<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X45n0762">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 762 起信論纂註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 762 起信論纂註</title>
			<author>明 眞界纂註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">762</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">起信論纂註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
			</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-11-17T16:29:13">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0336b" n="0336b"/>
<lb ed="X" n="0336b01"/>
<lb ed="X" n="0336b02"/>
<lb ed="X" n="0336b03"/>
<lb ed="X" n="0336b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘起信論纂註</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0336b05"/><cb:docNumber>No. 762</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0336b06"/><lb ed="R071" n="0889a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大乘起信論纂註卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0336b07"/>
<lb ed="X" n="0336b08"/><lb ed="R071" n="0889a02"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">馬鳴</name>菩薩　造</byline>
<lb ed="X" n="0336b09"/><lb ed="R071" n="0889a03"/><byline cb:type="other">梁西印土　眞諦三藏　譯</byline>
<lb ed="X" n="0336b10"/><lb ed="R071" n="0889a04"/><byline cb:type="author">明擕李沙門　眞界　纂註</byline>
<lb ed="X" n="0336b11"/><lb ed="R071" n="0889a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0336b1101">先明論註題目。次釋作者譯人名德也。言大乘者。
<lb ed="X" n="0336b12"/><lb ed="R071" n="0889a06"/>大謂所乘之法。乘謂能乘之人。法具一心三大。人
<lb ed="X" n="0336b13"/><lb ed="R071" n="0889a07"/>通因人果人。蓋以諸佛菩薩。始則乘此大法信解
<lb ed="X" n="0336b14"/><lb ed="R071" n="0889a08"/>自心而修大行。終則乘此大法登涅槃岸到菩提
<lb ed="X" n="0336b15"/><lb ed="R071" n="0889a09"/>鄕。故知所乘卽是能運。能乘卽是所運。如是則大
<lb ed="X" n="0336b16"/><lb ed="R071" n="0889a10"/>能運載一切至於究竟。無有餘乘。唯一佛乘。故云
<lb ed="X" n="0336b17"/><lb ed="R071" n="0889a11"/>大乘。故下文云。一切諸佛本所乘故。一切菩薩皆
<lb ed="X" n="0336b18"/><lb ed="R071" n="0889a12"/>乘此法到如來地故也。所言起者。謂大乘是能起
<lb ed="X" n="0336b19"/><lb ed="R071" n="0889a13"/>之法。信爲所起之心。蓋衆生能信自心體相。良由
<lb ed="X" n="0336b20"/><lb ed="R071" n="0889a14"/>理敎大法所熏。是則大乘有起信之功。故云大乘
<lb ed="X" n="0336b21"/><lb ed="R071" n="0889a15"/>起也。故下文云。有法能起摩訶衍信根。所言信者。
<lb ed="X" n="0336b22"/><lb ed="R071" n="0889a16"/>謂大乘是所信之理。信爲能信之心。是以能信大
<lb ed="X" n="0336b23"/><lb ed="R071" n="0889a17"/>乘之理者。則名大乘信也。夫大乘信者。謂信自心。
<lb ed="X" n="0336b24"/><lb ed="R071" n="0889a18"/>本來淸淨。本自具足。本不生滅。本來平等。亦信自
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0336c" n="0336c"/>
<lb ed="X" n="0336c01"/><lb ed="R071" n="0889b01"/>心。具足性德。能生萬法。果如是信。可謂大乘信矣。
<lb ed="X" n="0336c02"/><lb ed="R071" n="0889b02"/>是則依大乘而起信。所起卽大乘信。故云大乘起
<lb ed="X" n="0336c03"/><lb ed="R071" n="0889b03"/>信也。不云解行者。以信爲解行之本。今從其本以
<lb ed="X" n="0336c04"/><lb ed="R071" n="0889b04"/>標題目。故不云也。所言論者。集法議論也。謂假立
<lb ed="X" n="0336c05"/><lb ed="R071" n="0889b05"/>賓主。自問自答。往復徵析。論量正理。敎誡學徒也。
<lb ed="X" n="0336c06"/><lb ed="R071" n="0889b06"/>然論有宗釋之異。此卽宗論。謂<name role="" type="person">馬鳴</name>大士。宗法華
<lb ed="X" n="0336c07"/><lb ed="R071" n="0889b07"/>涅槃楞伽思益等百餘部實敎大乘之所造故。實
<lb ed="X" n="0336c08"/><lb ed="R071" n="0889b08"/>爲義豐文約。無法不收。故下文云。如是此論。爲欲
<lb ed="X" n="0336c09"/><lb ed="R071" n="0889b09"/>總攝如來廣大深法無邊義故。應說此論。則論爲
<lb ed="X" n="0336c10"/><lb ed="R071" n="0889b10"/>能詮之文。大乘起信爲所詮之義。是則義由論顯。
<lb ed="X" n="0336c11"/><lb ed="R071" n="0889b11"/>論逐義名。文義雙彰。能所合目。故云大乘起信論
<lb ed="X" n="0336c12"/><lb ed="R071" n="0889b12"/>也。言纂註者。謂纂集疏記要義。以釋此論也。然疏
<lb ed="X" n="0336c13"/><lb ed="R071" n="0889b13"/>記流布。其來久矣。今復纂之者。蓋以賢首疏釋。論
<lb ed="X" n="0336c14"/><lb ed="R071" n="0889b14"/>疏各分。而圭峯以爲覧者不便。卽碎析疏文。列於
<lb ed="X" n="0336c15"/><lb ed="R071" n="0889b15"/>論下。使論疏錯雜。而章段不分。雖則便於披覧。又
<lb ed="X" n="0336c16"/><lb ed="R071" n="0889b16"/>復困於支離。而弗克見本論渾全之旨。不無尋枝
<lb ed="X" n="0336c17"/><lb ed="R071" n="0889b17"/>之厭。故今聯合論文。而分章段。收束科目。以爲斷
<lb ed="X" n="0336c18"/><lb ed="R071" n="0889b18"/>章。復纂集要義。隨文銷釋。間有不符論旨者。竊附
<lb ed="X" n="0336c19"/><lb ed="R071" n="0890a01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0336c1901" n="0336c1901"/><anchor xml:id="beg0336c1901" n="0336c1901"/>己<anchor xml:id="end0336c1901"/>意。此非論註各分。以論下有註。庶幾無尋文之
<lb ed="X" n="0336c20"/><lb ed="R071" n="0890a02"/>倦。而有得旨之歡。然未敢自許。達者儻不以人廢
<lb ed="X" n="0336c21"/><lb ed="R071" n="0890a03"/>言。幸爲我一校其當否也。言<name role="" type="person">馬鳴</name>者。謂此菩薩初
<lb ed="X" n="0336c22"/><lb ed="R071" n="0890a04"/>生之時。感動諸馬悲鳴不<anchor xml:id="nkr_note_add_0336c2201" n="0336c2201"/><anchor xml:id="beg0336c2201" n="0336c2201"/>已<anchor xml:id="end0336c2201"/>。故云<name role="" type="person">馬鳴</name>。言菩薩者。
<lb ed="X" n="0336c23"/><lb ed="R071" n="0890a05"/>具云菩提薩埵。此云覺有情。謂有智慧之覺。餘緣
<lb ed="X" n="0336c24"/><lb ed="R071" n="0890a06"/>慮之情。卽識情未盡。覺行未圓。故稱菩薩。造者製
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0337a" n="0337a"/>
<lb ed="X" n="0337a01"/><lb ed="R071" n="0890a07"/>作。卽佛滅度後六百年內所造。言眞諦者。譯主之
<lb ed="X" n="0337a02"/><lb ed="R071" n="0890a08"/>名。以其學通三藏。就德彰名。故云眞諦三藏。譯者
<lb ed="X" n="0337a03"/><lb ed="R071" n="0890a09"/>易也。謂易梵天之語。以成華夏之言。故云譯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337a04"/><lb ed="R071" n="0890a10"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX45p0337a0401"><l>歸命盡十方</l><l>最勝業徧知</l><l>色無礙自在</l>
<lb ed="X" n="0337a05"/><lb ed="R071" n="0890a11"/><l>救世大悲者</l><l>及彼身體相</l><l>法性眞如海</l>
<lb ed="X" n="0337a06"/><lb ed="R071" n="0890a12"/><l>無量功德藏</l><l>如實修行等</l><l>爲欲令衆生</l>
<lb ed="X" n="0337a07"/><lb ed="R071" n="0890a13"/><l>除疑捨邪執</l><l>起大乘正信</l><l>佛種不斷故</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0337a08"/><lb ed="R071" n="0890a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0337a0801">此歸三寶。述造論意也。然將造論先歸三寶者。示
<lb ed="X" n="0337a09"/><lb ed="R071" n="0890a15"/>學有所宗。兼以請求加護也。言歸命者。明能歸三
<lb ed="X" n="0337a10"/><lb ed="R071" n="0890a16"/>業。蓋能歸之命。總御諸根。旣以身命歸之。則三業
<lb ed="X" n="0337a11"/><lb ed="R071" n="0890a17"/>具矣。言盡十方者。明所歸分齊。謂非直只歸一方
<lb ed="X" n="0337a12"/><lb ed="R071" n="0890a18"/>三寶。故云十方。又非直一佛刹土十方。乃至帝網
<lb ed="X" n="0337a13"/><lb ed="R071" n="0890b01"/>刹中皆有十方。無不歸命。故云盡十方。以顯歸心
<lb ed="X" n="0337a14"/><lb ed="R071" n="0890b02"/>普徧也。最勝業下。明所歸三業。卽是佛寶。以如來
<lb ed="X" n="0337a15"/><lb ed="R071" n="0890b03"/>三輪業用。超過一切。故云最勝。以最勝故。故意業
<lb ed="X" n="0337a16"/><lb ed="R071" n="0890b04"/>徧知。身業無礙。語業救世。卽如來法身大用也。言
<lb ed="X" n="0337a17"/><lb ed="R071" n="0890b05"/>徧知者。謂若眞若俗。及世出世法。無不盡知。故云
<lb ed="X" n="0337a18"/><lb ed="R071" n="0890b06"/>徧知。言色無礙自在者。謂一多大小。眞應報化。隨
<lb ed="X" n="0337a19"/><lb ed="R071" n="0890b07"/>機所見。各各不同。而不相障礙。然於如來。本無相
<lb ed="X" n="0337a20"/><lb ed="R071" n="0890b08"/>無爲。故云色無礙自在。言救世大悲者。謂如來語
<lb ed="X" n="0337a21"/><lb ed="R071" n="0890b09"/>業。說法救濟衆生。唯以悲心爲本。以是無緣之悲。
<lb ed="X" n="0337a22"/><lb ed="R071" n="0890b10"/>故云救世大悲。者之一字。結德屬人。謂佛是徧知
<lb ed="X" n="0337a23"/><lb ed="R071" n="0890b11"/>色無礙救世大悲者也。及彼身下。明所歸體相。卽
<lb ed="X" n="0337a24"/><lb ed="R071" n="0890b12"/>是法寶。以法有敎理行果。今所歸者。卽理法也。蓋
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0337b" n="0337b"/>
<lb ed="X" n="0337b01"/><lb ed="R071" n="0890b13"/>謂非但歸佛法身大用。亦歸如來法身體相。故云
<lb ed="X" n="0337b02"/><lb ed="R071" n="0890b14"/>及彼身體相。是則法身大用。卽是佛寶。法身體相。
<lb ed="X" n="0337b03"/><lb ed="R071" n="0890b15"/>卽法寶也。此句是總。下二句是別。言法性眞如海
<lb ed="X" n="0337b04"/><lb ed="R071" n="0890b16"/>者。謂心爲萬法之本。故云法性。不妄不變。故云眞
<lb ed="X" n="0337b05"/><lb ed="R071" n="0890b17"/>如。體性深廣。無有涯際。故喩如海。此卽所歸體法
<lb ed="X" n="0337b06"/><lb ed="R071" n="0890b18"/>也。言無量功德藏者。謂如來藏體能含藏無量性
<lb ed="X" n="0337b07"/><lb ed="R071" n="0891a01"/>功德故。故云無量功德藏。此卽所歸相法也。言如
<lb ed="X" n="0337b08"/><lb ed="R071" n="0891a02"/>實修行等者。明所歸僧寶。謂僧通凡聖。今所歸者。
<lb ed="X" n="0337b09"/><lb ed="R071" n="0891a03"/>卽地上大菩薩僧。蓋地上菩薩。證理起行。行皆稱
<lb ed="X" n="0337b10"/><lb ed="R071" n="0891a04"/>實。故云如實修行。以十地皆歸。故云等也。爲欲下。
<lb ed="X" n="0337b11"/><lb ed="R071" n="0891a05"/>述造論意。謂菩薩造論。不爲自求。但欲衆生除疑
<lb ed="X" n="0337b12"/><lb ed="R071" n="0891a06"/>捨執。發起正信。而佛種不斷。故下顯示正義。對治
<lb ed="X" n="0337b13"/><lb ed="R071" n="0891a07"/>邪執。意在此耳。疑執若除。信解自正。則入如來種
<lb ed="X" n="0337b14"/><lb ed="R071" n="0891a08"/>中。正因相應。故得佛種不斷也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337b15"/><lb ed="R071" n="0891a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0337b1501">論曰。有法能起摩訶衍信根。是故應說。說有五分。云
<lb ed="X" n="0337b16"/><lb ed="R071" n="0891a10"/>何爲五。一者因緣分。二者立義分。三者解釋分。四者
<lb ed="X" n="0337b17"/><lb ed="R071" n="0891a11"/>修行信心分。五者勸修利益分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337b18"/><lb ed="R071" n="0891a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0337b1801">明起說之益。總標論本也。夫聖人設敎。必有所益。
<lb ed="X" n="0337b19"/><lb ed="R071" n="0891a13"/>若無有益而說法者。是所不應。今此所說。能令衆
<lb ed="X" n="0337b20"/><lb ed="R071" n="0891a14"/>生除疑捨執。起大乘信。是故應說也。所言有法者。
<lb ed="X" n="0337b21"/><lb ed="R071" n="0891a15"/>卽一心三大等能起之法。摩訶衍信根。卽所起大
<lb ed="X" n="0337b22"/><lb ed="R071" n="0891a16"/>乘之信。蓋衆生得起大乘正信者。良由理敎二法
<lb ed="X" n="0337b23"/><lb ed="R071" n="0891a17"/>之所熏起。是則大乘有起信之功。故云有法能起
<lb ed="X" n="0337b24"/><lb ed="R071" n="0891a18"/>摩訶衍信根也。說有下。總標論本。夫說法者。言不
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0337c" n="0337c"/>
<lb ed="X" n="0337c01"/><lb ed="R071" n="0891b01"/>自起。製必有由。故受之以因緣分。由致旣興。次宜
<lb ed="X" n="0337c02"/><lb ed="R071" n="0891b02"/>略標綱要。以爲宗本。故受之以立義分。宗要旣略。
<lb ed="X" n="0337c03"/><lb ed="R071" n="0891b03"/>次宜廣釋。令物生解。故受之以解釋分。解旣生<anchor xml:id="nkr_note_add_0337c0301" n="0337c0301"/><anchor xml:id="beg0337c0301" n="0337c0301"/>已<anchor xml:id="end0337c0301"/>。
<lb ed="X" n="0337c04"/><lb ed="R071" n="0891b04"/>次宜依解起行。故受之以修行信心分。雖示行相。
<lb ed="X" n="0337c05"/><lb ed="R071" n="0891b05"/>鈍根懈慢。次宜擧益勸修。故受之以勸修利益分。
<lb ed="X" n="0337c06"/><lb ed="R071" n="0891b06"/>所言分者。以章別餘段。故稱爲分。然此五中。初一
<lb ed="X" n="0337c07"/><lb ed="R071" n="0891b07"/>是序分。次三是正宗。後一爲流通也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337c08"/><lb ed="R071" n="0891b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0337c0801">初說因緣分。問曰。有何因緣。而造此論。答曰。是因緣
<lb ed="X" n="0337c09"/><lb ed="R071" n="0891b09"/>有八種。云何爲八。一者因緣總相。所謂爲令衆生離
<lb ed="X" n="0337c10"/><lb ed="R071" n="0891b10"/>一切苦。得究竟樂。非求世間名利恭敬故。二者爲欲
<lb ed="X" n="0337c11"/><lb ed="R071" n="0891b11"/>解釋如來根本之義。令諸衆生正解不謬故。三者爲
<lb ed="X" n="0337c12"/><lb ed="R071" n="0891b12"/>令善根成熟衆生。於摩訶衍法堪任不退信故。四者
<lb ed="X" n="0337c13"/><lb ed="R071" n="0891b13"/>爲令善根微少衆生。修習信心故。五者爲示方便。銷
<lb ed="X" n="0337c14"/><lb ed="R071" n="0891b14"/>惡業障。善護其心。遠離癡慢。出邪網故。六者爲示修
<lb ed="X" n="0337c15"/><lb ed="R071" n="0891b15"/>習止觀。對治凡夫二乘心過故。七者爲示專念方便。
<lb ed="X" n="0337c16"/><lb ed="R071" n="0891b16"/>生於佛前。必定不退信心故。八者爲示利益。勸修行
<lb ed="X" n="0337c17"/><lb ed="R071" n="0891b17"/>故。有如是等因緣。所以造論。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337c18"/><lb ed="R071" n="0891b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0337c1801">此明造論因緣也。初一句牒章。問曰下。問答總徵。
<lb ed="X" n="0337c19"/><lb ed="R071" n="0892a01"/>一者下。別標總相。所謂下。釋成總義。言因緣者。卽
<lb ed="X" n="0337c20"/><lb ed="R071" n="0892a02"/>所由所以義也。謂菩薩非爲自求名利恭敬。但欲
<lb ed="X" n="0337c21"/><lb ed="R071" n="0892a03"/>衆生離分段變易二生死苦。得菩提涅槃二無上
<lb ed="X" n="0337c22"/><lb ed="R071" n="0892a04"/>樂。所以造論。斯爲一論發起因緣。故云因緣總相
<lb ed="X" n="0337c23"/><lb ed="R071" n="0892a05"/>也。二者下。明說解釋分之所以。謂衆生正解不發。
<lb ed="X" n="0337c24"/><lb ed="R071" n="0892a06"/>邪執日堅。良由不達如來根本義故。今欲解釋如
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0338a" n="0338a"/>
<lb ed="X" n="0338a01"/><lb ed="R071" n="0892a07"/>來根本之義。令諸衆生正解不謬。故說解釋分也。
<lb ed="X" n="0338a02"/><lb ed="R071" n="0892a08"/>斯卽向下顯示正義之文。廣釋一心三大之義。卽
<lb ed="X" n="0338a03"/><lb ed="R071" n="0892a09"/>解釋如來根本義也。以如來得果。皆乘此法。故云
<lb ed="X" n="0338a04"/><lb ed="R071" n="0892a10"/>如來根本。若達此本。則正解開發。邪執自銷。故云
<lb ed="X" n="0338a05"/><lb ed="R071" n="0892a11"/>令諸衆生正解不謬。三者下。明說分別發趣道相
<lb ed="X" n="0338a06"/><lb ed="R071" n="0892a12"/>所以。謂菩薩爲令善根成熟衆生。於大乘中堪任
<lb ed="X" n="0338a07"/><lb ed="R071" n="0892a13"/>住於不退之位。而究竟佛果。故分別發心修行。進
<lb ed="X" n="0338a08"/><lb ed="R071" n="0892a14"/>趣佛道之相。四者下。明說修行信心分所以。謂菩
<lb ed="X" n="0338a09"/><lb ed="R071" n="0892a15"/>薩爲令善根微少衆生。發四信心。修五種行。而成
<lb ed="X" n="0338a10"/><lb ed="R071" n="0892a16"/>熟善根。故說修行信心分也。五者下。明說禮懺方
<lb ed="X" n="0338a11"/><lb ed="R071" n="0892a17"/>便所以。謂菩薩爲令業重障多善根難發衆生。修
<lb ed="X" n="0338a12"/><lb ed="R071" n="0892a18"/>禮懺法。善護其心。銷惡業障。而違離癡慢。出邪魔
<lb ed="X" n="0338a13"/><lb ed="R071" n="0892b01"/>網。故說禮懺方便。六者下。明說止觀方便所以。謂
