<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X58n1033">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1033 華嚴原人論合解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 1033 華嚴原人論合解</title>
			<author>元 圓覺解　明 楊嘉祚刪合</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">58</idno>.<idno type="no">1033</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-11-07 16:19:28 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">華嚴原人論合解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00063">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00063</charName>
				<mapping cb:dec="983103" type="PUA">U+F003F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+20CBF</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05279">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05279</charName>
				<mapping cb:dec="988319" type="PUA">U+F149F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+48BC</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+共]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05846">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05846</charName>
				<mapping cb:dec="988886" type="PUA">U+F16D6</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27656</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>祜</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[袖-由+古]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06873">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06873</charName>
				<mapping cb:dec="989913" type="PUA">U+F1AD9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2231E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>迴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[廷-壬+(同-(一/口)+巳)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15072">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName>
				<mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17227">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17227</charName>
				<mapping cb:dec="1000267" type="PUA">U+F434B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>壩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[壩-雨+襾]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17229">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17229</charName>
				<mapping cb:dec="1000269" type="PUA">U+F434D</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[火/(〦-一+又)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-06-06T14:05:33">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0774a" n="0774a"/>
<lb ed="X" n="0774a01"/>
<lb ed="X" n="0774a02"/>
<lb ed="X" n="0774a03"/>
<lb ed="X" n="0774a04"/>
<lb ed="X" n="0774a05"/><cb:docNumber>No. 1033</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0774a06"/><lb ed="R104" n="0286a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>華嚴原人論合解卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0774a07"/>
<lb ed="X" n="0774a08"/><lb ed="R104" n="0286a02"/><byline cb:type="other">唐圭峯蘭若沙門　宗密　論</byline>
<lb ed="X" n="0774a09"/><lb ed="R104" n="0286a03"/><byline cb:type="author">元長安<name role="" type="person">開元寺</name>沙門　圓覺　解</byline>
<lb ed="X" n="0774a10"/><lb ed="R104" n="0286a04"/><byline cb:type="other">明　寨雲居士　楊嘉祚　刪合</byline>
<lb ed="X" n="0774a11"/><lb ed="R104" n="0286a05"/><byline cb:type="other">淸　東甫居士　錢伊菴
<lb ed="X" n="0774a12"/><lb ed="R104" n="0286a06"/>　眞益居士　陳熈願　同校</byline>
<lb ed="X" n="0774a13"/><lb ed="R104" n="0286a07"/><byline cb:type="other">淸　六不居士　顧蓮善　重刊</byline>
<lb ed="X" n="0774a14"/><lb ed="R104" n="0286a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774a1401">華嚴原人論序</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774a15"/><lb ed="R104" n="0286a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774a1501">論題標華嚴者。以是此論之所宗。下五敎中。一乘
<lb ed="X" n="0774a16"/><lb ed="R104" n="0286a10"/>顯性。卽此經故。原者。推究其本之謂也。欲窮究人
<lb ed="X" n="0774a17"/><lb ed="R104" n="0286a11"/>之本始。故曰原人。問曰。佛敎常言衆生通五趣者。
<lb ed="X" n="0774a18"/><lb ed="R104" n="0286a12"/>何故此論但標原人。答曰。論主約人是我同類。故
<lb ed="X" n="0774a19"/><lb ed="R104" n="0286a13"/>序云。我今得此人身而不自知。又六道中。其餘五
<lb ed="X" n="0774a20"/><lb ed="R104" n="0286a14"/>趣。苦樂不均。不堪脩行。故偏勸人。裴相國原覺序
<lb ed="X" n="0774a21"/><lb ed="R104" n="0286a15"/>云。生靈之所以往來者。六道也。鬼神沉幽愁之苦。
<lb ed="X" n="0774a22"/><lb ed="R104" n="0286a16"/>鳥獸懷獝狘之悲。脩羅方瞋。諸天正樂。可以整心
<lb ed="X" n="0774a23"/><lb ed="R104" n="0286a17"/>慮。趣菩提。唯人道爲能耳。三世諸佛。皆於人中成
<lb ed="X" n="0774a24"/><lb ed="R104" n="0286a18"/>佛。葢爲此也。知人之原。則四聖六凡。類可知矣。論。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0774b" n="0774b"/>
<lb ed="X" n="0774b01"/><lb ed="R104" n="0286b01"/>謂評議。假立問答。研究深旨。故名曰論。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b02"/><lb ed="R104" n="0286b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774b0201">萬靈蠢蠢。皆有其本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b03"/><lb ed="R104" n="0286b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774b0301">萬靈者。羽毛鱗介昆蠱之屬。蠢。動也。擧昆蟲以該
<lb ed="X" n="0774b04"/><lb ed="R104" n="0286b04"/>胎卵濕化也。皆有其本者。本卽因緣。瑜伽釋衆生
<lb ed="X" n="0774b05"/><lb ed="R104" n="0286b05"/>云。思業爲因。殻胎濕染爲緣。有五蘊生。圓覺云。若
<lb ed="X" n="0774b06"/><lb ed="R104" n="0286b06"/>諸世界。一切種性。卵生。胎生。濕生。化生。皆因淫欲
<lb ed="X" n="0774b07"/><lb ed="R104" n="0286b07"/>而正性命。當知輪<g ref="#CB06873">𢌞</g>。愛爲根本。又俱舍頌云。倒心
<lb ed="X" n="0774b08"/><lb ed="R104" n="0286b08"/>趣欲境。濕化染香處。楞嚴云。卵唯想生。胎因情有。
<lb ed="X" n="0774b09"/><lb ed="R104" n="0286b09"/>濕以合感。化以離應。金剛論云。依殻而生曰卵。動
<lb ed="X" n="0774b10"/><lb ed="R104" n="0286b10"/>類也。含藏而出曰胎。欲類也。假潤而興稱濕。濕以
<lb ed="X" n="0774b11"/><lb ed="R104" n="0286b11"/>合感。趣類也。不由父母。但自想合。無而忽有曰化。
<lb ed="X" n="0774b12"/><lb ed="R104" n="0286b12"/>化以離應。假類也。化亦自想。懸想勝處。情愛彼境。
<lb ed="X" n="0774b13"/><lb ed="R104" n="0286b13"/>卽便化生。故云離應。故知衆生之類。無問巨細。皆
<lb ed="X" n="0774b14"/><lb ed="R104" n="0286b14"/>以愛染而爲其本耳。此擧有情以例人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b15"/><lb ed="R104" n="0286b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774b1501">萬物芸芸。各歸其根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b16"/><lb ed="R104" n="0286b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774b1601">萬物者。百穀草木之類。芸芸者。繁茂之狀。物各有
<lb ed="X" n="0774b17"/><lb ed="R104" n="0286b17"/>根。方得枝葉茂盛。此擧無情以例人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b18"/><lb ed="R104" n="0286b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774b1801">未有無根本而有枝末者也。況三才中之最靈。而無
<lb ed="X" n="0774b19"/><lb ed="R104" n="0287a01"/>本源乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b20"/><lb ed="R104" n="0287a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774b2001">無根本。那有枝末。是昆蟲草木。尙有因緣。況三才
<lb ed="X" n="0774b21"/><lb ed="R104" n="0287a03"/>中。唯人最靈。豈無本乎。三才者。天地人也。才。謂才
<lb ed="X" n="0774b22"/><lb ed="R104" n="0287a04"/>能。謂天有運動之才。地有生成之才。人有鑒慮之
<lb ed="X" n="0774b23"/><lb ed="R104" n="0287a05"/>才。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b24"/><lb ed="R104" n="0287a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774b2401">且知人者智。自知者明。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0774c" n="0774c"/>
<lb ed="X" n="0774c01"/><lb ed="R104" n="0287a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774c0101">知人爲末。自知爲本。下文顯眞源處。了性同佛。是
<lb ed="X" n="0774c02"/><lb ed="R104" n="0287a08"/>爲智明。以本該末。亦無遺矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774c03"/><lb ed="R104" n="0287a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774c0301">我今稟得人身。而不自知所從來。曷能知他世所趣
<lb ed="X" n="0774c04"/><lb ed="R104" n="0287a10"/>乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774c05"/><lb ed="R104" n="0287a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774c0501">我者。五蘊假我也。稟得者。有所稟受而得此身也。
<lb ed="X" n="0774c06"/><lb ed="R104" n="0287a12"/>所從來者。卽前世所稟。依內敎說。卽過去業惑。展
<lb ed="X" n="0774c07"/><lb ed="R104" n="0287a13"/>轉乃至本覺眞如。是也。他世。卽後世也。趣。謂趣向。
<lb ed="X" n="0774c08"/><lb ed="R104" n="0287a14"/>謂捨此身<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c0801" n="0774c0801"/><anchor xml:id="beg0774c0801" n="0774c0801"/>已<anchor xml:id="end0774c0801"/>。當生何道。天耶。獄耶。或升。或墜。旣不
<lb ed="X" n="0774c09"/><lb ed="R104" n="0287a15"/>知身所從來。又焉知死所趣向乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774c10"/><lb ed="R104" n="0287a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774c1001">曷能知天下古今人事乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774c11"/><lb ed="R104" n="0287a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774c1101">天下。橫約處也。古今。豎約時也。人事至賾。略如風
<lb ed="X" n="0774c12"/><lb ed="R104" n="0287a18"/>俗美惡。禮樂成壞。刑政得失之類。是也。知身所從
<lb ed="X" n="0774c13"/><lb ed="R104" n="0287b01"/>來。及他世所趣。卽前自知之事。天下古今人事。卽
<lb ed="X" n="0774c14"/><lb ed="R104" n="0287b02"/>前知人之事。葢原身爲本。天下古今爲末。先本後
<lb ed="X" n="0774c15"/><lb ed="R104" n="0287b03"/>末。則不失其序矣。若於自身而不知究。乃欲知天
<lb ed="X" n="0774c16"/><lb ed="R104" n="0287b04"/>下古今人事。其安能乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774c17"/><lb ed="R104" n="0287b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0774c1701">故數十年中。學無常師。博考內外。以原自身。原之不
<lb ed="X" n="0774c18"/><lb ed="R104" n="0287b06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0774c1801" n="0774c1801"/><anchor xml:id="beg0774c1801" n="0774c1801"/>已<anchor xml:id="end0774c1801"/>。果得其本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774c19"/><lb ed="R104" n="0287b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0774c1901">無常師者。書曰。德無常師。主善爲師。善無常主。協
<lb ed="X" n="0774c20"/><lb ed="R104" n="0287b08"/>于克一。淸涼云。益我爲友。人皆友焉。亦具此意。博。
<lb ed="X" n="0774c21"/><lb ed="R104" n="0287b09"/>謂廣博。考。謂考究。內則佛敎宗說之旨。外則儒老
<lb ed="X" n="0774c22"/><lb ed="R104" n="0287b10"/>百氏之書。其志在於窮究自身之本也。原之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c2201" n="0774c2201"/><anchor xml:id="beg0774c2201" n="0774c2201"/>已<anchor xml:id="end0774c2201"/>。
<lb ed="X" n="0774c23"/><lb ed="R104" n="0287b11"/>故得其本。故論主圓覺疏序云。髫專魯敎。冠討竺
<lb ed="X" n="0774c24"/><lb ed="R104" n="0287b12"/>墳。禪遇南宗。敎逢斯典。又云。行詣百城。坐探羣籍。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0775a" n="0775a"/>
<lb ed="X" n="0775a01"/><lb ed="R104" n="0287b13"/>此其事也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a02"/><lb ed="R104" n="0287b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0775a0201">然今習儒道者。祇知近則乃祖乃父。傳體相續。受得
<lb ed="X" n="0775a03"/><lb ed="R104" n="0287b15"/>此身。遠則混沌一氣。剖爲陰陽之二。二生天地人三。
<lb ed="X" n="0775a04"/><lb ed="R104" n="0287b16"/>三生萬物。萬物與人。皆氣爲本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a05"/><lb ed="R104" n="0287b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0775a0501">此下別叙諸宗。先叙外敎也儒。卽儒敎。孔子爲主。
<lb ed="X" n="0775a06"/><lb ed="R104" n="0287b18"/>道。卽道敎。老子爲主。二家之意。皆以氣爲初始。漸
<lb ed="X" n="0775a07"/><lb ed="R104" n="0288a01"/>有人及萬物。故近則謂祖傳父。父傳子。子續父。父
<lb ed="X" n="0775a08"/><lb ed="R104" n="0288a02"/>續祖。受得此身。遠則謂天地之前。惟一元氣。混然
<lb ed="X" n="0775a09"/><lb ed="R104" n="0288a03"/>不分。故曰混沌。剖。謂剖判。混沌旣分之後。陽氣輕
<lb ed="X" n="0775a10"/><lb ed="R104" n="0288a04"/>淸。故上升。陰氣重濁。故下沉。升者爲天。沉者爲地。
<lb ed="X" n="0775a11"/><lb ed="R104" n="0288a05"/>二氣和合。人生其中。是爲三才。從此漸有萬物。道
<lb ed="X" n="0775a12"/><lb ed="R104" n="0288a06"/>經云。道生一。一生二。二生三。三生萬物。一者。冲氣
<lb ed="X" n="0775a13"/><lb ed="R104" n="0288a07"/>也。言道動出冲和妙氣。於生物之理未足。又生陽
<lb ed="X" n="0775a14"/><lb ed="R104" n="0288a08"/>氣。陽氣不能獨生。又生陰氣。積冲氣之一。故云一
<lb ed="X" n="0775a15"/><lb ed="R104" n="0288a09"/>生二。積陽氣之二。故云二生三。陰陽含孕。冲氣調
<lb ed="X" n="0775a16"/><lb ed="R104" n="0288a10"/>和。然後萬物阜成。故曰三生萬物。又周易云。易有
<lb ed="X" n="0775a17"/><lb ed="R104" n="0288a11"/>太極。是生兩儀。兩儀生四象。四象生八卦。八卦定
<lb ed="X" n="0775a18"/><lb ed="R104" n="0288a12"/>吉凶。吉凶生大業。又鉤命訣云。易有五太。一曰太
<lb ed="X" n="0775a19"/><lb ed="R104" n="0288a13"/>易。氣象未分也。二曰太初。元氣萌也。三曰太始。形
<lb ed="X" n="0775a20"/><lb ed="R104" n="0288a14"/>之端也。四曰太素。形變有質也。五曰太極。形質<anchor xml:id="nkr_note_add_0775a2001" n="0775a2001"/><anchor xml:id="beg0775a2001" n="0775a2001"/>已<anchor xml:id="end0775a2001"/>
<lb ed="X" n="0775a21"/><lb ed="R104" n="0288a15"/>具也。從此漸生天地萬物。論中雙合二家之意爲
<lb ed="X" n="0775a22"/><lb ed="R104" n="0288a16"/>文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a23"/><lb ed="R104" n="0288a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0775a2301">習佛法者。但云近則前生造業。隨業受報。得此人身。
<lb ed="X" n="0775a24"/><lb ed="R104" n="0288a18"/>遠則業又從惑。展轉乃至阿賴耶識。爲身根本。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0775b" n="0775b"/>
<lb ed="X" n="0775b01"/><lb ed="R104" n="0288b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0775b0101">此叙內敎也。雖總言佛法。意乃別指權小。近卽人
<lb ed="X" n="0775b02"/><lb ed="R104" n="0288b02"/>天敎。遠則下一句。小敎。阿賴耶識。卽法相敎。於此
