<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X51n0827">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 827 唯識三十論約意</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 827 唯識三十論約意</title>
			<author>明 明昱約意</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">51</idno>.<idno type="no">827</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-05-17 10:23:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">唯識三十論約意</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB15151">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15151</charName>
				<mapping cb:dec="998191" type="PUA">U+F3B2F</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>惛</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[惛-氏+(尤-尢+氏)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18760">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18760</charName>
				<mapping cb:dec="1001800" type="PUA">U+F4948</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2E533</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[敕/虫]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18765">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18765</charName>
				<mapping cb:dec="1001805" type="PUA">U+F494D</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[同-(一/口)+(人*人)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-11-23T08:36:42">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0762a" n="0762a"/>
<lb ed="X" n="0762a01"/>
<lb ed="X" n="0762a02"/><cb:docNumber>No. 827</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0762a03"/><lb ed="R083" n="0251a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>唯識三十論約意</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0762a04"/>
<lb ed="X" n="0762a05"/><lb ed="R083" n="0251a02"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">世親</name>菩薩　造</byline>
<lb ed="X" n="0762a06"/><lb ed="R083" n="0251a03"/><byline cb:type="other">唐三藏法師　<name role="" type="person">玄奘</name>　譯</byline>
<lb ed="X" n="0762a07"/><lb ed="R083" n="0251a04"/><byline cb:type="author">西蜀沙門　明昱　約意</byline>
<lb ed="X" n="0762a08"/><lb ed="R083" n="0251a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0762a0801">護法等菩薩。約此三十頌。造成唯識論。今略標所以。
<lb ed="X" n="0762a09"/><lb ed="R083" n="0251a06"/>謂此三十頌中。初二十四行頌。明唯識相。次一行頌。
<lb ed="X" n="0762a10"/><lb ed="R083" n="0251a07"/>明唯識性。後五行頌。明唯識行位。就二十四行頌中。
<lb ed="X" n="0762a11"/><lb ed="R083" n="0251a08"/>初一行半。略辯唯識相。次二十二行半。廣辯唯識相。
<lb ed="X" n="0762a12"/><lb ed="R083" n="0251a09"/>謂外問言。若唯有識。云何世間。及諸聖敎。說有我法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a13"/><lb ed="R083" n="0251a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0762a1301">護法等者。等於親勝。火辯。法慧。安慧。難陀。淨月。勝
<lb ed="X" n="0762a14"/><lb ed="R083" n="0251a11"/>友。陳那。智月。十大論師。解三十頌。造成唯識論。故
<lb ed="X" n="0762a15"/><lb ed="R083" n="0251a12"/>以此頌。大分三科。揭示綱目。使學者知其要耳。謂
<lb ed="X" n="0762a16"/><lb ed="R083" n="0251a13"/>外下。發問以興論意。謂若唯有識。一切法皆無。云
<lb ed="X" n="0762a17"/><lb ed="R083" n="0251a14"/>何世人。及聖敎中。共說有我。及有法耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a18"/><lb ed="R083" n="0251a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0762a1801">擧頌以答。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0762a19"/><lb ed="R083" n="0251a16"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0762a1901"><l>由假說我法</l><l>有種種相轉</l><l>彼依識所變</l>
<lb ed="X" n="0762a20"/><lb ed="R083" n="0251a17"/><l>此能變唯三</l><l>謂異熟思量</l><l>及了別境識</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a21"/><lb ed="R083" n="0251a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0762a2101">第一句。答上問意。以明假說我法。非實有體。彼以
<lb ed="X" n="0762a22"/><lb ed="R083" n="0251b01"/>我法實有爲問。菩薩答以由假說三字破之。唯識
<lb ed="X" n="0762a23"/><lb ed="R083" n="0251b02"/>論云。世間聖敎。說有我法。但由假立。非實有性。我
<lb ed="X" n="0762a24"/><lb ed="R083" n="0251b03"/>謂主宰。法謂軌持。主有自在力。宰有割斷力。義同
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0762b" n="0762b"/>
<lb ed="X" n="0762b01"/><lb ed="R083" n="0251b04"/>我故。總說主宰爲我。軌謂軌範。可生物解。持謂任
<lb ed="X" n="0762b02"/><lb ed="R083" n="0251b05"/>持。不捨自性。義同法故。總說軌持爲法。第二句。謂
<lb ed="X" n="0762b03"/><lb ed="R083" n="0251b06"/>我法雖是假說。亦有相貌轉變。故云有種種相轉。
<lb ed="X" n="0762b04"/><lb ed="R083" n="0251b07"/>唯識論云。彼二俱有種種相轉。我種種相。謂有情
<lb ed="X" n="0762b05"/><lb ed="R083" n="0251b08"/>命者等。預流一來等。法種種相。謂實德業等。蘊處
<lb ed="X" n="0762b06"/><lb ed="R083" n="0251b09"/>界等。轉謂隨緣施設有異。言我種種者。謂宰主之
<lb ed="X" n="0762b07"/><lb ed="R083" n="0251b10"/>義。凡聖皆具。凡有知者曰情命。通指六凡。初破惑
<lb ed="X" n="0762b08"/><lb ed="R083" n="0251b11"/>者。名預流。等該四聖。法種種者。謂軌持之義。內外
<lb ed="X" n="0762b09"/><lb ed="R083" n="0251b12"/>皆通。實德業者。是勝論計之六句。蘊處界者。是餘
<lb ed="X" n="0762b10"/><lb ed="R083" n="0251b13"/>乘執之三科。言隨緣施設者。施設卽假立義。隨主
<lb ed="X" n="0762b11"/><lb ed="R083" n="0251b14"/>宰緣。假立爲我。隨執持緣。假立爲法。第三句。謂彼
<lb ed="X" n="0762b12"/><lb ed="R083" n="0251b15"/>我法。皆依識所轉變。論中問云。如是諸相。若由假
<lb ed="X" n="0762b13"/><lb ed="R083" n="0251b16"/>說。依何得成。論復答云。彼相皆依識所轉變。而假
<lb ed="X" n="0762b14"/><lb ed="R083" n="0251b17"/>施設。論中問答。以明我法各有種種相。皆依識所
<lb ed="X" n="0762b15"/><lb ed="R083" n="0251b18"/>轉變。而假施設種種之名。意破彼執實有爲問也。
<lb ed="X" n="0762b16"/><lb ed="R083" n="0252a01"/>第四句。謂彼依識。所變我法。各有種種。此能變識。
<lb ed="X" n="0762b17"/><lb ed="R083" n="0252a02"/>略之爲三。論云。識所變相。雖無量種。而能變識。類
<lb ed="X" n="0762b18"/><lb ed="R083" n="0252a03"/>別唯三。謂能變識。雖總八識。及諸心所。格其品類。
<lb ed="X" n="0762b19"/><lb ed="R083" n="0252a04"/>唯列三種。名三能變。第五第六句。釋三種名。論云。
<lb ed="X" n="0762b20"/><lb ed="R083" n="0252a05"/>一謂異熟。卽第八識。多異熟性故。二謂思量。卽第
<lb ed="X" n="0762b21"/><lb ed="R083" n="0252a06"/>七識。恒審思量故。三謂了別。卽前六識。了境相麤
<lb ed="X" n="0762b22"/><lb ed="R083" n="0252a07"/>故。言異熟者。具三義故。一變異而熟。卽厭故悅新。
<lb ed="X" n="0762b23"/><lb ed="R083" n="0252a08"/>改轉身形故二異時而熟。前因後果。不同時故。三
<lb ed="X" n="0762b24"/><lb ed="R083" n="0252a09"/>異類而熟。彼類此類。相各異故。言恒審思量者。恒
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0762c" n="0762c"/>
<lb ed="X" n="0762c01"/><lb ed="R083" n="0252a10"/>謂無間。審謂執我。思量卽意。以意念念思量我故。
<lb ed="X" n="0762c02"/><lb ed="R083" n="0252a11"/>言了境者。謂前六識。緣五塵境。皆住外門。故曰相
<lb ed="X" n="0762c03"/><lb ed="R083" n="0252a12"/>麤。以前二類。各屬一識。今第三類。通攝六識。論中
<lb ed="X" n="0762c04"/><lb ed="R083" n="0252a13"/>云。類別唯三。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762c05"/><lb ed="R083" n="0252a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0762c0501">雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0762c0501" n="0762c0501"/><anchor xml:id="beg0762c0501" n="0762c0501"/>已<anchor xml:id="end0762c0501"/>略說能變三名。而未廣辯能變三相。且初能變。
<lb ed="X" n="0762c06"/><lb ed="R083" n="0252a15"/>其相云何。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762c07"/><lb ed="R083" n="0252a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0762c0701">謂能變識。名雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0762c0701" n="0762c0701"/><anchor xml:id="beg0762c0701" n="0762c0701"/>已<anchor xml:id="end0762c0701"/>列。義相未分。必得次第廣明。方
<lb ed="X" n="0762c08"/><lb ed="R083" n="0252a17"/>了三種義別。故有此問。且初下。問初能變相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762c09"/><lb ed="R083" n="0252a18"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX51p0762c0901"><l>初阿賴耶識</l><l>異熟一切種</l><l>不可知執受</l>
<lb ed="X" n="0762c10"/><lb ed="R083" n="0252b01"/><l>處了常與觸</l><l>作意受想思</l><l>相應唯捨受</l>
<lb ed="X" n="0762c11"/><lb ed="R083" n="0252b02"/><l><note place="inline">是無覆無記觸等亦如是</note></l><l>恒轉如暴流</l><l>阿羅漢位捨</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0762c12"/><lb ed="R083" n="0252b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0762c1201">答上問意。以明初能變識。名及行相。相應心所。三
<lb ed="X" n="0762c13"/><lb ed="R083" n="0252b04"/>受四性。<anchor xml:id="nkr_note_add_0762c1301" n="0762c1301"/><anchor xml:id="beg0762c1301" n="0762c1301"/>已<anchor xml:id="end0762c1301"/>轉未轉。相及義也。前二句。謂第八識。有
<lb ed="X" n="0762c14"/><lb ed="R083" n="0252b05"/>三種名。一名阿賴耶。此云藏。以具三藏爲自相故。
