<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X61n1161">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1161 西方發願文註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 1161 西方發願文註</title>
			<author>淸 實賢註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">61</idno>.<idno type="no">1161</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">西方發願文註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB06078">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06078</charName>
				<mapping cb:dec="989118" type="PUA">U+F17BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+22E42</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>攜</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[打-丁+嶲]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16078">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16078</charName>
				<mapping cb:dec="999118" type="PUA">U+F3ECE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+22349</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(白-日+田)/廾]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-06-17T09:42:51">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0516b" n="0516b"/>
<lb ed="X" n="0516b01"/>
<lb ed="X" n="0516b02"/>
<lb ed="X" n="0516b03"/>
<lb ed="X" n="0516b04"/>
<lb ed="X" n="0516b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1161-A 西方發願文註叙</cb:mulu><head>No. 1161-A
<lb ed="X" n="0516b06"/><lb ed="R108" n="0408a01"/> 西方發願文註叙</head>
<lb ed="X" n="0516b07"/>
<lb ed="X" n="0516b08"/><lb ed="R108" n="0408a02"/><p xml:id="pX61p0516b0801">或有問於余曰。諸經所載淨土文。總有三篇。其問詞
<lb ed="X" n="0516b09"/><lb ed="R108" n="0408a03"/>致。咸可宗尙。而師獨於雲棲所作。極口讚歎。又其文
<lb ed="X" n="0516b10"/><lb ed="R108" n="0408a04"/>義不爲難解。雲棲略注。<anchor xml:id="nkr_note_add_0516b1001" n="0516b1001"/><anchor xml:id="beg0516b1001" n="0516b1001"/>已<anchor xml:id="end0516b1001"/>自顯然。而師復爲之註釋
<lb ed="X" n="0516b11"/><lb ed="R108" n="0408a05"/>者。何也。余曰。餘文雖可宗尙。而詞義未周。獨此願文。
<lb ed="X" n="0516b12"/><lb ed="R108" n="0408a06"/>義周詞備。請申言之。此一願文。大章有六。一曰發菩
<lb ed="X" n="0516b13"/><lb ed="R108" n="0408a07"/>提心。二曰懺悔三障。三曰立四宏誓。四曰求生淨土。
<lb ed="X" n="0516b14"/><lb ed="R108" n="0408a08"/>五曰回入娑婆。六曰總申回向。如此六章。始終備足。
<lb ed="X" n="0516b15"/><lb ed="R108" n="0408a09"/>何者葢念佛法門。菩提最要。大心不發。淨土難期。故
<lb ed="X" n="0516b16"/><lb ed="R108" n="0408a10"/>首之以發菩提心心志雖立。惑業尙纏。果報一來。何
<lb ed="X" n="0516b17"/><lb ed="R108" n="0408a11"/>從得免。故繼之以懺悔三障。煩惑旣淨。業累都蠲。宏
<lb ed="X" n="0516b18"/><lb ed="R108" n="0408a12"/>誓不堅。修行易退。故申之以四宏誓願。心願並發。惑
<lb ed="X" n="0516b19"/><lb ed="R108" n="0408a13"/>業雙消。則三昧可成。九蓮易往。故要之以求生淨土。
<lb ed="X" n="0516b20"/><lb ed="R108" n="0408a14"/>但期自利。是名小乘。普願利他。方名大士。故次之以
<lb ed="X" n="0516b21"/><lb ed="R108" n="0408a15"/>回入娑婆。自他因果。事理俱圓。故以總申回向終焉。
<lb ed="X" n="0516b22"/><lb ed="R108" n="0408a16"/>此之六法。一不可缺。缺一則爲人天小果。缺二則受
<lb ed="X" n="0516b23"/><lb ed="R108" n="0408a17"/>三途惡報。缺三則懈怠易生。缺四則輪回難免。缺五
<lb ed="X" n="0516b24"/><lb ed="R108" n="0408a18"/>則聲聞獨善。缺六則因果非圓。餘淨土文。但有求生
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0516c" n="0516c"/>
<lb ed="X" n="0516c01"/><lb ed="R108" n="0408b01"/>之願。而無回入之文。發心立誓。旣未彰明。懺悔回向。
<lb ed="X" n="0516c02"/><lb ed="R108" n="0408b02"/>亦無陳述。故言詞義未周也。然此願文。雲棲雖解。一
<lb ed="X" n="0516c03"/><lb ed="R108" n="0408b03"/>往但明大意。其中理致。則蘊而未發。初心鈍根。尙難