<lb ed="X" n="0338a14"/><lb ed="R071" n="0892b02"/>菩薩爲令凡夫二乘。修習止觀。對治心過。而具足
<lb ed="X" n="0338a15"/><lb ed="R071" n="0892b03"/>佛道。故說止觀方便。七者下。明說專念方便所以。
<lb ed="X" n="0338a16"/><lb ed="R071" n="0892b04"/>謂菩薩爲令怯弱欲退衆生。專意念佛。得生佛前。
<lb ed="X" n="0338a17"/><lb ed="R071" n="0892b05"/>必定不退信心。故說專念方便。<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1701" n="0338a1701"/><anchor xml:id="beg0338a1701" n="0338a1701"/>已<anchor xml:id="end0338a1701"/>上三文。備載修
<lb ed="X" n="0338a18"/><lb ed="R071" n="0892b06"/>行信心分中。八者下。明說勸修利益分所以。謂菩
<lb ed="X" n="0338a19"/><lb ed="R071" n="0892b07"/>薩爲懈慢衆生。擧益勸修。令其思惟修習。至無上
<lb ed="X" n="0338a20"/><lb ed="R071" n="0892b08"/>道。故說勸修利益分也。有如是下。總結造論因緣。
<lb ed="X" n="0338a21"/><lb ed="R071" n="0892b09"/>蓋菩薩爲衆生故。發心造論。故以一切衆生。而爲
<lb ed="X" n="0338a22"/><lb ed="R071" n="0892b10"/>發起造論之因緣也。然此八緣。初一是總。餘七別
<lb ed="X" n="0338a23"/><lb ed="R071" n="0892b11"/>緣。該括一論。熟覧下文。當自委悉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0338a24"/><lb ed="R071" n="0892b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0338a2401">問曰。脩多羅中。具有此法。何須重說。答曰。脩多羅中。
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0338b" n="0338b"/>
<lb ed="X" n="0338b01"/><lb ed="R071" n="0892b13"/>雖有此法。以衆生根行不等。受解緣別。所謂如來在
<lb ed="X" n="0338b02"/><lb ed="R071" n="0892b14"/>世。衆生利根。能說之人。色心業勝。圓音一演。異類等
<lb ed="X" n="0338b03"/><lb ed="R071" n="0892b15"/>解。則不須論。若如來滅後。或有衆生。能以自力廣聞
<lb ed="X" n="0338b04"/><lb ed="R071" n="0892b16"/>而取解者。或有衆生。亦以自力少聞而多解者。或有
<lb ed="X" n="0338b05"/><lb ed="R071" n="0892b17"/>衆生。無自心力。因於廣論而得解者。自有衆生。復以
<lb ed="X" n="0338b06"/><lb ed="R071" n="0892b18"/>廣論文多爲煩。心樂總持少文而攝多義。能取解者
<lb ed="X" n="0338b07"/><lb ed="R071" n="0893a01"/>如是此論。爲欲總攝如來廣大深法無邊義故。應說
<lb ed="X" n="0338b08"/><lb ed="R071" n="0893a02"/>此論。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0338b09"/><lb ed="R071" n="0893a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0338b0901">此明造論之意也。問曰下。躡上以問。謂上文所示
<lb ed="X" n="0338b10"/><lb ed="R071" n="0893a04"/>種種法門。契經之中<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1001" n="0338b1001"/><anchor xml:id="beg0338b1001" n="0338b1001"/>已<anchor xml:id="end0338b1001"/>具明矣。何假重論。答曰下。
<lb ed="X" n="0338b11"/><lb ed="R071" n="0893a05"/>約因緣不等以答。謂契經之中雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1101" n="0338b1101"/><anchor xml:id="beg0338b1101" n="0338b1101"/>已<anchor xml:id="end0338b1101"/>具明。其如衆
<lb ed="X" n="0338b12"/><lb ed="R071" n="0893a06"/>生根有利鈍不同。心行有優劣不等。而受解之緣。
<lb ed="X" n="0338b13"/><lb ed="R071" n="0893a07"/>亦有經論之殊。詎可局一方便也哉。所謂下。釋成
<lb ed="X" n="0338b14"/><lb ed="R071" n="0893a08"/>上義。然將明因緣各別。受解不同。先明因緣無異。
<lb ed="X" n="0338b15"/><lb ed="R071" n="0893a09"/>領解齊等。又將明假經假論之殊。先明不假經論
<lb ed="X" n="0338b16"/><lb ed="R071" n="0893a10"/>之別。蓋如來在世。衆生利根。因無異也。能說之人。
<lb ed="X" n="0338b17"/><lb ed="R071" n="0893a11"/>三業殊勝。緣無異也。謂色無障礙。身業殊勝。心能
<lb ed="X" n="0338b18"/><lb ed="R071" n="0893a12"/>徧知。意業殊勝。音能具演。語業殊勝。以三業殊勝。
<lb ed="X" n="0338b19"/><lb ed="R071" n="0893a13"/>故法音歷耳。異類等解。尙不假結集之經。何況須
<lb ed="X" n="0338b20"/><lb ed="R071" n="0893a14"/>論。此卽不假經論。而領解齊等也。若如來滅後下。
<lb ed="X" n="0338b21"/><lb ed="R071" n="0893a15"/>正明因緣各別。受解不同。言能以自力。無自心力。
<lb ed="X" n="0338b22"/><lb ed="R071" n="0893a16"/>因各別也。於經於論。緣各別也。然於領解中。有優
<lb ed="X" n="0338b23"/><lb ed="R071" n="0893a17"/>劣之殊。卽受解不同也。言或有衆生能以自力等
<lb ed="X" n="0338b24"/><lb ed="R071" n="0893a18"/>者。若據當文無自心力觀之。則此言自力。卽自有
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0338c" n="0338c"/>
<lb ed="X" n="0338c01"/><lb ed="R071" n="0893b01"/>心力也。又據唐譯云無自智力。心力卽是智力。蓋
<lb ed="X" n="0338c02"/><lb ed="R071" n="0893b02"/>謂或有衆生能以自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338c0201" n="0338c0201"/><anchor xml:id="beg0338c0201" n="0338c0201"/>己<anchor xml:id="end0338c0201"/>心智之力。廣覧諸經得解
<lb ed="X" n="0338c03"/><lb ed="R071" n="0893b03"/>佛意者。或有衆生亦以自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338c0301" n="0338c0301"/><anchor xml:id="beg0338c0301" n="0338c0301"/>己<anchor xml:id="end0338c0301"/>心智之力。不假廣尋。
<lb ed="X" n="0338c04"/><lb ed="R071" n="0893b04"/>一聞千悟者。此卽利根心智優者。於經領解。然於
<lb ed="X" n="0338c05"/><lb ed="R071" n="0893b05"/>領解中。則前劣後勝也。又或有衆生無自心智之
<lb ed="X" n="0338c06"/><lb ed="R071" n="0893b06"/>力。因於廣論而得解者。自有衆生厭廣樂略。則於
<lb ed="X" n="0338c07"/><lb ed="R071" n="0893b07"/>略論悟佛旨者。此卽鈍根心智劣者。於論領解。然
<lb ed="X" n="0338c08"/><lb ed="R071" n="0893b08"/>於領解中。亦前劣後勝也。是則因緣各別。受解不
<lb ed="X" n="0338c09"/><lb ed="R071" n="0893b09"/>同。故脩多羅外。不礙阿毗達磨也。如是下。結造略
<lb ed="X" n="0338c10"/><lb ed="R071" n="0893b10"/>論之意。蓋論主欲以少文。而總攝如來廣大深法
<lb ed="X" n="0338c11"/><lb ed="R071" n="0893b11"/>無邊之義。以被最後之機。故說此略論。故海東疏
<lb ed="X" n="0338c12"/><lb ed="R071" n="0893b12"/>云。開二門於一心。總括摩羅百八之廣詰<note place="inline">摩羅卽說楞伽
<lb ed="X" n="0338c13"/><lb ed="R071" n="0893b13"/>經處。以百八句答大慧菩薩百八問。皆上句俗。下句眞。同此二門</note>。示性淨於相染。
<lb ed="X" n="0338c14"/><lb ed="R071" n="0893b14"/>普綜逾闍十五之幽致<note place="inline">逾闍國說勝鬘經處。彼有十五章大義。皆說染而不
<lb ed="X" n="0338c15"/><lb ed="R071" n="0893b15"/>染。同此生滅之眞如義</note>。至如鶴林一味之宗<note place="inline">涅槃經</note>。<name role="" type="person">鷲山</name>無二
<lb ed="X" n="0338c16"/><lb ed="R071" n="0893b16"/>之趣<note place="inline">法華經</note>。金鼓<note place="inline">金光明經</note>同性<note place="inline">大乘同性經</note>三身之極果。華
<lb ed="X" n="0338c17"/><lb ed="R071" n="0893b17"/>嚴瓔珞四階之深因。大品大集曠蕩之至道。日藏
<lb ed="X" n="0338c18"/><lb ed="R071" n="0893b18"/>月藏祕密之玄門。凡此等輩中衆典之肝心。一以
<lb ed="X" n="0338c19"/><lb ed="R071" n="0894a01"/>貫之者。其唯此論乎。旣而宗旨深奧。義理無邊。有
<lb ed="X" n="0338c20"/><lb ed="R071" n="0894a02"/>智之流。請習無怠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0338c21"/><lb ed="R071" n="0894a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0338c2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0338c2101" n="0338c2101"/><anchor xml:id="beg0338c2101" n="0338c2101"/>已<anchor xml:id="end0338c2101"/>說因緣分。次說立義分。摩訶衍者。總說有二種。云
<lb ed="X" n="0338c22"/><lb ed="R071" n="0894a04"/>何爲二。一者法。二者義。所言法者。謂衆生心。是心則
<lb ed="X" n="0338c23"/><lb ed="R071" n="0894a05"/>攝一切世間出世間法。依於此心。顯示摩訶衍義。何
<lb ed="X" n="0338c24"/><lb ed="R071" n="0894a06"/>以故。是心眞如相。卽示摩訶衍體故。是心生滅因緣
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0339a" n="0339a"/>
<lb ed="X" n="0339a01"/><lb ed="R071" n="0894a07"/>相。能示摩訶衍自體相用故。所言義者。則有三種。云
<lb ed="X" n="0339a02"/><lb ed="R071" n="0894a08"/>何爲三。一者體大。謂一切法眞如平等。不增減故。二
<lb ed="X" n="0339a03"/><lb ed="R071" n="0894a09"/>者相大。謂如來藏具足無量性功德故。三者用大。能
<lb ed="X" n="0339a04"/><lb ed="R071" n="0894a10"/>生一切世間出世間善因果故。一切諸佛本所乘故。
<lb ed="X" n="0339a05"/><lb ed="R071" n="0894a11"/>一切菩薩皆乘此法到如來地故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339a06"/><lb ed="R071" n="0894a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0339a0601">此立大乘法義。爲衆生起信之本也。初二句。結前
<lb ed="X" n="0339a07"/><lb ed="R071" n="0894a13"/>生後。言摩訶衍總說有二者。標擧論本也。云何下。
<lb ed="X" n="0339a08"/><lb ed="R071" n="0894a14"/>徵列論本。所言下。釋出法體。謂此心體。能任持自
<lb ed="X" n="0339a09"/><lb ed="R071" n="0894a15"/>性。軌生物解。而顯三大義。故名爲法。卽衆生心也。
<lb ed="X" n="0339a10"/><lb ed="R071" n="0894a16"/>若隨染緣。則生六凡諸世間法。隨淨緣。則起四聖
<lb ed="X" n="0339a11"/><lb ed="R071" n="0894a17"/>出世間法。故云是心則攝一切世間出世間法。此
<lb ed="X" n="0339a12"/><lb ed="R071" n="0894a18"/>卽生滅門該攝一切。若就眞如門。則融攝世出世
<lb ed="X" n="0339a13"/><lb ed="R071" n="0894b01"/>法。唯一眞如。更無異相也。依於下。標依一心顯三
<lb ed="X" n="0339a14"/><lb ed="R071" n="0894b02"/>大義。何以故下。徵釋一心能顯三大所以。謂何所
<lb ed="X" n="0339a15"/><lb ed="R071" n="0894b03"/>以故唯依一心而能具示三大耶。是心下。釋成上
<lb ed="X" n="0339a16"/><lb ed="R071" n="0894b04"/>義。蓋以一心具有眞如生滅二義。若以心眞如義。
<lb ed="X" n="0339a17"/><lb ed="R071" n="0894b05"/>則唯示體。心生滅義。能示三大。故依一心而能具
<lb ed="X" n="0339a18"/><lb ed="R071" n="0894b06"/>示三大也。何以生滅能具示三大耶。良以體唯自
<lb ed="X" n="0339a19"/><lb ed="R071" n="0894b07"/>立。相用必對染成。而眞如是絕相不起義。非染非
<lb ed="X" n="0339a20"/><lb ed="R071" n="0894b08"/>淨。非生非滅。平等一味。而無差別。故唯示體。生滅
<lb ed="X" n="0339a21"/><lb ed="R071" n="0894b09"/>是隨緣起動義。能染能淨。能聖能凡。依業識事識。
<lb ed="X" n="0339a22"/><lb ed="R071" n="0894b10"/>則報應之用歷然。翻恒沙妄染。而功德之相宛爾。
<lb ed="X" n="0339a23"/><lb ed="R071" n="0894b11"/>故能具示三大也。問。眞如是不起義。但示於體者。
<lb ed="X" n="0339a24"/><lb ed="R071" n="0894b12"/>生滅是起動義。應唯示於相用。答。眞如是不起義。
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0339b" n="0339b"/>
<lb ed="X" n="0339b01"/><lb ed="R071" n="0894b13"/>不起不必由起立。由無有起。故唯示體。生滅是起
<lb ed="X" n="0339b02"/><lb ed="R071" n="0894b14"/>動義。起必賴不起。起含不起。故於起中具示三大
<lb ed="X" n="0339b03"/><lb ed="R071" n="0894b15"/>也。所言義者下。明三大義。一者下。標釋體大。謂眞
<lb ed="X" n="0339b04"/><lb ed="R071" n="0894b16"/>如自體。聖凡均等。依正同然。聖悟不增。凡迷不減。
<lb ed="X" n="0339b05"/><lb ed="R071" n="0894b17"/>故云一切法眞如平等不增減也。以體性周徧。故
<lb ed="X" n="0339b06"/><lb ed="R071" n="0894b18"/>名體大。二者下。標釋相大。謂如來藏體能具足無
<lb ed="X" n="0339b07"/><lb ed="R071" n="0895a01"/>量功德。故名相大。卽三如來藏中不空如來藏也。
<lb ed="X" n="0339b08"/><lb ed="R071" n="0895a02"/>三者下。標釋用大。謂如來報化二用。能生一切衆
<lb ed="X" n="0339b09"/><lb ed="R071" n="0895a03"/>生世出世善。故名用大。是則廣徧廣容。而能普生
<lb ed="X" n="0339b10"/><lb ed="R071" n="0895a04"/>善利。故三皆稱大。又體相用三。各各充徧法界。而
<lb ed="X" n="0339b11"/><lb ed="R071" n="0895a05"/>不相障礙。故皆稱大也。上擧法義以明大義。一切
<lb ed="X" n="0339b12"/><lb ed="R071" n="0895a06"/>諸佛下。擧因果以明乘義。謂上文所示一心三大。
<lb ed="X" n="0339b13"/><lb ed="R071" n="0895a07"/>諸佛乘此而證涅槃。菩薩乘此到如來地。是知一
<lb ed="X" n="0339b14"/><lb ed="R071" n="0895a08"/>心三大。能運一切至無上道。故云乘也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339b15"/><lb ed="R071" n="0895a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0339b1501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0339b1501" n="0339b1501"/><anchor xml:id="beg0339b1501" n="0339b1501"/>已<anchor xml:id="end0339b1501"/>說立義分。次說解釋分。解釋有三種。云何爲三。一
<lb ed="X" n="0339b16"/><lb ed="R071" n="0895a10"/>者顯示正義。二者對治邪執。三者分別發趣道相。顯
<lb ed="X" n="0339b17"/><lb ed="R071" n="0895a11"/>示正義者。依一心法。有二種門。云何爲二。一者心眞
<lb ed="X" n="0339b18"/><lb ed="R071" n="0895a12"/>如門。二者心生滅門。是二種門。皆各總攝一切法。此
<lb ed="X" n="0339b19"/><lb ed="R071" n="0895a13"/>義云何。以是二門不相離故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339b20"/><lb ed="R071" n="0895a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0339b2001">總標解釋章門。先明正義。以爲發起信解之本也。
<lb ed="X" n="0339b21"/><lb ed="R071" n="0895a15"/>初二句。結前起後。解釋下。總標章門。顯示正義下。
<lb ed="X" n="0339b22"/><lb ed="R071" n="0895a16"/>依一心法開二種門。以釋立義分中。是心則攝一
<lb ed="X" n="0339b23"/><lb ed="R071" n="0895a17"/>切世間出世間法也。夫心本是一。而有眞如生滅
<lb ed="X" n="0339b24"/><lb ed="R071" n="0895a18"/>之不同者。蓋以體具不變隨緣之義故也。以不變
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0339c" n="0339c"/>
<lb ed="X" n="0339c01"/><lb ed="R071" n="0895b01"/>故。非生非滅。離相離名。淨染雙亡。聖凡一致。故有
<lb ed="X" n="0339c02"/><lb ed="R071" n="0895b02"/>眞如門也。以隨緣故。依正因果。唯心轉變。德相報
<lb ed="X" n="0339c03"/><lb ed="R071" n="0895b03"/>用。隨業現前。故有生滅門也。所言門者。出入無壅。
<lb ed="X" n="0339c04"/><lb ed="R071" n="0895b04"/>開合自在之謂也。何者。謂如來藏心。隨緣建立。流
<lb ed="X" n="0339c05"/><lb ed="R071" n="0895b05"/>出一切。如門之開。卽生滅門也。泯絕萬法。融攝一
<lb ed="X" n="0339c06"/><lb ed="R071" n="0895b06"/>切。如門之合。卽眞如門也。或破或立。隨心自在。以
<lb ed="X" n="0339c07"/><lb ed="R071" n="0895b07"/>其能破能立。故二種門。皆各總攝一切法也。此義
<lb ed="X" n="0339c08"/><lb ed="R071" n="0895b08"/>下。徵釋二門各攝之意。謂此二門皆各總攝一切
<lb ed="X" n="0339c09"/><lb ed="R071" n="0895b09"/>法義云何。以是下。釋成上義。蓋以眞如是全生滅
<lb ed="X" n="0339c10"/><lb ed="R071" n="0895b10"/>之眞如。生滅乃全眞如之生滅。故生滅門該攝一
<lb ed="X" n="0339c11"/><lb ed="R071" n="0895b11"/>切法時。眞如旣不離生滅。則眞如之理。卽攝在生
<lb ed="X" n="0339c12"/><lb ed="R071" n="0895b12"/>滅門中。而眞如門融攝一切法時。生滅由不離眞
<lb ed="X" n="0339c13"/><lb ed="R071" n="0895b13"/>如。故生滅之法。卽攝在眞如門中。以是二門不相
<lb ed="X" n="0339c14"/><lb ed="R071" n="0895b14"/>捨離。故二門皆各總攝一切法也。或謂二門旣不
<lb ed="X" n="0339c15"/><lb ed="R071" n="0895b15"/>相離。則是二門共攝一切。何云各攝耶。答。二雖不
<lb ed="X" n="0339c16"/><lb ed="R071" n="0895b16"/>離。二不並立。如全一金而爲衆像。融衆像以成一
<lb ed="X" n="0339c17"/><lb ed="R071" n="0895b17"/>金。像顯而金自隱。金成而像自滅。由不並立。而且
<lb ed="X" n="0339c18"/><lb ed="R071" n="0895b18"/>爲門不同。攝法又別。故各攝也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339c19"/><lb ed="R071" n="0896a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0339c1901">心眞如者。卽是一法界大總相法門體。所謂心性不
<lb ed="X" n="0339c20"/><lb ed="R071" n="0896a02"/>生不滅。一切諸法。唯依妄念而有差別。若離心念。則
<lb ed="X" n="0339c21"/><lb ed="R071" n="0896a03"/>無一切境界之相。是故一切法。從本以來。離言說相。
<lb ed="X" n="0339c22"/><lb ed="R071" n="0896a04"/>離名字相。離心緣相。畢竟平等。無有變異。不可破壞。
<lb ed="X" n="0339c23"/><lb ed="R071" n="0896a05"/>唯是一心。故名眞如。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339c24"/><lb ed="R071" n="0896a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0339c2401">此明心眞如義。以釋立義分中是心眞如也。初一