<lb ed="X" n="0775b03"/><lb ed="R104" n="0288b03"/>三中。前不兼後。後必兼前。云乃至者。謂惑又從執
<lb ed="X" n="0775b04"/><lb ed="R104" n="0288b04"/>而起。然惑與執。各有二種。惑二種者。一煩惱障。二
<lb ed="X" n="0775b05"/><lb ed="R104" n="0288b05"/>所知障。執二種者。一我執。二法執。謂五蘊等從衆
<lb ed="X" n="0775b06"/><lb ed="R104" n="0288b06"/>緣生本無實性。衆生不了。計以爲實。名曰法執。由
<lb ed="X" n="0775b07"/><lb ed="R104" n="0288b07"/>執法故。於諸理事世出世法。不能通達。名所知障。
<lb ed="X" n="0775b08"/><lb ed="R104" n="0288b08"/>此五蘊中。法尙叵得。況主宰者。衆生於中。妄計實
<lb ed="X" n="0775b09"/><lb ed="R104" n="0288b09"/>我。名爲我執。由執我故。煩惱障生。塵勞競興。業報
<lb ed="X" n="0775b10"/><lb ed="R104" n="0288b10"/>不息。由此輪轉。苦果無窮。而二乘人。但除我執煩
<lb ed="X" n="0775b11"/><lb ed="R104" n="0288b11"/>惱障。未斷法執所知障。菩薩雙斷二執二障。然此
<lb ed="X" n="0775b12"/><lb ed="R104" n="0288b12"/>二執二障。於阿賴耶識。皆有種子。從種生現。起惑
<lb ed="X" n="0775b13"/><lb ed="R104" n="0288b13"/>造業。推窮其本。則自賴耶。故云乃至。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b14"/><lb ed="R104" n="0288b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0775b1401">皆謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b1401" n="0775b1401"/><anchor xml:id="beg0775b1401" n="0775b1401"/>已<anchor xml:id="end0775b1401"/>窮其理。而實未也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b15"/><lb ed="R104" n="0288b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0775b1501">如上內外敎所說。皆是聖人權漸之談。非究竟了
<lb ed="X" n="0775b16"/><lb ed="R104" n="0288b16"/>義之旨。恐人執滯。故總非之。意在責人。非斥法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b17"/><lb ed="R104" n="0288b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0775b1701">然孔老釋迦。皆是至聖。隨時應物。設敎殊途。內外相
<lb ed="X" n="0775b18"/><lb ed="R104" n="0288b18"/>資。共利羣庶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b19"/><lb ed="R104" n="0289a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0775b1901">恐有難云。如前所說元氣陰陽業惑識變。皆是孔
<lb ed="X" n="0775b20"/><lb ed="R104" n="0289a02"/>老釋迦至聖所說。何得非之。故今通云。孔老之時。
<lb ed="X" n="0775b21"/><lb ed="R104" n="0289a03"/>此方人根未熟。尙未堪聞因果之說。況佛性了義
<lb ed="X" n="0775b22"/><lb ed="R104" n="0289a04"/>之談。故孔老先以仁義道德而漸誘之。且指元氣
<lb ed="X" n="0775b23"/><lb ed="R104" n="0289a05"/>陰陽爲本。西方佛出世。四十年前。人根未熟。未堪
<lb ed="X" n="0775b24"/><lb ed="R104" n="0289a06"/>聞於佛性了義之旨。是故大覺且隨三乘五性之
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0775c" n="0775c"/>
<lb ed="X" n="0775c01"/><lb ed="R104" n="0289a07"/>機。說業識變等。至四十年後。方說一乘。故法華經
<lb ed="X" n="0775c02"/><lb ed="R104" n="0289a08"/>云。久默斯要。不務速說。皆顯隨時應物也。言殊途
<lb ed="X" n="0775c03"/><lb ed="R104" n="0289a09"/>者。謂殊異路途。卽指前所說元氣業惑等。立敎不
<lb ed="X" n="0775c04"/><lb ed="R104" n="0289a10"/>同。故曰殊途。言內外相資等者。謂雖設敎不同。然
<lb ed="X" n="0775c05"/><lb ed="R104" n="0289a11"/>亦互相資藉。佛敎藉儒老爲誘物之始。儒老藉佛
<lb ed="X" n="0775c06"/><lb ed="R104" n="0289a12"/>敎爲成物之終。故曰共利羣庶也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c07"/><lb ed="R104" n="0289a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0775c0701"><g ref="#CB15081">䇿</g>勤萬行。明因果始終。推究萬法。彰生起本末。雖皆
<lb ed="X" n="0775c08"/><lb ed="R104" n="0289a14"/>聖意。而有權有實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c09"/><lb ed="R104" n="0289a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0775c0901">又恐難云。三敎聖人利物之心旣同。則應三敎皆
<lb ed="X" n="0775c10"/><lb ed="R104" n="0289a16"/>可原人。何故此中偏宗佛敎。故復答云。利物之心。
<lb ed="X" n="0775c11"/><lb ed="R104" n="0289a17"/>三聖雖同。權實之用。三聖則異。儒道一向是權。佛
<lb ed="X" n="0775c12"/><lb ed="R104" n="0289a18"/>敎兼通權實。今取實敎了義。故偏宗佛耳。<g ref="#CB15081">䇿</g>勤萬
<lb ed="X" n="0775c13"/><lb ed="R104" n="0289b01"/>行者。行門之多。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0775c1301" n="0775c1301"/><anchor xml:id="beg0775c1301" n="0775c1301"/>但<anchor xml:id="end0775c1301"/>說施戒等。至於四諦。緣生。十
<lb ed="X" n="0775c14"/><lb ed="R104" n="0289b02"/>善。五戒。四禪。八定。儒老五常。道德等。皆在其中也。
<lb ed="X" n="0775c15"/><lb ed="R104" n="0289b03"/>因果始終。惟明佛敎。脩因爲始。感果爲終也。萬法
<lb ed="X" n="0775c16"/><lb ed="R104" n="0289b04"/>生起本末。亦通三敎而言。儒道以氣爲本。釋敎以
<lb ed="X" n="0775c17"/><lb ed="R104" n="0289b05"/>業惑八識眞如爲本。隨宗不同。末則可知矣。雖皆
<lb ed="X" n="0775c18"/><lb ed="R104" n="0289b06"/>聖意者。縱辭也。而有權有實者。奪辭也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c19"/><lb ed="R104" n="0289b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0775c1901">二敎惟權。佛兼權實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c20"/><lb ed="R104" n="0289b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0775c2001">權。謂權假。亦曰權宜。稱錘曰權。言能酌量輕重。以
<lb ed="X" n="0775c21"/><lb ed="R104" n="0289b09"/>喩聖人方便分別事宜。隨器授道也。實者。果之核。
<lb ed="X" n="0775c22"/><lb ed="R104" n="0289b10"/>取其堅也。亦確乎不可<g ref="#CB15072">㧞</g>之謂也。然則二敎之權。
<lb ed="X" n="0775c23"/><lb ed="R104" n="0289b11"/>與佛敎之權。可聞得乎。答曰。冥顯有異。二敎之權。
<lb ed="X" n="0775c24"/><lb ed="R104" n="0289b12"/>卽冥權也。佛敎之權。乃顯權也。何以言之。明敎大
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0776a" n="0776a"/>
<lb ed="X" n="0776a01"/><lb ed="R104" n="0289b13"/>師云。權也者。有顯權。有冥權。顯權則爲淺敎。爲小
<lb ed="X" n="0776a02"/><lb ed="R104" n="0289b14"/>道。冥權則爲異道。爲他敎。淺敎如法相破相。小道
<lb ed="X" n="0776a03"/><lb ed="R104" n="0289b15"/>如二乘人天。是佛隨宜之說。故曰顯權。冥權者。無
<lb ed="X" n="0776a04"/><lb ed="R104" n="0289b16"/>方妙用。潛興密應。或爲異道之師。以化正彼類。或
<lb ed="X" n="0776a05"/><lb ed="R104" n="0289b17"/>爲他敎之主。用他敎法以利於世。如華嚴經云。或
<lb ed="X" n="0776a06"/><lb ed="R104" n="0289b18"/>持牛狗及鹿戒。或著壞衣奉事火等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a07"/><lb ed="R104" n="0290a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776a0701"><g ref="#CB15081">䇿</g>萬行。懲惡勸善。同歸於治。則三敎皆可遵行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a08"/><lb ed="R104" n="0290a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776a0801">欲奪先縱。以顯權敎之用也。儒敎三綱五常。老氏
<lb ed="X" n="0776a09"/><lb ed="R104" n="0290a03"/>保雌守弱。釋敎三學六度。莫不皆使人<g ref="#CB15081">䇿</g>修萬行。
<lb ed="X" n="0776a10"/><lb ed="R104" n="0290a04"/>止惡興善而<anchor xml:id="nkr_note_add_0776a1001" n="0776a1001"/><anchor xml:id="beg0776a1001" n="0776a1001"/>已<anchor xml:id="end0776a1001"/>。爲敎不同。同歸於治也。所歸旣同。
<lb ed="X" n="0776a11"/><lb ed="R104" n="0290a05"/>遵行皆可。是故依儒敎。則爲成德之君子。遵老氏。
<lb ed="X" n="0776a12"/><lb ed="R104" n="0290a06"/>則爲淸靜之眞人。稟釋敎。則出三惡而往人天。乃
<lb ed="X" n="0776a13"/><lb ed="R104" n="0290a07"/>至究竟證三乘而圓二果者矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a14"/><lb ed="R104" n="0290a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776a1401">推萬法。窮理盡性。至於本源。則佛敎方爲決了。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a15"/><lb ed="R104" n="0290a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776a1501">前縱此奪。以顯實敎之用也。前言三敎皆可遵行
<lb ed="X" n="0776a16"/><lb ed="R104" n="0290a10"/>者但順聖人隨宜益物。治<anchor xml:id="nkr_note_add_0776a1601" n="0776a1601"/><anchor xml:id="beg0776a1601" n="0776a1601"/>已<anchor xml:id="end0776a1601"/>成之人身。非欲窮究
<lb ed="X" n="0776a17"/><lb ed="R104" n="0290a11"/>所以成人之源本。欲窮其本。則非了義敎莫能盡
<lb ed="X" n="0776a18"/><lb ed="R104" n="0290a12"/>之。言推萬法窮理盡性者。推。謂尋其本致。窮。謂極
<lb ed="X" n="0776a19"/><lb ed="R104" n="0290a13"/>其根源。盡。謂竭其蘊底。萬法。卽色心等世出世法。
<lb ed="X" n="0776a20"/><lb ed="R104" n="0290a14"/>然窮理盡性。語出周易。彼繫辭云。窮理盡性以至
<lb ed="X" n="0776a21"/><lb ed="R104" n="0290a15"/>于命。雖借彼文。取意則異。理。謂道理。眞理。性。謂法
<lb ed="X" n="0776a22"/><lb ed="R104" n="0290a16"/>性。心性。不取天賦。故不言命。謂眞如一法。橫對諸
<lb ed="X" n="0776a23"/><lb ed="R104" n="0290a17"/>事。曰理廣也。竪貫一法。曰性深也。然在無情。曰法
<lb ed="X" n="0776a24"/><lb ed="R104" n="0290a18"/>性。在有情。曰心性。亦曰佛性。亦名本覺。亦曰如來
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0776b" n="0776b"/>
<lb ed="X" n="0776b01"/><lb ed="R104" n="0290b01"/>藏。卽下顯性敎中所說眞性是也。謂色心等法。從
<lb ed="X" n="0776b02"/><lb ed="R104" n="0290b02"/>緣而生。無實自性。全是眞如隨緣所成。故此萬法。
<lb ed="X" n="0776b03"/><lb ed="R104" n="0290b03"/>皆以眞如而爲本源。故論主圓覺疏序云。萬法虗
<lb ed="X" n="0776b04"/><lb ed="R104" n="0290b04"/>僞。緣會而生。生法本無。一切唯識。識如幻夢。但是
<lb ed="X" n="0776b05"/><lb ed="R104" n="0290b05"/>一心。心寂而知。目之圓覺。此推萬法至本源之謂
<lb ed="X" n="0776b06"/><lb ed="R104" n="0290b06"/>也。唯識亦云。此諸法勝義。亦卽是眞如。常如其性
<lb ed="X" n="0776b07"/><lb ed="R104" n="0290b07"/>故。卽諸法實性。亦此義也。言至於本源者。非離眞
<lb ed="X" n="0776b08"/><lb ed="R104" n="0290b08"/>性之外。別有本源。但約敎詮淺深之異。故有至不
<lb ed="X" n="0776b09"/><lb ed="R104" n="0290b09"/>至爾。起信云。心眞如者。卽是一法界大總相法門
<lb ed="X" n="0776b10"/><lb ed="R104" n="0290b10"/>體。所謂心性不生不滅。乃至云唯是一心。故名眞
<lb ed="X" n="0776b11"/><lb ed="R104" n="0290b11"/>如。又云。摩訶衍者。總說有二種。一者法。二者義。所
<lb ed="X" n="0776b12"/><lb ed="R104" n="0290b12"/>言法者。謂衆生心。是心卽攝一切世間出世間法。
<lb ed="X" n="0776b13"/><lb ed="R104" n="0290b13"/>依於此心。顯示摩訶衍義。華嚴經云。云何說諸蘊。
<lb ed="X" n="0776b14"/><lb ed="R104" n="0290b14"/>諸蘊有何性。蘊性不可滅。是故說無生。分別此諸
<lb ed="X" n="0776b15"/><lb ed="R104" n="0290b15"/>蘊。其性本空寂。空故不可滅。此是無生義。衆生旣
<lb ed="X" n="0776b16"/><lb ed="R104" n="0290b16"/>如是。諸佛亦復然。佛及諸佛法。是性無所有。則知
<lb ed="X" n="0776b17"/><lb ed="R104" n="0290b17"/>不生不滅眞如妙性。實諸法之本源矣。非一乘了
<lb ed="X" n="0776b18"/><lb ed="R104" n="0290b18"/>義。何以臻此。言決了者。謂決定了義。亦決斷顯了也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776b19"/><lb ed="R104" n="0291a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776b1901">然當今學士各執一宗。就師佛者。仍迷實義。故於天
<lb ed="X" n="0776b20"/><lb ed="R104" n="0291a02"/>地人物。不能原之至源。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776b21"/><lb ed="R104" n="0291a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776b2101">此先顯餘宗未了。爲造論之緣由也。學士。通指習
<lb ed="X" n="0776b22"/><lb ed="R104" n="0291a04"/>三敎者。各執一宗。謂習儒者。唯執天命。習老者。唯
<lb ed="X" n="0776b23"/><lb ed="R104" n="0291a05"/>執自然等。更不復博究圓暢也。師佛者。卽別指內
<lb ed="X" n="0776b24"/><lb ed="R104" n="0291a06"/>宗習權敎人。或執業惑。或執識變。不信一乘實敎。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0776c" n="0776c"/>
<lb ed="X" n="0776c01"/><lb ed="R104" n="0291a07"/>設談佛性。定揀闡提。縱說眞如。但云不變。有所未
<lb ed="X" n="0776c02"/><lb ed="R104" n="0291a08"/>悟。故曰仍迷。其猶衆盲摸象。豈識象之全軀。坐井
<lb ed="X" n="0776c03"/><lb ed="R104" n="0291a09"/>觀天。寧見天之無際。前就學人所知。以顯敎之權
<lb ed="X" n="0776c04"/><lb ed="R104" n="0291a10"/>實。今約學人所執。爲造論之發端。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c05"/><lb ed="R104" n="0291a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776c0501">余今還依內外敎理。推窮萬法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c06"/><lb ed="R104" n="0291a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776c0601">依內外敎理。則見解圓融。而無偏局之弊。與未嘗
<lb ed="X" n="0776c07"/><lb ed="R104" n="0291a13"/>讀佛書而輒議佛者。相去遠矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c08"/><lb ed="R104" n="0291a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776c0801">初從淺至深。於習權敎者。斥滯令通。而極其本。後依
<lb ed="X" n="0776c09"/><lb ed="R104" n="0291a15"/>了敎。顯示展轉生起之義。會偏令圓。而至於末。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c10"/><lb ed="R104" n="0291a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776c1001">從淺至深者。卽指論初二門斥迷執偏淺也。於中
<lb ed="X" n="0776c11"/><lb ed="R104" n="0291a17"/>前前淺而後後深。斥滯令通者。卽破執情而顯圓
<lb ed="X" n="0776c12"/><lb ed="R104" n="0291a18"/>解也。極其本者。指第三門顯眞源也。依了敎顯示
<lb ed="X" n="0776c13"/><lb ed="R104" n="0291b01"/>展轉生起者。卽第四門中用顯性了義。會前所執。
<lb ed="X" n="0776c14"/><lb ed="R104" n="0291b02"/>同一眞理也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c15"/><lb ed="R104" n="0291b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776c1501">文有四篇。名原人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c16"/><lb ed="R104" n="0291b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776c1601">總結論名。前序論竟。四篇者。一斥迷執。二斥偏淺。
<lb ed="X" n="0776c17"/><lb ed="R104" n="0291b05"/>三直顯眞源。四會通本末。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c18"/><lb ed="R104" n="0291b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776c1801">一斥迷執<note place="inline">習儒道者</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c19"/><lb ed="R104" n="0291b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776c1901">斥者。排擯義。迷。謂惑而不悟。執。謂固守不移。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c20"/><lb ed="R104" n="0291b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0776c2001">儒道二敎。說人畜等類。皆是虗無大道生成養育。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c21"/><lb ed="R104" n="0291b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0776c2101">此下顯二宗之大同也。道經云。有物混成。先天地
<lb ed="X" n="0776c22"/><lb ed="R104" n="0291b10"/>生。寂兮寥兮。獨立而不改。周行而不殆。可以爲天
<lb ed="X" n="0776c23"/><lb ed="R104" n="0291b11"/>下母。吾不知其名。強名曰道。又彼經云。道生之。德
<lb ed="X" n="0776c24"/><lb ed="R104" n="0291b12"/>畜之。物形之。勢成之。皆言虗無大道。生成養育之
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0777a" n="0777a"/>
<lb ed="X" n="0777a01"/><lb ed="R104" n="0291b13"/>功用也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a02"/><lb ed="R104" n="0291b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777a0201">謂道法自然。生於元氣。元氣生天地。天地生萬物。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a03"/><lb ed="R104" n="0291b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0777a0301">就二宗推明生起次序也。謂者。二宗意旨也。道法