<lb ed="X" n="0762c15"/><lb ed="R083" n="0252b06"/>論云。初能變識。大小乘敎。名阿賴耶。此識具有能
<lb ed="X" n="0762c16"/><lb ed="R083" n="0252b07"/>藏。所藏。執藏義故。此與雜染互爲緣故。有情執爲
<lb ed="X" n="0762c17"/><lb ed="R083" n="0252b08"/>自內我故。此卽顯示初能變識。所有自相。攝持因
<lb ed="X" n="0762c18"/><lb ed="R083" n="0252b09"/>果爲自相故。論言。此與雜染互爲緣故者。釋能所
<lb ed="X" n="0762c19"/><lb ed="R083" n="0252b10"/>藏也。持種義邊名能藏。受熏義邊。名所藏。又言有
<lb ed="X" n="0762c20"/><lb ed="R083" n="0252b11"/>情執爲自內我故者。釋執藏義。以第七識。念念執
<lb ed="X" n="0762c21"/><lb ed="R083" n="0252b12"/>爲我故。二名異熟。以能招業成果相故。論云。此是
<lb ed="X" n="0762c22"/><lb ed="R083" n="0252b13"/>能引諸界趣生。善不善業。異熟果故。說名異熟。此
<lb ed="X" n="0762c23"/><lb ed="R083" n="0252b14"/>卽顯示初能變識。所有果相。三名一切種。受熏持
<lb ed="X" n="0762c24"/><lb ed="R083" n="0252b15"/>種爲因相故。論云。此能執持諸法種子。令不失故。
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0763a" n="0763a"/>
<lb ed="X" n="0763a01"/><lb ed="R083" n="0252b16"/>名一切種。此卽顯示初能變識。所有因相。頌言不
<lb ed="X" n="0763a02"/><lb ed="R083" n="0252b17"/>可知執受處了者。謂此識緣境。行相微隱。於執受
<lb ed="X" n="0763a03"/><lb ed="R083" n="0252b18"/>及處。俱難了知。論云。了謂了別。卽是行相。識以了
<lb ed="X" n="0763a04"/><lb ed="R083" n="0253a01"/>別爲行相故。處謂處所。卽器世間。是諸有情所依
<lb ed="X" n="0763a05"/><lb ed="R083" n="0253a02"/>處故。執受有二。謂諸種子。及有根身。諸種子者。謂
<lb ed="X" n="0763a06"/><lb ed="R083" n="0253a03"/>諸相名分別習氣。有根身者。謂諸色根。及根依處。
<lb ed="X" n="0763a07"/><lb ed="R083" n="0253a04"/>此二皆是識所執受。攝爲自體。同安危故。設有問
<lb ed="X" n="0763a08"/><lb ed="R083" n="0253a05"/>曰。唯識論云。又五識種。無執受攝。此說種子根身。
<lb ed="X" n="0763a09"/><lb ed="R083" n="0253a06"/>俱有執受。二義何通。答曰。種子根身具執受者。有
<lb ed="X" n="0763a10"/><lb ed="R083" n="0253a07"/>差別故。緣於執有攝持二義。攝爲自體。持令不失。
<lb ed="X" n="0763a11"/><lb ed="R083" n="0253a08"/>第八於種子。唯取持義。不取攝義。以非現行。非自
<lb ed="X" n="0763a12"/><lb ed="R083" n="0253a09"/>體故。受有領覺二義。領以爲境。令生覺受。第八於
<lb ed="X" n="0763a13"/><lb ed="R083" n="0253a10"/>種子。唯取領義。不取覺義。以非現行。無能覺故。是
<lb ed="X" n="0763a14"/><lb ed="R083" n="0253a11"/>故彼論。據無攝覺二義。名無執受。此中據有持領
<lb ed="X" n="0763a15"/><lb ed="R083" n="0253a12"/>二義。名有執受。原不相違。又第八識。望於根身。四
<lb ed="X" n="0763a16"/><lb ed="R083" n="0253a13"/>義皆具。望於種子。止具持領二義。望於器界。唯有
<lb ed="X" n="0763a17"/><lb ed="R083" n="0253a14"/>領以爲境一義。無餘三義。不可知者。謂此行相。極
<lb ed="X" n="0763a18"/><lb ed="R083" n="0253a15"/>微細故。難可了知。或此所緣內執受境。亦微細故。
<lb ed="X" n="0763a19"/><lb ed="R083" n="0253a16"/>外器世間。量難測故。名不可知。言相名分別習氣
<lb ed="X" n="0763a20"/><lb ed="R083" n="0253a17"/>者。相卽所緣相分。名卽能緣見分。能所分別。熏成
<lb ed="X" n="0763a21"/><lb ed="R083" n="0253a18"/>業種。故習氣名。卽種子義。言諸色根。及根依處者。
<lb ed="X" n="0763a22"/><lb ed="R083" n="0253b01"/>根是勝義根。卽能見聞者是。依處是浮塵根。卽眼
<lb ed="X" n="0763a23"/><lb ed="R083" n="0253b02"/>耳等形是。以第八識所緣之境。唯種子根身器界
<lb ed="X" n="0763a24"/><lb ed="R083" n="0253b03"/>三法。微細難測。名不可知。頌言常與觸作意受想
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0763b" n="0763b"/>
<lb ed="X" n="0763b01"/><lb ed="R083" n="0253b04"/>思相應者。於六位心所中。唯此徧行位。故論云。阿
<lb ed="X" n="0763b02"/><lb ed="R083" n="0253b05"/>賴耶識。無始時來。乃至未轉。於一切位。恒與此五
<lb ed="X" n="0763b03"/><lb ed="R083" n="0253b06"/>心所相應。以是徧行心所攝故。謂此藏識。從無始
<lb ed="X" n="0763b04"/><lb ed="R083" n="0253b07"/>來。至第八地名未轉依。前七地中。及三賢六道。名
<lb ed="X" n="0763b05"/><lb ed="R083" n="0253b08"/>一切位。於諸位中。恒與此五心所相應。以五心所。
<lb ed="X" n="0763b06"/><lb ed="R083" n="0253b09"/>是徧行義。故與藏識。徧一切位。論云。觸謂三和分
<lb ed="X" n="0763b07"/><lb ed="R083" n="0253b10"/>別變異。令心心所觸境爲性。受想思等所依爲業。
<lb ed="X" n="0763b08"/><lb ed="R083" n="0253b11"/>謂觸心所。依根境識三法和合變異而生。復令心
<lb ed="X" n="0763b09"/><lb ed="R083" n="0253b12"/>心所法觸境。是觸體性。受想思等。依觸所生。是觸
<lb ed="X" n="0763b10"/><lb ed="R083" n="0253b13"/>業用。論云。作意。謂能警心爲性。於所緣境。引心爲
<lb ed="X" n="0763b11"/><lb ed="R083" n="0253b14"/>業。謂心未起警心令起。是作意體。心旣起<anchor xml:id="nkr_note_add_0763b1101" n="0763b1101"/><anchor xml:id="beg0763b1101" n="0763b1101"/>已<anchor xml:id="end0763b1101"/>。引令
<lb ed="X" n="0763b12"/><lb ed="R083" n="0253b15"/>趣境。是彼業用。論云。受謂領納順違俱非境相爲
<lb ed="X" n="0763b13"/><lb ed="R083" n="0253b16"/>性。起愛爲業。謂領順境。名樂受。領違境時。名苦受。
<lb ed="X" n="0763b14"/><lb ed="R083" n="0253b17"/>領俱非境。名捨受。是受體性。受爲欲依。欲卽是愛。
<lb ed="X" n="0763b15"/><lb ed="R083" n="0253b18"/>故說起愛。爲受業用。論云。想謂於境取像爲性。施
<lb ed="X" n="0763b16"/><lb ed="R083" n="0254a01"/>設種種名言爲業。謂由想力。於境取像。是想體性。
<lb ed="X" n="0763b17"/><lb ed="R083" n="0254a02"/>安立名言。是想業用。論云。思謂令心造作爲性。於
<lb ed="X" n="0763b18"/><lb ed="R083" n="0254a03"/>善品等役心爲業。謂造作是思惟籌度。爲思體性。
<lb ed="X" n="0763b19"/><lb ed="R083" n="0254a04"/>役心心所。爲思業用。論云。此觸等五。與異熟識。行
<lb ed="X" n="0763b20"/><lb ed="R083" n="0254a05"/>相雖異。而時依同。所緣事等。故名相應。言行相異
<lb ed="X" n="0763b21"/><lb ed="R083" n="0254a06"/>者。識以了境爲行相。觸以令心觸境爲行相。作意
<lb ed="X" n="0763b22"/><lb ed="R083" n="0254a07"/>警心爲行相。受以領境爲行相。想以取像爲行相。
<lb ed="X" n="0763b23"/><lb ed="R083" n="0254a08"/>思以造作爲行相。是故有異。而時依同。所緣事等
<lb ed="X" n="0763b24"/><lb ed="R083" n="0254a09"/>者。謂由事等。處等。時等。所依等。故名相應。頌言相
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0763c" n="0763c"/>
<lb ed="X" n="0763c01"/><lb ed="R083" n="0254a10"/>應唯捨受者。無苦樂故。頌以相應二字。上下借用。
<lb ed="X" n="0763c02"/><lb ed="R083" n="0254a11"/>論云。此識行相。極不明了。不能分別違順境相。微
<lb ed="X" n="0763c03"/><lb ed="R083" n="0254a12"/>細一類相續而轉。是故唯與捨受相應。謂捨受具
<lb ed="X" n="0763c04"/><lb ed="R083" n="0254a13"/>五相。與第八識行相皆同。故宜相應。一不明了。無
<lb ed="X" n="0763c05"/><lb ed="R083" n="0254a14"/>慧念故。二不分別。緣中境故。三者微細。相不顯故。
<lb ed="X" n="0763c06"/><lb ed="R083" n="0254a15"/>四者一類。無易脫故。五相續轉。無間斷故。頌言是
<lb ed="X" n="0763c07"/><lb ed="R083" n="0254a16"/>無覆無記者。於四性中。唯一性故。論云。此識唯是
<lb ed="X" n="0763c08"/><lb ed="R083" n="0254a17"/>無覆無記異熟性攝。覆是染法。障聖道故。又能蔽
<lb ed="X" n="0763c09"/><lb ed="R083" n="0254a18"/>心。令不淨故。此非染法。故名無覆。無記。謂善惡有
<lb ed="X" n="0763c10"/><lb ed="R083" n="0254b01"/>愛非愛果。及殊勝自體可記別故。此非善惡。故名
<lb ed="X" n="0763c11"/><lb ed="R083" n="0254b02"/>無記。謂此第八持無漏種。故不障道。眞如所依。又
<lb ed="X" n="0763c12"/><lb ed="R083" n="0254b03"/>不蔽心。說名無覆。愛是善果。非愛是惡果。二俱強
<lb ed="X" n="0763c13"/><lb ed="R083" n="0254b04"/>盛可記別故。此識無彼。說名無記。頌言觸等亦如
<lb ed="X" n="0763c14"/><lb ed="R083" n="0254b05"/>是者。心王心所。俱同性故。論云。謂如阿賴耶。唯是
<lb ed="X" n="0763c15"/><lb ed="R083" n="0254b06"/>無覆無記性攝。觸作意受想思亦爾。諸相應法。必
<lb ed="X" n="0763c16"/><lb ed="R083" n="0254b07"/>同性故。頌言恒轉如暴流者。體非斷常。喩暴流故。
<lb ed="X" n="0763c17"/><lb ed="R083" n="0254b08"/>論云。恒言遮斷。轉表非常。猶如暴流。因果法爾。頌
<lb ed="X" n="0763c18"/><lb ed="R083" n="0254b09"/>言阿羅漢位捨者。唯捨初名故。異熟及種。最後捨
<lb ed="X" n="0763c19"/><lb ed="R083" n="0254b10"/>故。論云。謂諸聖者。斷煩惱障。究竟盡時。名阿羅漢。
<lb ed="X" n="0763c20"/><lb ed="R083" n="0254b11"/>爾時此識。煩惱麤重。永遠離故。說之爲捨。言諸聖
<lb ed="X" n="0763c21"/><lb ed="R083" n="0254b12"/>者。初入預流。煩惱未盡。不名羅漢。至都盡位。方得
<lb ed="X" n="0763c22"/><lb ed="R083" n="0254b13"/>此名。阿羅漢者。此云無生。煩惱不生。名阿羅漢。麤
<lb ed="X" n="0763c23"/><lb ed="R083" n="0254b14"/>重。卽種子。此識含藏雜染種子。究竟盡故。說之爲
<lb ed="X" n="0763c24"/><lb ed="R083" n="0254b15"/>捨。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0764a" n="0764a"/>
<lb ed="X" n="0764a01"/><lb ed="R083" n="0254b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0764a0101">如是<anchor xml:id="nkr_note_add_0764a0101" n="0764a0101"/><anchor xml:id="beg0764a0101" n="0764a0101"/>已<anchor xml:id="end0764a0101"/>說初能變相。第二能變其相云何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0764a02"/><lb ed="R083" n="0254b17"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0764a0201"><l>次第二能變</l><l>是識名末那</l><l>依彼轉緣彼</l>
<lb ed="X" n="0764a03"/><lb ed="R083" n="0254b18"/><l>思量爲性相</l><l>四煩惱常俱</l><l>謂我癡我見</l>
<lb ed="X" n="0764a04"/><lb ed="R083" n="0255a01"/><l>幷我慢我愛</l><l>及餘觸等俱</l><l>有覆無記攝</l>
<lb ed="X" n="0764a05"/><lb ed="R083" n="0255a02"/><l>隨所生所繫</l><l>阿羅漢滅定</l><l>出世道無有</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0764a06"/><lb ed="R083" n="0255a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0764a0601">問答以明第七依緣體用。相應心所。性及界地。捨
<lb ed="X" n="0764a07"/><lb ed="R083" n="0255a04"/>位義相也。前二句頌釋第七識之名。末那。此云意。
<lb ed="X" n="0764a08"/><lb ed="R083" n="0255a05"/>以恒審思量。故名爲意。論曰。次初異熟能變識後。
