end0040b1601"/>。始得佛果。福慧二嚴。一時
<lb ed="X" n="0040b17"/><lb ed="R061" n="0308a14"/>充滿具足故。是名明行足也。五善逝者。謂此菩薩
<lb ed="X" n="0040b18"/><lb ed="R061" n="0308a15"/>善能往返三界。示現受生。出家修行。成道說法。化
<lb ed="X" n="0040b19"/><lb ed="R061" n="0308a16"/>度衆生。入于涅槃。此乃三世諸佛道法。佛佛道同
<lb ed="X" n="0040b20"/><lb ed="R061" n="0308a17"/>古佛儀式法。同先佛法也。佛去時善善。緣畢而去。
<lb ed="X" n="0040b21"/><lb ed="R061" n="0308a18"/>示入涅槃。去無所至。來時善。善應緣而來。示生成
<lb ed="X" n="0040b22"/><lb ed="R061" n="0308b01"/>道。來無所從。去來吉祥。是名善善也。六是人行是
<lb ed="X" n="0040b23"/><lb ed="R061" n="0308b02"/>等者。謂是地人能行是佛上上功德。以是現身。入
<lb ed="X" n="0040b24"/><lb ed="R061" n="0308b03"/>世間中。廣設敎化。利益衆生。俾諸衆生。咸得解脫
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0040c" n="0040c"/>
<lb ed="X" n="0040c01"/><lb ed="R061" n="0308b04"/>世間一切結使纏縛。令入佛道故。是名世間解脫
<lb ed="X" n="0040c02"/><lb ed="R061" n="0308b05"/>也。七是人一切等者。謂是聖人能于一切法上。顯
<lb ed="X" n="0040c03"/><lb ed="R061" n="0308b06"/>法性理。入佛威神。現法性身。形儀如佛。是以大士
<lb ed="X" n="0040c04"/><lb ed="R061" n="0308b07"/>所行之處。覩容意銷。在在處處。咸得爲世間解脫。
<lb ed="X" n="0040c05"/><lb ed="R061" n="0308b08"/>無有過于上者。故名無上士也。八調順等者。調有
<lb ed="X" n="0040c06"/><lb ed="R061" n="0308b09"/>調理調和調順三義。調理身不殺盜婬而體自淸
<lb ed="X" n="0040c07"/><lb ed="R061" n="0308b10"/>淨。調和口無諍論常持五語。調順意無貪瞋癡而
<lb ed="X" n="0040c08"/><lb ed="R061" n="0308b11"/>生定慧等也。謂此菩薩能如是調順一切法界衆
<lb ed="X" n="0040c09"/><lb ed="R061" n="0308b12"/>生之身口意。遠離十惡。令得道果。故名爲調御丈
<lb ed="X" n="0040c10"/><lb ed="R061" n="0308b13"/>夫也。御如御馬。亦順性而調之之義。九於天人等
<lb ed="X" n="0040c11"/><lb ed="R061" n="0308b14"/>者。謂此菩薩能于天上人間中。在在示現。敎化導
<lb ed="X" n="0040c12"/><lb ed="R061" n="0308b15"/>利一切衆生。令其諮問聽受佛法。言詞深入心通
<lb ed="X" n="0040c13"/><lb ed="R061" n="0308b16"/>獲大利益故。是名天人師也。十妙本無二等者。妙
<lb ed="X" n="0040c14"/><lb ed="R061" n="0308b17"/>卽妙用。本卽本體。言此菩薩佛性本體玄覺妙用。
<lb ed="X" n="0040c15"/><lb ed="R061" n="0308b18"/>至此果證覺圓。于體于用。無一無二。無爲無相。大
<lb ed="X" n="0040c16"/><lb ed="R061" n="0309a01"/>滿常住。常常充滿。無欠無餘。乃名曰佛。爲一切世
<lb ed="X" n="0040c17"/><lb ed="R061" n="0309a02"/>出世間賢聖衆生頂禮瞻拜故。尊重恭敬故。是乃
<lb ed="X" n="0040c18"/><lb ed="R061" n="0309a03"/>名曰佛世尊也。上明十功德品。下正明入佛界地。
<lb ed="X" n="0040c19"/><lb ed="R061" n="0309a04"/>一切世人等者。言此菩薩十功德具足充滿。爲一
<lb ed="X" n="0040c20"/><lb ed="R061" n="0309a05"/>切世出世賢聖人等之所諮秉法。言聽受于心。奉
<lb ed="X" n="0040c21"/><lb ed="R061" n="0309a06"/>其敎命。而爲依止故。是名佛地也。是地中等者。言
<lb ed="X" n="0040c22"/><lb ed="R061" n="0309a07"/>是佛地中境界匪下地境界。乃是一切地地聖人
<lb ed="X" n="0040c23"/><lb ed="R061" n="0309a08"/>之所證入處諸佛境界。故名曰入佛界地也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0040c24"/><lb ed="R061" n="0309a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0040c2401">爾時坐寶蓮華上。一切與授記歡喜。法身手摩其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0040001" n="0040001"/>頭。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0041a" n="0041a"/>
<lb ed="X" n="0041a01"/><lb ed="R061" n="0309a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0041a0101">爾時坐等者。爾時卽入佛界際。當成果之時。言此
<lb ed="X" n="0041a02"/><lb ed="R061" n="0309a11"/>菩薩當爾之時。旣得究竟圓滿。卽當坐此寶蓮華
<lb ed="X" n="0041a03"/><lb ed="R061" n="0309a12"/>之上。證入妙覺果海也。十方一切諸佛。卽與此法
<lb ed="X" n="0041a04"/><lb ed="R061" n="0309a13"/>雲地菩薩授記成佛。劫國莊嚴。得佛大樂自在歡
<lb ed="X" n="0041a05"/><lb ed="R061" n="0309a14"/>喜等事。同以淸淨法身光明<anchor xml:id="nkr_note_add_0041a0501" n="0041a0501"/><anchor xml:id="beg0041a0501" n="0041a0501"/>網<anchor xml:id="end0041a0501"/>相光手而摩其頭。
<lb ed="X" n="0041a06"/><lb ed="R061" n="0309a15"/>勸轉法輪也。此三結讚法門也。又有二。初本土主
<lb ed="X" n="0041a07"/><lb ed="R061" n="0309a16"/>伴讚。二他方主伴讚。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0041a08"/><lb ed="R061" n="0309a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0041a0801">同見同學菩薩。異口同音。讚歎無二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0041a09"/><lb ed="R061" n="0309a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0041a0901">同見同一見解。卽同見眞如法身實相理者。同學
<lb ed="X" n="0041a10"/><lb ed="R061" n="0309b01"/>同一師學。卽同學菩薩道。同授灌頂職者。言是時
<lb ed="X" n="0041a11"/><lb ed="R061" n="0309b02"/>同見同學諸菩薩皆悉歡喜。異口同音稱揚讚歎。
<lb ed="X" n="0041a12"/><lb ed="R061" n="0309b03"/>其伴咸同無二無別也。此本土伴讚也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0041a13"/><lb ed="R061" n="0309b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0041a1301">又有百千億世界中。一切佛。一切菩薩。一時雲集。請
<lb ed="X" n="0041a14"/><lb ed="R061" n="0309b05"/>轉不可說法輪。虗空藏化導法門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0041a15"/><lb ed="R061" n="0309b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0041a1501">又有百千等者。言不特諸佛摩頂菩薩讚歎<anchor xml:id="nkr_note_add_0041a1501" n="0041a1501"/><anchor xml:id="beg0041a1501" n="0041a1501"/>已<anchor xml:id="end0041a1501"/>也。
<lb ed="X" n="0041a16"/><lb ed="R061" n="0309b07"/>更又有百千萬億佛刹之中一切諸佛一切諸菩
<lb ed="X" n="0041a17"/><lb ed="R061" n="0309b08"/>薩。俱皆一時雲集。請法雲地菩薩轉不可說不可
<lb ed="X" n="0041a18"/><lb ed="R061" n="0309b09"/>說廣大法輪。竝及虗空藏無窮無盡。化導法門。令
<lb ed="X" n="0041a19"/><lb ed="R061" n="0309b10"/>其永遠流布此道。使天上人間化化不絕也。此他
<lb ed="X" n="0041a20"/><lb ed="R061" n="0309b11"/>方主伴讚請轉法輪也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0041a21"/><lb ed="R061" n="0309b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX39p0041a2101">是地有不可說奇玅法門品。奇玅三明。三昧門。陀羅
<lb ed="X" n="0041a22"/><lb ed="R061" n="0309b13"/>尼門。非下地凡夫心識所知。唯佛佛無量身口心意。
<lb ed="X" n="0041a23"/><lb ed="R061" n="0309b14"/>可盡其源。如光音天品中。說十無畏。與佛道同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0041a24"/><lb ed="R061" n="0309b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX39p0041a2401">是地有等者。言是地菩薩巧說諸法。爲除如來餘
<pb ed="X" xml:id="X39.0699.0041b" n="0041b"/>
<lb ed="X" n="0041b01"/><lb ed="R061" n="0309b16"/>無及者故。所以有不可說奇妙廣大法門品。奇妙
<lb ed="X" n="0041b02"/><lb ed="R061" n="0309b17"/>三明智慧法門。奇妙三昧正定法門。奇妙總持陀
<lb ed="X" n="0041b03"/><lb ed="R061" n="0309b18"/>羅尼法門。非下地菩薩及發心凡夫心識所能知
<lb ed="X" n="0041b04"/><lb ed="R061" n="0310a01"/>之。唯佛與佛。無量神通身。無量辯才口。無量智慧
<lb ed="X" n="0041b05"/><lb ed="R061" n="0310a02"/>意。可盡識其底蘊源頭而知之也。此處所說。如大
<lb ed="X" n="0041b06"/><lb ed="R061" n="0310a03"/>部內光音天品之中說十無畏法門。正與此入佛