<lb ed="X" n="0777a04"/><lb ed="R104" n="0291b16"/>自然。語出道經。彼云。人法地。地法天。天法道。道法
<lb ed="X" n="0777a05"/><lb ed="R104" n="0291b17"/>自然。卽上文虗無大道也。自然者。妙本之性。性非
<lb ed="X" n="0777a06"/><lb ed="R104" n="0291b18"/>造作。故曰自然。道者。妙本之用。道與自然。體用之
<lb ed="X" n="0777a07"/><lb ed="R104" n="0292a01"/>稱。與上文有別。順文言法。非謂道法傚於自然也。
<lb ed="X" n="0777a08"/><lb ed="R104" n="0292a02"/>又彼經云。一生二。二生三。三生萬物。今云生於元
<lb ed="X" n="0777a09"/><lb ed="R104" n="0292a03"/>氣。卽彼道生一也。元氣生天地。卽彼一生二。二生
<lb ed="X" n="0777a10"/><lb ed="R104" n="0292a04"/>三也。天地生萬物。卽彼三生萬物也。前叙中混沌。
<lb ed="X" n="0777a11"/><lb ed="R104" n="0292a05"/>卽儒者之說。此言大道。卽老氏之意。前後互擧。顯
<lb ed="X" n="0777a12"/><lb ed="R104" n="0292a06"/>二宗之大同也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a13"/><lb ed="R104" n="0292a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777a1301">故智愚貴賤。貧富苦樂。皆稟於天。由於時命。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a14"/><lb ed="R104" n="0292a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0777a1401">人中品類不同。言皆稟於天。由於時命者。儒宗多
<lb ed="X" n="0777a15"/><lb ed="R104" n="0292a09"/>云。死生有命。富貴在天。又云。莫之爲而爲者天也。
<lb ed="X" n="0777a16"/><lb ed="R104" n="0292a10"/>莫之致而至者命也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a17"/><lb ed="R104" n="0292a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777a1701">故死後<anchor xml:id="nkr_note_add_0777a1701" n="0777a1701"/><anchor xml:id="beg0777a1701" n="0777a1701"/>卻<anchor xml:id="end0777a1701"/>歸天地。復其虗無。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a18"/><lb ed="R104" n="0292a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0777a1801">前約從本起末。此約原始反終。天地者。儒宗所歸。
<lb ed="X" n="0777a19"/><lb ed="R104" n="0292a13"/>虗無者。老氏所復。道經云。夫物芸芸。復歸其根。歸
<lb ed="X" n="0777a20"/><lb ed="R104" n="0292a14"/>根曰靜。靜曰復命。言萬物旣稟天地元氣而生。如
<lb ed="X" n="0777a21"/><lb ed="R104" n="0292a15"/>草木依根而得榮茂。死則復其本始。如草木凋落。
<lb ed="X" n="0777a22"/><lb ed="R104" n="0292a16"/>精脈還其本根。是復其所稟之性命也。從天地生。
<lb ed="X" n="0777a23"/><lb ed="R104" n="0292a17"/>復歸天地者。如邵子云。上天生我。上天死我。一聽
<lb ed="X" n="0777a24"/><lb ed="R104" n="0292a18"/>於天。有何不可。此之謂也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0777b" n="0777b"/>
<lb ed="X" n="0777b01"/><lb ed="R104" n="0292b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777b0101">然外敎宗旨。但在乎依身立行。不在究竟身之原由。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b02"/><lb ed="R104" n="0292b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0777b0201">外敎。卽指儒道。謂佛法之外也。儒宗五常百行。老
<lb ed="X" n="0777b03"/><lb ed="R104" n="0292b03"/>氏保雌守弱。皆以修飾其身耳。不言此身因何而
<lb ed="X" n="0777b04"/><lb ed="R104" n="0292b04"/>有。何故得爲人。何故爲畜等。縱說原由。不過大道
<lb ed="X" n="0777b05"/><lb ed="R104" n="0292b05"/>元氣而<anchor xml:id="nkr_note_add_0777b0501" n="0777b0501"/><anchor xml:id="beg0777b0501" n="0777b0501"/>已<anchor xml:id="end0777b0501"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b06"/><lb ed="R104" n="0292b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777b0601">所說萬物。不論象外。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b07"/><lb ed="R104" n="0292b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0777b0701">象。謂物之形象。天地皆象內也。今世敎所談。至大
<lb ed="X" n="0777b08"/><lb ed="R104" n="0292b08"/>者。不過天地而<anchor xml:id="nkr_note_add_0777b0801" n="0777b0801"/><anchor xml:id="beg0777b0801" n="0777b0801"/>已<anchor xml:id="end0777b0801"/>。而人畜萬物。皆在天地之中。故
<lb ed="X" n="0777b09"/><lb ed="R104" n="0292b09"/>其所論。不出天地之外。莊子云。六合之外。聖人存
<lb ed="X" n="0777b10"/><lb ed="R104" n="0292b10"/>而不論也。則知天地之外。孔老非實不知。但以世
<lb ed="X" n="0777b11"/><lb ed="R104" n="0292b11"/>人智淺。未足與議。論語云。夫子之言性與天道。不
<lb ed="X" n="0777b12"/><lb ed="R104" n="0292b12"/>可得而聞也。況象外乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b13"/><lb ed="R104" n="0292b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777b1301">雖指大道爲本。而不備明順逆起滅染淨因緣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b14"/><lb ed="R104" n="0292b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0777b1401">恐有問言。儒道二宗。亦說大道元氣等生成萬物。
<lb ed="X" n="0777b15"/><lb ed="R104" n="0292b15"/>則是大道元氣。卽是身本。那言不究原由耶。故今
<lb ed="X" n="0777b16"/><lb ed="R104" n="0292b16"/>釋云。元氣天命父母等。但是生身之具。而非卽是
<lb ed="X" n="0777b17"/><lb ed="R104" n="0292b17"/>身本。譬如孩穉見母籠甑取餠啖之。便知是餠籠
<lb ed="X" n="0777b18"/><lb ed="R104" n="0292b18"/>甑所成。後來索餠。卽指籠甑。豈知籠甑但是成餠
<lb ed="X" n="0777b19"/><lb ed="R104" n="0293a01"/>之具。豈是餠之所本哉。今元氣天地等。籠甑之謂
<lb ed="X" n="0777b20"/><lb ed="R104" n="0293a02"/>也。執爲身本。孩穉之見而<anchor xml:id="nkr_note_add_0777b2001" n="0777b2001"/><anchor xml:id="beg0777b2001" n="0777b2001"/>已<anchor xml:id="end0777b2001"/>。而不備明云云者。正
<lb ed="X" n="0777b21"/><lb ed="R104" n="0293a03"/>顯二宗所迷也。順逆起滅者。謂內敎所說十二因
<lb ed="X" n="0777b22"/><lb ed="R104" n="0293a04"/>緣。迷則從無明起行。輾轉乃至有生老死。卽順生
<lb ed="X" n="0777b23"/><lb ed="R104" n="0293a05"/>死起動。而成流轉也。悟則從老死逆觀。乃至無明。
<lb ed="X" n="0777b24"/><lb ed="R104" n="0293a06"/>遂起智斷無明。由無明滅。故行滅。乃至生老死滅。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0777c" n="0777c"/>
<lb ed="X" n="0777c01"/><lb ed="R104" n="0293a07"/>卽登聖果。此明逆生死而還滅也。此十二支通大
<lb ed="X" n="0777c02"/><lb ed="R104" n="0293a08"/>小乘。義門繁廣。非略可盡。言染淨因緣者。有二。一
<lb ed="X" n="0777c03"/><lb ed="R104" n="0293a09"/>約小乘。其說又二。一者。如前十二有支。由無明緣
<lb ed="X" n="0777c04"/><lb ed="R104" n="0293a10"/>行。乃至生緣老死。是染因緣。由無明滅行滅。乃至
<lb ed="X" n="0777c05"/><lb ed="R104" n="0293a11"/>老死滅。是淨因緣。二者。約苦集滅道四諦。謂苦集
<lb ed="X" n="0777c06"/><lb ed="R104" n="0293a12"/>是世間因果。滅道是出世間因果。由造集諦因。感
<lb ed="X" n="0777c07"/><lb ed="R104" n="0293a13"/>苦諦果。名染因緣。由厭苦故。起道諦智。斷彼集因。
<lb ed="X" n="0777c08"/><lb ed="R104" n="0293a14"/>苦果不生。證滅諦理。名淨因緣。故淨名云。從癡有
<lb ed="X" n="0777c09"/><lb ed="R104" n="0293a15"/>愛。則我病生。衆生病愈。我病亦愈。二約大乘。亦二。
<lb ed="X" n="0777c10"/><lb ed="R104" n="0293a16"/>一約法相宗。謂藏識法爾包攝三乘及三性名言
<lb ed="X" n="0777c11"/><lb ed="R104" n="0293a17"/>種子。而一切衆生有無不同。若有三乘種子者。遇
<lb ed="X" n="0777c12"/><lb ed="R104" n="0293a18"/>緣熏習。脩行斷障。當得三乘聖果。名淨因緣。<note place="inline">此且三乘
<lb ed="X" n="0777c13"/><lb ed="R104" n="0293b01"/>總說應別明之</note>若無三乘種子。但有有漏三性等種。卽造
<lb ed="X" n="0777c14"/><lb ed="R104" n="0293b02"/>三種業<note place="inline">福非福。不動</note>三界流轉。名染因緣。二約法性宗。
<lb ed="X" n="0777c15"/><lb ed="R104" n="0293b03"/>眞妄和合。成黎耶識。若迷之時。染法<note place="inline">卽前妄也</note>有力。淨
<lb ed="X" n="0777c16"/><lb ed="R104" n="0293b04"/>法<note place="inline">卽前眞也</note>無力。向緣下轉。沉輪三界。名染因緣。悟時
<lb ed="X" n="0777c17"/><lb ed="R104" n="0293b05"/>淨法有力。染法無力。背緣上轉。成四聖位。<note place="inline">佛。菩薩。緣覺。聲
<lb ed="X" n="0777c18"/><lb ed="R104" n="0293b06"/>聞</note>名淨因緣。廣如下引。此等法義。外敎豈知。況能
<lb ed="X" n="0777c19"/><lb ed="R104" n="0293b07"/>備明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c20"/><lb ed="R104" n="0293b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777c2001">故習者不如是權。執之爲了。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c21"/><lb ed="R104" n="0293b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0777c2101">孔老所說。但是權宜。不執則爲入道之緣。固執則
<lb ed="X" n="0777c22"/><lb ed="R104" n="0293b10"/>爲障道之損。圭峰云。儒資戒律。道助禪那。此其緣
<lb ed="X" n="0777c23"/><lb ed="R104" n="0293b11"/>也。八難之中。世智辯聰。反成爲難。此其損也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c24"/><lb ed="R104" n="0293b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0777c2401">今略擧而詰之。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0778a" n="0778a"/>
<lb ed="X" n="0778a01"/><lb ed="R104" n="0293b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778a0101">就二宗詰難。下文有四。一難道生。道敎所執。二難
<lb ed="X" n="0778a02"/><lb ed="R104" n="0293b14"/>自然。道敎所執。儒宗亦執。三難元氣。此儒道皆執。
<lb ed="X" n="0778a03"/><lb ed="R104" n="0293b15"/>四難天命。儒者所執。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a04"/><lb ed="R104" n="0293b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778a0401">所言萬物。皆從大道而生者。大道卽是生死賢愚之
<lb ed="X" n="0778a05"/><lb ed="R104" n="0293b17"/>本。吉凶禍福之基。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a06"/><lb ed="R104" n="0293b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778a0601">此按定外宗道生以立難也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a07"/><lb ed="R104" n="0294a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778a0701">基本旣其常存。則禍亂凶愚。不可除也。福慶賢善。不
<lb ed="X" n="0778a08"/><lb ed="R104" n="0294a02"/>可益也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a09"/><lb ed="R104" n="0294a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778a0901">道旣是常。物亦應常。如世子孫還類父母。則禍亂
<lb ed="X" n="0778a10"/><lb ed="R104" n="0294a04"/>應常。非人力可以翦除。福慶應常。非積善可能增
<lb ed="X" n="0778a11"/><lb ed="R104" n="0294a05"/>益。故李思愼云。老謂生與死命也。悉是道之所爲。
<lb ed="X" n="0778a12"/><lb ed="R104" n="0294a06"/>聖與不肖性也。但是天之所與。天與不可逃。道爲
<lb ed="X" n="0778a13"/><lb ed="R104" n="0294a07"/>不可悍。知天道之不可逃悍者。則能安處長生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a14"/><lb ed="R104" n="0294a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778a1401">何用老莊之敎耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a15"/><lb ed="R104" n="0294a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778a1501">聖人見善有益。可以致福。故敎令爲善。見惡有損。
<lb ed="X" n="0778a16"/><lb ed="R104" n="0294a10"/>可以致禍。故敎令遠惡。旣云吉凶禍福。於我無預。
<lb ed="X" n="0778a17"/><lb ed="R104" n="0294a11"/>道使之然。不可增損。則孔老設敎。勸善禁惡。何所
<lb ed="X" n="0778a18"/><lb ed="R104" n="0294a12"/>圖耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a19"/><lb ed="R104" n="0294a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778a1901">又道育虎狼。胎桀紂。夭顏冉。禍夷齊。何名尊乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a20"/><lb ed="R104" n="0294a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778a2001">若云萬物皆是道之所爲者。虎狼害人之獸。道畜
<lb ed="X" n="0778a21"/><lb ed="R104" n="0294a15"/>之而使害也。桀紂虐民之君。道孕之而使虐也。顏
<lb ed="X" n="0778a22"/><lb ed="R104" n="0294a16"/>冉之賢而不享年。道夭之也。夷齊之賢而致禍死。
<lb ed="X" n="0778a23"/><lb ed="R104" n="0294a17"/>道禍之也。道經云。萬物莫不尊道而貴德。使道之
<lb ed="X" n="0778a24"/><lb ed="R104" n="0294a18"/>所爲誠如是。何名尊乎。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0778b" n="0778b"/>
<lb ed="X" n="0778b01"/><lb ed="R104" n="0294b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778b0101">又言萬物皆是自然生化。非因緣者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b02"/><lb ed="R104" n="0294b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778b0201">此又按定外宗自然以立難也。內敎說一切萬法
<lb ed="X" n="0778b03"/><lb ed="R104" n="0294b03"/>從因緣生。謂親能發起爲因。疎能助起爲緣。如草
<lb ed="X" n="0778b04"/><lb ed="R104" n="0294b04"/>木等。從種子生。名曰親因。水土人時。名曰踈緣。人
<lb ed="X" n="0778b05"/><lb ed="R104" n="0294b05"/>畜等。從業惑生。名曰親因。父母。二氣。名曰疎緣。彼
<lb ed="X" n="0778b06"/><lb ed="R104" n="0294b06"/>儒道旣執自然。則不推因緣。故莊子云。不知所以
<lb ed="X" n="0778b07"/><lb ed="R104" n="0294b07"/>然。名曰自然。又云。鶴不浴而白。烏不黔而黑。言皆
<lb ed="X" n="0778b08"/><lb ed="R104" n="0294b08"/>自然也。儒宗如司馬君實無爲贊云。進退有道。得
<lb ed="X" n="0778b09"/><lb ed="R104" n="0294b09"/>失有命。守道在<anchor xml:id="nkr_note_add_0778b0901" n="0778b0901"/><anchor xml:id="beg0778b0901" n="0778b0901"/>己<anchor xml:id="end0778b0901"/>。功成則天。天復何爲。莫非自然。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b10"/><lb ed="R104" n="0294b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778b1001">則一切無因緣處。悉應生化謂石應生草。草應生人。
<lb ed="X" n="0778b11"/><lb ed="R104" n="0294b11"/>人生畜等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b12"/><lb ed="R104" n="0294b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778b1201">旣不待因緣。則石非草等因緣。應能生草。草生人。
<lb ed="X" n="0778b13"/><lb ed="R104" n="0294b13"/>人生畜等。以皆非緣故。所言等者。等一切非緣之
<lb ed="X" n="0778b14"/><lb ed="R104" n="0294b14"/>事。如火應生草木。木生魚鳥。凡是一切不應生處。
<lb ed="X" n="0778b15"/><lb ed="R104" n="0294b15"/>皆能生也。正取人不待父母緣。忽自生人等。如西
<lb ed="X" n="0778b16"/><lb ed="R104" n="0294b16"/>方無因外道。亦作此計。瑜伽第七云。何因緣故。彼
<lb ed="X" n="0778b17"/><lb ed="R104" n="0294b17"/>諸外道。起如是見。立如是論。答謂見世間無有因
<lb ed="X" n="0778b18"/><lb ed="R104" n="0294b18"/>緣。或時歘爾大風卒起。於一時間。寂然止息。或時
<lb ed="X" n="0778b19"/><lb ed="R104" n="0295a01"/>忽爾暴河瀰漫。於一時間。頓卽枯竭。或時<g ref="#CB15106">鬱</g>爾花
<lb ed="X" n="0778b20"/><lb ed="R104" n="0295a02"/>木敷榮。於一時間。颯然衰顇。由如是故。起無因見。
<lb ed="X" n="0778b21"/><lb ed="R104" n="0295a03"/>立無因論。淸涼云與此方儒老所計頗同。又涅槃
<lb ed="X" n="0778b22"/><lb ed="R104" n="0295a04"/>經中。衲衣梵志。求佛論議。佛問云。汝宗何故知非
<lb ed="X" n="0778b23"/><lb ed="R104" n="0295a05"/>因緣。彼云。我見牛生便能<g ref="#CB00063">𠲿</g>乳。龜生便能入水。知
<lb ed="X" n="0778b24"/><lb ed="R104" n="0295a06"/>非因緣。佛言。若言<g ref="#CB00063">𠲿</g>乳非因緣者。俱非因緣。何不
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0778c" n="0778c"/>
<lb ed="X" n="0778c01"/><lb ed="R104" n="0295a07"/><g ref="#CB00063">𠲿</g>角。若言入水非因緣者。俱非因緣。何不入火。梵