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0340a" n="0340a"/>
<lb ed="X" n="0340a01"/><lb ed="R071" n="0896a07"/>句牒章。卽是下。直以法性標顯如體。謂此心眞如
<lb ed="X" n="0340a02"/><lb ed="R071" n="0896a08"/>體。融攝萬法爲一法性。故云卽一法界。此非算數
<lb ed="X" n="0340a03"/><lb ed="R071" n="0896a09"/>之一。爲破諸數。彊言一耳。以一法性總攝萬法。故
<lb ed="X" n="0340a04"/><lb ed="R071" n="0896a10"/>云大總相法門。如圓覺所謂大陀羅尼門也。但彼
<lb ed="X" n="0340a05"/><lb ed="R071" n="0896a11"/>約流出一切。卽是出義。此約融攝一切。卽是入義。
<lb ed="X" n="0340a06"/><lb ed="R071" n="0896a12"/>蓋以法性能通諸法出入義言門耳。卽所謂無門
<lb ed="X" n="0340a07"/><lb ed="R071" n="0896a13"/>之門。無出入之出入也。所謂下。以心不生滅之義
<lb ed="X" n="0340a08"/><lb ed="R071" n="0896a14"/>釋成如體。一切下。明諸法卽眞。以成一法界義。或
<lb ed="X" n="0340a09"/><lb ed="R071" n="0896a15"/>謂現見諸法差別。何云卽一法界耶。一切下釋也。
<lb ed="X" n="0340a10"/><lb ed="R071" n="0896a16"/>然法旣依念有別。離念無相。得非一法界乎。卽所
<lb ed="X" n="0340a11"/><lb ed="R071" n="0896a17"/>謂心若不異。萬法一如也。是故下。牒上以明法本
<lb ed="X" n="0340a12"/><lb ed="R071" n="0896a18"/>離相。唯一眞如耳。蓋謂諸法若有差別之相。則名
<lb ed="X" n="0340a13"/><lb ed="R071" n="0896b01"/>言可施。心有可緣矣。以本無差別相故。則一切名
<lb ed="X" n="0340a14"/><lb ed="R071" n="0896b02"/>字言說分別之相。亦本不可得。故云一切法從本
<lb ed="X" n="0340a15"/><lb ed="R071" n="0896b03"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0340a1501" n="0340a1501"/><anchor xml:id="beg0340a1501" n="0340a1501"/>已<anchor xml:id="end0340a1501"/>來離名言相離心緣相也。言畢竟平等者。謂離
<lb ed="X" n="0340a16"/><lb ed="R071" n="0896b04"/>差別相也。無有變異不可破壞者。謂離生滅相也。
<lb ed="X" n="0340a17"/><lb ed="R071" n="0896b05"/>以法無差別生滅相故。則唯是一心。故名眞如。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340a18"/><lb ed="R071" n="0896b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0340a1801">以一切言說假名無實。但隨妄念不可得故。言眞如
<lb ed="X" n="0340a19"/><lb ed="R071" n="0896b07"/>者。亦無有相。謂言說之極。因言遣言。此眞如體。無有
<lb ed="X" n="0340a20"/><lb ed="R071" n="0896b08"/>可遣。以一切法悉皆眞故。亦無可立。以一切法皆同
<lb ed="X" n="0340a21"/><lb ed="R071" n="0896b09"/>如故。當知一切法。不可說。不可念。故名爲眞如。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340a22"/><lb ed="R071" n="0896b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0340a2201">釋離相所以。復顯眞離言相。體無遣立。以結不思
<lb ed="X" n="0340a23"/><lb ed="R071" n="0896b11"/>議境也。初二句。釋離名言相所以。次二句。釋離心
<lb ed="X" n="0340a24"/><lb ed="R071" n="0896b12"/>緣相所以。蓋諸法唯眞。依妄差別。因妄法故。妄有
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0340b" n="0340b"/>
<lb ed="X" n="0340b01"/><lb ed="R071" n="0896b13"/>名言。則名言無實。是故一切法。離名言相。亦因妄
<lb ed="X" n="0340b02"/><lb ed="R071" n="0896b14"/>法。妄有分別。但隨妄念不可得故。是故一切法。離
<lb ed="X" n="0340b03"/><lb ed="R071" n="0896b15"/>心緣相。言眞如下。明言無言相。或謂一切法旣離
<lb ed="X" n="0340b04"/><lb ed="R071" n="0896b16"/>言說相。言眞如者。豈非言相耶。答。言眞如者。亦無
<lb ed="X" n="0340b05"/><lb ed="R071" n="0896b17"/>有相。謂言說之極。因言遣言。是則因差別之言。故
<lb ed="X" n="0340b06"/><lb ed="R071" n="0896b18"/>以眞如之言遣言。所遣若亡。能遣亦不立。故亦無
<lb ed="X" n="0340b07"/><lb ed="R071" n="0897a01"/>言相也。此眞如下。明體無遣立。顯心法無二。或謂
<lb ed="X" n="0340b08"/><lb ed="R071" n="0897a02"/>上因差別之言。故以眞如之言遣言。此依眞如之
<lb ed="X" n="0340b09"/><lb ed="R071" n="0897a03"/>體。而有法可遣乎。答。此眞如體。無有可遣。以一切
<lb ed="X" n="0340b10"/><lb ed="R071" n="0897a04"/>法悉皆眞故。恐謂旣無法可遣。則有法可立。故云
<lb ed="X" n="0340b11"/><lb ed="R071" n="0897a05"/>亦無可立。以一切法皆同如故。是則言有差別可
<lb ed="X" n="0340b12"/><lb ed="R071" n="0897a06"/>遣。心法無二。故無遣立也。當知下。擧不思議境。結
<lb ed="X" n="0340b13"/><lb ed="R071" n="0897a07"/>眞如名。言當知者。欲人知法離相。了法卽眞也。不
<lb ed="X" n="0340b14"/><lb ed="R071" n="0897a08"/>云離。而云不可者。欲人離言絕念。以契入不思議
<lb ed="X" n="0340b15"/><lb ed="R071" n="0897a09"/>境也。然一切衆生從無始來。執相迷性。不能了法
<lb ed="X" n="0340b16"/><lb ed="R071" n="0897a10"/>卽眞。雖終日行而不自覺。故今示眞。而約一切法
<lb ed="X" n="0340b17"/><lb ed="R071" n="0897a11"/>也。學大乘者。須廢寢忘餐。以思此事。何曾是無聖
<lb ed="X" n="0340b18"/><lb ed="R071" n="0897a12"/>凡依正空色等時。何處眞體不常顯現。何有一法
<lb ed="X" n="0340b19"/><lb ed="R071" n="0897a13"/>不是性爲。何有一法體不空寂。又空法何曾得離
<lb ed="X" n="0340b20"/><lb ed="R071" n="0897a14"/>眞性。苟或不同此說。卽墮斷常。苟欲離法求眞。終
<lb ed="X" n="0340b21"/><lb ed="R071" n="0897a15"/>無是處。是故論中每節顯眞。皆言一切法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340b22"/><lb ed="R071" n="0897a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0340b2201">問曰。若如是義者。諸衆生等。云何隨順而能得入。答
<lb ed="X" n="0340b23"/><lb ed="R071" n="0897a17"/>曰。若知一切法。雖說無有能說可說。雖念亦無能念
<lb ed="X" n="0340b24"/><lb ed="R071" n="0897a18"/>可念。是名隨順。若離於念。名爲得入。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0340c" n="0340c"/>
<lb ed="X" n="0340c01"/><lb ed="R071" n="0897b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0340c0101">設問答以明隨順得入眞如之方也。問曰下。躡前
<lb ed="X" n="0340c02"/><lb ed="R071" n="0897b02"/>以問。謂若一切法不可說不可念者。則發言違理。
<lb ed="X" n="0340c03"/><lb ed="R071" n="0897b03"/>動念乖眞。諸衆生等。云何隨順而能得入。答曰下。
<lb ed="X" n="0340c04"/><lb ed="R071" n="0897b04"/>以說念卽無說念。而答隨順。以離心念。而答得入
<lb ed="X" n="0340c05"/><lb ed="R071" n="0897b05"/>也。蓋一切諸法從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c0501" n="0340c0501"/><anchor xml:id="beg0340c0501" n="0340c0501"/>已<anchor xml:id="end0340c0501"/>來。離言說相。離心緣相。不
<lb ed="X" n="0340c06"/><lb ed="R071" n="0897b06"/>知此者。則滯說念。而乖無念。不名隨順也。知法離
<lb ed="X" n="0340c07"/><lb ed="R071" n="0897b07"/>相者。終日說念。而無能說可說。亦無能念可念。則
<lb ed="X" n="0340c08"/><lb ed="R071" n="0897b08"/>不滯說念。而順於無念。故名隨順矣。若於說念直
<lb ed="X" n="0340c09"/><lb ed="R071" n="0897b09"/>下離念。卽得契彼無念。故云若離於念名爲得入。
<lb ed="X" n="0340c10"/><lb ed="R071" n="0897b10"/>此卽說默無礙。動靜一如。正所謂能善分別諸法
<lb ed="X" n="0340c11"/><lb ed="R071" n="0897b11"/>相。於第一義而不動。則無不定時。故名證入。此上
<lb ed="X" n="0340c12"/><lb ed="R071" n="0897b12"/>明離言眞如。顯觀智境。下明依言眞如。顯信解境
<lb ed="X" n="0340c13"/><lb ed="R071" n="0897b13"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340c14"/><lb ed="R071" n="0897b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0340c1401">復次眞如者。依言說分別。有二種義。云何爲二。一者
<lb ed="X" n="0340c15"/><lb ed="R071" n="0897b15"/>如實空。以能究竟顯實故。二者如實不空。以有自體。
<lb ed="X" n="0340c16"/><lb ed="R071" n="0897b16"/>具足無漏性功德故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340c17"/><lb ed="R071" n="0897b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0340c1701">此依言辨相。以釋立義分中是心眞如相也。初一
<lb ed="X" n="0340c18"/><lb ed="R071" n="0897b18"/>句牒章。不牒相者略也。又相不離體。故唯云眞如。
<lb ed="X" n="0340c19"/><lb ed="R071" n="0898a01"/>言依言說分別有二義者。謂前則離言辨體。故云
<lb ed="X" n="0340c20"/><lb ed="R071" n="0898a02"/>卽一法界。此則依言辨相。故云有二種義。義卽相
<lb ed="X" n="0340c21"/><lb ed="R071" n="0898a03"/>也。以眞如體離妄染。故云空。體具性德。故云不空。
<lb ed="X" n="0340c22"/><lb ed="R071" n="0898a04"/>空與不空。俱就體顯。故以言辨相。卽示體也。云何
<lb ed="X" n="0340c23"/><lb ed="R071" n="0898a05"/>下。徵起略釋二義。言如實空者。謂能究竟遠離不
<lb ed="X" n="0340c24"/><lb ed="R071" n="0898a06"/>實之相。顯眞實體故。是則如實之中。空無妄染。故
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0341a" n="0341a"/>
<lb ed="X" n="0341a01"/><lb ed="R071" n="0898a07"/>云如實空。非謂如體自空也。此取唐譯論文以解。
<lb ed="X" n="0341a02"/><lb ed="R071" n="0898a08"/>以唐譯究竟之下。有遠離不實之相顯實體言。故
<lb ed="X" n="0341a03"/><lb ed="R071" n="0898a09"/>取釋之。二者下。標釋不空。言有自體者。異妄無體
<lb ed="X" n="0341a04"/><lb ed="R071" n="0898a10"/>故。此則自體不空也。言具足無漏性功德者。異恒
<lb ed="X" n="0341a05"/><lb ed="R071" n="0898a11"/>沙煩惱故。是則如實之中。雖空無妄染。而能具足
<lb ed="X" n="0341a06"/><lb ed="R071" n="0898a12"/>無漏性德。故佛性論云。由客塵空故。與法界相離。
<lb ed="X" n="0341a07"/><lb ed="R071" n="0898a13"/>無上法不空。與法界相隨。此則德相不空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341a08"/><lb ed="R071" n="0898a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341a0801">所言空者。從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a0801" n="0341a0801"/><anchor xml:id="beg0341a0801" n="0341a0801"/>已<anchor xml:id="end0341a0801"/>來。一切染法不相應故。謂離一切
<lb ed="X" n="0341a09"/><lb ed="R071" n="0898a15"/>法差別之相。以無虗妄心念故。當知眞如自性。非有
<lb ed="X" n="0341a10"/><lb ed="R071" n="0898a16"/>相。非無相。非非有相。非非無相。非有無俱相。非一相。
<lb ed="X" n="0341a11"/><lb ed="R071" n="0898a17"/>非異相。非非一相。非非異相。非一異俱相。乃至總說。
<lb ed="X" n="0341a12"/><lb ed="R071" n="0898a18"/>依一切衆生。以有妄心。念念分別。皆不相應。故說爲
<lb ed="X" n="0341a13"/><lb ed="R071" n="0898b01"/>空。若離妄心。實無可空故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341a14"/><lb ed="R071" n="0898b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341a1401">此廣釋空義。以明依妄說空。離妄無空也。所言下。
<lb ed="X" n="0341a15"/><lb ed="R071" n="0898b03"/>總釋空義。言一切染法不相應者。謂如實之中。虗
<lb ed="X" n="0341a16"/><lb ed="R071" n="0898b04"/>妄心境。及有無一異等。以至一切衆生所有妄心
<lb ed="X" n="0341a17"/><lb ed="R071" n="0898b05"/>念念分別。皆與眞如不相應故。故云一切染法不
<lb ed="X" n="0341a18"/><lb ed="R071" n="0898b06"/>相應也。謂離下。別釋空義。謂離一切法差別之相
<lb ed="X" n="0341a19"/><lb ed="R071" n="0898b07"/>者。無境界相也。以無虗妄心念者。無業轉相也。蓋
<lb ed="X" n="0341a20"/><lb ed="R071" n="0898b08"/>以離心。則無境界之相。故無虗妄心念。則離一切
<lb ed="X" n="0341a21"/><lb ed="R071" n="0898b09"/>法差別之相。當知下。謂眞如自性。本離四句。亦絕
<lb ed="X" n="0341a22"/><lb ed="R071" n="0898b10"/>百非。故非有無一異等相。蓋以有無一異等執差
<lb ed="X" n="0341a23"/><lb ed="R071" n="0898b11"/>別相。皆依虗妄心念而有。離諸妄念則無。故眞如
<lb ed="X" n="0341a24"/><lb ed="R071" n="0898b12"/>離上諸相。卽離虗妄心念。及執差別相也。乃至下。
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0341b" n="0341b"/>
<lb ed="X" n="0341b01"/><lb ed="R071" n="0898b13"/>以諸衆生妄心分別。量過恒沙。不能悉擧。故復云
<lb ed="X" n="0341b02"/><lb ed="R071" n="0898b14"/>乃至總說依一切衆生以有妄心念念分別皆不
<lb ed="X" n="0341b03"/><lb ed="R071" n="0898b15"/>相應。斯言有無一異等外。盡諸衆生所有妄心分
<lb ed="X" n="0341b04"/><lb ed="R071" n="0898b16"/>別計執。皆與眞如不相應矣。言故說爲空者。結成
<lb ed="X" n="0341b05"/><lb ed="R071" n="0898b17"/>空義也。若離下。明空相亦空。謂空不自立。依妄而
<lb ed="X" n="0341b06"/><lb ed="R071" n="0898b18"/>立。若離妄心。則空亦叵得。故唐譯云。妄念非有。空
<lb ed="X" n="0341b07"/><lb ed="R071" n="0899a01"/>性亦空。以所遮是無。能遮亦無故。故云實無可空
<lb ed="X" n="0341b08"/><lb ed="R071" n="0899a02"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341b09"/><lb ed="R071" n="0899a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341b0901">所言不空者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0341b0901" n="0341b0901"/><anchor xml:id="beg0341b0901" n="0341b0901"/>已<anchor xml:id="end0341b0901"/>顯法體空無妄故。卽是眞心常恒不
<lb ed="X" n="0341b10"/><lb ed="R071" n="0899a04"/>變。淨法滿足。則名不空。亦無有相可取。以離念境界
<lb ed="X" n="0341b11"/><lb ed="R071" n="0899a05"/>唯證相應故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341b12"/><lb ed="R071" n="0899a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341b1201">此明不空之相無相。唯證相應也。言<anchor xml:id="nkr_note_add_0341b1201" n="0341b1201"/><anchor xml:id="beg0341b1201" n="0341b1201"/>已<anchor xml:id="end0341b1201"/>顯法體等
<lb ed="X" n="0341b13"/><lb ed="R071" n="0899a07"/>者。卽前空處。顯不空體相也。以法體空無妄處。卽
<lb ed="X" n="0341b14"/><lb ed="R071" n="0899a08"/>是眞心常恒不變故。斯卽自體不空。淨法滿足。卽
<lb ed="X" n="0341b15"/><lb ed="R071" n="0899a09"/>性德不空。蓋以眞心。四相不遷。三際莫易。故云常
<lb ed="X" n="0341b16"/><lb ed="R071" n="0899a10"/>恒不變。相離妄染。德無不足。故云淨法滿足。故下
<lb ed="X" n="0341b17"/><lb ed="R071" n="0899a11"/>文云。如是淨法無量功德。卽是一心。更無所念。是
<lb ed="X" n="0341b18"/><lb ed="R071" n="0899a12"/>故滿足。則名不空者。結成上義也。言亦無有相可
<lb ed="X" n="0341b19"/><lb ed="R071" n="0899a13"/>取者。謂上來說空。實無可空。此言不空。亦無有相
<lb ed="X" n="0341b20"/><lb ed="R071" n="0899a14"/>可取。例上而言。故云亦也。蓋無量功德之相。乃卽
<lb ed="X" n="0341b21"/><lb ed="R071" n="0899a15"/>性之相。本自無相。豈有相而可取乎。何以無相可
<lb ed="X" n="0341b22"/><lb ed="R071" n="0899a16"/>取耶。以離念下。釋無相可取所以。謂性德之相。旣
<lb ed="X" n="0341b23"/><lb ed="R071" n="0899a17"/>本自無相。則妄念不能緣。故名離念境界。此離念
<lb ed="X" n="0341b24"/><lb ed="R071" n="0899a18"/>境界。唯智與理冥。境與神會者。相應。故無有相可
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0341c" n="0341c"/>
<lb ed="X" n="0341c01"/><lb ed="R071" n="0899b01"/>取也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c02"/><lb ed="R071" n="0899b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341c0201">心生滅者。依如來藏。故有生滅心。所謂不生不滅與
<lb ed="X" n="0341c03"/><lb ed="R071" n="0899b03"/>生滅和合。非一非異。名爲阿棃耶識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c04"/><lb ed="R071" n="0899b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341c0401">此明心生滅義。以釋立義分中是心生滅也。初一
<lb ed="X" n="0341c05"/><lb ed="R071" n="0899b05"/>句牒章。依如來下。標釋生滅。言依如來藏故有生
<lb ed="X" n="0341c06"/><lb ed="R071" n="0899b06"/>滅心等者。如來藏。卽不生不滅心。衆生從無始來。
<lb ed="X" n="0341c07"/><lb ed="R071" n="0899b07"/>由不覺此。卽不生不滅。動作生滅。此卽如來藏隨
<lb ed="X" n="0341c08"/><lb ed="R071" n="0899b08"/>緣全體動作生滅。故釋云不生不滅與生滅和合。
<lb ed="X" n="0341c09"/><lb ed="R071" n="0899b09"/>然實無二體。以迷眞成妄。約迷言依合耳。不同依
<lb ed="X" n="0341c10"/><lb ed="R071" n="0899b10"/>母有子。子與母合。二體別也。言非一非異者。謂如
<lb ed="X" n="0341c11"/><lb ed="R071" n="0899b11"/>來藏隨緣而其體不變。故非一也。不變而能隨緣。
<lb ed="X" n="0341c12"/><lb ed="R071" n="0899b12"/>故非異也。體不變。故治道染相滅。而眞體不滅。能