<lb ed="X" n="0041b07"/><lb ed="R061" n="0310a04"/>界地之道相同。了無差別也。此讚勝功德也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0041b08"/><lb ed="R061" n="0310a05"/>
<lb ed="X" n="0041b09"/><lb ed="R061" n="0310a06"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>佛說梵網經順硃卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0001a0701" to="#end0001a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0001a1701" to="#end0001a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0001c2101" to="#end0001c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002a0901" to="#end0002a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002c1101" to="#end0002c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002c1102" to="#end0002c1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0003c1801" to="#end0003c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0004b0501" to="#end0004b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0004b1901" to="#end0004b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0004b2101" to="#end0004b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0004b2102" to="#end0004b2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0004b2103" to="#end0004b2103"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0004b2301" to="#end0004b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0005c0901" to="#end0005c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0006b1701" to="#end0006b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0007b0401" to="#end0007b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0007c1501" to="#end0007c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008a0601" to="#end0008a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008b0701" to="#end0008b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008b1601" to="#end0008b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008b1901" to="#end0008b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008c0201" to="#end0008c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">于</lem><rdg wit="#wit.orig">干</rdg></app>
<app from="#beg0010b1301" to="#end0010b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012b2201" to="#end0012b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012c2201" to="#end0012c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0013b2201" to="#end0013b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0013b2301" to="#end0013b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0013c2001" to="#end0013c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014a0701" to="#end0014a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014a2101" to="#end0014a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014b2001" to="#end0014b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0014b2002" to="#end0014b2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0014c2301" to="#end0014c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015a1601" to="#end0015a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015b1601" to="#end0015b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b2201" to="#end0016b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c1101" to="#end0016c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017a2401" to="#end0017a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017c0401" to="#end0017c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017c2101" to="#end0017c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0018a2101" to="#end0018a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0018c1301" to="#end0018c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0019b0701" to="#end0019b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0019b0801" to="#end0019b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0020b2101" to="#end0020b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0021c1601" to="#end0021c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0021c1701" to="#end0021c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0022a1901" to="#end0022a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0023b1301" to="#end0023b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0023b2201" to="#end0023b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0023c0201" to="#end0023c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0026b0801" to="#end0026b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0026c0201" to="#end0026c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0026c1001" to="#end0026c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0028a2101" to="#end0028a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0028b0401" to="#end0028b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">方</lem><rdg wit="#wit.orig">万</rdg></app>
<app from="#beg0028c1601" to="#end0028c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029a1001" to="#end0029a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029a2401" to="#end0029a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029b1201" to="#end0029b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029b1202" to="#end0029b1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029b2301" to="#end0029b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030a0601" to="#end0030a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">菩</lem><rdg wit="#wit.orig">苦</rdg></app>