<lb ed="X" n="0778c02"/><lb ed="R104" n="0295a08"/>志辭屈。投佛出家。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778c03"/><lb ed="R104" n="0295a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778c0301">又應生無前後。起無早晚。神仙不藉丹藥。太平不藉
<lb ed="X" n="0778c04"/><lb ed="R104" n="0295a10"/>賢良。仁義不藉敎習。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778c05"/><lb ed="R104" n="0295a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778c0501">旣云自然。不應緣習。然前後早晚約時。時乃疎緣
<lb ed="X" n="0778c06"/><lb ed="R104" n="0295a12"/>中一事。如春蘭秋菊。社燕賓鴻等。各因其時。人須
<lb ed="X" n="0778c07"/><lb ed="R104" n="0295a13"/>十月。方乃誕生非自然也。神仙<anchor xml:id="nkr_note_add_0778c0701" n="0778c0701"/><anchor xml:id="beg0778c0701" n="0778c0701"/>已<anchor xml:id="end0778c0701"/>下。別約有情。神
<lb ed="X" n="0778c08"/><lb ed="R104" n="0295a14"/>仙要須宿稟寡欲之資。鍊藥服氣爲緣。方能長生
<lb ed="X" n="0778c09"/><lb ed="R104" n="0295a15"/>不老。天下太平。必藉忠臣良士。武以定亂。文以經
<lb ed="X" n="0778c10"/><lb ed="R104" n="0295a16"/>世。君臣相濟。然後民安國泰。時和俗淳。人有才德
<lb ed="X" n="0778c11"/><lb ed="R104" n="0295a17"/>之美。皆資訓誨之力。習與性成。未有不學而自成
<lb ed="X" n="0778c12"/><lb ed="R104" n="0295a18"/>者。執自然者。不亦乖乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778c13"/><lb ed="R104" n="0295b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0778c1301">老莊周孔。何用立敎爲軌則乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778c14"/><lb ed="R104" n="0295b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0778c1401">旣賢者自然而賢。不由敎習。愚者自然而愚。敎亦
<lb ed="X" n="0778c15"/><lb ed="R104" n="0295b03"/>無益。聖人立敎。便成無用矣。然老氏上土下士之
<lb ed="X" n="0778c16"/><lb ed="R104" n="0295b04"/>說。孔聖上智下愚之論。在吾敎中。葢宿習力故。謂
<lb ed="X" n="0778c17"/><lb ed="R104" n="0295b05"/>多生熏習純熟。今得爲人。諸識聰利。聞道勤行。孔
<lb ed="X" n="0778c18"/><lb ed="R104" n="0295b06"/>老於此。謂之生知上士。故<name role="" type="person">白樂天</name>生而識字。世呼
<lb ed="X" n="0778c19"/><lb ed="R104" n="0295b07"/>爲三生人。若宿世從異類中來。未曾熏習。或因秘
<lb ed="X" n="0778c20"/><lb ed="R104" n="0295b08"/>悋不肯敎人。今得人身。諸情暗鈍。倥侗顓蒙。困而
<lb ed="X" n="0778c21"/><lb ed="R104" n="0295b09"/>不學。孔老於此。呼爲下愚下士。其中人者。昔雖曾
<lb ed="X" n="0778c22"/><lb ed="R104" n="0295b10"/>熏。然未純熟。故於今世。學之則成。不學則殆。由此
<lb ed="X" n="0778c23"/><lb ed="R104" n="0295b11"/>觀之。雖愚鈍之資。苟能自勉于學。縱未偕於上達。
<lb ed="X" n="0778c24"/><lb ed="R104" n="0295b12"/>亦自勝於不學者矣。況中人乎。聖人知學問有益。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0779a" n="0779a"/>
<lb ed="X" n="0779a01"/><lb ed="R104" n="0295b13"/>可以革愚成智。故垂典誥以爲軌則。斯則因緣之
<lb ed="X" n="0779a02"/><lb ed="R104" n="0295b14"/>理明矣。而曰自然。豈爲通理。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a03"/><lb ed="R104" n="0295b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0779a0301">又言皆從元氣而生成者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a04"/><lb ed="R104" n="0295b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0779a0401">此按定外宗元氣以立難也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a05"/><lb ed="R104" n="0295b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0779a0501">則歘生之神。未曾習慮。豈得嬰孩便能愛惡驕恣焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a06"/><lb ed="R104" n="0295b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0779a0601">初生之子。八識雖具。創與境遇。未知染著。若漸長
<lb ed="X" n="0779a07"/><lb ed="R104" n="0296a01"/>大。慣習力故。愛惡滋彰。所謂習與性成。非由元氣
<lb ed="X" n="0779a08"/><lb ed="R104" n="0296a02"/>使之然也。歘。暴起也。言欻然而生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a09"/><lb ed="R104" n="0296a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0779a0901">若言欻有。自然便能隨念愛。惡等者。則五德六藝。悉
<lb ed="X" n="0779a10"/><lb ed="R104" n="0296a04"/>能隨念而解。何待因緣學習而成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a11"/><lb ed="R104" n="0296a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0779a1101">設云孩子初生。便能飡乳。不得則啼。豈待習慮。自
<lb ed="X" n="0779a12"/><lb ed="R104" n="0296a06"/>然便能隨念愛惡等。然則五德六藝。亦應自解。不
<lb ed="X" n="0779a13"/><lb ed="R104" n="0296a07"/>待習慮。何不爾耶。然人生便知飮乳啼號者。無始
<lb ed="X" n="0779a14"/><lb ed="R104" n="0296a08"/>以來。慣習力故。與心俱生。如前云牛不<g ref="#CB00063">𠲿</g>角。龜不
<lb ed="X" n="0779a15"/><lb ed="R104" n="0296a09"/>入火。皆因緣也。豈是元氣使之然也。五德者。仁義
<lb ed="X" n="0779a16"/><lb ed="R104" n="0296a10"/>禮智信也。六藝者。禮樂射御書數也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a17"/><lb ed="R104" n="0296a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0779a1701">又若生是稟氣而歘有。死是氣散而欻無。則誰爲鬼
<lb ed="X" n="0779a18"/><lb ed="R104" n="0296a12"/>神乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a19"/><lb ed="R104" n="0296a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0779a1901">儒者皆執氣聚爲生。氣散爲死。夫氣散則<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a1901" n="0779a1901"/><anchor xml:id="beg0779a1901" n="0779a1901"/>已<anchor xml:id="end0779a1901"/>斷滅。
<lb ed="X" n="0779a20"/><lb ed="R104" n="0296a14"/>又誰爲鬼神乎。孔子曰。敬鬼神而遠之。易曰。精氣
<lb ed="X" n="0779a21"/><lb ed="R104" n="0296a15"/>爲物。遊魂爲變。故知鬼神之情狀。謂百<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a2101" n="0779a2101"/><anchor xml:id="beg0779a2101" n="0779a2101"/>骸<anchor xml:id="end0779a2101"/>四體。男
<lb ed="X" n="0779a22"/><lb ed="R104" n="0296a16"/>女搆精之所成。故曰精氣爲物。彼云遊魂爲變者。
<lb ed="X" n="0779a23"/><lb ed="R104" n="0296a17"/>卽如佛敎所說心識。由無質礙。任運能往。故曰遊
<lb ed="X" n="0779a24"/><lb ed="R104" n="0296a18"/>魂。意謂遊魂與精氣合而爲人。精氣有滅。而遊魂
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0779b" n="0779b"/>
<lb ed="X" n="0779b01"/><lb ed="R104" n="0296b01"/>不滅。故爲鬼神。則鬼神之說。儒宗許有明矣。而氣
<lb ed="X" n="0779b02"/><lb ed="R104" n="0296b02"/>散則誰爲耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b03"/><lb ed="R104" n="0296b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0779b0301">且世有鑑達前生。追憶往事。則知生前相續。非稟氣
<lb ed="X" n="0779b04"/><lb ed="R104" n="0296b04"/>而歘有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b05"/><lb ed="R104" n="0296b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0779b0501">達生前。憶往事者。知宿命也。如羊<g ref="#CB05846">𧙖</g>之識金鐶。<note place="inline">晉羊
<lb ed="X" n="0779b06"/><lb ed="R104" n="0296b06"/>祜。字叔子。幼年嘗牽乳母至李宅門外枯樹穴中。得金鐶一枚。謂乳母曰。此吾先世。爲李家子戲所藏也。
<lb ed="X" n="0779b07"/><lb ed="R104" n="0296b07"/>吾年七歲。墮井而死。事出本傳</note>崔咸之徵墨誌。<note place="inline">唐崔咸。父銳爲澤潞。節度使李抱眞
<lb ed="X" n="0779b08"/><lb ed="R104" n="0296b08"/>從事。有客盧老者。每徃來澤潞銳嘗善待之終謂銳曰。吾當與君家作子。以口傍墨誌爲驗。及生咸。果如
<lb ed="X" n="0779b09"/><lb ed="R104" n="0296b09"/>其言。出本傳</note>房琯剖松下之書。<note place="inline">唐房琯。字次律。開元中。宰桐廬。嘗與道士邢和
<lb ed="X" n="0779b10"/><lb ed="R104" n="0296b10"/>璞過夏口。入一廢寺。坐古松下。和璞使人鑿地。得瓮中所藏婁師德與永禪師書。笑謂琯曰。頗憶此否。因
<lb ed="X" n="0779b11"/><lb ed="R104" n="0296b11"/>帳然。悟前世之爲永禪師也。出明皇雜錄。東坡詩云。殷勤古松下。爲剖瓮中書</note>唐紹刺燈
<lb ed="X" n="0779b12"/><lb ed="R104" n="0296b12"/>前之犬。<note place="inline">唐紹者。開元中爲給事中。嘗與對門中郞李貌善。每厚待之。妻嘗諫曰。勿友非類。紹
<lb ed="X" n="0779b13"/><lb ed="R104" n="0296b13"/>曰。非爾所知。後因驪山講武。紹攝禮部尙書。玄宗援桴擊鼓。時未三合。張說遽令紹奏畢。神武赫怒。拽兵
<lb ed="X" n="0779b14"/><lb ed="R104" n="0296b14"/>部尙書郭元振坐于纛下。欲斬之。張說跪奏。元振有社稷之功。免死。乃斬紹。先一日。紹謂妻曰。吾前生爲
<lb ed="X" n="0779b15"/><lb ed="R104" n="0296b15"/>杜氏女。適<g ref="#CB17227">壩</g>陵王氏子。十七歲。嘗燈下運針昏睡。犬入房。觸油汚衣。心怒。遂以翦刀刺犬。翦一股折。而犬
<lb ed="X" n="0779b16"/><lb ed="R104" n="0296b16"/>猶活。復換一股。犬方斃吾十九而亡。犬者。今貌是也。明日行刑。必貌翌日果如所言。初一刀。頭未落。再換
<lb ed="X" n="0779b17"/><lb ed="R104" n="0296b17"/>一刀。頭方落。出李吉甫記</note>圓觀峽中之舊約。<note place="inline">唐李澄之。字子原。與道人圓觀友善。
<lb ed="X" n="0779b18"/><lb ed="R104" n="0296b18"/>相約自峽入蜀。路逢女子浣紗。觀謂原曰。此吾寄託之所也。葢業緣不可逃。明年某日。君自蜀還。可相臨。
<lb ed="X" n="0779b19"/><lb ed="R104" n="0297a01"/>以一笑爲信。又云。吾<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b1901" n="0779b1901"/><anchor xml:id="beg0779b1901" n="0779b1901"/>已<anchor xml:id="end0779b1901"/>三生作比丘云云。<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b1902" n="0779b1902"/><anchor xml:id="beg0779b1902" n="0779b1902"/>已<anchor xml:id="end0779b1902"/>而觀果死。明年原如期至女子家。則兒生三日矣。原使抱臨
<lb ed="X" n="0779b20"/><lb ed="R104" n="0297a02"/>明簷。兒果一笑。却後十三年。原至孤山月下。聞叩牛角而歌者。曰。三生石上舊精魂。賞月吟風不要論。慚
<lb ed="X" n="0779b21"/><lb ed="R104" n="0297a03"/>愧情人遠相訪。此身雖異性常存。東坡作傳</note>東坡<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b2101" n="0779b2101"/><anchor xml:id="beg0779b2101" n="0779b2101"/>陝<anchor xml:id="end0779b2101"/>右之夢遊。<note place="inline">蘇子由。謫南安。
<lb ed="X" n="0779b22"/><lb ed="R104" n="0297a04"/>與雲菴及聰禪師交遊。一夕雲菴夢同子由聰公出城迓五祖戒禪師。明日以語子由。語未卒。聰公至。具
<lb ed="X" n="0779b23"/><lb ed="R104" n="0297a05"/>言所夢。與雲菴同。山人方談笑間。忽東坡書至。曰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b2301" n="0779b2301"/><anchor xml:id="beg0779b2301" n="0779b2301"/>已<anchor xml:id="end0779b2301"/>抵奉新。旦夕可相見。三人大喜。共出城二十里。至建
<lb ed="X" n="0779b24"/><lb ed="R104" n="0297a06"/>安寺而東坡亦至。因擧夢語坡。坡曰。軾年七八歲時。嘗夢身爲僧。往來<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b2401" n="0779b2401"/><anchor xml:id="beg0779b2401" n="0779b2401"/>陝<anchor xml:id="end0779b2401"/>右。又先妣方孕時。夢一僧託宿。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0779c" n="0779c"/>
<lb ed="X" n="0779c01"/><lb ed="R104" n="0297a07"/>頎然。眇一目。雲菴驚曰。戒公<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0101" n="0779c0101"/><anchor xml:id="beg0779c0101" n="0779c0101"/>陝<anchor xml:id="end0779c0101"/>右人。後失一目。暮年棄五祖來遊南安。終于大庾。逆數五十年。而坡時四
<lb ed="X" n="0779c02"/><lb ed="R104" n="0297a08"/>十九矣。出冷齋夜話</note>盧女憶販羊之宿冤。<note place="inline">長安城南盧叔倫家女子。桑間逢僧
<lb ed="X" n="0779c03"/><lb ed="R104" n="0297a09"/>乞食。問得食處。女曰。村東二里王家飯僧。遂徃。果得齋。王氏問僧所從。僧以實吿。旣而王氏翁媼俱至女
<lb ed="X" n="0779c04"/><lb ed="R104" n="0297a10"/>家。女閉戶不出。問女母曰。我家設齋。人無知者。女何知耶。女自房中出呼曰。某年月日。販羊胡父子何在。
<lb ed="X" n="0779c05"/><lb ed="R104" n="0297a11"/>翁媼驚趨出。母問女曰。汝適何故。女曰。我前世爲夏州販羊客。姓胡。宿其家。彼殺我父子。羊盡爲所有。我
<lb ed="X" n="0779c06"/><lb ed="R104" n="0297a12"/>後於其家作子。十五得病。二十而終。醫藥之資。<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0601" n="0779c0601"/><anchor xml:id="beg0779c0601" n="0779c0601"/>已<anchor xml:id="end0779c0601"/>過所刦。猶每歲與我作齋。雖然。命債尙須償也。出逸史</note>
<lb ed="X" n="0779c07"/><lb ed="R104" n="0297a13"/>西山決弒親之疑獄。<note place="inline"><name role="" type="person">宋理宗</name>初。眞西山帥長沙日。市民程二者。有子年二十。謀
<lb ed="X" n="0779c08"/><lb ed="R104" n="0297a14"/>弒厥父。密語其友。友恐事發相累。遂首于官。卽呼其子問之。子不諱。及問其父。幷鄰人。皆不知所以。問其
<lb ed="X" n="0779c09"/><lb ed="R104" n="0297a15"/>子殺父之故。亦無可言者眞察其事暗味。乃齋沐叩神。一夕夢神報曰。但問其父二十年前曾作何事。卽
<lb ed="X" n="0779c10"/><lb ed="R104" n="0297a16"/>知之矣。翌日眞私問其父曰此事我<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1001" n="0779c1001"/><anchor xml:id="beg0779c1001" n="0779c1001"/>已<anchor xml:id="end0779c1001"/>知。汝但勿諱。汝二十年前曾作何事。父曰。二十年前。有潙山行者。
<lb ed="X" n="0779c11"/><lb ed="R104" n="0297a17"/>將錢一千緡。欲買度牒。中夜殺行者。瘞于廚下。以其錢營產業焉。眞復私問其子。吾欲釋汝。欲以錢一千
<lb ed="X" n="0779c12"/><lb ed="R104" n="0297a18"/>緡惠汝。從汝所之。汝若得錢。當何所作。子曰。誠如所言。當買度牒入潙山出家。眞知行者之怨。遂籍其父
<lb ed="X" n="0779c13"/><lb ed="R104" n="0297b01"/>產業。計一千緡以付其子。將其父配五百里外。出江湖紀聞</note>若此之類。今古實
<lb ed="X" n="0779c14"/><lb ed="R104" n="0297b02"/>多。以此驗知。捨身受身。自類相續。非稟氣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c15"/><lb ed="R104" n="0297b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0779c1501">又驗鬼神靈知不斷。則知死後非氣散而歘無。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c16"/><lb ed="R104" n="0297b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0779c1601">鬼神有知。證非斷滅。若謂死而氣散。則其神者爲
<lb ed="X" n="0779c17"/><lb ed="R104" n="0297b05"/>誰耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c18"/><lb ed="R104" n="0297b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0779c1801">故祭祀求禱。典籍有文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c19"/><lb ed="R104" n="0297b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0779c1901">典籍有文者。如尙書金縢篇。謂武王有疾。周公作
<lb ed="X" n="0779c20"/><lb ed="R104" n="0297b08"/>册書。禱於太王王季文王。請以身代。乃納册於金
<lb ed="X" n="0779c21"/><lb ed="R104" n="0297b09"/>縢之匱中。翌日乃瘳。又如禮記。祭法。祭義。祭統。禮
<lb ed="X" n="0779c22"/><lb ed="R104" n="0297b10"/>運。皆言祭禱之事。又月令云命有司合秩蒭以養
<lb ed="X" n="0779c23"/><lb ed="R104" n="0297b11"/>犧牲。以供皇天上帝名山大川四方之神。以祭宗
<lb ed="X" n="0779c24"/><lb ed="R104" n="0297b12"/>廟社稷之靈。爲民祈福等。皆其文也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0780a" n="0780a"/>
<lb ed="X" n="0780a01"/><lb ed="R104" n="0297b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0780a0101">況死而蘇者。說幽途事。或死後感動妻子。讐報恩怨。
<lb ed="X" n="0780a02"/><lb ed="R104" n="0297b14"/>今古皆有耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780a03"/><lb ed="R104" n="0297b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0780a0301">說幽途事。多關釋典。恐彼儒者尙未信之。今引儒
<lb ed="X" n="0780a04"/><lb ed="R104" n="0297b16"/>者一說以證。宋吏部侍郞葛立方。字常之。所撰韻
<lb ed="X" n="0780a05"/><lb ed="R104" n="0297b17"/>語陽秋云。歐陽永叔。素不信釋氏之說。旣登二府。
<lb ed="X" n="0780a06"/><lb ed="R104" n="0297b18"/>一日被病亟。夢至一所。見十人冠冕環坐。一人云。
<lb ed="X" n="0780a07"/><lb ed="R104" n="0298a01"/>參政安得至此。宜速反舍。公出門數步。復往問曰。