<lb ed="X" n="0764a09"/><lb ed="R083" n="0255a06"/>應辯思量能變識相。是識聖敎別名末那。恒審思
<lb ed="X" n="0764a10"/><lb ed="R083" n="0255a07"/>量勝餘識故。謂初能變識後。理應進辯第二能變
<lb ed="X" n="0764a11"/><lb ed="R083" n="0255a08"/>識相。謂第七識聖敎別名末那者。以有恒審思量
<lb ed="X" n="0764a12"/><lb ed="R083" n="0255a09"/>業用。勝餘七種識故。第八恒而非審。第六審而非
<lb ed="X" n="0764a13"/><lb ed="R083" n="0255a10"/>恒。前五非恒非審。以有間斷無分別故。唯此第七
<lb ed="X" n="0764a14"/><lb ed="R083" n="0255a11"/>亦恒亦審。故勝餘識。頌言依彼轉者。頌所依根。以
<lb ed="X" n="0764a15"/><lb ed="R083" n="0255a12"/>第七識。依第八識。方得生故。論曰。依彼轉者。顯此
<lb ed="X" n="0764a16"/><lb ed="R083" n="0255a13"/>所依。彼謂卽前初能變識。聖說此識依藏識故。頌
<lb ed="X" n="0764a17"/><lb ed="R083" n="0255a14"/>言緣彼者。釋所緣境。以第七識。恒緣第八。執爲我
<lb ed="X" n="0764a18"/><lb ed="R083" n="0255a15"/>故。論曰。彼謂卽前此所依識。聖說此識緣藏識故
<lb ed="X" n="0764a19"/><lb ed="R083" n="0255a16"/>頌言思量爲性相者。謂第七自性。及了境行相。皆
<lb ed="X" n="0764a20"/><lb ed="R083" n="0255a17"/>思量爲自性故。卽復用彼爲行相故。由斯兼釋所
<lb ed="X" n="0764a21"/><lb ed="R083" n="0255a18"/>立別名。能審思量名末那故。以一思量。釋性。釋相。
<lb ed="X" n="0764a22"/><lb ed="R083" n="0255b01"/>兼釋末那。性相。末那。俱思量故。謂彼自證分。名自
<lb ed="X" n="0764a23"/><lb ed="R083" n="0255b02"/>性思量。卽彼見分。名行相思量。末那名意。亦是思
<lb ed="X" n="0764a24"/><lb ed="R083" n="0255b03"/>量。頌言四煩惱常俱者。謂與根本四種煩惱常俱。
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0764b" n="0764b"/>
<lb ed="X" n="0764b01"/><lb ed="R083" n="0255b04"/>論曰。此中俱言。顯相應義。謂從無始。至未轉依。此
<lb ed="X" n="0764b02"/><lb ed="R083" n="0255b05"/>意任運恒緣藏識。與四根本煩惱相應。頌言謂我
<lb ed="X" n="0764b03"/><lb ed="R083" n="0255b06"/>癡我見。幷我慢我愛者。釋四煩惱名。論曰。我癡者。
<lb ed="X" n="0764b04"/><lb ed="R083" n="0255b07"/>謂無明。愚於我相。迷無我理。故名我癡。癡卽無明。
<lb ed="X" n="0764b05"/><lb ed="R083" n="0255b08"/>以不明了第八識體。本無我故。而恒執我。謂之我
<lb ed="X" n="0764b06"/><lb ed="R083" n="0255b09"/>癡。論曰。我見者。謂我執。於非我法。妄執爲我。故名
<lb ed="X" n="0764b07"/><lb ed="R083" n="0255b10"/>我見。見卽是執。執者。封着義。妄取義。由於非我。妄
<lb ed="X" n="0764b08"/><lb ed="R083" n="0255b11"/>取爲我。謂之我見。論曰。我慢者。謂倨傲。恃所執我。
<lb ed="X" n="0764b09"/><lb ed="R083" n="0255b12"/>令心高擧。故名我慢。慢卽倨傲。憍倨自傲。是爲慢
<lb ed="X" n="0764b10"/><lb ed="R083" n="0255b13"/>義。以恃我故。心自高擧。謂之我慢。論曰。我愛者。謂
<lb ed="X" n="0764b11"/><lb ed="R083" n="0255b14"/>我貪。於所執我。深生耽着。故名我愛。愛卽是貪。以
<lb ed="X" n="0764b12"/><lb ed="R083" n="0255b15"/>貪着我。恒不捨故。謂之我愛。頌言及餘觸等俱者。
<lb ed="X" n="0764b13"/><lb ed="R083" n="0255b16"/>釋與餘十四心所相應。餘謂八大隨煩惱。及別境
<lb ed="X" n="0764b14"/><lb ed="R083" n="0255b17"/>中慧。此九心所。體性業用。第三能變中方釋。觸等
<lb ed="X" n="0764b15"/><lb ed="R083" n="0255b18"/>者。等餘作意受想思。此五心所。體性業用。初能變
<lb ed="X" n="0764b16"/><lb ed="R083" n="0256a01"/>中<anchor xml:id="nkr_note_add_0764b1601" n="0764b1601"/><anchor xml:id="beg0764b1601" n="0764b1601"/>已<anchor xml:id="end0764b1601"/>釋。論曰。然此意俱心所十八。謂前九法。八隨
<lb ed="X" n="0764b17"/><lb ed="R083" n="0256a02"/>煩惱。幷別境慧。無餘心所。互相違故。頌言有覆無
<lb ed="X" n="0764b18"/><lb ed="R083" n="0256a03"/>記攝者。謂四性中。唯是有覆無記性故。論曰。此意
<lb ed="X" n="0764b19"/><lb ed="R083" n="0256a04"/>相應四煩惱等。是染法故。障礙聖道。隱蔽自心。說
<lb ed="X" n="0764b20"/><lb ed="R083" n="0256a05"/>名爲覆。非善不善。故名無記。謂四煩惱。等於隨惑。
<lb ed="X" n="0764b21"/><lb ed="R083" n="0256a06"/>俱盖覆故。非善不善者。謂非是善。非是不善。說爲
<lb ed="X" n="0764b22"/><lb ed="R083" n="0256a07"/>無記。頌言隨所生所繫者。釋第七識所居界地。謂
<lb ed="X" n="0764b23"/><lb ed="R083" n="0256a08"/>隨第八所生何界。卽於彼界所繫。繫者。不離義。以
<lb ed="X" n="0764b24"/><lb ed="R083" n="0256a09"/>念念執彼第八爲我故。論曰。若起彼地異熟藏識
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0764c" n="0764c"/>
<lb ed="X" n="0764c01"/><lb ed="R083" n="0256a10"/>現在前者。名生彼地。染汚末那。緣彼執我。卽繫屬
<lb ed="X" n="0764c02"/><lb ed="R083" n="0256a11"/>彼。名彼所繫。頌言阿羅漢滅定。出世道無有者。謂
<lb ed="X" n="0764c03"/><lb ed="R083" n="0256a12"/>此三位。無末那識。阿羅漢位。不執我故。滅定位中。
<lb ed="X" n="0764c04"/><lb ed="R083" n="0256a13"/>伏現行故。出世道中。初轉智故。由此三位。皆無末
<lb ed="X" n="0764c05"/><lb ed="R083" n="0256a14"/>那。論曰。阿羅漢者。總顯三乘無學果位。此位染意。
<lb ed="X" n="0764c06"/><lb ed="R083" n="0256a15"/>種及現行。俱永斷滅。故說無有。學位滅定。出世道
<lb ed="X" n="0764c07"/><lb ed="R083" n="0256a16"/>中。俱暫伏滅。故說無有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764c08"/><lb ed="R083" n="0256a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0764c0801">如是<anchor xml:id="nkr_note_add_0764c0801" n="0764c0801"/><anchor xml:id="beg0764c0801" n="0764c0801"/>已<anchor xml:id="end0764c0801"/>說第二能變。第三能變其相云何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0764c09"/><lb ed="R083" n="0256a18"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0764c0901"><l>次第三能變</l><l>差別有六種</l><l>了境爲性相</l>
<lb ed="X" n="0764c10"/><lb ed="R083" n="0256b01"/><l>善不善俱非</l><l>此心所徧行</l><l>別境善煩惱</l>
<lb ed="X" n="0764c11"/><lb ed="R083" n="0256b02"/><l>隨煩惱不定</l><l>皆三受相應</l><l>初徧行觸等</l>
<lb ed="X" n="0764c12"/><lb ed="R083" n="0256b03"/><l>次別境謂欲</l><l>勝解念定慧</l><l>所緣事不同</l>
<lb ed="X" n="0764c13"/><lb ed="R083" n="0256b04"/><l>善謂信慚愧</l><l>無貪等三根</l><l>勤安不放逸</l>
<lb ed="X" n="0764c14"/><lb ed="R083" n="0256b05"/><l>行捨及不害</l><l>煩惱謂貪瞋</l><l>癡慢疑惡見</l>
<lb ed="X" n="0764c15"/><lb ed="R083" n="0256b06"/><l>隨煩惱謂忿</l><l>恨覆惱嫉慳</l><l>誑<anchor xml:id="nkr_note_add_0764c1501" n="0764c1501"/><anchor xml:id="beg0764c1501" n="0764c1501"/>諂<anchor xml:id="end0764c1501"/>與害憍</l>
<lb ed="X" n="0764c16"/><lb ed="R083" n="0256b07"/><l>無慚及無愧</l><l>掉擧與<g ref="#CB15151">惛</g>沉</l><l>不信幷懈怠</l>
<lb ed="X" n="0764c17"/><lb ed="R083" n="0256b08"/><l>放逸及失念</l><l>散亂不正知</l><l>不定謂悔眠</l>
<lb ed="X" n="0764c18"/><lb ed="R083" n="0256b09"/><l>尋伺二各二</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0764c19"/><lb ed="R083" n="0256b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0764c1901">問答以明第三能變。了境行相。相應心所。及性受
<lb ed="X" n="0764c20"/><lb ed="R083" n="0256b11"/>等義。前二句。謂第六識。必同前五緣麤顯境。而有
<lb ed="X" n="0764c21"/><lb ed="R083" n="0256b12"/>觸受及愛取生。能成後有。故合六種。爲一能變。論
<lb ed="X" n="0764c22"/><lb ed="R083" n="0256b13"/>曰。次中思量能變識後。應辯了境能變識相。此識
<lb ed="X" n="0764c23"/><lb ed="R083" n="0256b14"/>差別。總有六種。隨六根境。種類異故。言了境爲性
<lb ed="X" n="0764c24"/><lb ed="R083" n="0256b15"/>相者。以前六識。自性了境。卽能了境。是彼行相。論
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0765a" n="0765a"/>
<lb ed="X" n="0765a01"/><lb ed="R083" n="0256b16"/>曰。雙顯六識自性行相。識以了境爲自性故。卽復
<lb ed="X" n="0765a02"/><lb ed="R083" n="0256b17"/>用彼爲行相故。由斯兼釋所立別名。能了別境名
<lb ed="X" n="0765a03"/><lb ed="R083" n="0256b18"/>爲識故。言自性行相者。卽自證分。名自性了境。各
<lb ed="X" n="0765a04"/><lb ed="R083" n="0257a01"/>有見分。名行相了境。兼釋別名者。以心意識。各別
<lb ed="X" n="0765a05"/><lb ed="R083" n="0257a02"/>有名。第八集起名心。第七思量名意。前六了境名
<lb ed="X" n="0765a06"/><lb ed="R083" n="0257a03"/>識。故以了境。兼釋識名。頌言善不善俱非者。謂此
<lb ed="X" n="0765a07"/><lb ed="R083" n="0257a04"/>六識。三性皆具故。論曰。此六轉識。與信等十一相
<lb ed="X" n="0765a08"/><lb ed="R083" n="0257a05"/>應。是善性攝。與無慚等十法相應。不善性攝。俱不
<lb ed="X" n="0765a09"/><lb ed="R083" n="0257a06"/>相應。無記性攝。頌言此心所徧行。別境善煩惱。隨
<lb ed="X" n="0765a10"/><lb ed="R083" n="0257a07"/>煩惱不定者。謂前六識。六位心所皆具。論曰。此六
<lb ed="X" n="0765a11"/><lb ed="R083" n="0257a08"/>轉識。總與六位心所相應。雖諸心所名義無異。而
<lb ed="X" n="0765a12"/><lb ed="R083" n="0257a09"/>有六位種類差別。謂徧行有五。別境亦五。善有十
<lb ed="X" n="0765a13"/><lb ed="R083" n="0257a10"/>一。煩惱有六。隨煩惱有二十。不定有四。如是六位。
<lb ed="X" n="0765a14"/><lb ed="R083" n="0257a11"/>合五十一。一切心中。定可得故。緣別別境。而得生
<lb ed="X" n="0765a15"/><lb ed="R083" n="0257a12"/>故。唯善心中。可得生故。性是根本。煩惱攝故。唯是
<lb ed="X" n="0765a16"/><lb ed="R083" n="0257a13"/>煩惱等流性故。於善染等。皆不定故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0765a1601" n="0765a1601"/><anchor xml:id="beg0765a1601" n="0765a1601"/>已<anchor xml:id="end0765a1601"/>上六句。釋
<lb ed="X" n="0765a17"/><lb ed="R083" n="0257a14"/>六位名義。如次應知。頌論俱言與六位心所相應
<lb ed="X" n="0765a18"/><lb ed="R083" n="0257a15"/>者。言總意別。此中以能變論之。故將八識分三。是
<lb ed="X" n="0765a19"/><lb ed="R083" n="0257a16"/>爲言總。若以轉智言之。卽將八識分四。故分前五
<lb ed="X" n="0765a20"/><lb ed="R083" n="0257a17"/>第六爲二心品。是爲意別。此言總與六位相應者。
<lb ed="X" n="0765a21"/><lb ed="R083" n="0257a18"/>依意識言。若依前五。止具三十四心所。餘十七心
<lb ed="X" n="0765a22"/><lb ed="R083" n="0257b01"/>所。不相應故。頌言皆三受相應者。謂前六識。三受
<lb ed="X" n="0765a23"/><lb ed="R083" n="0257b02"/>皆具。論曰。此六轉識。易脫不定。故皆容與三受相