<lb ed="X" n="0341c13"/><lb ed="R071" n="0899b13"/>隨緣。故不生滅體。而動作生滅也。名爲阿棃耶識
<lb ed="X" n="0341c14"/><lb ed="R071" n="0899b14"/>者。結成生滅心也。梵語阿棃耶。義翻爲藏。謂具三
<lb ed="X" n="0341c15"/><lb ed="R071" n="0899b15"/>藏義故。三藏。謂能藏。所藏。我愛執藏。言能藏者。謂
<lb ed="X" n="0341c16"/><lb ed="R071" n="0899b16"/>能藏諸法於自體故。此則識爲能藏。所藏者。謂藏
<lb ed="X" n="0341c17"/><lb ed="R071" n="0899b17"/>識體於諸法故。此則識爲所藏。我愛執藏者。謂有
<lb ed="X" n="0341c18"/><lb ed="R071" n="0899b18"/>情執第八見分。爲自內我。故名我愛執藏也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c19"/><lb ed="R071" n="0900a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341c1901">此識有二種義。能攝一切法。生一切法。云何爲二。一
<lb ed="X" n="0341c20"/><lb ed="R071" n="0900a02"/>者覺義。二者不覺義。所言覺義者。謂心體離念。離念
<lb ed="X" n="0341c21"/><lb ed="R071" n="0900a03"/>相者。等虗空界。無所不徧。法界一相。卽是如來平等
<lb ed="X" n="0341c22"/><lb ed="R071" n="0900a04"/>法身。依此法身。說名本覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c23"/><lb ed="R071" n="0900a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341c2301">此依識標擧二義。先明覺義也。言二義能攝一切
<lb ed="X" n="0341c24"/><lb ed="R071" n="0900a06"/>法生一切法者。蓋以迷時。依本覺故。而有不覺。依
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0342a" n="0342a"/>
<lb ed="X" n="0342a01"/><lb ed="R071" n="0900a07"/>不覺故。卽起麤細一切染法。如是則迷眞成妄。淨
<lb ed="X" n="0342a02"/><lb ed="R071" n="0900a08"/>滅染生。而起六凡法也。悟時依不覺故。而起始覺。
<lb ed="X" n="0342a03"/><lb ed="R071" n="0900a09"/>由始覺故。遂能翻破四相以成四位。如是則破妄
<lb ed="X" n="0342a04"/><lb ed="R071" n="0900a10"/>顯眞。淨生染滅。而起四聖法也。是知二義能生聖
<lb ed="X" n="0342a05"/><lb ed="R071" n="0900a11"/>凡染淨一切諸法。故云能攝一切法生一切法。所
<lb ed="X" n="0342a06"/><lb ed="R071" n="0900a12"/>言覺義者。覺謂覺體。義卽覺相。謂心體離念。釋本
<lb ed="X" n="0342a07"/><lb ed="R071" n="0900a13"/>覺體。下云一切衆生未離念故不名爲覺。則知離
<lb ed="X" n="0342a08"/><lb ed="R071" n="0900a14"/>念名爲覺也。離念相者下。釋本覺相。謂覺體無相。
<lb ed="X" n="0342a09"/><lb ed="R071" n="0900a15"/>而以周徧一相爲相。故云無所不徧。法界一相。卽
<lb ed="X" n="0342a10"/><lb ed="R071" n="0900a16"/>無相之相也。卽是下。指離念相。是佛法身。結名本
<lb ed="X" n="0342a11"/><lb ed="R071" n="0900a17"/>覺。以顯所釋覺義。非始覺義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342a12"/><lb ed="R071" n="0900a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342a1201">何以故。本覺義者。對治覺義說。以始覺者卽同本覺。
<lb ed="X" n="0342a13"/><lb ed="R071" n="0900b01"/>始覺義者。依本覺故而有不覺。依不覺故說有始覺。
<lb ed="X" n="0342a14"/><lb ed="R071" n="0900b02"/>又以覺心源故。名究竟覺。不覺心源故。非究竟覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342a15"/><lb ed="R071" n="0900b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342a1501">徵明說本始之所由。卽總標因果二覺。以明還滅
<lb ed="X" n="0342a16"/><lb ed="R071" n="0900b04"/>之義也。初一句。徵前說名不同之意。謂何所以故
<lb ed="X" n="0342a17"/><lb ed="R071" n="0900b05"/>牒釋覺義而結名本覺耶。本覺下。釋前說名不同
<lb ed="X" n="0342a18"/><lb ed="R071" n="0900b06"/>之意。謂始覺新生。本覺本有。以前對始覺之義。故
<lb ed="X" n="0342a19"/><lb ed="R071" n="0900b07"/>結名本覺。以本覺未起不覺之時。始卽同本。始本
<lb ed="X" n="0342a20"/><lb ed="R071" n="0900b08"/>未分。故唯牒釋覺義也。然結名本覺。意有二焉。一
<lb ed="X" n="0342a21"/><lb ed="R071" n="0900b09"/>爲顯所釋覺義。非始覺義。二爲欲發起始覺。以明
<lb ed="X" n="0342a22"/><lb ed="R071" n="0900b10"/>還滅之義。故結本覺也。始覺義者下。明說有始覺
<lb ed="X" n="0342a23"/><lb ed="R071" n="0900b11"/>之由。蓋以不覺依本覺而有。始覺假不覺而生。則
<lb ed="X" n="0342a24"/><lb ed="R071" n="0900b12"/>聖凡染淨。由是而發起也。又以下。標因果明還滅
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0342b" n="0342b"/>
<lb ed="X" n="0342b01"/><lb ed="R071" n="0900b13"/>之義。言覺心源故名究竟覺者。謂始覺覺盡念相。
<lb ed="X" n="0342b02"/><lb ed="R071" n="0900b14"/>得見心性。名覺心源。以心爲諸法之本。如源爲萬
<lb ed="X" n="0342b03"/><lb ed="R071" n="0900b15"/>派之根。故云心源。能覺此心源者。卽階佛果。名究
<lb ed="X" n="0342b04"/><lb ed="R071" n="0900b16"/>竟覺。其不覺心源者。但得隨分相似等覺。故非究
<lb ed="X" n="0342b05"/><lb ed="R071" n="0900b17"/>竟覺也。然此中若約心生滅義。應先明生起。今就
<lb ed="X" n="0342b06"/><lb ed="R071" n="0900b18"/>覺不覺二義之便。故先依覺義以明還滅。次依不
<lb ed="X" n="0342b07"/><lb ed="R071" n="0901a01"/>覺始明生起也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342b08"/><lb ed="R071" n="0901a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342b0801">此義云何。如凡夫人。覺知前念起惡故。能止後念令
<lb ed="X" n="0342b09"/><lb ed="R071" n="0901a03"/>其不起。雖復名覺。卽是不覺故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342b10"/><lb ed="R071" n="0901a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342b1001">自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0342b1001" n="0342b1001"/><anchor xml:id="beg0342b1001" n="0342b1001"/>已<anchor xml:id="end0342b1001"/>下。明所覺四相不同。卽釋成前因果二義
<lb ed="X" n="0342b11"/><lb ed="R071" n="0901a05"/>也。初一句。徵前二義。謂此覺心源故名究竟覺等。
<lb ed="X" n="0342b12"/><lb ed="R071" n="0901a06"/>義云何。如凡夫下。明覺滅相。謂此信位中人。信業
<lb ed="X" n="0342b13"/><lb ed="R071" n="0901a07"/>果報。必無差忒。故知前念起惡。而能止後念令其
<lb ed="X" n="0342b14"/><lb ed="R071" n="0901a08"/>不起。念旣不起。豈造惡業耶。此則於六麤中。離起
<lb ed="X" n="0342b15"/><lb ed="R071" n="0901a09"/>業相。於四相中。覺滅相也。言滅相者。以無明力。轉
<lb ed="X" n="0342b16"/><lb ed="R071" n="0901a10"/>彼淨心至起業相。行相最麤。極至於此。周盡之終。
<lb ed="X" n="0342b17"/><lb ed="R071" n="0901a11"/>故名滅相。不配業繫苦相者。謂報由業招。業因若
<lb ed="X" n="0342b18"/><lb ed="R071" n="0901a12"/>離。苦果自息。故不配耳。雖復下。謂雖覺所起惡念。
<lb ed="X" n="0342b19"/><lb ed="R071" n="0901a13"/>而不知念相卽空。故雖覺而卽是不覺也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342b20"/><lb ed="R071" n="0901a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342b2001">如二乘觀智。初發意菩薩等。覺於念異。念無異相。以
<lb ed="X" n="0342b21"/><lb ed="R071" n="0901a15"/>捨麤分別執著相故。名相似覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342b22"/><lb ed="R071" n="0901a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342b2201">此明覺異相也。謂二乘觀智。三賢位人。大小雖殊。
<lb ed="X" n="0342b23"/><lb ed="R071" n="0901a17"/>同覺異相。斯蓋就其同處。而與二乘同一位論。以
<lb ed="X" n="0342b24"/><lb ed="R071" n="0901a18"/>擧初住而等後位。故云初發意菩薩等。卽三賢位
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0342c" n="0342c"/>
<lb ed="X" n="0342c01"/><lb ed="R071" n="0901b01"/>也。言覺於念異念無異相者。謂始覺覺其動念之
<lb ed="X" n="0342c02"/><lb ed="R071" n="0901b02"/>上。種種執計。本不可得。則動念上計執之相。當下
<lb ed="X" n="0342c03"/><lb ed="R071" n="0901b03"/>銷亡。故得念無異相。以執計不一。故名爲異。卽於
<lb ed="X" n="0342c04"/><lb ed="R071" n="0901b04"/>內執我。外執我所。及分別人我。計著名言。隨逆順
<lb ed="X" n="0342c05"/><lb ed="R071" n="0901b05"/>緣起貪瞋等。卽此相也。以捨下。謂旣無異相。卽捨
<lb ed="X" n="0342c06"/><lb ed="R071" n="0901b06"/>麤分別執著相矣。以捨此相故。名相似覺。蓋由未
<lb ed="X" n="0342c07"/><lb ed="R071" n="0901b07"/>證眞如。但捨麤執。與覺相似。名相似覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342c08"/><lb ed="R071" n="0901b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342c0801">如法身菩薩等。覺於念住。念無住相。以離分別麤念
<lb ed="X" n="0342c09"/><lb ed="R071" n="0901b09"/>相故。名隨分覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342c10"/><lb ed="R071" n="0901b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342c1001">此明覺住相也。謂初地至九地。皆親證眞如。依眞
<lb ed="X" n="0342c11"/><lb ed="R071" n="0901b11"/>如法爲自體。故名法身菩薩。擧初等後。故云等也。
<lb ed="X" n="0342c12"/><lb ed="R071" n="0901b12"/>言覺於念住念無住相者。卽覺智等四相。名住相
<lb ed="X" n="0342c13"/><lb ed="R071" n="0901b13"/>也。蓋智相於諸法上任運分別。相續則念念分別
<lb ed="X" n="0342c14"/><lb ed="R071" n="0901b14"/>無有間斷。此二卽住著外境。以法執堅住。故名爲
<lb ed="X" n="0342c15"/><lb ed="R071" n="0901b15"/>住。能見能現之二。卽不了二相無體。住於見相耳。
<lb ed="X" n="0342c16"/><lb ed="R071" n="0901b16"/>今始覺覺其動念之上。四種住相。本無自性。則其
<lb ed="X" n="0342c17"/><lb ed="R071" n="0901b17"/>四相隨照俱亡。故得念無住相。斯卽初地覺相續
<lb ed="X" n="0342c18"/><lb ed="R071" n="0901b18"/>相。乃至九地覺能見相也。以離下。謂旣無住相。卽
<lb ed="X" n="0342c19"/><lb ed="R071" n="0902a01"/>離分別麤念相矣。由異前麤故。但云分別。異後細
<lb ed="X" n="0342c20"/><lb ed="R071" n="0902a02"/>故。名麤念相。以離分別麤念之相故。名隨分覺。蓋
<lb ed="X" n="0342c21"/><lb ed="R071" n="0902a03"/>謂雖證眞如。猶未究竟。各隨其分而覺了故。名隨
<lb ed="X" n="0342c22"/><lb ed="R071" n="0902a04"/>分覺。<anchor xml:id="nkr_note_add_0342c2201" n="0342c2201"/><anchor xml:id="beg0342c2201" n="0342c2201"/>已<anchor xml:id="end0342c2201"/>上三相。卽釋前不覺心源非究竟覺。蓋以
<lb ed="X" n="0342c23"/><lb ed="R071" n="0902a05"/>所覺淺深雖異。俱未覺了心源。皆非究竟。此下卽
<lb ed="X" n="0342c24"/><lb ed="R071" n="0902a06"/>釋前究竟覺也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0343a" n="0343a"/>
<lb ed="X" n="0343a01"/><lb ed="R071" n="0902a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343a0101">如菩薩地盡。滿足方便。一念相應。覺心初起。心無初
<lb ed="X" n="0343a02"/><lb ed="R071" n="0902a08"/>相。以遠離微細念故。得見心性。心卽常住。名究竟覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343a03"/><lb ed="R071" n="0902a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343a0301">此明覺生相也。謂十地菩薩所修所斷。悉皆究竟。
<lb ed="X" n="0343a04"/><lb ed="R071" n="0902a10"/>故云滿足方便。言方便者。謂理無修斷。凡修斷者。
<lb ed="X" n="0343a05"/><lb ed="R071" n="0902a11"/>皆方便耳。以得無念之覺。故云一念相應。此卽總
<lb ed="X" n="0343a06"/><lb ed="R071" n="0902a12"/>明究竟覺義。下卽別明。亦是釋成上義。言覺心初
<lb ed="X" n="0343a07"/><lb ed="R071" n="0902a13"/>起心無初相者。卽覺生相也。以此相之先。無有念
<lb ed="X" n="0343a08"/><lb ed="R071" n="0902a14"/>相。故名生相。又前依動念而覺。故云念無異相等。
<lb ed="X" n="0343a09"/><lb ed="R071" n="0902a15"/>此依心體而覺。故云心無初相。卽是始覺覺心體
<lb ed="X" n="0343a10"/><lb ed="R071" n="0902a16"/>上。本無初起之相。則其生相至此銷亡。故得心無
<lb ed="X" n="0343a11"/><lb ed="R071" n="0902a17"/>初相也。以遠離下。謂旣無初相。卽是遠離微細念
<lb ed="X" n="0343a12"/><lb ed="R071" n="0902a18"/>相。此卽釋上滿足方便。以離念故得見心性。以無
<lb ed="X" n="0343a13"/><lb ed="R071" n="0902b01"/>生滅心卽常住。此卽釋上一念相應。是則念相都
<lb ed="X" n="0343a14"/><lb ed="R071" n="0902b02"/>盡。覺了心源。始卽同本。無始本異。名究竟覺。此有
<lb ed="X" n="0343a15"/><lb ed="R071" n="0902b03"/>三義。故稱究竟。一斷究竟。卽遠離微細念相。二證
<lb ed="X" n="0343a16"/><lb ed="R071" n="0902b04"/>究竟。卽得見心性心卽常住。此二旣備。卽位究竟
<lb ed="X" n="0343a17"/><lb ed="R071" n="0902b05"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343a18"/><lb ed="R071" n="0902b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343a1801">是故脩多羅說。若有衆生。能觀無念者。則爲向佛智
<lb ed="X" n="0343a19"/><lb ed="R071" n="0902b07"/>故。又心起者。無有初相可知。而言知初相者。卽謂無
<lb ed="X" n="0343a20"/><lb ed="R071" n="0902b08"/>念。是故一切衆生。不名爲覺。以從本來。念念相續。未
<lb ed="X" n="0343a21"/><lb ed="R071" n="0902b09"/>曾離念。故說無始無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343a22"/><lb ed="R071" n="0902b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343a2201">先顯離念名覺。次明有念不名爲覺也。言是故者。
<lb ed="X" n="0343a23"/><lb ed="R071" n="0902b11"/>牒上之辭。以是離念。名究竟覺。故脩多羅說。若有
<lb ed="X" n="0343a24"/><lb ed="R071" n="0902b12"/>衆生能觀心體無有念相者。則爲向於佛智。若是。
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0343b" n="0343b"/>
<lb ed="X" n="0343b01"/><lb ed="R071" n="0902b13"/>則苟能直下無念。卽得入於佛智矣。豈非離念名
<lb ed="X" n="0343b02"/><lb ed="R071" n="0902b14"/>爲覺耶。是則能觀能向卽始覺。所觀所向卽本覺
<lb ed="X" n="0343b03"/><lb ed="R071" n="0902b15"/>也。又心起下。重釋上文。亦顯離念名覺之義。言心
<lb ed="X" n="0343b04"/><lb ed="R071" n="0902b16"/>起者。卽覺心初起也。言無有初相可知者。謂始覺
<lb ed="X" n="0343b05"/><lb ed="R071" n="0902b17"/>覺心體上本無初起之相。故無有初相可知。旣無
<lb ed="X" n="0343b06"/><lb ed="R071" n="0902b18"/>初相可知。何云地盡能知初相。而言知初相者。卽
<lb ed="X" n="0343b07"/><lb ed="R071" n="0903a01"/>是知心體上無有初相。非謂有初相可知。旣無初
<lb ed="X" n="0343b08"/><lb ed="R071" n="0903a02"/>相。卽謂無念。是則知心無念。卽名爲覺矣。以是無
<lb ed="X" n="0343b09"/><lb ed="R071" n="0903a03"/>念名爲覺故。則顯一切衆生不名爲覺。以從下。釋
<lb ed="X" n="0343b10"/><lb ed="R071" n="0903a04"/>不名爲覺所以。蓋以衆生從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0343b1001" n="0343b1001"/><anchor xml:id="beg0343b1001" n="0343b1001"/>已<anchor xml:id="end0343b1001"/>來。念念相續。未
<lb ed="X" n="0343b11"/><lb ed="R071" n="0903a05"/>曾離念。說爲無始無明。故不名爲覺也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343b12"/><lb ed="R071" n="0903a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343b1201">若得無念者。則知心相生住異滅。以無念等故。而實
<lb ed="X" n="0343b13"/><lb ed="R071" n="0903a07"/>無有始覺之異。以四相俱時而有。皆無自立。本來平
<lb ed="X" n="0343b14"/><lb ed="R071" n="0903a08"/>等。同一覺故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343b15"/><lb ed="R071" n="0903a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343b1501">此明覺心源者。知念無自相。等同一覺也。若得下。
<lb ed="X" n="0343b16"/><lb ed="R071" n="0903a10"/>謂得無念者。則知四相皆悉無相。故等同無念。此
<lb ed="X" n="0343b17"/><lb ed="R071" n="0903a11"/>卽所謂入無生者。方知刹那也。雖知四相。而實無
<lb ed="X" n="0343b18"/><lb ed="R071" n="0903a12"/>有始覺之異。何以無始覺異。以四相下。釋無異所
<lb ed="X" n="0343b19"/><lb ed="R071" n="0903a13"/>以。謂未窮源者。則四種相。隨位淺深。覺有前後。故
<lb ed="X" n="0343b20"/><lb ed="R071" n="0903a14"/>有始覺之異。得無念者。知彼四相一心所成。無有
<lb ed="X" n="0343b21"/><lb ed="R071" n="0903a15"/>前後。亦無自體。本來平等。同一覺故。則無四相之
<lb ed="X" n="0343b22"/><lb ed="R071" n="0903a16"/>異。故無始覺之異。此顯覺心源者。唯有一覺。更無
<lb ed="X" n="0343b23"/><lb ed="R071" n="0903a17"/>能所之異也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343b24"/><lb ed="R071" n="0903a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343b2401">復次本覺隨染分別。生二種相。與彼本覺不相捨離。