<lb ed="X" n="0780a08"/><lb ed="R104" n="0298a02"/>公等豈非釋氏所謂十王者乎。曰。然。因問世人。飯
<lb ed="X" n="0780a09"/><lb ed="R104" n="0298a03"/>僧造經。爲亡追福。果有益乎。答曰。安得無益。旣寤。
<lb ed="X" n="0780a10"/><lb ed="R104" n="0298a04"/>病良<anchor xml:id="nkr_note_add_0780a1001" n="0780a1001"/><anchor xml:id="beg0780a1001" n="0780a1001"/>已<anchor xml:id="end0780a1001"/>。又如崔子玉之掌冥府事。韓擒虎之爲閻
<lb ed="X" n="0780a11"/><lb ed="R104" n="0298a05"/>羅王。<note place="inline">出搜神記</note>虞太傅之爲更生佛。席相公之爲皮場
<lb ed="X" n="0780a12"/><lb ed="R104" n="0298a06"/>神。<note place="inline">出洪內翰夷堅志</note>皆幽途事之證。<note place="inline">不能具引</note>言感動妻子讐
<lb ed="X" n="0780a13"/><lb ed="R104" n="0298a07"/>報恩怨者。如左傳。宣公十五年。晉大夫魏顆。其父
<lb ed="X" n="0780a14"/><lb ed="R104" n="0298a08"/>武子有愛妾。武子疾。謂顆曰。當嫁之。旣疾篤。乃令
<lb ed="X" n="0780a15"/><lb ed="R104" n="0298a09"/>殉葬。武子死。顆嫁之。親族難之。顆曰。吾從治命。後
<lb ed="X" n="0780a16"/><lb ed="R104" n="0298a10"/>顆與秦將杜回戰於輔氏。見老人結草以禦杜回。
<lb ed="X" n="0780a17"/><lb ed="R104" n="0298a11"/>躓而顚。獲之。夜夢老人曰。余爾所嫁婦人之父也。
<lb ed="X" n="0780a18"/><lb ed="R104" n="0298a12"/>爾用先人治命。余是以報。又成公十年。晉景公疾。
<lb ed="X" n="0780a19"/><lb ed="R104" n="0298a13"/>夢大厲披髮及地。搏膺而踊曰。殺余孫不義。<note place="inline">前二年。景
<lb ed="X" n="0780a20"/><lb ed="R104" n="0298a14"/>公以無罪殺臣趙同趙括</note>余得請於帝矣。<note place="inline">此言帝者。或是嶽帝與冥王也。以事關幽
<lb ed="X" n="0780a21"/><lb ed="R104" n="0298a15"/>途故</note>六月丙午。公薨。又江湖紀聞。載南宋衢州人鄭
<lb ed="X" n="0780a22"/><lb ed="R104" n="0298a16"/>朝議。從子某。幼曠達能文。娶會稽陸氏女。亦姿媚
<lb ed="X" n="0780a23"/><lb ed="R104" n="0298a17"/>明爽。伉儷情至。鄭生嘗。語陸氏曰。萬一不幸。汝勿
<lb ed="X" n="0780a24"/><lb ed="R104" n="0298a18"/>再醮。汝若先喪。我亦如之。陸氏曰。要當齊眉。何不
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0780b" n="0780b"/>
<lb ed="X" n="0780b01"/><lb ed="R104" n="0298b01"/>祥如是。相處十年。生二男一女。及鄭生疾且死。方
<lb ed="X" n="0780b02"/><lb ed="R104" n="0298b02"/>釋服。陸氏盡攜其資適蘇州曾公曹。成婚方七日。
<lb ed="X" n="0780b03"/><lb ed="R104" n="0298b03"/>曾生奉漕檄考試他郡。行信宿。陸氏晚步廳屛間。
<lb ed="X" n="0780b04"/><lb ed="R104" n="0298b04"/>有急足呼於庭曰。鄭官人有書。命婢取之。視外題。
<lb ed="X" n="0780b05"/><lb ed="R104" n="0298b05"/>但有示陸氏三字。筆札宛然前夫手跡也。視急足。
<lb ed="X" n="0780b06"/><lb ed="R104" n="0298b06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0780b0601" n="0780b0601"/><anchor xml:id="beg0780b0601" n="0780b0601"/>已<anchor xml:id="end0780b0601"/>不見。啓緘讀之。其辭曰。十年結髮夫妻。一生祭
<lb ed="X" n="0780b07"/><lb ed="R104" n="0298b07"/>祀之主。朝連暮以同歡。俸有餘而共聚。忽大幻而
<lb ed="X" n="0780b08"/><lb ed="R104" n="0298b08"/>長往。慕何人而輕許。遺棄我之田疇。移資財而別
<lb ed="X" n="0780b09"/><lb ed="R104" n="0298b09"/>戶。不恤我之有子。不念我之有父。義不足爲人之
<lb ed="X" n="0780b10"/><lb ed="R104" n="0298b10"/>婦。慈不足爲人之母。吾以訴諸上蒼。行理對乎幽
<lb ed="X" n="0780b11"/><lb ed="R104" n="0298b11"/>府。陸氏嘆恨。三日而亡。其書朝議男甸者得之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b12"/><lb ed="R104" n="0298b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0780b1201">外難曰。若人死爲鬼。則古來之鬼。塡塞巷路。合有見
<lb ed="X" n="0780b13"/><lb ed="R104" n="0298b13"/>者。如何不爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b14"/><lb ed="R104" n="0298b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0780b1401">此設難也。外宗聞說人死爲鬼。則謂人人死<anchor xml:id="nkr_note_add_0780b1401" n="0780b1401"/><anchor xml:id="beg0780b1401" n="0780b1401"/>已<anchor xml:id="end0780b1401"/>。盡
<lb ed="X" n="0780b15"/><lb ed="R104" n="0298b15"/>皆爲鬼。不知有六道輪迴。轉受後身。故作此難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b16"/><lb ed="R104" n="0298b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0780b1601">答曰。人死六道。不必皆爲鬼。鬼復爲人等。豈古來積
<lb ed="X" n="0780b17"/><lb ed="R104" n="0298b17"/>鬼常存耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b18"/><lb ed="R104" n="0298b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0780b1801">此設答也。人死六道者。謂或有生天。或還爲人。或
<lb ed="X" n="0780b19"/><lb ed="R104" n="0299a01"/>作禽畜。或墮地獄。前言鬼者。但一趣耳。言鬼復爲
<lb ed="X" n="0780b20"/><lb ed="R104" n="0299a02"/>人者。謂鬼業盡<anchor xml:id="nkr_note_add_0780b2001" n="0780b2001"/><anchor xml:id="beg0780b2001" n="0780b2001"/>已<anchor xml:id="end0780b2001"/>。或復爲人。又或轉餘趣也。其轉
<lb ed="X" n="0780b21"/><lb ed="R104" n="0299a03"/>餘趣者。如梁高僧傳。說後漢建和間。沙門<name role="" type="person">安世高</name>。
<lb ed="X" n="0780b22"/><lb ed="R104" n="0299a04"/>舟行至<g ref="#CB05279">䢼</g>亭湖。泊舟。岸上有湖神祠焉。神降曰。舟
<lb ed="X" n="0780b23"/><lb ed="R104" n="0299a05"/>中沙門。吾神宿世道伴。爲我請之。安至祠中。神泣
<lb ed="X" n="0780b24"/><lb ed="R104" n="0299a06"/>訴曰。吾與師嘗爲道友。以嗔心故。墮此趣中。幸相
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0780c" n="0780c"/>
<lb ed="X" n="0780c01"/><lb ed="R104" n="0299a07"/>憫救。師請現本身。神曰。本身醜惡。恐相驚駭。安曰。
<lb ed="X" n="0780c02"/><lb ed="R104" n="0299a08"/>無慮。忽有大蟒出於神後。引首向安。安撫之。以天
<lb ed="X" n="0780c03"/><lb ed="R104" n="0299a09"/>竺語說法化導。蟒泣謝曰。幸聞敎化。今脫苦矣。以
<lb ed="X" n="0780c04"/><lb ed="R104" n="0299a10"/>絹千疋。黃白之資。付安。令作功德。安爲建寺豫章。
<lb ed="X" n="0780c05"/><lb ed="R104" n="0299a11"/><note place="inline">夜話云。今洪州<name role="" type="person">大安寺</name>是</note>已而見後山有一大蟒。死於草澤中。
<lb ed="X" n="0780c06"/><lb ed="R104" n="0299a12"/>自是廟不復靈。此亦鬼趣轉生之例也。今俗子無
<lb ed="X" n="0780c07"/><lb ed="R104" n="0299a13"/>識。乃有妄謂佛菩薩同鬼神者。其謬迷甚矣吁。可
<lb ed="X" n="0780c08"/><lb ed="R104" n="0299a14"/>悲哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c09"/><lb ed="R104" n="0299a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0780c0901">且天地之氣。本無知也。人稟無知之氣。安得歘起而
<lb ed="X" n="0780c10"/><lb ed="R104" n="0299a16"/>有知乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c11"/><lb ed="R104" n="0299a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0780c1101">氣無分別。豈人稟之而有分別乎。若人因稟氣而
<lb ed="X" n="0780c12"/><lb ed="R104" n="0299a18"/>有分別。則草木等亦應有分別。以所稟同故。且天
<lb ed="X" n="0780c13"/><lb ed="R104" n="0299b01"/>地之氣。本無賢愚貴賤之異。豈人同稟之而有賢
<lb ed="X" n="0780c14"/><lb ed="R104" n="0299b02"/>愚貴賤之異乎。而儒者皆執稟氣。謂稟淳和之氣。
<lb ed="X" n="0780c15"/><lb ed="R104" n="0299b03"/>則爲聖爲賢。稟渾濁之氣。則爲愚爲不肖。不知天
<lb ed="X" n="0780c16"/><lb ed="R104" n="0299b04"/>地之氣。本無差別。自吾人宿習之不同耳。其猶管
<lb ed="X" n="0780c17"/><lb ed="R104" n="0299b05"/>籥之音。隨竅發異。故有淸濁高下之殊。而吹者之
<lb ed="X" n="0780c18"/><lb ed="R104" n="0299b06"/>氣。曷嘗異哉。若謂吹氣有異。則何藉竹管之殊竅
<lb ed="X" n="0780c19"/><lb ed="R104" n="0299b07"/>乎。又李白桃紅。姚黃魏紫。無乃春風之各異乎。何
<lb ed="X" n="0780c20"/><lb ed="R104" n="0299b08"/>不辨其物性。而責於氣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c21"/><lb ed="R104" n="0299b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0780c2101">草木亦皆稟氣。何不知乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c22"/><lb ed="R104" n="0299b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0780c2201">擧例難也。亦應云禽獸亦皆稟氣。何飛走之不同。
<lb ed="X" n="0780c23"/><lb ed="R104" n="0299b11"/>葢天地之氣。猶爐冶甑爨之謂。但能成物。非物所
<lb ed="X" n="0780c24"/><lb ed="R104" n="0299b12"/>本。故爐冶雖能範金。不能變銅鐵爲良鍰。甑爨雖
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0781a" n="0781a"/>
<lb ed="X" n="0781a01"/><lb ed="R104" n="0299b13"/>能熟食。不能變糠粃爲珍饈。天地之氣雖能成物。
<lb ed="X" n="0781a02"/><lb ed="R104" n="0299b14"/>不能使草木爲人。庸愚作聖。良以草木各有根。人
<lb ed="X" n="0781a03"/><lb ed="R104" n="0299b15"/>畜各有本故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a04"/><lb ed="R104" n="0299b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781a0401">又言貧富貴賤。賢愚善惡。吉凶禍福。皆由天命者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a05"/><lb ed="R104" n="0299b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781a0501">此又按定外宗天命以立難也。儒者多執天命。先
<lb ed="X" n="0781a06"/><lb ed="R104" n="0299b18"/>儒解云。命猶令也。彼宗但以淸氣上升至高無上
<lb ed="X" n="0781a07"/><lb ed="R104" n="0300a01"/>曰天。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a08"/><lb ed="R104" n="0300a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781a0801">則天之賦命。奚有貧多富少。賤多貴少。乃至禍多福
<lb ed="X" n="0781a09"/><lb ed="R104" n="0300a03"/>少。苟多少之分在天。天何不平乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a10"/><lb ed="R104" n="0300a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781a1001">天道至公至平。無偏無黨。何故而有貧富貴賤賢
<lb ed="X" n="0781a11"/><lb ed="R104" n="0300a05"/>愚禍福多少之異。又復於中貧賤禍夭者多。富貴
<lb ed="X" n="0781a12"/><lb ed="R104" n="0300a06"/>康壽者少。世途目擊。往往如是。天實爾者。則公平
<lb ed="X" n="0781a13"/><lb ed="R104" n="0300a07"/>安在耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a14"/><lb ed="R104" n="0300a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781a1401">況有無行而貴。守行而賤。無德而富。有德而貧。逆吉
<lb ed="X" n="0781a15"/><lb ed="R104" n="0300a09"/>義凶。仁夭暴壽。乃至有道者喪。無道者興。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a16"/><lb ed="R104" n="0300a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781a1601">無行而貴。如荀子所謂勢榮。守行而賤。如任昉自
<lb ed="X" n="0781a17"/><lb ed="R104" n="0300a11"/>稱素業。無德而富。如何曾日食萬錢。有德而貧。如
<lb ed="X" n="0781a18"/><lb ed="R104" n="0300a12"/>相如家徒四壁。逆吉義凶者。如姦邪得志。善良遇
<lb ed="X" n="0781a19"/><lb ed="R104" n="0300a13"/>害之類。仁夭暴壽者。如盜跖永年。伯牛短折之類。
<lb ed="X" n="0781a20"/><lb ed="R104" n="0300a14"/>有道無道云者如世善人。動輒坎坷。強梁貪暴。觸
<lb ed="X" n="0781a21"/><lb ed="R104" n="0300a15"/>事利宜。自古迄今。此類常有。世俗每謂天不平。或
<lb ed="X" n="0781a22"/><lb ed="R104" n="0300a16"/>云天不開眼。故鄧攸無子。人謂天道無知。斯之謂
<lb ed="X" n="0781a23"/><lb ed="R104" n="0300a17"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a24"/><lb ed="R104" n="0300a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781a2401">旣皆由天。天乃興不道而喪有道。何有福善。益謙之
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0781b" n="0781b"/>
<lb ed="X" n="0781b01"/><lb ed="R104" n="0300b01"/>賞。禍淫害盈之罰焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b02"/><lb ed="R104" n="0300b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781b0201">儒宗執天命。不知自違其敎也。書云。天道福善禍
<lb ed="X" n="0781b03"/><lb ed="R104" n="0300b03"/>淫。伊訓云。作善降之百祥。作不善降之百殃。洪範
<lb ed="X" n="0781b04"/><lb ed="R104" n="0300b04"/>嚮用五福。威用六極。易謙卦云。天導虧盈而益謙。
<lb ed="X" n="0781b05"/><lb ed="R104" n="0300b05"/>地道變盈而流謙。鬼神害盈而福謙。坤卦云。積善
<lb ed="X" n="0781b06"/><lb ed="R104" n="0300b06"/>之家。必有餘慶。積不善之家。必有餘殃。大抵皆謂
<lb ed="X" n="0781b07"/><lb ed="R104" n="0300b07"/>天道昭然。禍福不忒。今見無道興而有道喪。則似
<lb ed="X" n="0781b08"/><lb ed="R104" n="0300b08"/>易書之說無驗。且如善良遇害。則福善益謙之賞
<lb ed="X" n="0781b09"/><lb ed="R104" n="0300b09"/>全乖。姦邪得志。則禍淫害盈之罰相反。按其文而
<lb ed="X" n="0781b10"/><lb ed="R104" n="0300b10"/>考其實。全成齟齬。故云何有。良以不推業理。但執
<lb ed="X" n="0781b11"/><lb ed="R104" n="0300b11"/>天命。故禍福有時而倒置也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b12"/><lb ed="R104" n="0300b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781b1201">又旣禍亂反逆。皆由天命。則聖人設敎。責人不責天。
<lb ed="X" n="0781b13"/><lb ed="R104" n="0300b13"/>罪物不罪命。是不當也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b14"/><lb ed="R104" n="0300b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781b1401">世人見說古今冶亂等事。莫不皆謂天數。若由天
<lb ed="X" n="0781b15"/><lb ed="R104" n="0300b15"/>者。經書所說。只合責天。何但責人耶。如詩書所譏。
<lb ed="X" n="0781b16"/><lb ed="R104" n="0300b16"/>春秋所貶。曾不譏貶天命。何耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b17"/><lb ed="R104" n="0300b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781b1701">然則詩<anchor xml:id="nkr_note_add_0781b1701" n="0781b1701"/><anchor xml:id="beg0781b1701" n="0781b1701"/>刺<anchor xml:id="end0781b1701"/>亂政。書讚王道。禮稱安上。樂號移風。豈是
<lb ed="X" n="0781b18"/><lb ed="R104" n="0300b18"/>奉上天之意。順造化之心乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b19"/><lb ed="R104" n="0301a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781b1901">旣云福禍由天。不在人爲。天乃自然之理。不容增
<lb ed="X" n="0781b20"/><lb ed="R104" n="0301a02"/>損矣。則詩書禮樂。懲惡勸善。使人遠禍就福。以承
<lb ed="X" n="0781b21"/><lb ed="R104" n="0301a03"/>天休者。不成空言耶。詩有國風雅頌。善則美。惡則
<lb ed="X" n="0781b22"/><lb ed="R104" n="0301a04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0781b2201" n="0781b2201"/><anchor xml:id="beg0781b2201" n="0781b2201"/>刺<anchor xml:id="end0781b2201"/>。書有典謨訓誥誓命之異。皆明二帝三王治世
<lb ed="X" n="0781b23"/><lb ed="R104" n="0301a05"/>化民之道。孝經云。安上治民。莫善於禮。移風易俗。
<lb ed="X" n="0781b24"/><lb ed="R104" n="0301a06"/>莫善於樂。凡此詩書禮樂。皆所以規人心於善道
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0781c" n="0781c"/>
<lb ed="X" n="0781c01"/><lb ed="R104" n="0301a07"/>者。是以人力而奪造化之權。豈是奉天意而順天
<lb ed="X" n="0781c02"/><lb ed="R104" n="0301a08"/>心乎。葢世儒不知感召之端。實由乎我。一向歸之
<lb ed="X" n="0781c03"/><lb ed="R104" n="0301a09"/>天命。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0781c0301" n="0781c0301"/><anchor xml:id="beg0781c0301" n="0781c0301"/>但<anchor xml:id="end0781c0301"/>違佛敎因緣之說。亦違自宗詩書禮樂