<lb ed="X" n="0765a24"/><lb ed="R083" n="0257b03"/>應。言易脫者。是間斷轉變義。言不定者。於苦樂捨。
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0765b" n="0765b"/>
<lb ed="X" n="0765b01"/><lb ed="R083" n="0257b04"/>不專一故。頌言初徧行觸等者。釋徧行位。有五心
<lb ed="X" n="0765b02"/><lb ed="R083" n="0257b05"/>所。謂觸作意受想思。此五心所。體性業用。初能變
<lb ed="X" n="0765b03"/><lb ed="R083" n="0257b06"/>中<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b0301" n="0765b0301"/><anchor xml:id="beg0765b0301" n="0765b0301"/>已<anchor xml:id="end0765b0301"/>釋。頌言次別境謂欲。勝解念定慧。所緣事不
<lb ed="X" n="0765b04"/><lb ed="R083" n="0257b07"/>同者。釋別境位有五心所。論曰。云何爲欲。於所樂
<lb ed="X" n="0765b05"/><lb ed="R083" n="0257b08"/>境。希望爲性。勤依爲業。云何勝解。於決定境。印持
<lb ed="X" n="0765b06"/><lb ed="R083" n="0257b09"/>爲性。不可引轉爲業。云何爲念。於曾習境。令心明
<lb ed="X" n="0765b07"/><lb ed="R083" n="0257b10"/>記不忘爲性。定依爲業。云何爲定。於所觀境。令心
<lb ed="X" n="0765b08"/><lb ed="R083" n="0257b11"/>專注不散爲性。智依爲業。云何爲慧。於所觀境。簡
<lb ed="X" n="0765b09"/><lb ed="R083" n="0257b12"/>擇爲性。斷疑爲業。頌言善謂信慚愧等四句。釋善
<lb ed="X" n="0765b10"/><lb ed="R083" n="0257b13"/>位有十一心所。論曰。唯善心俱。名善心所。云何爲
<lb ed="X" n="0765b11"/><lb ed="R083" n="0257b14"/>信。於實德能。深忍樂欲。心淨爲性。對治不信。樂善
<lb ed="X" n="0765b12"/><lb ed="R083" n="0257b15"/>爲業。言實德能者。實是諸法實事理。德是三寶眞
<lb ed="X" n="0765b13"/><lb ed="R083" n="0257b16"/>淨德。能是世出世間善。於上三種。如次深忍。深樂。
<lb ed="X" n="0765b14"/><lb ed="R083" n="0257b17"/>深欲。是名爲信。論曰。云何爲慚。依自法力。崇重賢
<lb ed="X" n="0765b15"/><lb ed="R083" n="0257b18"/>善爲性。對治無慚。止息惡行爲業。云何爲愧。依世
<lb ed="X" n="0765b16"/><lb ed="R083" n="0258a01"/>間力。輕拒暴惡爲性。對治無愧。止息惡行爲業。無
<lb ed="X" n="0765b17"/><lb ed="R083" n="0258a02"/>貪等者。等無瞋癡。此三名根。生善勝故。三不善根。
<lb ed="X" n="0765b18"/><lb ed="R083" n="0258a03"/>近對治故。云何無貪。於有有具。無着爲性。對治貪
<lb ed="X" n="0765b19"/><lb ed="R083" n="0258a04"/>着。作善爲業。言有有具者。有卽三有爲果。有具爲
<lb ed="X" n="0765b20"/><lb ed="R083" n="0258a05"/>因。於三界中。若因若果。俱不貪故。論曰。云何無瞋。
<lb ed="X" n="0765b21"/><lb ed="R083" n="0258a06"/>於苦苦具。無恚爲性。對治瞋恚。作善爲業。苦苦具
<lb ed="X" n="0765b22"/><lb ed="R083" n="0258a07"/>者。苦者是果。苦具是因。於苦因果。俱無瞋故。論曰。
<lb ed="X" n="0765b23"/><lb ed="R083" n="0258a08"/>云何無癡。於諸理事明解爲性。對治愚癡。作善爲
<lb ed="X" n="0765b24"/><lb ed="R083" n="0258a09"/>業。癡卽無明。迷暗事理。謂之無明。今云無癡。是無
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0765c" n="0765c"/>
<lb ed="X" n="0765c01"/><lb ed="R083" n="0258a10"/>無明。卽能明解。爲此體性。論曰。勤謂精進。於善惡
<lb ed="X" n="0765c02"/><lb ed="R083" n="0258a11"/>品修斷事中。勇悍爲性。對治懈怠。滿善爲業。勇表
<lb ed="X" n="0765c03"/><lb ed="R083" n="0258a12"/>勝進。簡諸染法。悍表精純。簡淨無記。卽顯精進。唯
<lb ed="X" n="0765c04"/><lb ed="R083" n="0258a13"/>善性攝。論曰。安謂輕安。遠離麤重。調暢身心。堪任
<lb ed="X" n="0765c05"/><lb ed="R083" n="0258a14"/>爲性。對治<g ref="#CB15151">惛</g>沉。轉依爲業。不放逸者。精進三根。於
<lb ed="X" n="0765c06"/><lb ed="R083" n="0258a15"/>所修斷。防修爲性。對治放逸。成滿一切世出世間
<lb ed="X" n="0765c07"/><lb ed="R083" n="0258a16"/>善事爲業。謂精進一法。及三善根。於所斷惡。防令
<lb ed="X" n="0765c08"/><lb ed="R083" n="0258a17"/>不起。於所修善。修令增長。名不放逸。非別有體。論
<lb ed="X" n="0765c09"/><lb ed="R083" n="0258a18"/>曰。云何行捨。精進三根。令心平等。正直。無功用住。
<lb ed="X" n="0765c10"/><lb ed="R083" n="0258b01"/>爲性。對治掉擧。靜住爲業。云何不害。於諸有情。不
<lb ed="X" n="0765c11"/><lb ed="R083" n="0258b02"/>爲損惱。無瞋爲性。能對治害。悲愍爲業。論曰。此十
<lb ed="X" n="0765c12"/><lb ed="R083" n="0258b03"/>一法。三是假有。謂不放逸捨。及不害。義如前說。餘
<lb ed="X" n="0765c13"/><lb ed="R083" n="0258b04"/>八實有。相用別故。謂不放逸。行捨。二法。俱以精進
<lb ed="X" n="0765c14"/><lb ed="R083" n="0258b05"/>三根爲體。不害一法。以無瞋爲體。故說爲假。頌言。
<lb ed="X" n="0765c15"/><lb ed="R083" n="0258b06"/>煩惱謂貪瞋。癡慢疑惡見者。釋根本煩惱六心所
<lb ed="X" n="0765c16"/><lb ed="R083" n="0258b07"/>名。論曰。此貪等六。性是根本煩惱攝故。得煩惱名。
<lb ed="X" n="0765c17"/><lb ed="R083" n="0258b08"/>云何爲貪。於有有具。染著爲性。能障無貪。生苦爲
<lb ed="X" n="0765c18"/><lb ed="R083" n="0258b09"/>業。云何爲瞋。於苦苦具。憎恚爲性。能障無瞋。不安
<lb ed="X" n="0765c19"/><lb ed="R083" n="0258b10"/>隱性。惡行所依爲業。云何爲癡。於諸理事。迷暗爲
<lb ed="X" n="0765c20"/><lb ed="R083" n="0258b11"/>性。能障無癡。一切雜染所依爲業。云何爲慢。恃<anchor xml:id="nkr_note_add_0765c2001" n="0765c2001"/><anchor xml:id="beg0765c2001" n="0765c2001"/>己<anchor xml:id="end0765c2001"/>
<lb ed="X" n="0765c21"/><lb ed="R083" n="0258b12"/>於他高擧爲性。能障不慢。生苦爲業。云何爲疑。於
<lb ed="X" n="0765c22"/><lb ed="R083" n="0258b13"/>諸諦理。猶豫爲性。能障不疑善品爲業。云何惡見。
<lb ed="X" n="0765c23"/><lb ed="R083" n="0258b14"/>於諸諦理。顚倒推求。染慧爲性。能障善見。招苦爲
<lb ed="X" n="0765c24"/><lb ed="R083" n="0258b15"/>業。謂惡見者。多受苦故。頌言。隨煩惱謂忿等八句。
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0766a" n="0766a"/>
<lb ed="X" n="0766a01"/><lb ed="R083" n="0258b16"/>釋隨煩惱有二十種。分小中大三。論曰。唯是煩惱
<lb ed="X" n="0766a02"/><lb ed="R083" n="0258b17"/>分位差別。等流性故。名隨煩惱。此二十種。類別有
<lb ed="X" n="0766a03"/><lb ed="R083" n="0258b18"/>三。謂忿等十。各別起故。名小隨煩惱。無慚等二。遍
<lb ed="X" n="0766a04"/><lb ed="R083" n="0259a01"/>不善故。名中隨煩惱。掉擧等八。遍染心故。名大隨
<lb ed="X" n="0766a05"/><lb ed="R083" n="0259a02"/>煩惱。云何爲忿。依對現前不饒益境。憤發爲性。能
<lb ed="X" n="0766a06"/><lb ed="R083" n="0259a03"/>障不忿。執仗爲業。云何爲恨。由忿爲先。懷惡不捨。
<lb ed="X" n="0766a07"/><lb ed="R083" n="0259a04"/>結怨爲性。能障不恨。熱惱爲業。云何爲覆。於自作
<lb ed="X" n="0766a08"/><lb ed="R083" n="0259a05"/>罪。恐失利譽。隱藏爲性。能障不覆。悔惱爲業。云何
<lb ed="X" n="0766a09"/><lb ed="R083" n="0259a06"/>爲惱。忿恨爲先。追觸暴熱。狠戾爲性。能障不惱。蛆
<lb ed="X" n="0766a10"/><lb ed="R083" n="0259a07"/><g ref="#CB18760">𮔳</g>爲業。云何爲嫉。殉自名利。不耐他榮。妬忌爲性。
<lb ed="X" n="0766a11"/><lb ed="R083" n="0259a08"/>能障不嫉。憂慼爲業。云何爲慳。耽著財法。不能惠
<lb ed="X" n="0766a12"/><lb ed="R083" n="0259a09"/>捨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0766a1201" n="0766a1201"/><anchor xml:id="beg0766a1201" n="0766a1201"/>祕<anchor xml:id="end0766a1201"/>悋爲性。能障不慳。鄙畜爲業。云何爲誑。爲獲
<lb ed="X" n="0766a13"/><lb ed="R083" n="0259a10"/>利譽。矯現有德。詭詐爲性。能障不誑。邪命爲業。云
<lb ed="X" n="0766a14"/><lb ed="R083" n="0259a11"/>何爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0766a1401" n="0766a1401"/><anchor xml:id="beg0766a1401" n="0766a1401"/>諂<anchor xml:id="end0766a1401"/>。爲<g ref="#CB18765">󴥍</g>他故。矯設異儀。<anchor xml:id="nkr_note_add_0766a1402" n="0766a1402"/><anchor xml:id="beg0766a1402" n="0766a1402"/>諂<anchor xml:id="end0766a1402"/>曲爲性。能障不<anchor xml:id="nkr_note_add_0766a1403" n="0766a1403"/><anchor xml:id="beg0766a1403" n="0766a1403"/>諂<anchor xml:id="end0766a1403"/>
<lb ed="X" n="0766a15"/><lb ed="R083" n="0259a12"/>敎誨爲業。云何爲害。於諸有情。心無悲愍。損惱爲
<lb ed="X" n="0766a16"/><lb ed="R083" n="0259a13"/>性。能障不害。逼惱爲業。云何爲憍。於自盛事。深生
<lb ed="X" n="0766a17"/><lb ed="R083" n="0259a14"/>染著。醉傲爲性。能障不憍。染依爲業。<anchor xml:id="nkr_note_add_0766a1701" n="0766a1701"/><anchor xml:id="beg0766a1701" n="0766a1701"/>已<anchor xml:id="end0766a1701"/>上釋小隨
<lb ed="X" n="0766a18"/><lb ed="R083" n="0259a15"/>竟。論曰。云何無慚。不顧自法。輕拒賢善爲性。能障
<lb ed="X" n="0766a19"/><lb ed="R083" n="0259a16"/>礙慚。生長惡行爲業。云何無愧。不顧世間。崇重暴
<lb ed="X" n="0766a20"/><lb ed="R083" n="0259a17"/>惡爲性。能障礙愧。生長惡行爲業。<anchor xml:id="nkr_note_add_0766a2001" n="0766a2001"/><anchor xml:id="beg0766a2001" n="0766a2001"/>已<anchor xml:id="end0766a2001"/>上釋中隨竟。
<lb ed="X" n="0766a21"/><lb ed="R083" n="0259a18"/>論曰。云何掉擧。令心於境。不寂靜爲性。能障行捨
<lb ed="X" n="0766a22"/><lb ed="R083" n="0259b01"/>奢麼他爲業。云何<g ref="#CB15151">惛</g>沉。令心於境。無堪任爲性。能
<lb ed="X" n="0766a23"/><lb ed="R083" n="0259b02"/>障輕安毗鉢舍那爲業。云何不信。於實德能。不忍
<lb ed="X" n="0766a24"/><lb ed="R083" n="0259b03"/>樂欲。心穢爲性。能障淨信惰依爲業。云何懈怠。於
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0766b" n="0766b"/>
<lb ed="X" n="0766b01"/><lb ed="R083" n="0259b04"/>善惡品。修斷事中。懶惰爲性。能障精進。增染爲業。
<lb ed="X" n="0766b02"/><lb ed="R083" n="0259b05"/>云何放逸。於染淨品。不能防修。縱蕩爲性。障不放
<lb ed="X" n="0766b03"/><lb ed="R083" n="0259b06"/>逸。增惡損善所依爲業。云何失念。於諸所緣。不能
<lb ed="X" n="0766b04"/><lb ed="R083" n="0259b07"/>明記爲性。能障正念。散亂所依爲業。云何散亂。於
<lb ed="X" n="0766b05"/><lb ed="R083" n="0259b08"/>諸所緣。令心流蕩爲性。能障正定。惡慧所依爲業。
<lb ed="X" n="0766b06"/><lb ed="R083" n="0259b09"/>云何不正知。於所觀境。謬解爲性。能障正知。毀犯
<lb ed="X" n="0766b07"/><lb ed="R083" n="0259b10"/>爲業。如是二十隨煩惱中。小十大三。定是假有。餘
<lb ed="X" n="0766b08"/><lb ed="R083" n="0259b11"/>皆是實。言大三者。放逸。失念。不正知也。頌言不定