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0343c" n="0343c"/>
<lb ed="X" n="0343c01"/><lb ed="R071" n="0903b01"/>云何爲二。一者智淨相。二者不思議業相。智淨相者。
<lb ed="X" n="0343c02"/><lb ed="R071" n="0903b02"/>謂依法力熏習。如實修行。滿足方便故。破和合識相。
<lb ed="X" n="0343c03"/><lb ed="R071" n="0903b03"/>滅相續心相。顯現法身。智淳淨故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343c04"/><lb ed="R071" n="0903b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343c0401">此總標始覺生起之相。先明智淨相也。言本覺隨
<lb ed="X" n="0343c05"/><lb ed="R071" n="0903b05"/>染分別等者。謂本覺之體。本自離念。亦無有相。只
<lb ed="X" n="0343c06"/><lb ed="R071" n="0903b06"/>因不覺。念相橫生。由是依不覺故。而起始覺。遂能
<lb ed="X" n="0343c07"/><lb ed="R071" n="0903b07"/>覺心離念。顯本覺體。翻染成淨。生智淨相。依智相
<lb ed="X" n="0343c08"/><lb ed="R071" n="0903b08"/>故。隨機所見。有不思議業相。故云隨染分別生二
<lb ed="X" n="0343c09"/><lb ed="R071" n="0903b09"/>種相也。此二種相。約業用則報化不離法身。約智
<lb ed="X" n="0343c10"/><lb ed="R071" n="0903b10"/>相則德相不離覺體。故云與彼本覺不相捨離。云
<lb ed="X" n="0343c11"/><lb ed="R071" n="0903b11"/>何下。徵列二相。言智淨相者。謂依本覺理法內熏。
<lb ed="X" n="0343c12"/><lb ed="R071" n="0903b12"/>眞如敎法外熏。領彼聞熏。益性解力。因知覺體本
<lb ed="X" n="0343c13"/><lb ed="R071" n="0903b13"/>自離念。自性本來淸淨。遂修唯識無塵之行。遠離
<lb ed="X" n="0343c14"/><lb ed="R071" n="0903b14"/>前境。此卽地前依敎熏修。故云依法力熏習。以熏
<lb ed="X" n="0343c15"/><lb ed="R071" n="0903b15"/>習故。得如實而知。無前境界。以如實知故。卽隨順
<lb ed="X" n="0343c16"/><lb ed="R071" n="0903b16"/>法性。廣修諸行。故云如實修行。卽地上行也。至滿
<lb ed="X" n="0343c17"/><lb ed="R071" n="0903b17"/>足方便。則破和合識內不覺之相。顯現法身。滅業
<lb ed="X" n="0343c18"/><lb ed="R071" n="0903b18"/>轉等相續之相。智性淳淨。名智淨相。蓋以迷時。覺
<lb ed="X" n="0343c19"/><lb ed="R071" n="0904a01"/>與不覺二法和合。業轉現等相依而生。不相間斷。
<lb ed="X" n="0343c20"/><lb ed="R071" n="0904a02"/>今以始覺之功。破不覺相。顯本覺法身。惟有本覺
<lb ed="X" n="0343c21"/><lb ed="R071" n="0904a03"/>之性。而無不覺之相。故云破和合識相。滅業轉等
<lb ed="X" n="0343c22"/><lb ed="R071" n="0904a04"/>六染之相。智性淳淨。則無相依不斷之相。故云滅
<lb ed="X" n="0343c23"/><lb ed="R071" n="0904a05"/>相續心相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343c24"/><lb ed="R071" n="0904a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343c2401">此義云何。以一切心識之相。皆是無明。無明之相。不
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0344a" n="0344a"/>
<lb ed="X" n="0344a01"/><lb ed="R071" n="0904a07"/>離覺性。非可壞。非不可壞。如大海水。因風波動。水相
<lb ed="X" n="0344a02"/><lb ed="R071" n="0904a08"/>風相。不相捨離。而水非動性。若風止滅。動相則滅。濕
<lb ed="X" n="0344a03"/><lb ed="R071" n="0904a09"/>性不壞故。如是衆生自性淸淨心。因無明風動。心與
<lb ed="X" n="0344a04"/><lb ed="R071" n="0904a10"/>無明。俱無形相。不相捨離。而心非動性。若無明滅。相
<lb ed="X" n="0344a05"/><lb ed="R071" n="0904a11"/>續則滅。智性不壞故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344a06"/><lb ed="R071" n="0904a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344a0601">徵釋滅相顯性之義。以明相壞而性不壞也。初一
<lb ed="X" n="0344a07"/><lb ed="R071" n="0904a13"/>句。徵起上義。謂此滅相顯性之義云何。以一切下。
<lb ed="X" n="0344a08"/><lb ed="R071" n="0904a14"/>釋成上義。謂心卽相續心。卽六染也。識卽和合識。
<lb ed="X" n="0344a09"/><lb ed="R071" n="0904a15"/>卽阿棃耶識也。此心識妄動之相。悉依不覺而成。
<lb ed="X" n="0344a10"/><lb ed="R071" n="0904a16"/>故皆是無明。亦悉由轉彼淨心而有。故不離覺性。
<lb ed="X" n="0344a11"/><lb ed="R071" n="0904a17"/>則知心識由覺與不覺二法合成也。言非可壞非
<lb ed="X" n="0344a12"/><lb ed="R071" n="0904a18"/>不可壞者。以心識妄動之相皆是無明。故非不可
<lb ed="X" n="0344a13"/><lb ed="R071" n="0904b01"/>壞。故前文云。破和合識相。滅相續心相也。以心識
<lb ed="X" n="0344a14"/><lb ed="R071" n="0904b02"/>不離覺性。故非可壞。是則相可壞。而性不可壞。故
<lb ed="X" n="0344a15"/><lb ed="R071" n="0904b03"/>心識之相滅。而法身淳淨之智顯也。如大海下。引
<lb ed="X" n="0344a16"/><lb ed="R071" n="0904b04"/>喩重顯。如是衆生下。以法合明。水喩淨心。風喩無
<lb ed="X" n="0344a17"/><lb ed="R071" n="0904b05"/>明。波動喩業等相續。是則風水不離。能生波相。雖
<lb ed="X" n="0344a18"/><lb ed="R071" n="0904b06"/>然。以水性不動。故風息波澄。而濕性不壞。以況心
<lb ed="X" n="0344a19"/><lb ed="R071" n="0904b07"/>與無明。雖二法和合。能生業轉等相。以心性不動。
<lb ed="X" n="0344a20"/><lb ed="R071" n="0904b08"/>故迷息動亡。而智性不壞也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344a21"/><lb ed="R071" n="0904b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344a2101">不思議業相者。以依智淨相。能作一切勝妙境界。所
<lb ed="X" n="0344a22"/><lb ed="R071" n="0904b10"/>謂無量功德之相。常無斷絕。隨衆生根。自然相應。種
<lb ed="X" n="0344a23"/><lb ed="R071" n="0904b11"/>種而現。得利益故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344a24"/><lb ed="R071" n="0904b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344a2401">此牒釋不思議業相也。言不思議業相者。謂諸菩
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0344b" n="0344b"/>
<lb ed="X" n="0344b01"/><lb ed="R071" n="0904b13"/>薩依佛智相。而見身色相好。依報莊嚴。各各無量。
<lb ed="X" n="0344b02"/><lb ed="R071" n="0904b14"/>故云依智淨相。能作一切勝妙境界。乃機自作也。
<lb ed="X" n="0344b03"/><lb ed="R071" n="0904b15"/>然勝妙境界。卽所謂身有無量色。色有無量相。乃
<lb ed="X" n="0344b04"/><lb ed="R071" n="0904b16"/>至所住依果。亦有無量。種種莊嚴。隨其所應。常能
<lb ed="X" n="0344b05"/><lb ed="R071" n="0904b17"/>住持。不毀不失。故云無量功德之相常無斷絕。然
<lb ed="X" n="0344b06"/><lb ed="R071" n="0904b18"/>於至用無爲。智相無相。不妨隨根受益。稱機現相。
<lb ed="X" n="0344b07"/><lb ed="R071" n="0905a01"/>弗可以有無思議。故名不思議業相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344b08"/><lb ed="R071" n="0905a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344b0801">復次覺體相者。有四種大義。與虗空等。猶如淨鏡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344b09"/><lb ed="R071" n="0905a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344b0901">此引喩重明覺體四相也。言復次者。謂覺體四相。
<lb ed="X" n="0344b10"/><lb ed="R071" n="0905a04"/>前<anchor xml:id="nkr_note_add_0344b1001" n="0344b1001"/><anchor xml:id="beg0344b1001" n="0344b1001"/>已<anchor xml:id="end0344b1001"/>具辨。此復重明。故云復次。言有四種大義等
<lb ed="X" n="0344b11"/><lb ed="R071" n="0905a05"/>者。謂本覺體具。離相現相。朗然照物。四種義故喩
<lb ed="X" n="0344b12"/><lb ed="R071" n="0905a06"/>如淨鏡。一一義相。皆徧法界。故云與虗空等。是則
<lb ed="X" n="0344b13"/><lb ed="R071" n="0905a07"/>空喩大義。鏡喩四相也。然此雙擧二喩者。謂單擧
<lb ed="X" n="0344b14"/><lb ed="R071" n="0905a08"/>空喩。則不顯四義。單擧鏡喩。則不顯大義。故雙擧
<lb ed="X" n="0344b15"/><lb ed="R071" n="0905a09"/>二喩。互相顯發耳。然下四鏡文中。四義則顯。徧義
<lb ed="X" n="0344b16"/><lb ed="R071" n="0905a10"/>不彰。文雖不言。義亦具矣。言鏡喩四相者。一空鏡。
<lb ed="X" n="0344b17"/><lb ed="R071" n="0905a11"/>謂離一切相。二不空鏡。鏡體不無。能現萬像。三淨
<lb ed="X" n="0344b18"/><lb ed="R071" n="0905a12"/>鏡。謂磨治離垢。四受用鏡。置之高臺。須者受用。又
<lb ed="X" n="0344b19"/><lb ed="R071" n="0905a13"/>前二自性淨。約因隱時說。後二離垢淨。約果顯時
<lb ed="X" n="0344b20"/><lb ed="R071" n="0905a14"/>說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344b21"/><lb ed="R071" n="0905a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344b2101">云何爲四。一者如實空鏡。遠離一切心境界相。無法
<lb ed="X" n="0344b22"/><lb ed="R071" n="0905a16"/>可現。非覺照義故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344b23"/><lb ed="R071" n="0905a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344b2301">總徵別釋如實空鏡也。言如實空鏡者。謂如實之
<lb ed="X" n="0344b24"/><lb ed="R071" n="0905a18"/>中。離心境相。無法可現。如明鏡中。本無諸相。亦無
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0344c" n="0344c"/>
<lb ed="X" n="0344c01"/><lb ed="R071" n="0905b01"/>可現。故云如實空鏡。言非覺照義故者。結釋如實
<lb ed="X" n="0344c02"/><lb ed="R071" n="0905b02"/>空義。謂如實空鏡。是空寂義。非覺照義。故離心境
<lb ed="X" n="0344c03"/><lb ed="R071" n="0905b03"/>之相。而無法可現。覺照則有法可現。如鏡照物。卽
<lb ed="X" n="0344c04"/><lb ed="R071" n="0905b04"/>有緣可現矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344c05"/><lb ed="R071" n="0905b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344c0501">二者因熏習鏡。謂如實不空。一切世間境界。悉於中
<lb ed="X" n="0344c06"/><lb ed="R071" n="0905b06"/>現。不出不入。不失不壞。常住一心。以一切法卽眞實
<lb ed="X" n="0344c07"/><lb ed="R071" n="0905b07"/>性故。又一切染法所不能染。智體不動。具足無漏熏
<lb ed="X" n="0344c08"/><lb ed="R071" n="0905b08"/>衆生故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344c09"/><lb ed="R071" n="0905b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344c0901">此標釋因熏習鏡也。言因熏習鏡者。謂依不空體
<lb ed="X" n="0344c10"/><lb ed="R071" n="0905b10"/>相爲內因熏也。此有二義。熏如實下。卽第一義。蓋
<lb ed="X" n="0344c11"/><lb ed="R071" n="0905b11"/>如體不空。中現一切世間境界。心雖現境。全境卽
<lb ed="X" n="0344c12"/><lb ed="R071" n="0905b12"/>心。實無能所。故無出入。亦無失壞。常住一心。以一
<lb ed="X" n="0344c13"/><lb ed="R071" n="0905b13"/>切下。釋成法卽心義。此如鏡體不空。中現萬像。鏡
<lb ed="X" n="0344c14"/><lb ed="R071" n="0905b14"/>雖現像。全像是鏡。故亦無出入。及與失壞。依此不
<lb ed="X" n="0344c15"/><lb ed="R071" n="0905b15"/>空體相。恒常熏習。故令衆生了法卽眞。契如實理。
<lb ed="X" n="0344c16"/><lb ed="R071" n="0905b16"/>如以鏡像恒常熏習。令人了像本空。悟如實鏡也。
<lb ed="X" n="0344c17"/><lb ed="R071" n="0905b17"/>又一切下。是第二義。謂智體不動。不爲染法所染。
<lb ed="X" n="0344c18"/><lb ed="R071" n="0905b18"/>而能具足無漏德相。如鏡體不動。不爲垢穢所染。
<lb ed="X" n="0344c19"/><lb ed="R071" n="0906a01"/>而能具足衆相。依此不動體相。恒常熏習。故令衆
<lb ed="X" n="0344c20"/><lb ed="R071" n="0906a02"/>生覺悟無常。而厭生死苦。樂求涅槃。如以鏡相恒
<lb ed="X" n="0344c21"/><lb ed="R071" n="0906a03"/>常熏習。令人覺知顏貌變遷。而棄假求實。是則前
<lb ed="X" n="0344c22"/><lb ed="R071" n="0906a04"/>以如實爲體。境界爲相。相卽是體。故爲內熏。此以
<lb ed="X" n="0344c23"/><lb ed="R071" n="0906a05"/>本智爲體。功德爲相。相不異體。亦爲內熏。卽下所
<lb ed="X" n="0344c24"/><lb ed="R071" n="0906a06"/>謂自體相熏習也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0345a" n="0345a"/>
<lb ed="X" n="0345a01"/><lb ed="R071" n="0906a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345a0101">三者法出離鏡。謂不空法。出煩惱礙智礙。離和合相。
<lb ed="X" n="0345a02"/><lb ed="R071" n="0906a08"/>淸淨明故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345a03"/><lb ed="R071" n="0906a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345a0301">此標釋法出離鏡也。言法出離鏡者。謂眞如法。由
<lb ed="X" n="0345a04"/><lb ed="R071" n="0906a10"/>始覺之功。出障離垢。智明淳淨。猶如明鏡。由磨治
<lb ed="X" n="0345a05"/><lb ed="R071" n="0906a11"/>離垢。光明朗然。故云法出離鏡。卽前智淨相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345a06"/><lb ed="R071" n="0906a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345a0601">四者緣熏習鏡。謂依法出離故。徧照衆生之心。令修
<lb ed="X" n="0345a07"/><lb ed="R071" n="0906a13"/>善根。隨念示現故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345a08"/><lb ed="R071" n="0906a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345a0801">此標釋緣熏習鏡也。言緣熏習鏡者。謂依前眞如
<lb ed="X" n="0345a09"/><lb ed="R071" n="0906a15"/>出障離垢。慧光圓明。故能徧照衆生之心。如鏡離
<lb ed="X" n="0345a10"/><lb ed="R071" n="0906a16"/>垢。故能明鑑萬物。雖以光明徧照。本自無爲。雖能
<lb ed="X" n="0345a11"/><lb ed="R071" n="0906a17"/>鑑物。而本寂無作。然不妨隨機大小。而所見所聞
<lb ed="X" n="0345a12"/><lb ed="R071" n="0906a18"/>各各不同。如鏡隨人妍醜。亦現像各別。故云令修
<lb ed="X" n="0345a13"/><lb ed="R071" n="0906b01"/>善根。隨念示現。是則眞如大用。爲衆生外緣熏習。
<lb ed="X" n="0345a14"/><lb ed="R071" n="0906b02"/>故云緣熏習鏡。卽前不思議業相也。上明還滅義
<lb ed="X" n="0345a15"/><lb ed="R071" n="0906b03"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345a16"/><lb ed="R071" n="0906b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345a1601">所言不覺義者。謂不如實知眞如法一故。不覺心起
<lb ed="X" n="0345a17"/><lb ed="R071" n="0906b05"/>而有其念。念無自相。不離本覺。猶如迷人。依方故迷。
<lb ed="X" n="0345a18"/><lb ed="R071" n="0906b06"/>若離於方。則無有迷。衆生亦爾。依覺故迷。若離覺性。
<lb ed="X" n="0345a19"/><lb ed="R071" n="0906b07"/>則無不覺。以有不覺妄想心故。能知名義。爲說眞覺。
<lb ed="X" n="0345a20"/><lb ed="R071" n="0906b08"/>若離不覺之心。則無眞覺自相可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345a21"/><lb ed="R071" n="0906b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345a2101">此明依覺起不覺。待不覺以說覺也。初一句牒章。
<lb ed="X" n="0345a22"/><lb ed="R071" n="0906b10"/>謂不如實下釋相。葢眞如本覺。平等無二。知則名
<lb ed="X" n="0345a23"/><lb ed="R071" n="0906b11"/>覺。覺卽離念。以不如實知。名爲不覺。由不覺故。動
<lb ed="X" n="0345a24"/><lb ed="R071" n="0906b12"/>念妄生。是則依覺而起不覺。依無念而起念也。然
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0345b" n="0345b"/>
<lb ed="X" n="0345b01"/><lb ed="R071" n="0906b13"/>此不覺動念。由依本覺而生。故念無自相。不離本
<lb ed="X" n="0345b02"/><lb ed="R071" n="0906b14"/>覺。猶如下。引喩以明。衆生下。以法合顯。方喩覺性。
<lb ed="X" n="0345b03"/><lb ed="R071" n="0906b15"/>迷喩不覺。餘文可知。以有下。明待不覺以說眞覺。
<lb ed="X" n="0345b04"/><lb ed="R071" n="0906b16"/>然論文大意。明覺與不覺相依而立。無有自相。皆
<lb ed="X" n="0345b05"/><lb ed="R071" n="0906b17"/>不可得。故唐譯云。然彼不覺自無實相。不離本覺。
<lb ed="X" n="0345b06"/><lb ed="R071" n="0906b18"/>復待不覺以說眞覺。不覺旣無。眞覺亦遣。卽所謂
<lb ed="X" n="0345b07"/><lb ed="R071" n="0907a01"/>言妄顯諸眞。妄眞同二妄也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345b08"/><lb ed="R071" n="0907a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345b0801">復次依不覺故。生三種相。與彼不覺相應不離。云何
<lb ed="X" n="0345b09"/><lb ed="R071" n="0907a03"/>爲三。一者無明業相。以依不覺故心動。說名爲業。覺
<lb ed="X" n="0345b10"/><lb ed="R071" n="0907a04"/>則不動。動則有苦。果不離因故。二者能見相。以依動
<lb ed="X" n="0345b11"/><lb ed="R071" n="0907a05"/>故能見。不動則無見。三者境界相。以依能見故境界
<lb ed="X" n="0345b12"/><lb ed="R071" n="0907a06"/>妄現。離見則無境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345b13"/><lb ed="R071" n="0907a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345b1301">上明依覺起不覺。此明依不覺生三相也。言無明