<lb ed="X" n="0781c04"/><lb ed="R104" n="0301a10"/>之本意矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781c05"/><lb ed="R104" n="0301a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781c0501">是知專此敎者。未能原人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781c06"/><lb ed="R104" n="0301a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781c0601">結前儒道外宗未了義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781c07"/><lb ed="R104" n="0301a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781c0701">二斥偏淺<note place="inline">習佛不了義敎者</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781c08"/><lb ed="R104" n="0301a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0781c0801">佛敎自淺至深。略有五等。一人天敎。二小乘敎。三大
<lb ed="X" n="0781c09"/><lb ed="R104" n="0301a15"/>乘法相敎。四大乘破相敎。<note place="inline">上四在此篇中</note>五一乘顯性敎<note place="inline">在第
<lb ed="X" n="0781c10"/><lb ed="R104" n="0301a16"/>三篇中</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781c11"/><lb ed="R104" n="0301a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0781c1101">此五種敎。圭峰約義分判。由所被機有五乘之異。
<lb ed="X" n="0781c12"/><lb ed="R104" n="0301a18"/>故能被敎有此五種。言五乘者。一人天乘。二聲聞
<lb ed="X" n="0781c13"/><lb ed="R104" n="0301b01"/>乘。三緣覺乘。四菩薩乘。五佛乘。<note place="inline">此依華嚴二地。及圓覺彌勒章意。從
<lb ed="X" n="0781c14"/><lb ed="R104" n="0301b02"/>所求法。以立乘名耳</note>今合聲聞緣覺而開菩薩。故立此五。若
<lb ed="X" n="0781c15"/><lb ed="R104" n="0301b03"/>依法相宗說五種種性者。一聲聞乘性。二緣覺乘
<lb ed="X" n="0781c16"/><lb ed="R104" n="0301b04"/>性。三菩薩乘性。四不定乘性。五者無性。就不定中
<lb ed="X" n="0781c17"/><lb ed="R104" n="0301b05"/>復有四類。一聲聞菩薩性。二緣覺菩薩性。三聲聞
<lb ed="X" n="0781c18"/><lb ed="R104" n="0301b06"/>緣覺性。四聲聞緣覺菩薩性。其無性者。謂總無前
<lb ed="X" n="0781c19"/><lb ed="R104" n="0301b07"/>三乘種性。今人天敎收彼無性。小乘敎收彼聲聞
<lb ed="X" n="0781c20"/><lb ed="R104" n="0301b08"/>緣覺二性。後三敎收彼菩薩性。其不定性。中間三
<lb ed="X" n="0781c21"/><lb ed="R104" n="0301b09"/>敎攝之。若依賢首五敎者。一小乘敎。同此第二。二
<lb ed="X" n="0781c22"/><lb ed="R104" n="0301b10"/>大乘始敎。當此三四。三終敎。四頓敎。五圓敎。當此
<lb ed="X" n="0781c23"/><lb ed="R104" n="0301b11"/>第五。良以賢首後三。皆約一乘。故圭峰合之。賢首
<lb ed="X" n="0781c24"/><lb ed="R104" n="0301b12"/>約同敎別敎。歷位無位開成三異。而彼始敎雙收
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0782a" n="0782a"/>
<lb ed="X" n="0782a01"/><lb ed="R104" n="0301b13"/>西域空相二宗。以俱未盡大乘法理。故合爲初。<note place="inline">初卽
<lb ed="X" n="0782a02"/><lb ed="R104" n="0301b14"/>始也</note>圭峰依西域仍爲二。或開或合。各有攸當。不可
<lb ed="X" n="0782a03"/><lb ed="R104" n="0301b15"/>一準。萬松老師。于此論中。立九對十八重。總該賢
<lb ed="X" n="0782a04"/><lb ed="R104" n="0301b16"/>首圭峯二種五敎之義。一苦樂對。<note place="inline">以三途對人天</note>二人天
<lb ed="X" n="0782a05"/><lb ed="R104" n="0301b17"/>對。<note place="inline">以人對天</note>三定散對。<note place="inline">欲界爲散。上二爲定</note>四色空對。<note place="inline">以四禪望四空</note>五
<lb ed="X" n="0782a06"/><lb ed="R104" n="0301b18"/>凡聖對。<note place="inline">前四皆凡。後三乘聖</note>六大小對。<note place="inline">聲聞緣覺小。始敎去皆大</note>七始終
<lb ed="X" n="0782a07"/><lb ed="R104" n="0302a01"/>對。<note place="inline">法相爲始。法性爲終</note>八頓漸對。<note place="inline">始終歷位。頓敎不立</note>九偏圓對。<note place="inline">賢首前四
<lb ed="X" n="0782a08"/><lb ed="R104" n="0302a02"/>皆偏。華嚴獨爲圓敎</note>是則於賢首小敎中。曲開前五對。收此
<lb ed="X" n="0782a09"/><lb ed="R104" n="0302a03"/>論義。可謂辭簡而理盡矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a10"/><lb ed="R104" n="0302a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0782a1001">一佛爲初心人。且說三世業報。善惡因果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a11"/><lb ed="R104" n="0302a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0782a1101">明人天敎。於中先總名大意。初心人者。所被機也。
<lb ed="X" n="0782a12"/><lb ed="R104" n="0302a06"/>對後三乘。故曰初心。一向方便。故云且說。三世業
<lb ed="X" n="0782a13"/><lb ed="R104" n="0302a07"/>報者。謂過去造業。今世受報。今世造業。來世受報。
<lb ed="X" n="0782a14"/><lb ed="R104" n="0302a08"/>故曰三世。業卽能招之因。報卽所招之果。然業與
<lb ed="X" n="0782a15"/><lb ed="R104" n="0302a09"/>報。皆通善惡。故曰善惡因果。如下廣明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a16"/><lb ed="R104" n="0302a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0782a1601">謂造上品十惡。死墮地獄。中品餓鬼。下品畜生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a17"/><lb ed="R104" n="0302a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0782a1701">先叙惡因果。言十惡者。謂身三。殺盜淫。語四。妄言。
<lb ed="X" n="0782a18"/><lb ed="R104" n="0302a12"/>兩舌。惡口。綺語。意三。貪瞋邪見。言上品者。泛說善
<lb ed="X" n="0782a19"/><lb ed="R104" n="0302a13"/>惡皆有三品。三位明之。一約境。且如殺生。殺人爲
<lb ed="X" n="0782a20"/><lb ed="R104" n="0302a14"/>上。殺畜爲中。蚊蚋爲下。不殺反此。謂不殺人爲下。
<lb ed="X" n="0782a21"/><lb ed="R104" n="0302a15"/>不殺蚊蚋爲上。二約心。不論善惡。但猛利心作爲
<lb ed="X" n="0782a22"/><lb ed="R104" n="0302a16"/>上。泛爾心作爲下。庸庸爲中。三約時。若善若惡。但
<lb ed="X" n="0782a23"/><lb ed="R104" n="0302a17"/>三時無悔爲上。二時無悔爲中。一時爲下。言地獄
<lb ed="X" n="0782a24"/><lb ed="R104" n="0302a18"/>等者。梵云捺洛迦。此云苦器。卽衆生受苦之器也。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0782b" n="0782b"/>
<lb ed="X" n="0782b01"/><lb ed="R104" n="0302b01"/>今言地獄。約義立名。有云地者。底也。獄者。局也。地
<lb ed="X" n="0782b02"/><lb ed="R104" n="0302b02"/>下有獄。故名地獄。總有四類。謂八熱。八寒。近邊。孤
<lb ed="X" n="0782b03"/><lb ed="R104" n="0302b03"/>獨。言八熱者。一曰等活。謂刀劒剉斬。成千萬段。以
<lb ed="X" n="0782b04"/><lb ed="R104" n="0302b04"/>叉撥聚。唱言活活。彼卽便活。活<anchor xml:id="nkr_note_add_0782b0401" n="0782b0401"/><anchor xml:id="beg0782b0401" n="0782b0401"/>已<anchor xml:id="end0782b0401"/>復斬。斬<anchor xml:id="nkr_note_add_0782b0402" n="0782b0402"/><anchor xml:id="beg0782b0402" n="0782b0402"/>已<anchor xml:id="end0782b0402"/>復活。
<lb ed="X" n="0782b05"/><lb ed="R104" n="0302b05"/>故曰等活。以四王天壽五百年。<note place="inline">諸天壽量。下自有文</note>爲一日
<lb ed="X" n="0782b06"/><lb ed="R104" n="0302b06"/>一夜。如是積數。至五百歲。二曰衆合。衆山四合。碎
<lb ed="X" n="0782b07"/><lb ed="R104" n="0302b07"/>罪人身。猶如微塵。以<name role="" type="person">忉利天</name>壽一千年爲一日一
<lb ed="X" n="0782b08"/><lb ed="R104" n="0302b08"/>夜。積此歲月。壽一千歲。三曰黑繩。如世解木。繩抨
<lb ed="X" n="0782b09"/><lb ed="R104" n="0302b09"/>鋸解。以<name role="" type="person">夜摩天</name>二千年壽。爲一日一夜。壽二千歲。
<lb ed="X" n="0782b10"/><lb ed="R104" n="0302b10"/>四曰號呌。以<name role="" type="person">兜率天</name>壽四千年爲一晝夜。壽四千
<lb ed="X" n="0782b11"/><lb ed="R104" n="0302b11"/>歲。五大號呌。以化樂天八千年壽爲一晝夜。壽八
<lb ed="X" n="0782b12"/><lb ed="R104" n="0302b12"/>千歲。六曰炎熱。以<name role="" type="person">他化天</name>一萬六千年壽爲一晝
<lb ed="X" n="0782b13"/><lb ed="R104" n="0302b13"/>夜。壽一萬六千歲。七曰。極炎熱。壽半中劫。謂從人
<lb ed="X" n="0782b14"/><lb ed="R104" n="0302b14"/>壽八萬四千歲時。百年減一歲。減至十歲。名半中
<lb ed="X" n="0782b15"/><lb ed="R104" n="0302b15"/>劫。爲此獄壽。八曰阿鼻。此云無間。有五義故。立無
<lb ed="X" n="0782b16"/><lb ed="R104" n="0302b16"/>間名。一者。作業無間。約治罰說。二者。受報無間。約
<lb ed="X" n="0782b17"/><lb ed="R104" n="0302b17"/>果報說。三者。受苦無間。約楚痛說。四者。壽命無間。
<lb ed="X" n="0782b18"/><lb ed="R104" n="0302b18"/>無中夭故。五者。身量無間。謂衆生自業。各各自見
<lb ed="X" n="0782b19"/><lb ed="R104" n="0303a01"/>身滿獄。中間無空處。故曰無間。此獄壽命。一增減
<lb ed="X" n="0782b20"/><lb ed="R104" n="0303a02"/>劫。言八寒者。一曰按部陀。此翻爲疱。寒苦觸身。如
<lb ed="X" n="0782b21"/><lb ed="R104" n="0303a03"/>瘡疱故。二曰疱裂。身凍裂故。<note place="inline">此二皆約苦相立名</note>三蠍螫沾。
<lb ed="X" n="0782b22"/><lb ed="R104" n="0303a04"/>四虎虎几。五嚇嚇几。<note place="inline">此三約受苦身立名</note>六靑蓮華。七紅蓮
<lb ed="X" n="0782b23"/><lb ed="R104" n="0303a05"/>華。八大紅蓮華。<note place="inline">寒苦觸身。變如是色</note>然此八寒壽量。二說不
<lb ed="X" n="0782b24"/><lb ed="R104" n="0303a06"/>同。依俱舍說。比前更長。如第一按部陀壽命不知
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0782c" n="0782c"/>
<lb ed="X" n="0782c01"/><lb ed="R104" n="0303a07"/>其數。佛說如憍薩羅國斛。量胡麻滿二十斛。高盛
<lb ed="X" n="0782c02"/><lb ed="R104" n="0303a08"/>不槪。百年取一粒。取盡此二十斛胡麻。其壽猶未
<lb ed="X" n="0782c03"/><lb ed="R104" n="0303a09"/>畢盡。且以此數略而計之。餘七地獄。倍倍增數。若
<lb ed="X" n="0782c04"/><lb ed="R104" n="0303a10"/>準瑜伽說。八寒壽量較於八熱。次第減半。如按部
<lb ed="X" n="0782c05"/><lb ed="R104" n="0303a11"/>陀減於等活之半。乃至大紅蓮華較阿鼻亦爾。依
<lb ed="X" n="0782c06"/><lb ed="R104" n="0303a12"/>此。則是八寒輕於八熱也。三近邊獄者。八熱四門。
<lb ed="X" n="0782c07"/><lb ed="R104" n="0303a13"/>各有四獄。一曰煻煨。沸<g ref="#CB01926">灰</g>齊膝。下足焦爛。擧足如
<lb ed="X" n="0782c08"/><lb ed="R104" n="0303a14"/>故。二曰屍糞。糞泥齊膝。中有毒蟲。下足食盡。擧足
<lb ed="X" n="0782c09"/><lb ed="R104" n="0303a15"/>還復。三曰鋒刃。刀劒等刃。布爲道路。履則割傷。四
<lb ed="X" n="0782c10"/><lb ed="R104" n="0303a16"/>曰<g ref="#CB01926">灰</g>河。沸熱<g ref="#CB01926">灰</g>汁。或煑或煎。皮肉潰爛。四孤獨獄
<lb ed="X" n="0782c11"/><lb ed="R104" n="0303a17"/>者。處所不定。或山間樹下。曠野城隍等處。依瑜伽
<lb ed="X" n="0782c12"/><lb ed="R104" n="0303a18"/>說。近邊孤獨。壽命不定。隨業長短。言餓鬼者。謂長
<lb ed="X" n="0782c13"/><lb ed="R104" n="0303b01"/>受飢餓。故曰餓鬼。輕重不同。凡有九類。一曰炬口
<lb ed="X" n="0782c14"/><lb ed="R104" n="0303b02"/>鬼。謂於口中常出猛焰。二曰針咽鬼。頭腹如山。咽
<lb ed="X" n="0782c15"/><lb ed="R104" n="0303b03"/>喉如針。三曰臭口鬼。口如臭屍。此三名無財鬼。皆
<lb ed="X" n="0782c16"/><lb ed="R104" n="0303b04"/>不得食故。四曰大癭鬼。項中有癭。以手抉膿。還自
<lb ed="X" n="0782c17"/><lb ed="R104" n="0303b05"/>食故。五曰針毛鬼。身毛如針。還自<anchor xml:id="nkr_note_add_0782c1701" n="0782c1701"/><anchor xml:id="beg0782c1701" n="0782c1701"/>刺<anchor xml:id="end0782c1701"/>身。出血而食。
<lb ed="X" n="0782c18"/><lb ed="R104" n="0303b06"/>六曰臭毛鬼。身毛臭穢。嫌故拔出。取血而食。此三
<lb ed="X" n="0782c19"/><lb ed="R104" n="0303b07"/>名少財鬼。少得飮食故。七曰得棄鬼。常得祭祀所
<lb ed="X" n="0782c20"/><lb ed="R104" n="0303b08"/>棄之食。八曰得失鬼。常得巷陌所遺食故。九曰勢
<lb ed="X" n="0782c21"/><lb ed="R104" n="0303b09"/>力鬼。此有三種。一者夜叉。二者羅刹。三者毗舍闍。
<lb ed="X" n="0782c22"/><lb ed="R104" n="0303b10"/>此三名多財。多得飮食故。此上諸鬼。以人間二十
<lb ed="X" n="0782c23"/><lb ed="R104" n="0303b11"/>日爲一日一夜。彼還以三十日爲一月。十二月爲
<lb ed="X" n="0782c24"/><lb ed="R104" n="0303b12"/>一年。壽五百歲。上依俱舍。有云。鬼趣壽命不定。極
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0783a" n="0783a"/>
<lb ed="X" n="0783a01"/><lb ed="R104" n="0303b13"/>長者七萬歲。言畜生者。畜者。養也。人所畜養。如牛
<lb ed="X" n="0783a02"/><lb ed="R104" n="0303b14"/>馬犬豕之類。此名則局。或云傍生。傍行而生。通一
<lb ed="X" n="0783a03"/><lb ed="R104" n="0303b15"/>切飛走之類。此名則寬。別而言之。羽毛鱗介。蠢蝡
<lb ed="X" n="0783a04"/><lb ed="R104" n="0303b16"/>飛潛。其類繁廣。於中最福德者。如龍及金翅。皆通
<lb ed="X" n="0783a05"/><lb ed="R104" n="0303b17"/>四生。然畜趣壽命。長短不定。極長者。壽一中劫。廣
<lb ed="X" n="0783a06"/><lb ed="R104" n="0303b18"/>如別章。<note place="inline">此依圭峯行願鈔引</note>今言中品餓鬼。下品畜生者。圭
<lb ed="X" n="0783a07"/><lb ed="R104" n="0304a01"/>峰依雜集等論。故作此配。若依華嚴二地。則以畜
<lb ed="X" n="0783a08"/><lb ed="R104" n="0304a02"/>生爲中。餓鬼爲下。淸涼引正法念處經會云。然此
<lb ed="X" n="0783a09"/><lb ed="R104" n="0304a03"/>三途。各有邊正。正者爲重。邊者爲輕。正鬼望邊畜。
<lb ed="X" n="0783a10"/><lb ed="R104" n="0304a04"/>則鬼重畜輕。<note place="inline">如今文是</note>正畜望邊鬼。則畜重鬼輕<note place="inline">如華嚴說</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783a11"/><lb ed="R104" n="0304a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0783a1101">故佛且類世五常之敎<note place="inline">天竺世敎。儀式雖殊。懲惡勸善無別。亦不離仁義等五。而
<lb ed="X" n="0783a12"/><lb ed="R104" n="0304a06"/>有德行可脩例如此國斂手而擧。土蕃散手而垂。皆爲禮也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783a13"/><lb ed="R104" n="0304a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0783a1301">後明善因果也。五戒。十善。四禪。八定。是善因。人天
<lb ed="X" n="0783a14"/><lb ed="R104" n="0304a08"/>等。是善果。今先言人乘。類。謂比類。世。謂世俗。通西
<lb ed="X" n="0783a15"/><lb ed="R104" n="0304a09"/>域此方。不但周孔說五常也。言五常者。謂。仁義禮
<lb ed="X" n="0783a16"/><lb ed="R104" n="0304a10"/>智信。是人之所常行。造次顚沛。不容離故。注中別
<lb ed="X" n="0783a17"/><lb ed="R104" n="0304a11"/>會兩方世敎。以顯大同。亦潛通妨難。恐人疑云。佛
<lb ed="X" n="0783a18"/><lb ed="R104" n="0304a12"/>出天竺。彼國世敎。儀式或殊。那言類此五常。卽應
<lb ed="X" n="0783a19"/><lb ed="R104" n="0304a13"/>是佛敎倣傚孔老。作是附會。故爲此通云云。又龍
<lb ed="X" n="0783a20"/><lb ed="R104" n="0304a14"/>樹釋摩訶衍論。引道品經。<note place="inline">此方所無</note>立四法藏。一補特
<lb ed="X" n="0783a21"/><lb ed="R104" n="0304a15"/>伽羅藏。<note place="inline">補特伽羅。此云數取趣。以數數造業。取餘趣生。卽目人也</note>經云。佛子諦
<lb ed="X" n="0783a22"/><lb ed="R104" n="0304a16"/>聽爲汝解說。仁藏。義藏。禮藏。智藏。信藏。<note place="inline">此人天藏</note>幷聲
<lb ed="X" n="0783a23"/><lb ed="R104" n="0304a17"/>聞藏及菩薩藏。大覺法藏。所以者何。一切行者。漸
<lb ed="X" n="0783a24"/><lb ed="R104" n="0304a18"/>次轉勝。次第之法故。</p>
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0783b" n="0783b"/>
<lb ed="X" n="0783b01"/><lb ed="R104" n="0304b01"/><p xml:id="pX58p0783b0101"><note place="inline">天竺者。葱嶺<anchor xml:id="nkr_note_add_0783b0101" n="0783b0101"/><anchor xml:id="beg0783b0101" n="0783b0101"/>已<anchor xml:id="end0783b0101"/>西。有五天竺。謂成劫之時。光音天人。下生於此。故受天名。梵云印士。或云<name role="" type="person">身毒</name>。訛略云竺。
<lb ed="X" n="0783b02"/><lb ed="R104" n="0304b02"/>言世敎者。謂國王治世之敎也。西域有佛法處。依佛法治國。如金光明有王法正論品也。又輪王以十善
<lb ed="X" n="0783b03"/><lb ed="R104" n="0304b03"/>化世。遵古佛遺敎也。言儀式雖殊者。如正朔衣冠之類。隨方或殊。而懲惡勸善。與此方大同。德行雖多。擧
<lb ed="X" n="0783b04"/><lb ed="R104" n="0304b04"/>其大綱。不出仁義等五者可見天下之理。至當歸一。故治世之法。若合符節。非周孔特爲斯民而創式也
<lb ed="X" n="0783b05"/><lb ed="R104" n="0304b05"/>亦非如來倣傚此方而設敎也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b06"/><lb ed="R104" n="0304b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0783b0601">令持五戒<note place="inline">不殺是仁。不盜是義。不邪淫是禮。不妄語是信。不飮酒噉肉。神氣淸潔。益於智也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b07"/><lb ed="R104" n="0304b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0783b0701">若翻前十惡。合云十善。華嚴二地中說十善通五