<lb ed="X" n="0766b09"/><lb ed="R083" n="0259b12"/>謂悔眠。尋伺二各二者。釋不定位中四種心所。論
<lb ed="X" n="0766b10"/><lb ed="R083" n="0259b13"/>曰。悔眠尋伺。於善染等。皆不定故。非如觸等。定徧
<lb ed="X" n="0766b11"/><lb ed="R083" n="0259b14"/>心故。非如欲等。定徧地故。立不定名。悔謂惡作。惡
<lb ed="X" n="0766b12"/><lb ed="R083" n="0259b15"/>所作業。追悔爲性。障止爲業。眠謂睡眠。令身不自
<lb ed="X" n="0766b13"/><lb ed="R083" n="0259b16"/>在。昧略爲性。障觀爲業。尋謂尋求。令心怱遽於意
<lb ed="X" n="0766b14"/><lb ed="R083" n="0259b17"/>言境。麤轉爲性。伺謂伺察。令心怱遽於意言境。細
<lb ed="X" n="0766b15"/><lb ed="R083" n="0259b18"/>轉爲性。此二俱以安不安身心分位所依爲業。言
<lb ed="X" n="0766b16"/><lb ed="R083" n="0260a01"/>怱遽者。速疾義。意言境者。意所取境。多依名言故。
<lb ed="X" n="0766b17"/><lb ed="R083" n="0260a02"/>麤轉者。散行外境。於法淺推。細轉者。略行外境。於
<lb ed="X" n="0766b18"/><lb ed="R083" n="0260a03"/>法深推。故身心安。是細轉義。身心不安。是麤轉義。
<lb ed="X" n="0766b19"/><lb ed="R083" n="0260a04"/>論曰。言二各二者。顯二種二。一謂悔眠。二謂尋伺。
<lb ed="X" n="0766b20"/><lb ed="R083" n="0260a05"/>此二二種。種類各別。故一二言。顯二二種。言此二
<lb ed="X" n="0766b21"/><lb ed="R083" n="0260a06"/>二種者。謂此前二。各有二種。以悔與眠。及尋與伺。
<lb ed="X" n="0766b22"/><lb ed="R083" n="0260a07"/>種類各別。又復結云。故一二言。顯二二種。謂一是
<lb ed="X" n="0766b23"/><lb ed="R083" n="0260a08"/>悔眠。二是尋伺。顯此二種。各二種故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b2301" n="0766b2301"/><anchor xml:id="beg0766b2301" n="0766b2301"/>已<anchor xml:id="end0766b2301"/>上釋名。復
<lb ed="X" n="0766b24"/><lb ed="R083" n="0260a09"/>有釋義。論曰。此各有二。謂染不染。非如善染。各爲
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0766c" n="0766c"/>
<lb ed="X" n="0766c01"/><lb ed="R083" n="0260a10"/>一故。爲顯不定義。說二各二言。故置此言。深爲有
<lb ed="X" n="0766c02"/><lb ed="R083" n="0260a11"/>用。以二各二。釋名釋義。及簡唯善唯染。名深有用。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766c03"/><lb ed="R083" n="0260a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0766c0301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0766c0301" n="0766c0301"/><anchor xml:id="beg0766c0301" n="0766c0301"/>已<anchor xml:id="end0766c0301"/>說六識心所相應。云何應知現起分位。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0766c04"/><lb ed="R083" n="0260a13"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0766c0401"><l>依止根本識</l><l>五識隨緣現</l><l>或俱或不俱</l>
<lb ed="X" n="0766c05"/><lb ed="R083" n="0260a14"/><l>如濤波依水</l><l>意識常現起</l><l>除生無想天</l>
<lb ed="X" n="0766c06"/><lb ed="R083" n="0260a15"/><l>及無心二定</l><l>睡眠與悶絕</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0766c07"/><lb ed="R083" n="0260a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0766c0701">問答以明前六轉識現起分位。此八句頌。有三門
<lb ed="X" n="0766c08"/><lb ed="R083" n="0260a17"/>別。初句。六識共依門。以六轉識。共依第八根本識
<lb ed="X" n="0766c09"/><lb ed="R083" n="0260a18"/>故。次三句。五識俱轉門。以前五識。種類同故。後四
<lb ed="X" n="0766c10"/><lb ed="R083" n="0260b01"/>句。意識有無門。唯除五處。常現起故。論曰。根本識
<lb ed="X" n="0766c11"/><lb ed="R083" n="0260b02"/>者。阿陀那識。染淨諸法。生根本故。依止者。謂前六
<lb ed="X" n="0766c12"/><lb ed="R083" n="0260b03"/>轉識。以根本識爲共親依。阿陀那。此云執持。言共
<lb ed="X" n="0766c13"/><lb ed="R083" n="0260b04"/>親依者。共卽六識。親卽種子。依卽根本。謂六轉識。
<lb ed="X" n="0766c14"/><lb ed="R083" n="0260b05"/>種子現行。俱依本識。五識隨緣現者。謂前五識。隨
<lb ed="X" n="0766c15"/><lb ed="R083" n="0260b06"/>彼作意根境等緣引生。或俱或不俱者。謂外諸緣。
<lb ed="X" n="0766c16"/><lb ed="R083" n="0260b07"/>有頓漸故。若五塵等諸緣力齊。五識俱起。少有不
<lb ed="X" n="0766c17"/><lb ed="R083" n="0260b08"/>齊。不俱起故。如濤波依水者。水喩根本識。波喩前
<lb ed="X" n="0766c18"/><lb ed="R083" n="0260b09"/>五識。隨風物等緣。濤波多少起。五識起亦爾。意識
<lb ed="X" n="0766c19"/><lb ed="R083" n="0260b10"/>常現起者。論曰。第六意識。自能思慮。內外門轉。不
<lb ed="X" n="0766c20"/><lb ed="R083" n="0260b11"/>藉多緣。唯除五位。常能現起。故斷時少。現起時多。
<lb ed="X" n="0766c21"/><lb ed="R083" n="0260b12"/>由斯不說。此隨緣現。除生無想天等三句。釋意識
<lb ed="X" n="0766c22"/><lb ed="R083" n="0260b13"/>五位不行。一無想天。二無想定。三滅盡定。四睡眠
<lb ed="X" n="0766c23"/><lb ed="R083" n="0260b14"/>位。五悶絕位。此五位中。意識不起。以第六識。行相
<lb ed="X" n="0766c24"/><lb ed="R083" n="0260b15"/>所緣。俱可了知。於此五位。俱不可了。無行相故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0767a" n="0767a"/>
<lb ed="X" n="0767a01"/><lb ed="R083" n="0260b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767a0101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0767a0101" n="0767a0101"/><anchor xml:id="beg0767a0101" n="0767a0101"/>已<anchor xml:id="end0767a0101"/>廣分別三能變相。爲自所變二分所依。云何應知。
<lb ed="X" n="0767a02"/><lb ed="R083" n="0260b17"/>依識所變。假說我法。非別實有。由斯一切。唯有識耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a03"/><lb ed="R083" n="0260b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767a0301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0767a0301" n="0767a0301"/><anchor xml:id="beg0767a0301" n="0767a0301"/>已<anchor xml:id="end0767a0301"/>廣下。結前三種能變。爲自所變見相二分所依。
<lb ed="X" n="0767a04"/><lb ed="R083" n="0261a01"/>云何下。復問我法非實。唯有識義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a05"/><lb ed="R083" n="0261a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767a0501">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0767a06"/><lb ed="R083" n="0261a03"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0767a0601"><l>是諸識轉變</l><l>分別所分別</l><l>由此彼皆無</l>
<lb ed="X" n="0767a07"/><lb ed="R083" n="0261a04"/><l>故一切唯識</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a08"/><lb ed="R083" n="0261a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767a0801">答上問意。以明所變見相二分。及彼所執實我實
<lb ed="X" n="0767a09"/><lb ed="R083" n="0261a06"/>法。一切皆無。故唯有識。前二句。明能所變相。成能
<lb ed="X" n="0767a10"/><lb ed="R083" n="0261a07"/>所取。第三句。明內外皆空。第四句。顯唯識義。論曰。
<lb ed="X" n="0767a11"/><lb ed="R083" n="0261a08"/>是諸識者。謂前所說三能變識。及彼心所。皆能變
<lb ed="X" n="0767a12"/><lb ed="R083" n="0261a09"/>似見相二分。立轉變名。所變見分。說名分別。能取
<lb ed="X" n="0767a13"/><lb ed="R083" n="0261a10"/>相故。所變相分。名所分別。見所取故。由此正理。彼
<lb ed="X" n="0767a14"/><lb ed="R083" n="0261a11"/>實我法。離識所變。皆定非有。離能所取。無別相故。
<lb ed="X" n="0767a15"/><lb ed="R083" n="0261a12"/>非有實物。離二相故。是故一切。有爲無爲。若實若
<lb ed="X" n="0767a16"/><lb ed="R083" n="0261a13"/>假。皆不離識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a17"/><lb ed="R083" n="0261a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767a1701">若唯有識。都無外緣。由何而生種種分別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a18"/><lb ed="R083" n="0261a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767a1801">若唯下。牒大乘唯識義。由何下。是問詞。謂若唯識
<lb ed="X" n="0767a19"/><lb ed="R083" n="0261a16"/>無境。由何而得種種心生。旣無境牽心。妄心由何
<lb ed="X" n="0767a20"/><lb ed="R083" n="0261a17"/>起。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a21"/><lb ed="R083" n="0261a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767a2101">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0767a22"/><lb ed="R083" n="0261b01"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0767a2201"><l>由一切種識</l><l>如是如是變</l><l>以展轉力故</l>
<lb ed="X" n="0767a23"/><lb ed="R083" n="0261b02"/><l>彼彼分別生</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a24"/><lb ed="R083" n="0261b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767a2401">答上問義。以明種種分別。皆由一切種識。如是如
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0767b" n="0767b"/>
<lb ed="X" n="0767b01"/><lb ed="R083" n="0261b04"/>是轉變力生。由一切種識者。謂由識中一切種子。
<lb ed="X" n="0767b02"/><lb ed="R083" n="0261b05"/>能生種種分別。第八本識。含藏八識。及諸心所。各
<lb ed="X" n="0767b03"/><lb ed="R083" n="0261b06"/>各親種。從親種子。轉變生起諸分別心。如是如是
<lb ed="X" n="0767b04"/><lb ed="R083" n="0261b07"/>變者。顯諸種子變生現行。卽如眼識。從親種子。如
<lb ed="X" n="0767b05"/><lb ed="R083" n="0261b08"/>是變生眼識現行。能分別色。乃至身識。從親種子。
<lb ed="X" n="0767b06"/><lb ed="R083" n="0261b09"/>如是變生身識現行。能分別觸。五識旣爾。六七八
<lb ed="X" n="0767b07"/><lb ed="R083" n="0261b10"/>識皆然。故云如是如是變。以展轉力故者。謂八種
<lb ed="X" n="0767b08"/><lb ed="R083" n="0261b11"/>識。從種生時。互相爲緣。而得生故。名展轉力。彼彼
<lb ed="X" n="0767b09"/><lb ed="R083" n="0261b12"/>分別生者。謂八種識。及諸心所。俱名分別。故言彼
<lb ed="X" n="0767b10"/><lb ed="R083" n="0261b13"/>彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b11"/><lb ed="R083" n="0261b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767b1101">雖有內識。而無外緣。由何有情。生死相續。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b12"/><lb ed="R083" n="0261b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767b1201">雖有下。牒大乘唯識正義。由何下。是問詞。謂無外