<app from="#beg0030a0901" to="#end0030a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0030c0801" to="#end0030c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031c0801" to="#end0031c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031c0901" to="#end0031c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031c1401" to="#end0031c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032c1201" to="#end0032c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a0501" to="#end0033a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034a1501" to="#end0034a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034b1001" to="#end0034b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034c0901" to="#end0034c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034c1301" to="#end0034c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0035a2301" to="#end0035a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035b1901" to="#end0035b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035c2101" to="#end0035c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036b0101" to="#end0036b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036b0601" to="#end0036b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036b0701" to="#end0036b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036b1101" to="#end0036b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0037b0701" to="#end0037b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0037b0702" to="#end0037b0702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0037c0301" to="#end0037c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0037c0501" to="#end0037c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0038a0101" to="#end0038a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0038a2001" to="#end0038a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0038a2401" to="#end0038a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0038a2402" to="#end0038a2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0039b0601" to="#end0039b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0039b0901" to="#end0039b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0039b1201" to="#end0039b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0039b2101" to="#end0039b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0040a1401" to="#end0040a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0040b1601" to="#end0040b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0041a0501" to="#end0041a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">網<note type="cf1">X38n0697_p0829a09</note></lem><rdg wit="#wit.orig">綱</rdg></app>
<app from="#beg0041a1501" to="#end0041a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0002001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002001">護疑獲</note>
<note n="0008001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008001">科文係後人所加不宜雜入經文讀誦</note>
<note n="0013001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013001">性下一有中字</note>
<note n="0021001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021001">運一作任</note>
<note n="0022001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022001">門上一有法門</note>
<note n="0039001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0039001">一無身字</note>
<note n="0040001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0040001">頭一作頂</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0001a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0001a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0001a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0001a1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0001c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0001c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002c1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002c1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002c1102">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0003c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0004b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0004b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0004b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0004b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0004b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0004b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0004b2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0004b2102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0004b2103" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0004b2103">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0004b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0004b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0005c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0005c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0006b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0006b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0007b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0007b0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0007c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0007c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008b0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008b1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008c0201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X39.0008c02.13" target="#nkr_note_add_0008c0201">于【CB】，干【卍續】</note>