<lb ed="X" n="0783b08"/><lb ed="R104" n="0304b08"/>乘。謂下品人因。中品天因。上品三乘因。上上品佛
<lb ed="X" n="0783b09"/><lb ed="R104" n="0304b09"/>因。而佛於律儀中。又制近事五戒。亦通五乘。故知
<lb ed="X" n="0783b10"/><lb ed="R104" n="0304b10"/>五戒十善。大同小異。開合隨宜。其猶大乘六度十
<lb ed="X" n="0783b11"/><lb ed="R104" n="0304b11"/>度耳。</p>
<lb ed="X" n="0783b12"/><lb ed="R104" n="0304b12"/><p xml:id="pX58p0783b1201"><note place="inline">注以五戒會五常。以義同故。明敎大師云。一日不殺。謂當愛生不暴一物。不止不食其肉也。孟子曰。殺一
<lb ed="X" n="0783b13"/><lb ed="R104" n="0304b13"/>無罪。非仁也。故以不殺爲仁。二不盜者。謂不義不取。不止攘他物也。孟子云。非其有而取之。非義也。三曰
<lb ed="X" n="0783b14"/><lb ed="R104" n="0304b14"/>不淫。謂不亂非其匹偶也。而禮所以決嫌疑。別同異。明是非。故同不淫。四不妄語者。謂不以言欺人。而信
<lb ed="X" n="0783b15"/><lb ed="R104" n="0304b15"/>者言無反覆。故同不妄。五不飮啖者。由飮啖故。心神濁亂。情慮癡狂。害於智也。故不餘啖。智思淸潔也。然
<lb ed="X" n="0783b16"/><lb ed="R104" n="0304b16"/>此五戒依律儀中。復有支時具闕之異。五戒能持。名爲支具。或但能持四三二等。名爲支闕。盡形壽持。名
<lb ed="X" n="0783b17"/><lb ed="R104" n="0304b17"/>爲時具。或但能持十年五年。下至一日。名爲時闕。支時相望。應有四句具闕之義。由此有一分少分多分
<lb ed="X" n="0783b18"/><lb ed="R104" n="0304b18"/>滿分優婆塞夷。於此五中不殺闕故。雖得人身。多病短命。不盜闕故。資財乏少。不淫闕故。無好眷屬。不妄
<lb ed="X" n="0783b19"/><lb ed="R104" n="0305a01"/>闕故。言無人受。不飮闕故。諸情暗鈍。又此五中。前四是性戒。謂殺盜等。體性是罪。故曰性戒。飮酒一戒。是
<lb ed="X" n="0783b20"/><lb ed="R104" n="0305a02"/>名遮戒。由飮食亂性。犯前四故。故佛制此以防前四。故曰遮戒</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b21"/><lb ed="R104" n="0305a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0783b2101">得免三途。生人道中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b22"/><lb ed="R104" n="0305a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0783b2201">五戒十善。皆依師受三歸。言下得此戒體。先受三
<lb ed="X" n="0783b23"/><lb ed="R104" n="0305a05"/>歸。後受五戒十戒。由歸佛故。不墮地獄。歸法故。不
<lb ed="X" n="0783b24"/><lb ed="R104" n="0305a06"/>墮餓鬼。歸僧故。不墮旁生。得免三途。葢三歸之力
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0783c" n="0783c"/>
<lb ed="X" n="0783c01"/><lb ed="R104" n="0305a07"/>也。未有不歸三寶而得戒者。以受五戒。必先三歸。
<lb ed="X" n="0783c02"/><lb ed="R104" n="0305a08"/>故略不言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783c03"/><lb ed="R104" n="0305a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0783c0301">脩上品十善。及施戒等。生六欲天。脩四禪八定。生色
<lb ed="X" n="0783c04"/><lb ed="R104" n="0305a10"/>界無色界天<note place="inline">題中不標天鬼地獄者。界地不同。見聞不及。凡俗尙不知末。況肯窮本。故對俗
<lb ed="X" n="0783c05"/><lb ed="R104" n="0305a11"/>敎。且標原人。今叙佛經。理宜具列</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783c06"/><lb ed="R104" n="0305a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0783c0601">上品十善有二意。一者。對前五戒。爲下。故曰上品。
<lb ed="X" n="0783c07"/><lb ed="R104" n="0305a13"/>二者。人中十善爲下。故以天中爲上品也。天中十
<lb ed="X" n="0783c08"/><lb ed="R104" n="0305a14"/>善是總。施等爲別。謂脩十善。與散心俱。兼行施等。
<lb ed="X" n="0783c09"/><lb ed="R104" n="0305a15"/>生六欲天。與定心俱。生上二界。言十善者。殺盜淫
<lb ed="X" n="0783c10"/><lb ed="R104" n="0305a16"/>妄。與五戒同。五不綺語。謂不飾非言。六不兩舌。謂
<lb ed="X" n="0783c11"/><lb ed="R104" n="0305a17"/>語不背面。七不惡口。言必善順。八不貪愛。謂心常
<lb ed="X" n="0783c12"/><lb ed="R104" n="0305a18"/>知足於有有具。不生染著。九不嗔恚。謂不以忿恨
<lb ed="X" n="0783c13"/><lb ed="R104" n="0305b01"/>宿于心。十不邪見。謂心見正直。無誑無<anchor xml:id="nkr_note_add_0783c1301" n="0783c1301"/><anchor xml:id="beg0783c1301" n="0783c1301"/>諂<anchor xml:id="end0783c1301"/>。此後六
<lb ed="X" n="0783c14"/><lb ed="R104" n="0305b02"/>戒。諸敎標列。或小異同。皆不相違。又有一經。中合
<lb ed="X" n="0783c15"/><lb ed="R104" n="0305b03"/>語四爲三。謂不誹謗。<note place="inline">通兩舌惡口也</note>不欺誑。<note place="inline">卽綺語也</note>不妄語。
<lb ed="X" n="0783c16"/><lb ed="R104" n="0305b04"/><note place="inline">如名</note>加不飮酒食肉。爲四。華嚴於語四中。妄言。兩舌。
<lb ed="X" n="0783c17"/><lb ed="R104" n="0305b05"/>惡口。綺語。爲次。此約重輕爲先後也。嵩公輔敎編。
<lb ed="X" n="0783c18"/><lb ed="R104" n="0305b06"/>列意三爲嫉恚癡。<note place="inline">故前釋貪。別依唯識</note>纓絡梵網。唯局大乘。
<lb ed="X" n="0783c19"/><lb ed="R104" n="0305b07"/>故此不會。然其意三得爲業道者。淸凉大疏依瑜
<lb ed="X" n="0783c20"/><lb ed="R104" n="0305b08"/>伽釋云。貪若未決。但名煩惱。決卽名業。嗔癡亦然。
<lb ed="X" n="0783c21"/><lb ed="R104" n="0305b09"/>故意三中要具五緣。方成業道。言五緣者。一事。<note place="inline">泛言
<lb ed="X" n="0783c22"/><lb ed="R104" n="0305b10"/>他物。他所攝故</note>二體。<note place="inline">所貪物體。卽金銀財寶等</note>三差別。於中有三。一不
<lb ed="X" n="0783c23"/><lb ed="R104" n="0305b11"/>求。<note place="inline">始欲名求。卽他物想</note>二不願。<note place="inline">希得屬<anchor xml:id="nkr_note_add_0783c2301" n="0783c2301"/><anchor xml:id="beg0783c2301" n="0783c2301"/>己<anchor xml:id="end0783c2301"/>。卽是樂欲</note>三不貪。<note place="inline">終起奪想爲貪</note>於
<lb ed="X" n="0783c24"/><lb ed="R104" n="0305b12"/>差別中。前二方便。後一究竟。幷前事體。卽是五緣。
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0784a" n="0784a"/>
<lb ed="X" n="0784a01"/><lb ed="R104" n="0305b13"/>於此五中。若闕究竟。<note place="inline">卽終起奪想</note>但名煩惱。善惡相反。
<lb ed="X" n="0784a02"/><lb ed="R104" n="0305b14"/>成業例然。言及施戒者。謂持十善時。又廣行惠施。
<lb ed="X" n="0784a03"/><lb ed="R104" n="0305b15"/>故感欲天。衣食自然。宮殿隨身。眷屬圍繞。如是果
<lb ed="X" n="0784a04"/><lb ed="R104" n="0305b16"/>報。由布施故。天人壽長。由持戒故。然前云十善。此
<lb ed="X" n="0784a05"/><lb ed="R104" n="0305b17"/>又云戒者。此或是近住戒。或出家戒等。如報恩經
<lb ed="X" n="0784a06"/><lb ed="R104" n="0305b18"/>中說。有一日一夜持近住戒。或沙彌戒。比丘戒等。
<lb ed="X" n="0784a07"/><lb ed="R104" n="0306a01"/>故別言之。而言等者。卽等取忍進定。或餘善法。謂
<lb ed="X" n="0784a08"/><lb ed="R104" n="0306a02"/>供養三寶。孝順父母。脩八福田等。但十善爲正因。
<lb ed="X" n="0784a09"/><lb ed="R104" n="0306a03"/>餘皆助因。而是有漏心脩。故不免輪迴。非如菩薩
<lb ed="X" n="0784a10"/><lb ed="R104" n="0306a04"/>通無漏者。言生六欲天等者。泛言天者。俱舍云。光
<lb ed="X" n="0784a11"/><lb ed="R104" n="0306a05"/>潔自在。神用得名。總爲三界。別爲二十八天。謂欲
<lb ed="X" n="0784a12"/><lb ed="R104" n="0306a06"/>界六天。色界一十八天無色界四天。言欲界者。謂
<lb ed="X" n="0784a13"/><lb ed="R104" n="0306a07"/>飮食。睡眠男女情愛。故名欲界。言六天者。一曰四
<lb ed="X" n="0784a14"/><lb ed="R104" n="0306a08"/>王天。是帝釋臣佐。居須彌四傍。去地四萬二千由
<lb ed="X" n="0784a15"/><lb ed="R104" n="0306a09"/>旬。<note place="inline">一由旬四十里</note>身長半由旬。衣重半兩。壽五百歲。以人
<lb ed="X" n="0784a16"/><lb ed="R104" n="0306a10"/>間五十年爲一晝夜。陰陽如人世。二<name role="" type="person">忉利天</name>。此云
<lb ed="X" n="0784a17"/><lb ed="R104" n="0306a11"/>三十三。居須彌頂。其<name role="" type="person">須彌山</name>出水八萬四千由旬。
<lb ed="X" n="0784a18"/><lb ed="R104" n="0306a12"/>前四王天居山之半。山頂之上。四周廣平。於其四
<lb ed="X" n="0784a19"/><lb ed="R104" n="0306a13"/>方。各有八天。最中一天。帝釋所居。故總名三十三
<lb ed="X" n="0784a20"/><lb ed="R104" n="0306a14"/>天。此天身長一由旬。衣重六銖。壽一千歲。以人間
<lb ed="X" n="0784a21"/><lb ed="R104" n="0306a15"/>百年爲一晝夜。以相抱爲陰陽。三<g ref="#CB17229">󴍍</g>摩天。此云時
<lb ed="X" n="0784a22"/><lb ed="R104" n="0306a16"/>分。以蓮花開合爲晝夜。故曰時分。居前天之上一
<lb ed="X" n="0784a23"/><lb ed="R104" n="0306a17"/>倍。身長二由旬。衣重三銖。壽二千歲。以人間二百
<lb ed="X" n="0784a24"/><lb ed="R104" n="0306a18"/>年爲一晝夜。以身相近爲陰陽。四<name role="" type="person">兜率天</name>。此云知
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0784b" n="0784b"/>
<lb ed="X" n="0784b01"/><lb ed="R104" n="0306b01"/>足。於所受樂。常知足故。居處倍前。身長四由旬。壽
<lb ed="X" n="0784b02"/><lb ed="R104" n="0306b02"/>四千歲。以人間四百年爲一晝夜。以執手爲陰陽。
<lb ed="X" n="0784b03"/><lb ed="R104" n="0306b03"/>五化樂天。爲隨心意樂。自化樂具。還自受用故。居
<lb ed="X" n="0784b04"/><lb ed="R104" n="0306b04"/>倍兜率。身長八由旬。衣重一銖。壽八千歲。以人間
<lb ed="X" n="0784b05"/><lb ed="R104" n="0306b05"/>八百年爲晝夜。以相熟視爲陰陽。六<name role="" type="person">他化自在天</name>。
<lb ed="X" n="0784b06"/><lb ed="R104" n="0306b06"/>謂他化樂具。自得受用故。居倍前天。身長十六由
<lb ed="X" n="0784b07"/><lb ed="R104" n="0306b07"/>旬。衣重半銖。壽一萬六千歲。以人間一千六百年
<lb ed="X" n="0784b08"/><lb ed="R104" n="0306b08"/>爲晝夜。以暫瞬目爲陰陽。自此以還。名曰欲界。言
<lb ed="X" n="0784b09"/><lb ed="R104" n="0306b09"/>脩四禪八定者。梵語禪那。此云靜慮。法苑章云。靜
<lb ed="X" n="0784b10"/><lb ed="R104" n="0306b10"/>者。性離囂塵沉浮等障。慮者。專心一志。籌度境門。
<lb ed="X" n="0784b11"/><lb ed="R104" n="0306b11"/>然諸無色定有靜無慮。純定心故。欲界等持。有慮
<lb ed="X" n="0784b12"/><lb ed="R104" n="0306b12"/>無靜。多散動故。唯色界中靜慮均平。故得此名。言
<lb ed="X" n="0784b13"/><lb ed="R104" n="0306b13"/>四禪者。一有尋有伺靜慮。尋伺。亦名覺觀。對治欲
<lb ed="X" n="0784b14"/><lb ed="R104" n="0306b14"/>界惡不善法故。然尋約麤相。伺約細相。二無尋無
<lb ed="X" n="0784b15"/><lb ed="R104" n="0306b15"/>伺靜慮離前初禪覺觀之心。生歡喜故。三離喜靜
<lb ed="X" n="0784b16"/><lb ed="R104" n="0306b16"/>慮。離前二禪喜心。憂喜雙忘。住於樂受故。四離喜
<lb ed="X" n="0784b17"/><lb ed="R104" n="0306b17"/>樂靜慮離前三禪喜樂。苦樂雙忘故。言八定者。四
<lb ed="X" n="0784b18"/><lb ed="R104" n="0306b18"/>禪之後。加無色四空定。謂一者空無邊處定。前色
<lb ed="X" n="0784b19"/><lb ed="R104" n="0307a01"/>界中所有色想。今皆超越。住無邊空處故。二識無
<lb ed="X" n="0784b20"/><lb ed="R104" n="0307a02"/>邊處定。前色與空。皆不離識。今皆超越。唯住無邊
<lb ed="X" n="0784b21"/><lb ed="R104" n="0307a03"/>識故。三無所有處定。前有識可住。今識亦不可得。
<lb ed="X" n="0784b22"/><lb ed="R104" n="0307a04"/>若心若境。皆無所有故。四非想非非想處定。前能
<lb ed="X" n="0784b23"/><lb ed="R104" n="0307a05"/>離心識之想。今亦無故。此與四禪俱名定者。以四
<lb ed="X" n="0784b24"/><lb ed="R104" n="0307a06"/>禪中有一分定義。故得定名。言生色無色界者。由
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0784c" n="0784c"/>
<lb ed="X" n="0784c01"/><lb ed="R104" n="0307a07"/>脩四禪。得生色界。謂有五蘊色身。故名色界。其十
<lb ed="X" n="0784c02"/><lb ed="R104" n="0307a08"/>八天者。謂初禪三天。一梵衆天。卽梵王人民。二梵
<lb ed="X" n="0784c03"/><lb ed="R104" n="0307a09"/>輔天。卽梵王臣佐。三大梵天。卽是梵王。然此三天。
<lb ed="X" n="0784c04"/><lb ed="R104" n="0307a10"/>皆壽一劫。自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0784c0401" n="0784c0401"/><anchor xml:id="beg0784c0401" n="0784c0401"/>已<anchor xml:id="end0784c0401"/>上。身衣隨意。無復男女。<anchor xml:id="nkr_note_add_0784c0402" n="0784c0402"/><anchor xml:id="beg0784c0402" n="0784c0402"/>但<anchor xml:id="end0784c0402"/>以禪
<lb ed="X" n="0784c05"/><lb ed="R104" n="0307a11"/>定法喜爲食。內有覺觀心故。外感火災所壞。二禪。
<lb ed="X" n="0784c06"/><lb ed="R104" n="0307a12"/>少光。無量光。光音。三天。壽命二劫。內有喜故。外感
<lb ed="X" n="0784c07"/><lb ed="R104" n="0307a13"/>水災所壞。三禪。少淨。無量淨。徧淨。三天。壽名三劫。
<lb ed="X" n="0784c08"/><lb ed="R104" n="0307a14"/>內有樂故。風災所壞。四禪。九天。無雲。福生。廣果。三
<lb ed="X" n="0784c09"/><lb ed="R104" n="0307a15"/>天。壽四劫。無想天。五百劫。無煩天。千劫。無熱天。二
<lb ed="X" n="0784c10"/><lb ed="R104" n="0307a16"/>千劫。善現天。三千劫。善見天。四千劫。色究竟天。五
<lb ed="X" n="0784c11"/><lb ed="R104" n="0307a17"/>千劫。脩後四定。生無色界。言無色者謂無麤色蘊。
<lb ed="X" n="0784c12"/><lb ed="R104" n="0307a18"/>但有四蘊心。及心所依定。而住。名無色界。其四天
<lb ed="X" n="0784c13"/><lb ed="R104" n="0307b01"/>者。一空無邊處天。壽一萬劫。二識無邊處天。壽二
<lb ed="X" n="0784c14"/><lb ed="R104" n="0307b02"/>萬劫。三無所有處天。壽四萬二千劫。四非想天。壽
<lb ed="X" n="0784c15"/><lb ed="R104" n="0307b03"/>八萬四千劫。</p>
<lb ed="X" n="0784c16"/><lb ed="R104" n="0307b04"/><p xml:id="pX58p0784c1601"><note place="inline">三途天人。類趣各別。欲色無色。依地有殊。注言見聞不及者。天堂地獄鬼趣。孔老不談。俗眼不見故也。天
<lb ed="X" n="0784c17"/><lb ed="R104" n="0307b05"/>爲本。人畜爲末。世人但知人畜草木依天所生。不知人畜從自業招。妄謂天生。是不知末。況能知彼天等
<lb ed="X" n="0784c18"/><lb ed="R104" n="0307b06"/>果爲何物。縱若說者。不過但云淸氣上昇。高明悠久。無聲無臭以爲至極。更不信有佛敎所說能盡天地
<lb ed="X" n="0784c19"/><lb ed="R104" n="0307b07"/>之實者。故曰況肯窮本。豈復能知空生大覺。如海一漚者乎</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784c20"/><lb ed="R104" n="0307b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0784c2001">故名人天敎也<note place="inline">然業有三種。一惡。二善。三不動。報有三時。現報。生報。後報</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784c21"/><lb ed="R104" n="0307b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0784c2101"><note place="inline">注辨業報差別也。業以造作爲義。然體有假實。身語是假。思是實體。然思有三種。謂審慮。決定。動發。正取
<lb ed="X" n="0784c22"/><lb ed="R104" n="0307b10"/>動發。方成業道。謂動身思。是身之實。發語思。是語之實。審決二思。但是方便。注一惡者。卽前三品十惡是。
<lb ed="X" n="0784c23"/><lb ed="R104" n="0307b11"/>二善者。卽前五戒十善等是。三不動業者。卽前四禪八定。對欲界散動。得不動名。言報亦有三時等者。報
<lb ed="X" n="0784c24"/><lb ed="R104" n="0307b12"/>以酧因爲義。現報者。現在作惡作善。現身受報。如服狼虎藥。立時見効此約極猛利心作業。故得現報。如
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0785a" n="0785a"/>
<lb ed="X" n="0785a01"/><lb ed="R104" n="0307b13"/>琉璃王誅滅釋種。生陷阿鼻法照和尙專念彌陀。生歸極樂。更不歷中有身也。二生報者。今生作業。來生
<lb ed="X" n="0785a02"/><lb ed="R104" n="0307b14"/>受報。如今歲種麥。來歲收刈。三後報者。今生作業隔生方受。如負二人債。強者先牽。善輕惡重。則先受惡
<lb ed="X" n="0785a03"/><lb ed="R104" n="0307b15"/>報。惡輕善重。則先受善報。則以後受者。爲後報矣。此約善惡間雜。復由輕重分先後耳。餘經論說。此三之
<lb ed="X" n="0785a04"/><lb ed="R104" n="0307b16"/>外。復有不定報對時料揀。復有四句。謂一時定報不定。二報定時不定。三時報俱定。四時報俱不定等</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a05"/><lb ed="R104" n="0307b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785a0501">據此敎中。業爲身本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a06"/><lb ed="R104" n="0307b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785a0601">但知此身從業而招。更不推業從何來。良由根鈍。
<lb ed="X" n="0785a07"/><lb ed="R104" n="0308a01"/>未能窮究。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a08"/><lb ed="R104" n="0308a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785a0801">今詰之曰。旣由造業受五道身。未審誰人造業。誰人
<lb ed="X" n="0785a09"/><lb ed="R104" n="0308a03"/>受報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a10"/><lb ed="R104" n="0308a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785a1001">誰造誰受。總詰也。彼應答云。是我身心能造。故下
<lb ed="X" n="0785a11"/><lb ed="R104" n="0308a05"/>別難也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a12"/><lb ed="R104" n="0308a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785a1201">若此眼耳手足能造業者。初死之人。眼耳手足宛然。