<lb ed="X" n="0767b13"/><lb ed="R083" n="0261b16"/>緣。內心不起。心不起故。業自不生。世間有情。由何
<lb ed="X" n="0767b14"/><lb ed="R083" n="0261b17"/>而有生死相續。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b15"/><lb ed="R083" n="0261b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767b1501">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0767b16"/><lb ed="R083" n="0262a01"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0767b1601"><l>由諸業習氣</l><l>二取習氣俱</l><l>前異熟旣盡</l>
<lb ed="X" n="0767b17"/><lb ed="R083" n="0262a02"/><l>復生餘異熟</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b18"/><lb ed="R083" n="0262a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767b1801">答上問意。以明生死相續。亦由識中業習種子。及
<lb ed="X" n="0767b19"/><lb ed="R083" n="0262a04"/>二取種。和合力齊。能使有情。成生滅相。前二句。明
<lb ed="X" n="0767b20"/><lb ed="R083" n="0262a05"/>三種習氣。諸業者。卽有支習氣也。二取習氣。卽我
<lb ed="X" n="0767b21"/><lb ed="R083" n="0262a06"/>執取。及名言取。二種習氣。後二句。謂諸有情。由三
<lb ed="X" n="0767b22"/><lb ed="R083" n="0262a07"/>習氣。生死相續。何假外緣。方成生死。言諸業者。有
<lb ed="X" n="0767b23"/><lb ed="R083" n="0262a08"/>三種。謂福。非福。不動。自體及果俱可愛樂。相殊勝
<lb ed="X" n="0767b24"/><lb ed="R083" n="0262a09"/>故。名爲福業。自體及果俱不可愛樂。相鄙劣故。名
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0767c" n="0767c"/>
<lb ed="X" n="0767c01"/><lb ed="R083" n="0262a10"/>非福業。具業多少。住一境性。不移動故。名不動業。
<lb ed="X" n="0767c02"/><lb ed="R083" n="0262a11"/>亦名無記業。卽上二界定地之業。以定能令住一
<lb ed="X" n="0767c03"/><lb ed="R083" n="0262a12"/>境故。轉名無記。二取習氣。皆屬能取。所取之法。而
<lb ed="X" n="0767c04"/><lb ed="R083" n="0262a13"/>有四種。一取相見。二取名色。三取心及心所。四取
<lb ed="X" n="0767c05"/><lb ed="R083" n="0262a14"/>本末。本卽總報。末卽別報。彼上四種所取。皆是我
<lb ed="X" n="0767c06"/><lb ed="R083" n="0262a15"/>執名言二取所攝。論曰。俱謂業種。二取種俱。是親
<lb ed="X" n="0767c07"/><lb ed="R083" n="0262a16"/>踈緣互相助義。前異熟者。謂前前生。業異熟果。餘
<lb ed="X" n="0767c08"/><lb ed="R083" n="0262a17"/>異熟者。謂後後生。業異熟果。由感餘生業等種熟。
<lb ed="X" n="0767c09"/><lb ed="R083" n="0262a18"/>前異熟果受用盡時。復別能生餘異熟果。由此生
<lb ed="X" n="0767c10"/><lb ed="R083" n="0262b01"/>死輪轉無窮。何假外緣。方得相續。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c11"/><lb ed="R083" n="0262b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767c1101">若唯有識。何故世尊處處經中。說有三性。應知三性。
<lb ed="X" n="0767c12"/><lb ed="R083" n="0262b03"/>亦不離識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c13"/><lb ed="R083" n="0262b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767c1301">若唯有識者。牒大乘唯識正義。何故下。是問詞。應
<lb ed="X" n="0767c14"/><lb ed="R083" n="0262b05"/>知三性亦不離識者。是答詞。三性不離識者。以顯
<lb ed="X" n="0767c15"/><lb ed="R083" n="0262b06"/>唯識正理。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c16"/><lb ed="R083" n="0262b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0767c1601">所以者何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0767c17"/><lb ed="R083" n="0262b08"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0767c1701"><l>由彼彼徧計</l><l>徧計種種物</l><l>此徧計所執</l>
<lb ed="X" n="0767c18"/><lb ed="R083" n="0262b09"/><l>自性無所有</l><l>依他起自性</l><l>分別緣所生</l>
<lb ed="X" n="0767c19"/><lb ed="R083" n="0262b10"/><l>圓成實於彼</l><l>常遠離前性</l><l>故此與依他</l>
<lb ed="X" n="0767c20"/><lb ed="R083" n="0262b11"/><l>非異非不異</l><l>如無常等性</l><l>非不見此彼</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c21"/><lb ed="R083" n="0262b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0767c2101">答上問意。以明三性本不離識。而有三名。前四句。
<lb ed="X" n="0767c22"/><lb ed="R083" n="0262b13"/>釋徧計性。初句明能計之心。次句明所記之境。第
<lb ed="X" n="0767c23"/><lb ed="R083" n="0262b14"/>三四句。明能所自性。俱非實有。論曰。周徧計度。故
<lb ed="X" n="0767c24"/><lb ed="R083" n="0262b15"/>名徧計。品類衆多。說名彼彼。謂能徧計虗妄分別。
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0768a" n="0768a"/>
<lb ed="X" n="0768a01"/><lb ed="R083" n="0262b16"/>卽由彼彼虗妄分別。徧計種種所徧計物。謂所妄
<lb ed="X" n="0768a02"/><lb ed="R083" n="0262b17"/>執蘊處界等。若法若我。自性差別。此所妄執自性
<lb ed="X" n="0768a03"/><lb ed="R083" n="0262b18"/>差別。總名徧計所執自性。如是自性。都無所有。理
<lb ed="X" n="0768a04"/><lb ed="R083" n="0263a01"/>敎推徵。不可得故。頌言依他起自性。分別緣所生
<lb ed="X" n="0768a05"/><lb ed="R083" n="0263a02"/>者。釋依他起性。皆從分別爲緣而生。衆緣所生心
<lb ed="X" n="0768a06"/><lb ed="R083" n="0263a03"/>心所法。及相見分。有漏無漏。皆依他起。依他衆緣
<lb ed="X" n="0768a07"/><lb ed="R083" n="0263a04"/>而得起故。頌言圓成實於彼等四句。釋圓成實性。
<lb ed="X" n="0768a08"/><lb ed="R083" n="0263a05"/>謂圓滿成就諸法實性。名圓成實。顯此徧常。體非
<lb ed="X" n="0768a09"/><lb ed="R083" n="0263a06"/>虗謬。此圓成實。於彼依他起上。遠離徧計虗妄。及
<lb ed="X" n="0768a10"/><lb ed="R083" n="0263a07"/>如幻依他。所顯之性。名圓成實。故此圓成實性。與
<lb ed="X" n="0768a11"/><lb ed="R083" n="0263a08"/>依他起。非異非不異。若言異者。應此圓成實之眞
<lb ed="X" n="0768a12"/><lb ed="R083" n="0263a09"/>如。非彼依他起之實性。若不異者。圓成實性。應是
<lb ed="X" n="0768a13"/><lb ed="R083" n="0263a10"/>無常。若爾。彼此俱應淨非淨境。則本後智用應無
<lb ed="X" n="0768a14"/><lb ed="R083" n="0263a11"/>別。以圓成實。是根本智所緣之淨境。依他起。是後
<lb ed="X" n="0768a15"/><lb ed="R083" n="0263a12"/>得智所緣非淨境故。頌言。如無常等性者。喩上非
<lb ed="X" n="0768a16"/><lb ed="R083" n="0263a13"/>異非不異義。論曰。如彼無常無我等法。無常等性。
<lb ed="X" n="0768a17"/><lb ed="R083" n="0263a14"/>與行等法異應彼法非無常等。不異。此應非彼共
<lb ed="X" n="0768a18"/><lb ed="R083" n="0263a15"/>相。謂色心等行。各別有體。名自相。同屬無常苦空
<lb ed="X" n="0768a19"/><lb ed="R083" n="0263a16"/>無我等。名共相。二相若異。應彼行法。非屬無常等。
<lb ed="X" n="0768a20"/><lb ed="R083" n="0263a17"/>若不異者。此無常等性。非諸法共相。以言共者。無
<lb ed="X" n="0768a21"/><lb ed="R083" n="0263a18"/>常自無常。行法自行法。方顯共義。頌言非不見此
<lb ed="X" n="0768a22"/><lb ed="R083" n="0263b01"/>彼者。此卽圓成徧計。彼卽依他。謂見圓成。及達徧
<lb ed="X" n="0768a23"/><lb ed="R083" n="0263b02"/>計。然後可知依他起之如幻也。論曰。非不見此圓
<lb ed="X" n="0768a24"/><lb ed="R083" n="0263b03"/>成實。而能見彼依他起性。未達徧計所執性空。不
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0768b" n="0768b"/>
<lb ed="X" n="0768b01"/><lb ed="R083" n="0263b04"/>如實知依他起有故。無分別智。證眞如<anchor xml:id="nkr_note_add_0768b0101" n="0768b0101"/><anchor xml:id="beg0768b0101" n="0768b0101"/>已<anchor xml:id="end0768b0101"/>。後得智
<lb ed="X" n="0768b02"/><lb ed="R083" n="0263b05"/>中。方能了達依他起性。如幻事等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b03"/><lb ed="R083" n="0263b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0768b0301">若有三性。如何世尊說一切法。皆無自性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b04"/><lb ed="R083" n="0263b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0768b0401">若有三性者。是牒大乘不離唯識。立三自性義。如
<lb ed="X" n="0768b05"/><lb ed="R083" n="0263b08"/>何下。是問詞。謂旣有三性。如何世尊說一切法。皆
<lb ed="X" n="0768b06"/><lb ed="R083" n="0263b09"/>無自性耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b07"/><lb ed="R083" n="0263b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0768b0701">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0768b08"/><lb ed="R083" n="0263b11"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0768b0801"><l>卽依此三性</l><l>立彼三無性</l><l>故佛密意說</l>
<lb ed="X" n="0768b09"/><lb ed="R083" n="0263b12"/><l>一切法無性</l><l>初卽相無性</l><l>次無自然性</l>
<lb ed="X" n="0768b10"/><lb ed="R083" n="0263b13"/><l>後由遠離前</l><l>所執我法性</l><l>此諸法勝義</l>
<lb ed="X" n="0768b11"/><lb ed="R083" n="0263b14"/><l>亦卽是眞如</l><l>常如其性故</l><l>卽唯識實性</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b12"/><lb ed="R083" n="0263b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0768b1201">前四句。正答問意。謂佛說無自性者。卽依此徧計
<lb ed="X" n="0768b13"/><lb ed="R083" n="0263b16"/>等三性。立彼三種無性。故佛世尊。密意說彼一切
<lb ed="X" n="0768b14"/><lb ed="R083" n="0263b17"/>諸法。皆無自性。言密意者。密其意許。但有言陳。中
<lb ed="X" n="0768b15"/><lb ed="R083" n="0263b18"/>四句。釋立三無性義。初卽徧計所執之相。畢竟非
<lb ed="X" n="0768b16"/><lb ed="R083" n="0264a01"/>有。立初無性。次於依他。無外所執自然性故。立無
<lb ed="X" n="0768b17"/><lb ed="R083" n="0264a02"/>自然性。後圓成實。遠離依他。及徧計執。立勝義無
<lb ed="X" n="0768b18"/><lb ed="R083" n="0264a03"/>性。又云由遠離前者。是離依他。遠離徧計所執者。
<lb ed="X" n="0768b19"/><lb ed="R083" n="0264a04"/>是離徧計。言性者。顯是圓成實。後四句。釋唯識性。
<lb ed="X" n="0768b20"/><lb ed="R083" n="0264a05"/>此諸法勝義者。此字。卽圓成實性。以圓成實。是諸