<lb ed="X" n="0345b14"/><lb ed="R071" n="0907a08"/>業相者。謂依不覺眞如而心妄動。說名爲業。蓋指
<lb ed="X" n="0345b15"/><lb ed="R071" n="0907a09"/>動作名爲業也。言覺則不動者。反擧釋成。謂若覺
<lb ed="X" n="0345b16"/><lb ed="R071" n="0907a10"/>眞如。卽無動念。是知今動。只由不覺。言動則有苦
<lb ed="X" n="0345b17"/><lb ed="R071" n="0907a11"/>果不離因者。此指爲因名爲業也。謂二種生死之
<lb ed="X" n="0345b18"/><lb ed="R071" n="0907a12"/>苦。皆由動念而成。則業相爲苦果之因。故云果不
<lb ed="X" n="0345b19"/><lb ed="R071" n="0907a13"/>離因。二者下。謂能見由依動念而有。故不動則無。
<lb ed="X" n="0345b20"/><lb ed="R071" n="0907a14"/>境界卽依能見而有。故離見亦無。則知此三。說雖
<lb ed="X" n="0345b21"/><lb ed="R071" n="0907a15"/>先後。起卽相依。故與不覺相應不離。由不離故。無
<lb ed="X" n="0345b22"/><lb ed="R071" n="0907a16"/>明若滅。此三卽滅。故前云。若無明滅。相續則滅。言
<lb ed="X" n="0345b23"/><lb ed="R071" n="0907a17"/>相續者。蓋指此業等三相。相依而生。不相間斷。故
<lb ed="X" n="0345b24"/><lb ed="R071" n="0907a18"/>云相續也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0345c" n="0345c"/>
<lb ed="X" n="0345c01"/><lb ed="R071" n="0907b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345c0101">以有境界緣故。復生六種相。云何爲六。一者智相。依
<lb ed="X" n="0345c02"/><lb ed="R071" n="0907b02"/>於境界。心起分別。愛與不愛故。二者相續相。依於智
<lb ed="X" n="0345c03"/><lb ed="R071" n="0907b03"/>故。生其苦樂。覺心起念。相應不斷故。三者執取相。依
<lb ed="X" n="0345c04"/><lb ed="R071" n="0907b04"/>於相續。緣念境界。住持苦樂。心起著故。四者計名字
<lb ed="X" n="0345c05"/><lb ed="R071" n="0907b05"/>相。依於妄執。分別假名言相故。五者。起業相。依於名
<lb ed="X" n="0345c06"/><lb ed="R071" n="0907b06"/>字。尋名取著。造種種業故。六者業繫苦相。以依業受
<lb ed="X" n="0345c07"/><lb ed="R071" n="0907b07"/>報。不自在故。當知無明能生一切染法。以一切染法。
<lb ed="X" n="0345c08"/><lb ed="R071" n="0907b08"/>皆是不覺相故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345c09"/><lb ed="R071" n="0907b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345c0901">此徵釋緣生之相。而結末歸本也。初二句。躡前總
<lb ed="X" n="0345c10"/><lb ed="R071" n="0907b10"/>標。云何下。徵釋六相。當知下。結末歸本。言智相者。
<lb ed="X" n="0345c11"/><lb ed="R071" n="0907b11"/>謂於先所現境。不了虗妄。於無相中。妄生分別逆
<lb ed="X" n="0345c12"/><lb ed="R071" n="0907b12"/>順之相。故名智相。相續相者。謂於先所分別順愛
<lb ed="X" n="0345c13"/><lb ed="R071" n="0907b13"/>之境。心生喜樂。逆不愛境。心生憂苦。逆順苦樂。念
<lb ed="X" n="0345c14"/><lb ed="R071" n="0907b14"/>念相應。而不間斷。名相續相。執取相者。謂於先所
<lb ed="X" n="0345c15"/><lb ed="R071" n="0907b15"/>緣念逆順之境。住持苦樂之心。不了虗無。深生取
<lb ed="X" n="0345c16"/><lb ed="R071" n="0907b16"/>著。名執取相。計名字相者。謂依先所執取虗妄心
<lb ed="X" n="0345c17"/><lb ed="R071" n="0907b17"/>境。分別假名言相。云計名字相。上來四相。若配我
<lb ed="X" n="0345c18"/><lb ed="R071" n="0907b18"/>法二執。前二法執。後二我執。若配惑業苦三。四相
<lb ed="X" n="0345c19"/><lb ed="R071" n="0908a01"/>皆屬於惑。下二卽業苦二相也。起業相者。謂於先
<lb ed="X" n="0345c20"/><lb ed="R071" n="0908a02"/>所分別假名言相。尋名取著。發動身口。造種種業。
<lb ed="X" n="0345c21"/><lb ed="R071" n="0908a03"/>名起業相。業繫苦相者。謂依先所造善惡等業。受
<lb ed="X" n="0345c22"/><lb ed="R071" n="0908a04"/>苦樂等報。輪迴三界。長縛生死。不自在故。名業繫
<lb ed="X" n="0345c23"/><lb ed="R071" n="0908a05"/>苦相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0345c2301" n="0345c2301"/><anchor xml:id="beg0345c2301" n="0345c2301"/>已<anchor xml:id="end0345c2301"/>上九相。雖麤細不同。心境各別。皆因根本
<lb ed="X" n="0345c24"/><lb ed="R071" n="0908a06"/>無明。不了眞如而起。故云無明能生一切染法。以
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0346a" n="0346a"/>
<lb ed="X" n="0346a01"/><lb ed="R071" n="0908a07"/>一切下。轉釋無明生法所以。蓋以三細六麤。總攝
<lb ed="X" n="0346a02"/><lb ed="R071" n="0908a08"/>一切染法。染法雖多。皆是不覺差別之相。故知染
<lb ed="X" n="0346a03"/><lb ed="R071" n="0908a09"/>法皆由無明而生也。明生起義竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346a04"/><lb ed="R071" n="0908a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0346a0401">復次覺與不覺有二種相。云何爲二。一者同相。二者
<lb ed="X" n="0346a05"/><lb ed="R071" n="0908a11"/>異相。同相者。譬如種種瓦器。皆同微塵性相如是無
<lb ed="X" n="0346a06"/><lb ed="R071" n="0908a12"/>漏無明。種種業幻。皆同眞如性相。是故脩多羅中。依
<lb ed="X" n="0346a07"/><lb ed="R071" n="0908a13"/>於此義。說一切衆生。本來常住。入於涅槃。菩提之法。
<lb ed="X" n="0346a08"/><lb ed="R071" n="0908a14"/>非可修相。非可作相。畢竟無得。亦無色相可見。而有
<lb ed="X" n="0346a09"/><lb ed="R071" n="0908a15"/>見色相者。唯是隨染業幻所作。非是智色不空之性。
<lb ed="X" n="0346a10"/><lb ed="R071" n="0908a16"/>以智相無可見故。異相者。如種種瓦器。各各不同。如
<lb ed="X" n="0346a11"/><lb ed="R071" n="0908a17"/>是無漏無明。隨染幻差別。性染幻差別故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346a12"/><lb ed="R071" n="0908a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0346a1201">此引喩以明覺與不覺同異之相也。復次下。總標
<lb ed="X" n="0346a13"/><lb ed="R071" n="0908b01"/>二相。云何下。徵列二相。同相下。引喩釋成二相。言
<lb ed="X" n="0346a14"/><lb ed="R071" n="0908b02"/>同相者。譬如瓦器。雖精麤各別。然其本性與相。不
<lb ed="X" n="0346a15"/><lb ed="R071" n="0908b03"/>異微塵。以況本覺無漏。與無明有漏。種種相用。雖
<lb ed="X" n="0346a16"/><lb ed="R071" n="0908b04"/>染淨不同。然其性相。皆同眞如。故云同相也。以是
<lb ed="X" n="0346a17"/><lb ed="R071" n="0908b05"/>染淨相用。皆同眞如故。契經之中。依此同義。說衆
<lb ed="X" n="0346a18"/><lb ed="R071" n="0908b06"/>生本入涅槃。菩提非可修得。用相亦無可見。故淨
<lb ed="X" n="0346a19"/><lb ed="R071" n="0908b07"/>名經云。一切衆生。卽涅槃相。不復更滅。首楞嚴云。
<lb ed="X" n="0346a20"/><lb ed="R071" n="0908b08"/>勝淨明心。本周法界。不從人得。何藉劬勞肯綮修
<lb ed="X" n="0346a21"/><lb ed="R071" n="0908b09"/>證。圓覺經云。彼圓覺性非作得故。般若經云。無智
<lb ed="X" n="0346a22"/><lb ed="R071" n="0908b10"/>無得。又經云。佛果無有色聲功德。唯如如及如如
<lb ed="X" n="0346a23"/><lb ed="R071" n="0908b11"/>智獨存。旣無色聲功德。而有見色相者。唯隨衆生
<lb ed="X" n="0346a24"/><lb ed="R071" n="0908b12"/>染業幻力所作。非智性而有色相可見。以智相無
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0346b" n="0346b"/>
<lb ed="X" n="0346b01"/><lb ed="R071" n="0908b13"/>可見故。異相下。先以喩明異。次以法合顯。言瓦器
<lb ed="X" n="0346b02"/><lb ed="R071" n="0908b14"/>種種不同者。以況染淨相用。各各差別也。言隨染
<lb ed="X" n="0346b03"/><lb ed="R071" n="0908b15"/>幻差別者。謂無量淨功德相。皆隨翻染所成。故前
<lb ed="X" n="0346b04"/><lb ed="R071" n="0908b16"/>云。滅相續心相。生智淨相。下云。若心有動。具有過
<lb ed="X" n="0346b05"/><lb ed="R071" n="0908b17"/>恒沙等妄染之義。對此義故。心性無動。則有過恒
<lb ed="X" n="0346b06"/><lb ed="R071" n="0908b18"/>沙等諸淨功德相義示現。此就德相。以明隨染幻
<lb ed="X" n="0346b07"/><lb ed="R071" n="0909a01"/>差別。若就業用。雖智相無有可見。而隨衆生染業
<lb ed="X" n="0346b08"/><lb ed="R071" n="0909a02"/>幻力所見。自有報應之色相不同。故前云。隨衆生
<lb ed="X" n="0346b09"/><lb ed="R071" n="0909a03"/>根自。然相應。種種而現得利益也。言性染幻差別
<lb ed="X" n="0346b10"/><lb ed="R071" n="0909a04"/>者。謂三細六麤一切妄染。皆由無明迷平等理而
<lb ed="X" n="0346b11"/><lb ed="R071" n="0909a05"/>生。是故其性自是差別。故下文云。眞如本一。而有
<lb ed="X" n="0346b12"/><lb ed="R071" n="0909a06"/>無量無邊無明。從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0346b1201" n="0346b1201"/><anchor xml:id="beg0346b1201" n="0346b1201"/>已<anchor xml:id="end0346b1201"/>來自性差別。故云性染幻
<lb ed="X" n="0346b13"/><lb ed="R071" n="0909a07"/>差別也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346b14"/><lb ed="R071" n="0909a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0346b1401">復次生滅因緣者。所謂衆生依心。意。意識轉故。此義
<lb ed="X" n="0346b15"/><lb ed="R071" n="0909a09"/>云何。以依阿棃耶識。說有無明。不覺而起。能見。能現。
<lb ed="X" n="0346b16"/><lb ed="R071" n="0909a10"/>能取境界。起念相續。故說爲意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346b17"/><lb ed="R071" n="0909a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0346b1701">此明生滅因緣之義。以釋立義分中是心生滅因
<lb ed="X" n="0346b18"/><lb ed="R071" n="0909a12"/>緣也。初一句。總牒前章。所謂下。別明生起因緣。言
<lb ed="X" n="0346b19"/><lb ed="R071" n="0909a13"/>生起因緣者。謂本覺爲因。不覺爲緣。此二和合。生
<lb ed="X" n="0346b20"/><lb ed="R071" n="0909a14"/>起意及意識。以約衆生說生起故。故云衆生依心
<lb ed="X" n="0346b21"/><lb ed="R071" n="0909a15"/>意意識轉。轉者起也。此義下。徵起上義。謂此依心
<lb ed="X" n="0346b22"/><lb ed="R071" n="0909a16"/>有意意識轉義云何。以依下。釋成上義。問。前云依
<lb ed="X" n="0346b23"/><lb ed="R071" n="0909a17"/>覺有不覺。何此云依棃耶有無明耶。答。棃耶識體
<lb ed="X" n="0346b24"/><lb ed="R071" n="0909a18"/>卽如來藏。則此云依棃耶有無明。卽依如來藏有
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0346c" n="0346c"/>
<lb ed="X" n="0346c01"/><lb ed="R071" n="0909b01"/>無明。故不相違也。言不覺而起者。謂依不覺故而
<lb ed="X" n="0346c02"/><lb ed="R071" n="0909b02"/>心妄起。起卽是動。動卽業相。能見能現。卽轉現二
<lb ed="X" n="0346c03"/><lb ed="R071" n="0909b03"/>相。能取境界。起念相續。卽智相相續相。故說爲意。
<lb ed="X" n="0346c04"/><lb ed="R071" n="0909b04"/>總結上義。不言意識者。具在後文。是則依覺有不
<lb ed="X" n="0346c05"/><lb ed="R071" n="0909b05"/>覺。依不覺發起三細四麤。故云衆生依心意意識
<lb ed="X" n="0346c06"/><lb ed="R071" n="0909b06"/>轉也。然此依棃耶說有無明。而上唯云依心者。文
<lb ed="X" n="0346c07"/><lb ed="R071" n="0909b07"/>影略耳。蓋單眞不生。必眞妄和合。意方得生。故上
<lb ed="X" n="0346c08"/><lb ed="R071" n="0909b08"/>云依心。而此云依棃耶有無明也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346c09"/><lb ed="R071" n="0909b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0346c0901">此意復有五種名。云何爲五。一者名爲業識。謂無明
<lb ed="X" n="0346c10"/><lb ed="R071" n="0909b10"/>力不覺心動故。二者名爲轉識。依於動心能見相故。
<lb ed="X" n="0346c11"/><lb ed="R071" n="0909b11"/>三者名爲現識。所謂能現一切境界。猶如明鏡現於
<lb ed="X" n="0346c12"/><lb ed="R071" n="0909b12"/>色像。現識亦爾。隨其五塵。對至卽現。無有前後。以一
<lb ed="X" n="0346c13"/><lb ed="R071" n="0909b13"/>切時任運而起。常在前故。四者名爲智識。謂分別染
<lb ed="X" n="0346c14"/><lb ed="R071" n="0909b14"/>淨法故。五者名爲相續識。以念相應不斷故。住持過
<lb ed="X" n="0346c15"/><lb ed="R071" n="0909b15"/>去無量世等善惡之業。令不失故。復能成熟現在未
<lb ed="X" n="0346c16"/><lb ed="R071" n="0909b16"/>來苦樂等報。無差違故。能令現在<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c1601" n="0346c1601"/><anchor xml:id="beg0346c1601" n="0346c1601"/>已<anchor xml:id="end0346c1601"/>經之事。忽然而
<lb ed="X" n="0346c17"/><lb ed="R071" n="0909b17"/>念。未來之事。不覺妄慮。是故三界虗僞。唯心所作。離
<lb ed="X" n="0346c18"/><lb ed="R071" n="0909b18"/>心則無六塵境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346c19"/><lb ed="R071" n="0910a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0346c1901">此詳明五意。結歸一心也。初一句。總標五名。云何
<lb ed="X" n="0346c20"/><lb ed="R071" n="0910a02"/>下。徵釋五相。言業識者。謂由無始無明。不覺眞如。
<lb ed="X" n="0346c21"/><lb ed="R071" n="0910a03"/>而心妄動。名爲業識。依於動心。轉成能見。名爲轉
<lb ed="X" n="0346c22"/><lb ed="R071" n="0910a04"/>識。依於能見現一切境。猶依明鏡現於色像。名爲
<lb ed="X" n="0346c23"/><lb ed="R071" n="0910a05"/>現識。蓋以鏡不自現。對像而現。如心不自現。對境
<lb ed="X" n="0346c24"/><lb ed="R071" n="0910a06"/>卽現。故云隨其五塵。對至卽現。無有前後也。然由
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0347a" n="0347a"/>
<lb ed="X" n="0347a01"/><lb ed="R071" n="0910a07"/>心現境。實通一切。言五塵者。且擧麤顯。以合色像
<lb ed="X" n="0347a02"/><lb ed="R071" n="0910a08"/>耳。以一切下。釋成對至卽現所以。蓋此現識。於一
<lb ed="X" n="0347a03"/><lb ed="R071" n="0910a09"/>切時任運而起。不同六七二識。有時間斷。云常在
<lb ed="X" n="0347a04"/><lb ed="R071" n="0910a10"/>前。以其常在前故。對境卽現。<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a0401" n="0347a0401"/><anchor xml:id="beg0347a0401" n="0347a0401"/>已<anchor xml:id="end0347a0401"/>上三相。皆屬本識。
<lb ed="X" n="0347a05"/><lb ed="R071" n="0910a11"/>故名爲細。自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a0501" n="0347a0501"/><anchor xml:id="beg0347a0501" n="0347a0501"/>已<anchor xml:id="end0347a0501"/>下。屬於事識。故名爲麤。言智識
<lb ed="X" n="0347a06"/><lb ed="R071" n="0910a12"/>者。謂於染淨之法。任運分別。名爲智識。此卽俱生
<lb ed="X" n="0347a07"/><lb ed="R071" n="0910a13"/>法執。相續識者。謂分別之心。與染淨之法。念念相
<lb ed="X" n="0347a08"/><lb ed="R071" n="0910a14"/>應。無有間斷。名相續識。此約自體相續。卽分別法
<lb ed="X" n="0347a09"/><lb ed="R071" n="0910a15"/>執。住持下。約令他相續。謂過去無量世等善惡之
<lb ed="X" n="0347a10"/><lb ed="R071" n="0910a16"/>業。皆由此識起惑潤之。令住持不失。此則煩惱能
<lb ed="X" n="0347a11"/><lb ed="R071" n="0910a17"/>潤<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a1101" n="0347a1101"/><anchor xml:id="beg0347a1101" n="0347a1101"/>已<anchor xml:id="end0347a1101"/>熟之業不失。如水潤種。不令焦亡也。又現在
<lb ed="X" n="0347a12"/><lb ed="R071" n="0910a18"/>未來苦樂等報未成熟者。復由此識起惑潤之。令
<lb ed="X" n="0347a13"/><lb ed="R071" n="0910b01"/>其成熟。無有差違。此則煩惱能潤未熟之業令熟。
<lb ed="X" n="0347a14"/><lb ed="R071" n="0910b02"/>故能成熟苦樂等報無差違耳。然此事識。非唯能
<lb ed="X" n="0347a15"/><lb ed="R071" n="0910b03"/>令三世業果成熟無失。亦復能令<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a1501" n="0347a1501"/><anchor xml:id="beg0347a1501" n="0347a1501"/>已<anchor xml:id="end0347a1501"/>經未來三世
<lb ed="X" n="0347a16"/><lb ed="R071" n="0910b04"/>之事念慮不亡。故名相續識也。是故下。結歸一心。
<lb ed="X" n="0347a17"/><lb ed="R071" n="0910b05"/>以是動心。能成三世善惡業報故。故說三界虗僞。
<lb ed="X" n="0347a18"/><lb ed="R071" n="0910b06"/>唯心所作。言虗僞者。以三界之相。由動心所作。故
<lb ed="X" n="0347a19"/><lb ed="R071" n="0910b07"/>虗而不實。僞而不眞也。三界旣唯心作。若離動心。
<lb ed="X" n="0347a20"/><lb ed="R071" n="0910b08"/>則無六塵境界矣。然順結生起。但言三界。反結還
<lb ed="X" n="0347a21"/><lb ed="R071" n="0910b09"/>滅。唯云六塵。綺互言耳。實則生滅皆通一切也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347a22"/><lb ed="R071" n="0910b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0347a2201">此義云何。以一切法。皆從心起。妄念而生。一切分別。
<lb ed="X" n="0347a23"/><lb ed="R071" n="0910b11"/>卽分別自心。心不見心。無相可得。當知世間一切境
<lb ed="X" n="0347a24"/><lb ed="R071" n="0910b12"/>界。皆依衆生無明妄心而得住持。是故一切法。如鏡
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0347b" n="0347b"/>