<lb ed="X" n="0785a13"/><lb ed="R104" n="0308a07"/>何不見聞造作。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a14"/><lb ed="R104" n="0308a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785a1401">此難身也。由彼不了身等是假。執爲實能造。故招
<lb ed="X" n="0785a15"/><lb ed="R104" n="0308a09"/>此難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a16"/><lb ed="R104" n="0308a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785a1601">若言心作。何者是心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a17"/><lb ed="R104" n="0308a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785a1701">此難心也。佛敎說心。凡有四種。一肉團心。五藏中
<lb ed="X" n="0785a18"/><lb ed="R104" n="0308a12"/>火也。二緣慮心。通八種識。俱能緣慮自分境故。三
<lb ed="X" n="0785a19"/><lb ed="R104" n="0308a13"/>集起心。唯賴耶識。集諸種子。起現行故。四堅實心。
<lb ed="X" n="0785a20"/><lb ed="R104" n="0308a14"/>卽如來藏性是也。今人天機。不知後三。故招此難。
<lb ed="X" n="0785a21"/><lb ed="R104" n="0308a15"/>此與世俗言心大同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a22"/><lb ed="R104" n="0308a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785a2201">若言肉心。肉心有質。繫於身內。如何速入眼耳。辨外
<lb ed="X" n="0785a23"/><lb ed="R104" n="0308a17"/>是非。是非不知。因何取捨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a24"/><lb ed="R104" n="0308a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785a2401">言有質者。以肉團心。屬色法故。但是心等所依。無
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0785b" n="0785b"/>
<lb ed="X" n="0785b01"/><lb ed="R104" n="0308b01"/>實作用。如何速入眼耳耶。然佛說第六意識。有二
<lb ed="X" n="0785b02"/><lb ed="R104" n="0308b02"/>義用。一與五識俱行。如眼緣色時。意亦緣色。分別
<lb ed="X" n="0785b03"/><lb ed="R104" n="0308b03"/>皂白。起殊勝解。耳緣聲等。例亦如之。二不與五識
<lb ed="X" n="0785b04"/><lb ed="R104" n="0308b04"/>俱。名獨頭意。如前五不緣境時。內自思等。今人天
<lb ed="X" n="0785b05"/><lb ed="R104" n="0308b05"/>敎。不知緣外境者。是意識作用。執以爲心。故招此
<lb ed="X" n="0785b06"/><lb ed="R104" n="0308b06"/>難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b07"/><lb ed="R104" n="0308b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785b0701">且心與眼耳手足俱爲質礙。豈得內外相通。運動應
<lb ed="X" n="0785b08"/><lb ed="R104" n="0308b08"/>接。同造業緣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b09"/><lb ed="R104" n="0308b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785b0901">顯肉團心無作用也。如其有用。肺等應然。則諸<anchor xml:id="nkr_note_add_0785b0901" n="0785b0901"/><anchor xml:id="beg0785b0901" n="0785b0901"/>已<anchor xml:id="end0785b0901"/>
<lb ed="X" n="0785b10"/><lb ed="R104" n="0308b10"/>死。應能緣慮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b11"/><lb ed="R104" n="0308b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785b1101">若言。但是喜怒愛惡。發動身口。令造業者。喜怒等情。
<lb ed="X" n="0785b12"/><lb ed="R104" n="0308b12"/>乍起乍滅。自無其體。將何爲主。而作業耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b13"/><lb ed="R104" n="0308b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785b1301">迷心者。往往認情爲心。遂謂心能喜怒愛惡。發動
<lb ed="X" n="0785b14"/><lb ed="R104" n="0308b14"/>身口。故能造義。不知喜怒等。但是意識心所法也。
<lb ed="X" n="0785b15"/><lb ed="R104" n="0308b15"/>豈可以心所爲心王耶。且喜怒等情。乍起乍滅。對
<lb ed="X" n="0785b16"/><lb ed="R104" n="0308b16"/>順情境。則喜則愛。對違情境。則怒則惡。境來則起。
<lb ed="X" n="0785b17"/><lb ed="R104" n="0308b17"/>境去則滅。而心體常恒。本無起滅。若境去心無。心
<lb ed="X" n="0785b18"/><lb ed="R104" n="0308b18"/>卽斷滅。誰爲主宰。而作業耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b19"/><lb ed="R104" n="0309a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785b1901">設言。不應如此別別推尋。都是我身心能造業者。此
<lb ed="X" n="0785b20"/><lb ed="R104" n="0309a02"/>身<anchor xml:id="nkr_note_add_0785b2001" n="0785b2001"/><anchor xml:id="beg0785b2001" n="0785b2001"/>已<anchor xml:id="end0785b2001"/>死。誰受苦樂之報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b21"/><lb ed="R104" n="0309a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785b2101">前將身心分破。此將身心合破也。設彼救云。不應
<lb ed="X" n="0785b22"/><lb ed="R104" n="0309a04"/>如此別別推尋。都是我身我心。總合能造。然則身
<lb ed="X" n="0785b23"/><lb ed="R104" n="0309a05"/>死心滅。誰受報耶。彼若許心不滅。則無此難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b24"/><lb ed="R104" n="0309a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785b2401">若言。死後更有身者。豈有今日身心造罪脩福。令他
<pb ed="X" xml:id="X58.1033.0785c" n="0785c"/>
<lb ed="X" n="0785c01"/><lb ed="R104" n="0309a07"/>後世身心受苦受樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c02"/><lb ed="R104" n="0309a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785c0201">設彼救云。前身雖死。仍有後身。前身造業。後身受
<lb ed="X" n="0785c03"/><lb ed="R104" n="0309a09"/>報。復有何過。難云。若心不滅。自作自受。屬於一人。
<lb ed="X" n="0785c04"/><lb ed="R104" n="0309a10"/>於理則可。汝今旣執身心俱滅。則後身心非前身
<lb ed="X" n="0785c05"/><lb ed="R104" n="0309a11"/>心。不應彼作而令此受。其猶前官枉法。後官被黜。
<lb ed="X" n="0785c06"/><lb ed="R104" n="0309a12"/>安有此理。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c07"/><lb ed="R104" n="0309a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785c0701">據此。則脩福者屈甚。造業者幸甚。如何神理如此無
<lb ed="X" n="0785c08"/><lb ed="R104" n="0309a14"/>道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c09"/><lb ed="R104" n="0309a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785c0901">現身脩福。而由前身所造惡故。令現受苦。不亦冤
<lb ed="X" n="0785c10"/><lb ed="R104" n="0309a16"/>乎。現身行惡。而以前身善故。得享其福。不亦倖乎。
<lb ed="X" n="0785c11"/><lb ed="R104" n="0309a17"/>理神者。卽業理也。業由心造。故得名神。神理至公。
<lb ed="X" n="0785c12"/><lb ed="R104" n="0309a18"/>必不如此枉濫。但自彼宗不能深究。率情而論。故
<lb ed="X" n="0785c13"/><lb ed="R104" n="0309b01"/>似枉也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c14"/><lb ed="R104" n="0309b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX58p0785c1401">故知但習此敎。雖信業緣不達身本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c15"/><lb ed="R104" n="0309b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX58p0785c1501">結顯前宗未了也。旣信業報。則勝前儒老唯執自
<lb ed="X" n="0785c16"/><lb ed="R104" n="0309b04"/>然氣命等。但不知業由心造。心法刹那。自類相續
<lb ed="X" n="0785c17"/><lb ed="R104" n="0309b05"/>故云不達身本也。前後論意。皆躡迹相破。如此人
<lb ed="X" n="0785c18"/><lb ed="R104" n="0309b06"/>天宗之以業報破。業報卽是儒道所迷。故但擧業
<lb ed="X" n="0785c19"/><lb ed="R104" n="0309b07"/>報足破之矣。未達色心從緣等。是此敎所迷。後卽
<lb ed="X" n="0785c20"/><lb ed="R104" n="0309b08"/>以小乘復爲能破。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c21"/><lb ed="R104" n="0309b09"/>
<lb ed="X" n="0785c22"/><lb ed="R104" n="0309b10"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>華嚴原人論卷上<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0774c0801" to="#end0774c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774c1801" to="#end0774c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774c2201" to="#end0774c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775a2001" to="#end0775a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775b1401" to="#end0775b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775c1301" to="#end0775c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0776a1001" to="#end0776a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0776a1601" to="#end0776a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777a1701" to="#end0777a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">卻</lem><rdg wit="#wit.orig">郤</rdg></app>
<app from="#beg0777b0501" to="#end0777b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777b0801" to="#end0777b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777b2001" to="#end0777b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778b0901" to="#end0778b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778c0701" to="#end0778c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779a1901" to="#end0779a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779a2101" to="#end0779a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">骸<note type="cf1">X58n1032_p0747a01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">駭</rdg></app>
<app from="#beg0779b1901" to="#end0779b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b1902" to="#end0779b1902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b2101" to="#end0779b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">陝</lem><rdg wit="#wit.orig">陜</rdg></app>
<app from="#beg0779b2301" to="#end0779b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b2401" to="#end0779b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">陝</lem><rdg wit="#wit.orig">陜</rdg></app>
<app from="#beg0779c0101" to="#end0779c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">陝</lem><rdg wit="#wit.orig">陜</rdg></app>
<app from="#beg0779c0601" to="#end0779c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c1001" to="#end0779c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780a1001" to="#end0780a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780b0601" to="#end0780b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780b1401" to="#end0780b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780b2001" to="#end0780b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781b1701" to="#end0781b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0781b2201" to="#end0781b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0781c0301" to="#end0781c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0782b0401" to="#end0782b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0782b0402" to="#end0782b0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0782c1701" to="#end0782c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0783b0101" to="#end0783b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783c1301" to="#end0783c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">諂<note type="cf1">T10n0279_p0185b25</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0783c2301" to="#end0783c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784c0401" to="#end0784c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784c0402" to="#end0784c0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0785b0901" to="#end0785b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785b2001" to="#end0785b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0774c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775c1301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0776a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0776a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0776a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0776a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777a1701">卻【CB】，郤【卍續】</note>
<note n="0777b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0778b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0778c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779a2101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X58.0779a21.16" target="#nkr_note_add_0779a2101">骸【CB】，駭【卍續】</note>
<note n="0779b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b1902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b1902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b2101">陝【CB】，陜【卍續】</note>
<note n="0779b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b2401">陝【CB】，陜【卍續】</note>
<note n="0779c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0101">陝【CB】，陜【卍續】</note>
<note n="0779c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781b1701">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0781b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781b2201">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0781c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781c0301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0782b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0782b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0782b0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0782b0402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0782c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0782c1701">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0783b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783c1301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X58.0783c13.16" target="#nkr_note_add_0783c1301">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0783c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783c2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0784c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784c0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0784c0402">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0785b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>