<lb ed="X" n="0768b21"/><lb ed="R083" n="0264a06"/>法中勝義。亦是眞如。若常如圓成實。能遠離徧計
<lb ed="X" n="0768b22"/><lb ed="R083" n="0264a07"/>依他。卽唯識眞實性矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b23"/><lb ed="R083" n="0264a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0768b2301">後五行頌。明唯識行位者。論曰。如是所成唯識相性。
<lb ed="X" n="0768b24"/><lb ed="R083" n="0264a09"/>誰於幾位。如何悟入。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0768c" n="0768c"/>
<lb ed="X" n="0768c01"/><lb ed="R083" n="0264a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0768c0101">如是下。結上<anchor xml:id="nkr_note_add_0768c0101" n="0768c0101"/><anchor xml:id="beg0768c0101" n="0768c0101"/>已<anchor xml:id="end0768c0101"/>明三種能變。及相見等。種種諸法。
<lb ed="X" n="0768c02"/><lb ed="R083" n="0264a11"/>是唯識相。諸法勝義。及眞如等。是唯識性。誰於下。
<lb ed="X" n="0768c03"/><lb ed="R083" n="0264a12"/>正是問詞。謂何等人。於幾位中。如何悟入唯識相
<lb ed="X" n="0768c04"/><lb ed="R083" n="0264a13"/>性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768c05"/><lb ed="R083" n="0264a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0768c0501">謂具大乘二種種性。二本性住種性。謂無始來。依附
<lb ed="X" n="0768c06"/><lb ed="R083" n="0264a15"/>本識。法爾所得無漏法因。二習所成種性。謂聞法界
<lb ed="X" n="0768c07"/><lb ed="R083" n="0264a16"/>等流法<anchor xml:id="nkr_note_add_0768c0701" n="0768c0701"/><anchor xml:id="beg0768c0701" n="0768c0701"/>已<anchor xml:id="end0768c0701"/>。聞所成等。具此二性。依於五位。方能悟入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768c08"/><lb ed="R083" n="0264a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0768c0801">答上第一種問。種性之性。當作姓。姓者類也。若本
<lb ed="X" n="0768c09"/><lb ed="R083" n="0264a18"/>有體性。安住菩薩種類姓故。若本無體性。聞大乘
<lb ed="X" n="0768c10"/><lb ed="R083" n="0264b01"/>法。熏成大乘種類姓故。故名法界等流。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768c11"/><lb ed="R083" n="0264b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0768c1101">何謂五位。一資糧位。謂修大乘順解脫分。依識相性。
<lb ed="X" n="0768c12"/><lb ed="R083" n="0264b03"/>能深信解。其相云何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0768c13"/><lb ed="R083" n="0264b04"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0768c1301"><l>乃至未起識</l><l>求住唯識性</l><l>於二取隨眠</l>
<lb ed="X" n="0768c14"/><lb ed="R083" n="0264b05"/><l>猶未能伏滅</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0768c15"/><lb ed="R083" n="0264b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0768c1501">自此以下。明資糧等五位行相。總答第二第三問
<lb ed="X" n="0768c16"/><lb ed="R083" n="0264b07"/>也。何謂下。問答以明資糧位中。能深信解唯識相
<lb ed="X" n="0768c17"/><lb ed="R083" n="0264b08"/>性。非染非淨。前二句頌。釋資糧位分際。謂從初發
<lb ed="X" n="0768c18"/><lb ed="R083" n="0264b09"/>心。乃至未起加行時。名資糧位。後二句。釋此位中
<lb ed="X" n="0768c19"/><lb ed="R083" n="0264b10"/>功行。謂此位中。雖欲求證唯識性。而無伏滅二取
<lb ed="X" n="0768c20"/><lb ed="R083" n="0264b11"/>功能。言二取者。謂名言取。我執取。卽是所知煩惱
<lb ed="X" n="0768c21"/><lb ed="R083" n="0264b12"/>二障。論曰。從發深固大菩提心。乃至未起順决擇
<lb ed="X" n="0768c22"/><lb ed="R083" n="0264b13"/>識。求住唯識眞勝義性。齊此皆是資糧位攝。爲趣
<lb ed="X" n="0768c23"/><lb ed="R083" n="0264b14"/>無上正等菩提。修習種種勝資糧故。爲有情故。勤
<lb ed="X" n="0768c24"/><lb ed="R083" n="0264b15"/>求解脫。由此亦名順解脫分。言正等菩提者。究竟
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0769a" n="0769a"/>
<lb ed="X" n="0769a01"/><lb ed="R083" n="0264b16"/>位中極果也。勝資糧者。六度所攝福智二事也。爲
<lb ed="X" n="0769a02"/><lb ed="R083" n="0264b17"/>求此果。修習資糧。益自身故。爲有情故。勤求解脫
<lb ed="X" n="0769a03"/><lb ed="R083" n="0264b18"/>者。菩薩發心。不同二乘。樂獨善寂。取證涅槃。今此
<lb ed="X" n="0769a04"/><lb ed="R083" n="0265a01"/>菩薩。依解脫果。伏斷煩惱。入我空觀。<anchor xml:id="nkr_note_add_0769a0401" n="0769a0401"/><anchor xml:id="beg0769a0401" n="0769a0401"/>已<anchor xml:id="end0769a0401"/>發大心。度
<lb ed="X" n="0769a05"/><lb ed="R083" n="0265a02"/>有情故。解脫果者。涅槃果也。煩惱解脫而證得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769a06"/><lb ed="R083" n="0265a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0769a0601">二加行位。謂修大乘順决擇分。住加行位。能漸伏除
<lb ed="X" n="0769a07"/><lb ed="R083" n="0265a04"/>所取能取。其相云何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0769a08"/><lb ed="R083" n="0265a05"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0769a0801"><l>現前立少物</l><l>謂是唯識性</l><l>以有所得故</l>
<lb ed="X" n="0769a09"/><lb ed="R083" n="0265a06"/><l>非實住唯識</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0769a10"/><lb ed="R083" n="0265a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0769a1001">問答以明加行位行相。謂能伏除唯識相性上。所
<lb ed="X" n="0769a11"/><lb ed="R083" n="0265a08"/>取能取。前二句頌。釋此位中行相。少物者。卽帶相
<lb ed="X" n="0769a12"/><lb ed="R083" n="0265a09"/>觀心也。若謂此心是誰識性。故以後二句破之。論
<lb ed="X" n="0769a13"/><lb ed="R083" n="0265a10"/>曰。菩薩先於初無數劫。善備福德智慧資糧。順解
<lb ed="X" n="0769a14"/><lb ed="R083" n="0265a11"/>脫分。旣圓滿<anchor xml:id="nkr_note_add_0769a1401" n="0769a1401"/><anchor xml:id="beg0769a1401" n="0769a1401"/>已<anchor xml:id="end0769a1401"/>。爲入見道。住唯識性。復修加行。伏
<lb ed="X" n="0769a15"/><lb ed="R083" n="0265a12"/>除二取。謂煖頂忍世第一法。此四總名順決擇分。
<lb ed="X" n="0769a16"/><lb ed="R083" n="0265a13"/>順趣眞實決擇分故。近見道故。立加行名。非前資
<lb ed="X" n="0769a17"/><lb ed="R083" n="0265a14"/>糧。無加行義。初獲慧日。道火前相。名爲煖位。明相
<lb ed="X" n="0769a18"/><lb ed="R083" n="0265a15"/>轉增。尋思位極。名爲頂位。印前順後。忍境識空。名
<lb ed="X" n="0769a19"/><lb ed="R083" n="0265a16"/>爲忍位。異生法中。此最勝故。名世第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769a20"/><lb ed="R083" n="0265a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0769a2001">三通達位。謂諸菩薩。所住見道。在通達位。如實通達。
<lb ed="X" n="0769a21"/><lb ed="R083" n="0265a18"/>其相云何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0769a22"/><lb ed="R083" n="0265b01"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0769a2201"><l>若時於所緣</l><l>智都無所得</l><l>爾時住唯識</l>
<lb ed="X" n="0769a23"/><lb ed="R083" n="0265b02"/><l>離二取相故</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0769a24"/><lb ed="R083" n="0265b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0769a2401">問答以明通達位行相。謂通達位。如實通達唯識
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0769b" n="0769b"/>
<lb ed="X" n="0769b01"/><lb ed="R083" n="0265b04"/>相性。體卽眞如。前二句頌。謂菩薩得眞見道時。於
<lb ed="X" n="0769b02"/><lb ed="R083" n="0265b05"/>所緣境。及無分別智。俱無所得。後二句。謂菩薩得
<lb ed="X" n="0769b03"/><lb ed="R083" n="0265b06"/>住唯識。眞實性者。遠離能所二取相故。論曰。若時
<lb ed="X" n="0769b04"/><lb ed="R083" n="0265b07"/>菩薩於所緣境。無分別智。都無所得。不取種種戲
<lb ed="X" n="0769b05"/><lb ed="R083" n="0265b08"/>論相故。爾時乃名實住唯識。眞勝義性。卽證眞如。
<lb ed="X" n="0769b06"/><lb ed="R083" n="0265b09"/>智與眞如。平等平等。俱離能取所取相故。所能取
<lb ed="X" n="0769b07"/><lb ed="R083" n="0265b10"/>相。俱是分別有所得心。戲論現故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b08"/><lb ed="R083" n="0265b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0769b0801">四修習位。謂諸菩薩。所住修道。修習位中。如實見理
<lb ed="X" n="0769b09"/><lb ed="R083" n="0265b12"/>數數修習。其相云何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0769b10"/><lb ed="R083" n="0265b13"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0769b1001"><l>無得不思議</l><l>是出世間智</l><l>捨二麤重故</l>
<lb ed="X" n="0769b11"/><lb ed="R083" n="0265b14"/><l>便證得轉依</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b12"/><lb ed="R083" n="0265b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0769b1201">問答以明修習行相。謂修習位。如前所見唯識之
<lb ed="X" n="0769b13"/><lb ed="R083" n="0265b16"/>理。數數修習。無得不思議者。謂無所取。名爲無得。
<lb ed="X" n="0769b14"/><lb ed="R083" n="0265b17"/>及無能取。名不思議。是出世間智者。以斷世間故。
<lb ed="X" n="0769b15"/><lb ed="R083" n="0265b18"/>捨二麤重故者。以斷二障種子故。便證得轉依者。
<lb ed="X" n="0769b16"/><lb ed="R083" n="0266a01"/>以能證得二種果故。論曰。菩薩從前見道起<anchor xml:id="nkr_note_add_0769b1601" n="0769b1601"/><anchor xml:id="beg0769b1601" n="0769b1601"/>已<anchor xml:id="end0769b1601"/>。爲
<lb ed="X" n="0769b17"/><lb ed="R083" n="0266a02"/>斷餘障。證得轉依。復數修習無分別智。此智遠離
<lb ed="X" n="0769b18"/><lb ed="R083" n="0266a03"/>所取能取。故說無得。及不思議。是出世間無分別
<lb ed="X" n="0769b19"/><lb ed="R083" n="0266a04"/>智。斷世間故。名出世間。二取隨眠。是世間本。唯此
<lb ed="X" n="0769b20"/><lb ed="R083" n="0266a05"/>能斷。獨得出名。數修此故。捨二麤重。二障種子。立