<note n="0010b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0010b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0013b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0013b2201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0013b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0013b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0013c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0013c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014b2001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0014b2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014b2002">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0014c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014c2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0018a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0018c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0019b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0019b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0019b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0019b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0020b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0020b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0021c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021c1601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0021c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0022a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0023b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b1301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0023b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0023c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0026b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0026b0801">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0026c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0026c0201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0026c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0026c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0028a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0028b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028b0401">方【CB】，万【卍續】</note>
<note n="0028c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0029a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0029a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0029b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0029b1202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029b1202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0029b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0030a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0030a0601">菩【CB】，苦【卍續】</note>
<note n="0030a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0030a0901">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0030c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0030c0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0031c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0031c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0031c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0031c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0031c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0031c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0032c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0033a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0033a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0034a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0034a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0034b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0034b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0034c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0034c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0034c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0034c1301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0035a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0035a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0035b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0035b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0035c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0035c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0036b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0036b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0036b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0036b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0036b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0036b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0036b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0036b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0037b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0037b0701">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0037b0702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0037b0702">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0037c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0037c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0037c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0037c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0038a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0038a0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0038a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0038a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0038a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0038a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0038a2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0038a2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0039b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0039b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0039b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0039b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0039b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0039b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0039b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0039b2101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0040a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0040a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0040b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0040b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0041a0501" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X39.0041a05.12" target="#nkr_note_add_0041a0501">網【CB】，綱【卍續】</note>
<note n="0041a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0041a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>