<lb ed="X" n="0347b01"/><lb ed="R071" n="0910b13"/>中像。無體可得。唯心虗妄。以心生則種種法生。心滅
<lb ed="X" n="0347b02"/><lb ed="R071" n="0910b14"/>則種種法滅故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b03"/><lb ed="R071" n="0910b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0347b0301">此徵釋生滅之義。以明諸法由心生滅也。初一句。
<lb ed="X" n="0347b04"/><lb ed="R071" n="0910b16"/>徵前生滅之義。謂此依心作境離心無境之義云
<lb ed="X" n="0347b05"/><lb ed="R071" n="0910b17"/>何。以一下。釋成上義。謂諸法不能自生。皆從心念
<lb ed="X" n="0347b06"/><lb ed="R071" n="0910b18"/>而生。故云三界虗僞唯心所作。諸法旣從心生。則
<lb ed="X" n="0347b07"/><lb ed="R071" n="0911a01"/>一切分別。卽分別自心。故經云自心取自心也。旣
<lb ed="X" n="0347b08"/><lb ed="R071" n="0911a02"/>分別法。卽分別心。若不分別心。則無相可得。故云
<lb ed="X" n="0347b09"/><lb ed="R071" n="0911a03"/>離心則無六塵境界。由是而知世間一切境界。皆
<lb ed="X" n="0347b10"/><lb ed="R071" n="0911a04"/>依無明力而任持。託業識而安住。故云皆依衆生
<lb ed="X" n="0347b11"/><lb ed="R071" n="0911a05"/>無明妄心而得住持。以是法依妄心而住持故。則
<lb ed="X" n="0347b12"/><lb ed="R071" n="0911a06"/>法無自性。故喩云如鏡中像無體可得。旣無體可
<lb ed="X" n="0347b13"/><lb ed="R071" n="0911a07"/>得。則知諸法唯心妄有也。何以諸法唯心妄有耶。
<lb ed="X" n="0347b14"/><lb ed="R071" n="0911a08"/>以心生下。釋唯心妄有所以。結成生滅。蓋以心生
<lb ed="X" n="0347b15"/><lb ed="R071" n="0911a09"/>法生。心滅法滅。故知諸法唯心妄有。而無體可得
<lb ed="X" n="0347b16"/><lb ed="R071" n="0911a10"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b17"/><lb ed="R071" n="0911a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0347b1701">復次言意識者。卽此相續識。依諸凡夫。取著轉深。計
<lb ed="X" n="0347b18"/><lb ed="R071" n="0911a12"/>我我所。種種妄執。隨事攀緣。分別六塵。名爲意識。亦
<lb ed="X" n="0347b19"/><lb ed="R071" n="0911a13"/>名分離識。又復說名分別事識。此識依見愛煩惱增
<lb ed="X" n="0347b20"/><lb ed="R071" n="0911a14"/>長義故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b21"/><lb ed="R071" n="0911a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0347b2101">此卽前識以明意識也。所言意識者。謂卽前識。依
<lb ed="X" n="0347b22"/><lb ed="R071" n="0911a16"/>諸凡夫。取著計執。隨事攀緣。分別六塵。故名意識。
<lb ed="X" n="0347b23"/><lb ed="R071" n="0911a17"/>卽意之識耳。言取著轉深等者。謂前則不了法空。
<lb ed="X" n="0347b24"/><lb ed="R071" n="0911a18"/>妄生分別。此則非唯不了法空。而復於內計我。外
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0347c" n="0347c"/>
<lb ed="X" n="0347c01"/><lb ed="R071" n="0911b01"/>計我所。或卽蘊離蘊。種種妄執。是知前唯執法。此
<lb ed="X" n="0347c02"/><lb ed="R071" n="0911b02"/>復執我。故云取著轉深。而於六麤中。卽執取計名
<lb ed="X" n="0347c03"/><lb ed="R071" n="0911b03"/>字相也。言分離識者。謂前就一意。分別六塵。約能
<lb ed="X" n="0347c04"/><lb ed="R071" n="0911b04"/>分別。名爲意識。此依六根。別別取境。約所分別。故
<lb ed="X" n="0347c05"/><lb ed="R071" n="0911b05"/>名分離識也。又復說名分別事識者。謂前二多就
<lb ed="X" n="0347c06"/><lb ed="R071" n="0911b06"/>緣現境言。此能通緣三世。及內外種種事相。故名
<lb ed="X" n="0347c07"/><lb ed="R071" n="0911b07"/>分別事識。此識下。依惑結成事識。蓋以此識。依見
<lb ed="X" n="0347c08"/><lb ed="R071" n="0911b08"/>思惑熏習增長。故名事識。故下文云。所起見愛熏
<lb ed="X" n="0347c09"/><lb ed="R071" n="0911b09"/>習。以能成就分別事識義故。則知五意。皆依根本
<lb ed="X" n="0347c10"/><lb ed="R071" n="0911b10"/>無明熏習而生。故五意與意識各別言也。然此依
<lb ed="X" n="0347c11"/><lb ed="R071" n="0911b11"/>惑結成。意有二焉。一爲顯意識。非根本無明熏習
<lb ed="X" n="0347c12"/><lb ed="R071" n="0911b12"/>而生。二生起因緣旣明。爲欲發起還滅因緣。故依
<lb ed="X" n="0347c13"/><lb ed="R071" n="0911b13"/>惑結也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347c14"/><lb ed="R071" n="0911b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0347c1401">依無明熏習所起識者。非凡夫能知。亦非二乘智慧
<lb ed="X" n="0347c15"/><lb ed="R071" n="0911b15"/>所覺。謂依菩薩從初正信。發心觀察。若證法身。得少
<lb ed="X" n="0347c16"/><lb ed="R071" n="0911b16"/>分知。乃至菩薩究竟地。不能盡知。唯佛窮了。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347c17"/><lb ed="R071" n="0911b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0347c1701">此擧所覺。明能覺之不同。略顯還滅因緣也。言還
<lb ed="X" n="0347c18"/><lb ed="R071" n="0911b18"/>滅因緣者。謂本覺內熏爲因。師敎外熏爲緣。因緣
<lb ed="X" n="0347c19"/><lb ed="R071" n="0912a01"/>具足。始能發解造修。破惑入道。文不言者。前二相
<lb ed="X" n="0347c20"/><lb ed="R071" n="0912a02"/>四鏡中<anchor xml:id="nkr_note_add_0347c2001" n="0347c2001"/><anchor xml:id="beg0347c2001" n="0347c2001"/>已<anchor xml:id="end0347c2001"/>略明故。依無明下。擧所覺明凡小非分。
<lb ed="X" n="0347c21"/><lb ed="R071" n="0912a03"/>謂依見思惑熏起之識。凡小可以知覺。依無明惑
<lb ed="X" n="0347c22"/><lb ed="R071" n="0912a04"/>熏起之識。乃五意識。此是三賢十聖觀察而斷者。
<lb ed="X" n="0347c23"/><lb ed="R071" n="0912a05"/>故不能知覺也。謂依下。明信相應地發心觀察。謂
<lb ed="X" n="0347c24"/><lb ed="R071" n="0912a06"/>三賢菩薩。從初正信。知眞本有。達妄本空。由是發
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0348a" n="0348a"/>
<lb ed="X" n="0348a01"/><lb ed="R071" n="0912a07"/>心。修習唯識無塵之觀。觀察唯識。故云從初正信
<lb ed="X" n="0348a02"/><lb ed="R071" n="0912a08"/>發心觀察也。若證下。明地上分知。唯佛窮了。謂地
<lb ed="X" n="0348a03"/><lb ed="R071" n="0912a09"/>上菩薩。親證法身。破無明惑。斷相續識等。故得隨
<lb ed="X" n="0348a04"/><lb ed="R071" n="0912a10"/>分而知。乃至業識。則究竟地亦不能盡知。故唯佛
<lb ed="X" n="0348a05"/><lb ed="R071" n="0912a11"/>窮了。然此但云了知。而不言遠離者。以知幻卽離
<lb ed="X" n="0348a06"/><lb ed="R071" n="0912a12"/>故。文雖不言。義必具足也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348a07"/><lb ed="R071" n="0912a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0348a0701">何以故。是心從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0701" n="0348a0701"/><anchor xml:id="beg0348a0701" n="0348a0701"/>已<anchor xml:id="end0348a0701"/>來。自性淸淨。而有無明。爲無明
<lb ed="X" n="0348a08"/><lb ed="R071" n="0912a14"/>所染。有其染心。雖有染心。而常恒不變。是故此義唯
<lb ed="X" n="0348a09"/><lb ed="R071" n="0912a15"/>佛能知。所謂心性常無念故。名爲不變。以不達一法
<lb ed="X" n="0348a10"/><lb ed="R071" n="0912a16"/>界故。心不相應。忽然念起。名爲無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348a11"/><lb ed="R071" n="0912a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0348a1101">徵明難知所以。卽釋不變無明二義也。初一句。徵
<lb ed="X" n="0348a12"/><lb ed="R071" n="0912a18"/>起前義。謂何所以故此識唯佛能知耶。是心下。釋
<lb ed="X" n="0348a13"/><lb ed="R071" n="0912b01"/>難知義。謂心性本淨。由不覺此。卽有無明。旣爲無
<lb ed="X" n="0348a14"/><lb ed="R071" n="0912b02"/>明所染。有其染心。卽所謂不染而染。難可了知也。
<lb ed="X" n="0348a15"/><lb ed="R071" n="0912b03"/>雖有染心。而此淸淨眞心常恒不變。卽所謂染而
<lb ed="X" n="0348a16"/><lb ed="R071" n="0912b04"/>不染。亦難可了知也。是故下。結能知人。蓋以不染
<lb ed="X" n="0348a17"/><lb ed="R071" n="0912b05"/>而染。染而不染之義。甚深微細。難解難知。故地盡
<lb ed="X" n="0348a18"/><lb ed="R071" n="0912b06"/>不能盡知。唯佛能知也。所謂下。解釋不變無明二
<lb ed="X" n="0348a19"/><lb ed="R071" n="0912b07"/>義。言不變者。謂心性淸淨。恒無念故。名爲不變。言
<lb ed="X" n="0348a20"/><lb ed="R071" n="0912b08"/>無明者。謂若達法界。則與眞心相應。而心不妄動。
<lb ed="X" n="0348a21"/><lb ed="R071" n="0912b09"/>非無明矣。以不達一法界故。則與心不相應。不覺
<lb ed="X" n="0348a22"/><lb ed="R071" n="0912b10"/>念動。名無明也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348a23"/><lb ed="R071" n="0912b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0348a2301">染心者有六種。云何爲六。一者執相應染。依二乘解
<lb ed="X" n="0348a24"/><lb ed="R071" n="0912b12"/>脫。及信相應地遠離故。二者不斷相應染。依信相應
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0348b" n="0348b"/>
<lb ed="X" n="0348b01"/><lb ed="R071" n="0912b13"/>地修學方便漸漸能捨。得淨心地究竟離故。三者分
<lb ed="X" n="0348b02"/><lb ed="R071" n="0912b14"/>別智相應染。依具戒地漸離。乃至無相方便地究竟
<lb ed="X" n="0348b03"/><lb ed="R071" n="0912b15"/>離故。四者現色不相應染。依色自在地能離故。五者
<lb ed="X" n="0348b04"/><lb ed="R071" n="0912b16"/>能見心不相應染。依心自在地能離故。六者根本業
<lb ed="X" n="0348b05"/><lb ed="R071" n="0912b17"/>不相應染。依菩薩盡地。得入如來地能離故。不了一
<lb ed="X" n="0348b06"/><lb ed="R071" n="0912b18"/>法界義者。從信相應地觀察學斷。入淨心地隨分得
<lb ed="X" n="0348b07"/><lb ed="R071" n="0913a01"/>離。乃至如來地能究竟離故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348b08"/><lb ed="R071" n="0913a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0348b0801">此詳示依位離惑染相。廣明還滅因緣也。言執相
<lb ed="X" n="0348b09"/><lb ed="R071" n="0913a03"/>應染者。謂依妄境。執計橫生。心境相應。染汚淨性。
<lb ed="X" n="0348b10"/><lb ed="R071" n="0913a04"/>名執相應染。此卽前意識也。以此六染。卽前五意
<lb ed="X" n="0348b11"/><lb ed="R071" n="0913a05"/>及意識故。依二乘下。謂二乘解脫。三賢位人。大小
<lb ed="X" n="0348b12"/><lb ed="R071" n="0913a06"/>雖殊。同離意識。同斷見思。故能遠離執相應染。言
<lb ed="X" n="0348b13"/><lb ed="R071" n="0913a07"/>信相應者。謂十解<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b1301" n="0348b1301"/><anchor xml:id="beg0348b1301" n="0348b1301"/>已<anchor xml:id="end0348b1301"/>去。信根成熟。無有退失。名信
<lb ed="X" n="0348b14"/><lb ed="R071" n="0913a08"/>相應。言不斷相應者。謂由不了法空。妄生分別。心
<lb ed="X" n="0348b15"/><lb ed="R071" n="0913a09"/>法相應。緜然無間。名不斷相應。此卽五意中相續
<lb ed="X" n="0348b16"/><lb ed="R071" n="0913a10"/>識也。依信相應下。謂十解<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b1601" n="0348b1601"/><anchor xml:id="beg0348b1601" n="0348b1601"/>已<anchor xml:id="end0348b1601"/>去。修習唯識無塵等
<lb ed="X" n="0348b17"/><lb ed="R071" n="0913a11"/>方便。了法唯識。知無前境。故能漸捨法執分別。至
<lb ed="X" n="0348b18"/><lb ed="R071" n="0913a12"/>淨心地。離前境相。法執分別。永不現行。故得究竟
<lb ed="X" n="0348b19"/><lb ed="R071" n="0913a13"/>遠離不斷相應染也。言分別智相應者。謂於染淨
<lb ed="X" n="0348b20"/><lb ed="R071" n="0913a14"/>法中。麤分別執雖無。俱生細惑猶在。則於境界尙
<lb ed="X" n="0348b21"/><lb ed="R071" n="0913a15"/>有微細分別。名分別智相應。此卽五意中之智識
<lb ed="X" n="0348b22"/><lb ed="R071" n="0913a16"/>也。依具戒下。謂七地<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b2201" n="0348b2201"/><anchor xml:id="beg0348b2201" n="0348b2201"/>已<anchor xml:id="end0348b2201"/>還。法空觀有間。則有出入
<lb ed="X" n="0348b23"/><lb ed="R071" n="0913a17"/>觀異。故於境界而有微細分別。然地地分除。故云
<lb ed="X" n="0348b24"/><lb ed="R071" n="0913a18"/>漸離。蓋八地<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b2401" n="0348b2401"/><anchor xml:id="beg0348b2401" n="0348b2401"/>已<anchor xml:id="end0348b2401"/>去。無出觀緣境之異。則於七地盡
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0348c" n="0348c"/>
<lb ed="X" n="0348c01"/><lb ed="R071" n="0913b01"/>此惑矣。故云無相方便地究竟離也。言具戒者。以
<lb ed="X" n="0348c02"/><lb ed="R071" n="0913b02"/>離垢地。具三聚戒。故云具戒。無相方便者。謂八地
<lb ed="X" n="0348c03"/><lb ed="R071" n="0913b03"/>無相。無方便功用。七地無相觀。有加行方便。有功
<lb ed="X" n="0348c04"/><lb ed="R071" n="0913b04"/>用故。故云無相方便也。言現色不相應者。卽是現
<lb ed="X" n="0348c05"/><lb ed="R071" n="0913b05"/>識謂此現識。雖能現境。然未起分別。則心與境猶
<lb ed="X" n="0348c06"/><lb ed="R071" n="0913b06"/>未相應。名不相應。依色下。謂八地菩薩離現識<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c0601" n="0348c0601"/><anchor xml:id="beg0348c0601" n="0348c0601"/>已<anchor xml:id="end0348c0601"/>。
<lb ed="X" n="0348c07"/><lb ed="R071" n="0913b07"/>得三種世間隨心相作。無有障礙。名色自在。故經
<lb ed="X" n="0348c08"/><lb ed="R071" n="0913b08"/>云。能以佛身作衆生身。亦作國土身等。旣依色自
<lb ed="X" n="0348c09"/><lb ed="R071" n="0913b09"/>在地。能離現識。反顯色不自在者。則現識未亡也。
<lb ed="X" n="0348c10"/><lb ed="R071" n="0913b10"/>言能見心不相應者。卽是轉識。謂此能見未現境
<lb ed="X" n="0348c11"/><lb ed="R071" n="0913b11"/>故。有見無境。名不相應。依心下。謂九地菩薩離能
<lb ed="X" n="0348c12"/><lb ed="R071" n="0913b12"/>見<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c1201" n="0348c1201"/><anchor xml:id="beg0348c1201" n="0348c1201"/>已<anchor xml:id="end0348c1201"/>。善知衆生心煩惱等十種稠林。故云心自在
<lb ed="X" n="0348c13"/><lb ed="R071" n="0913b13"/>地。此於他心得大自在。又以自得四十種無礙智
<lb ed="X" n="0348c14"/><lb ed="R071" n="0913b14"/>故。善說法要。廣化衆生。云心自在。於於自心得大
<lb ed="X" n="0348c15"/><lb ed="R071" n="0913b15"/>自在。旣依心自在地。能離轉識。反顯心不自在者。
<lb ed="X" n="0348c16"/><lb ed="R071" n="0913b16"/>則轉識未亡也。言根本業不相應者。卽無明業識。
<lb ed="X" n="0348c17"/><lb ed="R071" n="0913b17"/>謂由不了眞如而心妄動。名根本業。未有見相。名
<lb ed="X" n="0348c18"/><lb ed="R071" n="0913b18"/>不相應。依菩薩下。謂盡地菩薩離業識時。卽入佛
<lb ed="X" n="0348c19"/><lb ed="R071" n="0914a01"/>地。故云盡地得入如來地能離。非得佛後始離。如
<lb ed="X" n="0348c20"/><lb ed="R071" n="0914a02"/>前云唯佛窮了。亦菩薩盡地知業識時。卽入佛地。
<lb ed="X" n="0348c21"/><lb ed="R071" n="0914a03"/>故云唯佛窮了。亦非得佛後方了。下云根本無明。
<lb ed="X" n="0348c22"/><lb ed="R071" n="0914a04"/>至如來地究竟離者。亦此意也。是知十地滿心。與
<lb ed="X" n="0348c23"/><lb ed="R071" n="0914a05"/>如來地。義說爲二。體無二矣。不了下。明依位離無
<lb ed="X" n="0348c24"/><lb ed="R071" n="0914a06"/>明相。謂根本無明。始從地前觀察學斷。登地分離。
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0349a" n="0349a"/>
<lb ed="X" n="0349a01"/><lb ed="R071" n="0914a07"/>至如來地究竟離也。然則六染無明。說雖前後。治
<lb ed="X" n="0349a02"/><lb ed="R071" n="0914a08"/>滅並在一時。蓋以六染皆以無明爲根本。卽無明
<lb ed="X" n="0349a03"/><lb ed="R071" n="0914a09"/>差別之相。是故離六染時。卽離無明。離無明時。卽
<lb ed="X" n="0349a04"/><lb ed="R071" n="0914a10"/>離六染。故無前後。但不覺與動作二義不同。故分
<lb ed="X" n="0349a05"/><lb ed="R071" n="0914a11"/>爲二。是以下文爲礙。障智之相亦不同也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349a06"/><lb ed="R071" n="0914a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0349a0601">言相應義者。謂心念法異。依染淨差別。而知相緣相
<lb ed="X" n="0349a07"/><lb ed="R071" n="0914a13"/>同故。不相應義者。謂卽心不覺。常無別異。不同知相
<lb ed="X" n="0349a08"/><lb ed="R071" n="0914a14"/>緣相故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349a09"/><lb ed="R071" n="0914a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0349a0901">此牒釋前相應不相應義也。言相應義者。謂能緣