<lb ed="X" n="0769b21"/><lb ed="R083" n="0266a06"/>麤重名。此能捨彼二麤重故。便能證得廣大轉依。
<lb ed="X" n="0769b22"/><lb ed="R083" n="0266a07"/>依謂所依。卽依他起。與染淨法。爲所依故。染謂虗
<lb ed="X" n="0769b23"/><lb ed="R083" n="0266a08"/>妄徧計所執。淨謂眞實圓成實性。轉謂二分轉捨
<lb ed="X" n="0769b24"/><lb ed="R083" n="0266a09"/>轉得。由數修習無分別智。斷本識中二障麤重。故
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0769c" n="0769c"/>
<lb ed="X" n="0769c01"/><lb ed="R083" n="0266a10"/>能轉捨依他起上徧計所執。及能轉得依他起中
<lb ed="X" n="0769c02"/><lb ed="R083" n="0266a11"/>圓成實性。由轉煩惱。得大涅槃。轉所知障。證無上
<lb ed="X" n="0769c03"/><lb ed="R083" n="0266a12"/>覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c04"/><lb ed="R083" n="0266a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX51p0769c0401">五究竟位。謂住無上正等菩提。出障圓明。於盡未來
<lb ed="X" n="0769c05"/><lb ed="R083" n="0266a14"/>化有情類。其相云何。頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0769c06"/><lb ed="R083" n="0266a15"/><lg type="regular" xml:id="lgX51p0769c0601"><l>此卽無漏界</l><l>不思議善常</l><l>安樂解脫身</l>
<lb ed="X" n="0769c07"/><lb ed="R083" n="0266a16"/><l>大牟尼名法</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c08"/><lb ed="R083" n="0266a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX51p0769c0801">問答以明究竟位行相。謂究竟位。唯識相性。出障
<lb ed="X" n="0769c09"/><lb ed="R083" n="0266a18"/>圓明。復化有情。悟入唯識。頌初此字。卽前二轉依
<lb ed="X" n="0769c10"/><lb ed="R083" n="0266b01"/>果。無漏界。及後三句頌。皆顯二果多種名故。諸漏
<lb ed="X" n="0769c11"/><lb ed="R083" n="0266b02"/>永盡。名無漏界。心言路絕。名不思議。白法性故。復
<lb ed="X" n="0769c12"/><lb ed="R083" n="0266b03"/>名爲善。無盡期故。名之爲常。無逼惱故。又名安樂。
<lb ed="X" n="0769c13"/><lb ed="R083" n="0266b04"/>煩惱斷盡。名解脫身。永離二障。名法身故。論曰。前
<lb ed="X" n="0769c14"/><lb ed="R083" n="0266b05"/>修習位所得轉依。應知卽是究竟位相。此謂此前
<lb ed="X" n="0769c15"/><lb ed="R083" n="0266b06"/>二轉依果。卽是究竟無漏界攝。諸漏永盡。非漏隨
<lb ed="X" n="0769c16"/><lb ed="R083" n="0266b07"/>增。性淨圓明。故名無漏。界是藏義。此中含藏無邊
<lb ed="X" n="0769c17"/><lb ed="R083" n="0266b08"/>希有大功德故。或是因義。能生五乘世出世間利
<lb ed="X" n="0769c18"/><lb ed="R083" n="0266b09"/>樂事故。此轉依果。又不思議。超過尋思言議道故。
<lb ed="X" n="0769c19"/><lb ed="R083" n="0266b10"/>此又是善。白法性故。此又是常。無盡期故。此又安
<lb ed="X" n="0769c20"/><lb ed="R083" n="0266b11"/>樂。無逼惱故。二乘所得二轉依果。唯永遠離煩惱
<lb ed="X" n="0769c21"/><lb ed="R083" n="0266b12"/>障縛。無殊法勝法。故<anchor xml:id="nkr_note_add_0769c2101" n="0769c2101"/><anchor xml:id="beg0769c2101" n="0769c2101"/>但<anchor xml:id="end0769c2101"/>名解脫身。大覺世尊。成就
<lb ed="X" n="0769c22"/><lb ed="R083" n="0266b13"/>無上寂默法故。名大牟尼。此牟尼尊。所得二果。永
<lb ed="X" n="0769c23"/><lb ed="R083" n="0266b14"/>離二障。亦名法身。無量無邊力無畏等。大功德法。
<lb ed="X" n="0769c24"/><lb ed="R083" n="0266b15"/>所莊嚴故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X51.0827.0770a" n="0770a"/>
<lb ed="X" n="0770a01"/><lb ed="R083" n="0266b16"/>
<lb ed="X" n="0770a02"/><lb ed="R083" n="0266b17"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>唯識三十論約意<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0762c0501" to="#end0762c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0762c0701" to="#end0762c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0762c1301" to="#end0762c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0763b1101" to="#end0763b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764a0101" to="#end0764a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764b1601" to="#end0764b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764c0801" to="#end0764c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764c1501" to="#end0764c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">諂<note type="cf1">X11n0267_p0114b23</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0765a1601" to="#end0765a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765b0301" to="#end0765b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765c2001" to="#end0765c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766a1201" to="#end0766a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="來函：趙文平 (2020-05-26)">祕<note type="cf1">T31n1585_p0033c02</note></lem><rdg wit="#wit.orig">袐</rdg></app>
<app from="#beg0766a1401" to="#end0766a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">諂<note type="cf1">T44n1836_p0049b15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0766a1402" to="#end0766a1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">諂<note type="cf1">T44n1836_p0049b16</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0766a1403" to="#end0766a1403"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">諂<note type="cf1">T44n1836_p0049b16</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0766a1701" to="#end0766a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766a2001" to="#end0766a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766b2301" to="#end0766b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766c0301" to="#end0766c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0767a0101" to="#end0767a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0767a0301" to="#end0767a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0768b0101" to="#end0768b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0768c0101" to="#end0768c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0768c0701" to="#end0768c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0769a0401" to="#end0769a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0769a1401" to="#end0769a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0769b1601" to="#end0769b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0769c2101" to="#end0769c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0762c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0762c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0762c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0762c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0762c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0762c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0763b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0763b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764c1501" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X51.0764c15.12" target="#nkr_note_add_0764c1501">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0765a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766a1201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X51.0766a12.02" target="#nkr_note_add_0766a1201">祕【CB】，袐【卍續】</note>
<note n="0766a1401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X51.0766a14.03" target="#nkr_note_add_0766a1401">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0766a1402" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X51.0766a14.12" target="#nkr_note_add_0766a1402">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0766a1403" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X51.0766a14.19" target="#nkr_note_add_0766a1403">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0766a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0767a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0767a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0768b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0768b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0768c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0768c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0768c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0768c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0769a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0769a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0769b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0769c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769c2101">但【CB】，伹【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>