<lb ed="X" n="0349a10"/><lb ed="R071" n="0914a16"/>之心。與所緣之法。心法各異。而依染淨差別法中。
<lb ed="X" n="0349a11"/><lb ed="R071" n="0914a17"/>能知所緣二相是同。斯則卽異而同。故云相應。所
<lb ed="X" n="0349a12"/><lb ed="R071" n="0914a18"/>言同者。謂心緣染法。卽作染解。心緣淨法。卽作淨
<lb ed="X" n="0349a13"/><lb ed="R071" n="0914b01"/>解。心法同故。名相應也。言不相應義者。謂眞心不
<lb ed="X" n="0349a14"/><lb ed="R071" n="0914b02"/>覺念動之時。雖能現境。尙未緣境分別。則有境無
<lb ed="X" n="0349a15"/><lb ed="R071" n="0914b03"/>心。故云常無別異。不同前知相緣相同故。名不相
<lb ed="X" n="0349a16"/><lb ed="R071" n="0914b04"/>應也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349a17"/><lb ed="R071" n="0914b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0349a1701">又染心義者。名爲煩惱礙。能障眞如根本智故。無明
<lb ed="X" n="0349a18"/><lb ed="R071" n="0914b06"/>義者。名爲智礙。能障世間自然業智故。此義云何。以
<lb ed="X" n="0349a19"/><lb ed="R071" n="0914b07"/>依染心。能見能現。妄取境界。違平等性故。以一切法
<lb ed="X" n="0349a20"/><lb ed="R071" n="0914b08"/>常靜。無有起相。無明不覺。妄與法違。故不能得隨順
<lb ed="X" n="0349a21"/><lb ed="R071" n="0914b09"/>世間一切境界種種知故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349a22"/><lb ed="R071" n="0914b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0349a2201">此示染心無明爲礙。障智之相不同也。又染心下。
<lb ed="X" n="0349a23"/><lb ed="R071" n="0914b11"/>示六染爲礙。障理智義。謂六種染心。是爲能障。眞
<lb ed="X" n="0349a24"/><lb ed="R071" n="0914b12"/>如本智。卽是所障。蓋以染心諠動。故礙本智。染相
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0349b" n="0349b"/>
<lb ed="X" n="0349b01"/><lb ed="R071" n="0914b13"/>差別。故障眞如。是則六染煩動惱亂湛性。故名六
<lb ed="X" n="0349b02"/><lb ed="R071" n="0914b14"/>染爲煩惱礙。能障眞如根本智也。無明下。示無明
<lb ed="X" n="0349b03"/><lb ed="R071" n="0914b15"/>爲礙。障量智義。謂根本無明。是爲能障。世間業智。
<lb ed="X" n="0349b04"/><lb ed="R071" n="0914b16"/>卽是所障。蓋以無明昏迷。能障量智。由障智故。不
<lb ed="X" n="0349b05"/><lb ed="R071" n="0914b17"/>能得隨順世間境界種種而知。故目無明名爲智
<lb ed="X" n="0349b06"/><lb ed="R071" n="0914b18"/>礙。能障世間自然業智也。言自然業智者。謂世間
<lb ed="X" n="0349b07"/><lb ed="R071" n="0915a01"/>境界任運而知。不待擬心。名自然業智。此義下。徵
<lb ed="X" n="0349b08"/><lb ed="R071" n="0915a02"/>釋前義。謂此二礙障智之義云何。以依下。釋煩惱
<lb ed="X" n="0349b09"/><lb ed="R071" n="0915a03"/>障理智義。言染心能見能現。卽三不相應染。妄取
<lb ed="X" n="0349b10"/><lb ed="R071" n="0915a04"/>境界。卽三相應染。謂此六染。能所差別。違於眞如。
<lb ed="X" n="0349b11"/><lb ed="R071" n="0915a05"/>妄取境界。礙於本智。是則染心妄取。違平等性。故
<lb ed="X" n="0349b12"/><lb ed="R071" n="0915a06"/>障理智也。以一切下。釋無明障量智義。言一切法
<lb ed="X" n="0349b13"/><lb ed="R071" n="0915a07"/>常靜無起等者。謂諸法恒靜。無有起滅。故經云諸
<lb ed="X" n="0349b14"/><lb ed="R071" n="0915a08"/>法本來常自寂滅。由無明故。不了如法寂靜。則妄
<lb ed="X" n="0349b15"/><lb ed="R071" n="0915a09"/>見起滅。故與法乖違。以違法故。不能隨順世間一
<lb ed="X" n="0349b16"/><lb ed="R071" n="0915a10"/>切境界種種而知。是故無明能障世間自然業智
<lb ed="X" n="0349b17"/><lb ed="R071" n="0915a11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349b18"/><lb ed="R071" n="0915a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0349b1801">復次分別生滅相者有二種。云何爲二。一者麤。與心
<lb ed="X" n="0349b19"/><lb ed="R071" n="0915a13"/>相應故。二者細。與心不相應故。又麤中之麤。凡夫境
<lb ed="X" n="0349b20"/><lb ed="R071" n="0915a14"/>界。麤中之細。及細中之麤。菩薩境界。細中之細。是佛
<lb ed="X" n="0349b21"/><lb ed="R071" n="0915a15"/>境界。此二種生滅。依於無明熏習而有。所謂依因依
<lb ed="X" n="0349b22"/><lb ed="R071" n="0915a16"/>緣。依因者。不覺義故。依緣者。妄作境界義故。若因滅
<lb ed="X" n="0349b23"/><lb ed="R071" n="0915a17"/>則緣滅。因滅故不相應心滅。緣滅故相應心滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349b24"/><lb ed="R071" n="0915a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0349b2401">此明生滅之相。以釋立義分中是心生滅相也。以
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0349c" n="0349c"/>
<lb ed="X" n="0349c01"/><lb ed="R071" n="0915b01"/>相不離生滅。故帶生滅言之。復次下。牒前標數。云
<lb ed="X" n="0349c02"/><lb ed="R071" n="0915b02"/>何下。徵釋二相。言與心相應故者。釋成麤相。謂三
<lb ed="X" n="0349c03"/><lb ed="R071" n="0915b03"/>相應染。以於外境分別執計。則有外境與心相應。
<lb ed="X" n="0349c04"/><lb ed="R071" n="0915b04"/>故名爲麤。言與心不相應故者。釋成細相。謂三不
<lb ed="X" n="0349c05"/><lb ed="R071" n="0915b05"/>相應染。雖依動心現境。猶未起心分別。則境界與
<lb ed="X" n="0349c06"/><lb ed="R071" n="0915b06"/>心不相應。故名爲細。此約麤細略明其相也。又麤
<lb ed="X" n="0349c07"/><lb ed="R071" n="0915b07"/>中下。復就所覺麤細。詳明其相。蓋三相應染。俱名
<lb ed="X" n="0349c08"/><lb ed="R071" n="0915b08"/>爲麤。而執相應染。復更爲麤。故云麤中之麤。三賢
<lb ed="X" n="0349c09"/><lb ed="R071" n="0915b09"/>位人。能覺此染。故云凡夫境界。麤中之細下。謂不
<lb ed="X" n="0349c10"/><lb ed="R071" n="0915b10"/>斷及智相應二染。是麤中之細。能見能現二不相
<lb ed="X" n="0349c11"/><lb ed="R071" n="0915b11"/>應染。是細中之麤。十地<anchor xml:id="nkr_note_add_0349c1101" n="0349c1101"/><anchor xml:id="beg0349c1101" n="0349c1101"/>已<anchor xml:id="end0349c1101"/>還。能覺此染。相云菩薩
<lb ed="X" n="0349c12"/><lb ed="R071" n="0915b12"/>境界。根本業不相應染。能所未分。行相極細。故云
<lb ed="X" n="0349c13"/><lb ed="R071" n="0915b13"/>細中之細。唯佛能了。故云是佛境界。此二種下。標
<lb ed="X" n="0349c14"/><lb ed="R071" n="0915b14"/>起麤細生滅之本。言二種生滅依無明熏習有者。
<lb ed="X" n="0349c15"/><lb ed="R071" n="0915b15"/>謂麤細之相。元依根本無明熏習而生。還依無明
<lb ed="X" n="0349c16"/><lb ed="R071" n="0915b16"/>而滅。若生若滅。不離無明。故云二種生滅依無明
<lb ed="X" n="0349c17"/><lb ed="R071" n="0915b17"/>有也。所謂下。釋成麤細生滅之義。言不覺義故者。
<lb ed="X" n="0349c18"/><lb ed="R071" n="0915b18"/>釋成因義。卽無明爲因生三細也。言妄作境界義
<lb ed="X" n="0349c19"/><lb ed="R071" n="0916a01"/>故者。釋成緣義。卽境界爲緣長六麤也。言若因滅
<lb ed="X" n="0349c20"/><lb ed="R071" n="0916a02"/>則緣滅者。謂境界之緣。元依無明因生。無明之因
<lb ed="X" n="0349c21"/><lb ed="R071" n="0916a03"/>若滅。則境界之緣亦隨滅矣。因滅故不想應心滅
<lb ed="X" n="0349c22"/><lb ed="R071" n="0916a04"/>者。謂三不相應心。親依無明因生。故無明滅時。此
<lb ed="X" n="0349c23"/><lb ed="R071" n="0916a05"/>三隨滅。緣滅故相應心滅者。謂三相應心。親依境
<lb ed="X" n="0349c24"/><lb ed="R071" n="0916a06"/>界緣生。故境界滅時。三亦隨滅。卽所謂從因緣而
<pb ed="X" xml:id="X45.0762.0350a" n="0350a"/>
<lb ed="X" n="0350a01"/><lb ed="R071" n="0916a07"/>生。亦從因緣而滅。故二種生滅。皆依無明有也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350a02"/><lb ed="R071" n="0916a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0350a0201">問曰。若心滅者。云何相續。若相續者。云何說究竟滅。
<lb ed="X" n="0350a03"/><lb ed="R071" n="0916a09"/>答曰。所言滅者。唯心相滅。非心體滅。如風依水而有
<lb ed="X" n="0350a04"/><lb ed="R071" n="0916a10"/>動相。若水滅者。則風相斷絕。無所依止。以水不滅。風
<lb ed="X" n="0350a05"/><lb ed="R071" n="0916a11"/>相相續。唯風滅故。動相隨滅。非是水滅。無明亦爾。依
<lb ed="X" n="0350a06"/><lb ed="R071" n="0916a12"/>心體而動。若心體滅者。則衆生斷絕。無所依止。以體
<lb ed="X" n="0350a07"/><lb ed="R071" n="0916a13"/>不滅。心得相續。唯癡滅故。心相隨滅。非心智滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350a08"/><lb ed="R071" n="0916a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0350a0801">設問答以明心相滅而心體不滅也。問曰。若相應
<lb ed="X" n="0350a09"/><lb ed="R071" n="0916a15"/>不相應心滅者。卽無有體。六染之心。云何相續。此
<lb ed="X" n="0350a10"/><lb ed="R071" n="0916a16"/>卽迷相爲體問。若六染之心相續不滅者。云何治
<lb ed="X" n="0350a11"/><lb ed="R071" n="0916a17"/>道說相應不相應心究竟滅。此卽疑相不滅問。答
<lb ed="X" n="0350a12"/><lb ed="R071" n="0916a18"/>曰。所言相應不相應心滅者。唯心相滅。故無明動
<lb ed="X" n="0350a13"/><lb ed="R071" n="0916b01"/>相究竟滅。此答次問。非心體滅。故六染之心相續
<lb ed="X" n="0350a14"/><lb ed="R071" n="0916b02"/>不滅。此答初問。卽所謂但除其病。而不除法。故得
<lb ed="X" n="0350a15"/><lb ed="R071" n="0916b03"/>五陰六入等。皆如來藏妙眞如性也。如風下。引喩
<lb ed="X" n="0350a16"/><lb ed="R071" n="0916b04"/>以明。風喩無明。水喩心體。動相喩六染。蓋謂風依
<lb ed="X" n="0350a17"/><lb ed="R071" n="0916b05"/>於水而有波相。若水體滅者。則風之波相斷絕。無
<lb ed="X" n="0350a18"/><lb ed="R071" n="0916b06"/>所依止。以水不滅。風之波相相續。唯風滅故。波相
<lb ed="X" n="0350a19"/><lb ed="R071" n="0916b07"/>隨滅。非水滅也。無明下。以法合顯。無明合風。心體
<lb ed="X" n="0350a20"/><lb ed="R071" n="0916b08"/>合水。衆生合風相。卽六染之心也。蓋謂無明依心
<lb ed="X" n="0350a21"/><lb ed="R071" n="0916b09"/>而有染相。若心體滅者。六染之心斷絕。無所依止。
<lb ed="X" n="0350a22"/><lb ed="R071" n="0916b10"/>以體不滅。六染之心相續。唯癡滅故。六染動相隨
<lb ed="X" n="0350a23"/><lb ed="R071" n="0916b11"/>滅。非心智滅也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350a24"/><lb ed="R071" n="0916b13"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大乘起信論纂註卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0336c1901" to="#end0336c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0336c2201" to="#end0336c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0337c0301" to="#end0337c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338a1701" to="#end0338a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338b1001" to="#end0338b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338b1101" to="#end0338b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338c0201" to="#end0338c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338c0301" to="#end0338c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338c2101" to="#end0338c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0339b1501" to="#end0339b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340a1501" to="#end0340a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340c0501" to="#end0340c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0341a0801" to="#end0341a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0341b0901" to="#end0341b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0341b1201" to="#end0341b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0342b1001" to="#end0342b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0342c2201" to="#end0342c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0343b1001" to="#end0343b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0344b1001" to="#end0344b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0345c2301" to="#end0345c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346b1201" to="#end0346b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346c1601" to="#end0346c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0347a0401" to="#end0347a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0347a0501" to="#end0347a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0347a1101" to="#end0347a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0347a1501" to="#end0347a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0347c2001" to="#end0347c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348a0701" to="#end0348a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348b1301" to="#end0348b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348b1601" to="#end0348b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348b2201" to="#end0348b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348b2401" to="#end0348b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348c0601" to="#end0348c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348c1201" to="#end0348c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0349c1101" to="#end0349c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0336c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0336c1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0336c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0336c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0337c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0337c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0339b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0339b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0340a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0340c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0341a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0341b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0341b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0342b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0342b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0342c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0342c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0343b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0343b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0344b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0344b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0345c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0345c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0346b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0346c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0347a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0347a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0347a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0347a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0347c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0349c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0349c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>