<lb ed="X" n="0516c04"/><lb ed="R108" n="0408b04"/>開解。是以不憚繁文。復爲註釋。葢此法門。屬於圓敎。
<lb ed="X" n="0516c05"/><lb ed="R108" n="0408b05"/>不明圓理。豈是圓人。苟非圓人。則安發圓願。安修圓
<lb ed="X" n="0516c06"/><lb ed="R108" n="0408b06"/>行邪。故此注文。言四宏則必歸無作。言回向則擧必
<lb ed="X" n="0516c07"/><lb ed="R108" n="0408b07"/>具三。無事而非卽理。有願皆從稱性。又恐末世行人。
<lb ed="X" n="0516c08"/><lb ed="R108" n="0408b08"/>少諳敎義。故諸名相。不敢備述。但取其意。變換其文。
<lb ed="X" n="0516c09"/><lb ed="R108" n="0408b09"/>祇逗初機。敢聞宿學。其有因此少文。略通片義。然後
<lb ed="X" n="0516c10"/><lb ed="R108" n="0408b10"/>而求大乘經典。諸祖著述。方知菩薩修行法門。諸佛
<lb ed="X" n="0516c11"/><lb ed="R108" n="0408b11"/>成道因果。無不在是。又豈別有一法出於願文之外
<lb ed="X" n="0516c12"/><lb ed="R108" n="0408b12"/>者哉。余之所以讚歎而註釋者以此。問者唯唯而退。
<lb ed="X" n="0516c13"/><lb ed="R108" n="0408b13"/>余因遂理前言而爲之叙。</p>
<lb ed="X" n="0516c14"/><lb ed="R108" n="0408b14"/><p xml:id="pX61p0516c1401">雍正四年歲次丙午嘉平月之旣望東吳虞山沙彌
<lb ed="X" n="0516c15"/><lb ed="R108" n="0408b15"/>實賢書於海南蛟門之海雲精舍</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0516c16"/>
<lb ed="X" n="0516c17"/><cb:docNumber>No. 1161</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0516c18"/><lb ed="R108" n="0409a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>西方發願文註</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0516c19"/><lb ed="R108" n="0409a02"/><byline cb:type="other">雲棲　蓮池大師　作</byline>
<lb ed="X" n="0516c20"/><lb ed="R108" n="0409a03"/><byline cb:type="author">後學沙彌　實賢　註</byline>
<lb ed="X" n="0516c21"/><lb ed="R108" n="0409a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">西方發願文註</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0516c2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0516c2101" n="0516c2101"/><anchor xml:id="beg0516c2101" n="0516c2101"/>西方發願文<anchor xml:id="end0516c2101"/></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0516c22"/><lb ed="R108" n="0409a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0516c2201">釋此願文。大分爲二。初題目。二入文。題目五字。有
<lb ed="X" n="0516c23"/><lb ed="R108" n="0409a05"/>通有別。西方發願是別名。文之一字是通名。就別
<lb ed="X" n="0516c24"/><lb ed="R108" n="0409a06"/>名中。西方二字是所發。願之一字爲能發。發字具
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0517a" n="0517a"/>
<lb ed="X" n="0517a01"/><lb ed="R108" n="0409a07"/>兼能所。又西方是所願之處。願是能發之心。言西
<lb ed="X" n="0517a02"/><lb ed="R108" n="0409a08"/>方則該依報正報。言發願則攝自利利他。依報則
<lb ed="X" n="0517a03"/><lb ed="R108" n="0409a09"/>七寶莊嚴。圓融四土。正報則彌陀聖衆。一體三身。
<lb ed="X" n="0517a04"/><lb ed="R108" n="0409a10"/>四土者。一<name role="" type="person">常寂光土</name>。二實報莊嚴土。三方便有餘
<lb ed="X" n="0517a05"/><lb ed="R108" n="0409a11"/>土。四凡聖同居土。三身者。法身。報身。應身。應有勝
<lb ed="X" n="0517a06"/><lb ed="R108" n="0409a12"/>劣。勝則巍巍堂堂。劣則丈六八尺。問。祇一西方。何
<lb ed="X" n="0517a07"/><lb ed="R108" n="0409a13"/>分四土。又祇是一佛。何有三身。得無割裂分張邪。
<lb ed="X" n="0517a08"/><lb ed="R108" n="0409a14"/>答。如祇是一月。而有光影不同。又如祇是一鏡。而
<lb ed="X" n="0517a09"/><lb ed="R108" n="0409a15"/>有影像。光明不同。何曾割裂光影。分張鏡像邪。法
<lb ed="X" n="0517a10"/><lb ed="R108" n="0409a16"/>身如月。報身如光。化身如影。寂光如鏡體。實報如
<lb ed="X" n="0517a11"/><lb ed="R108" n="0409a17"/>鏡光。方便同居如鏡影像。在佛則唯一法性身。寂
<lb ed="X" n="0517a12"/><lb ed="R108" n="0409a18"/>光土。爲衆生故。現起二身。應下三土。爲十地三十
<lb ed="X" n="0517a13"/><lb ed="R108" n="0409b01"/>心菩薩<note place="inline">十住十行十回向名三十心</note>。現圓滿報身。居實報土。爲
<lb ed="X" n="0517a14"/><lb ed="R108" n="0409b02"/>聲聞菩薩。現勝劣二身。居方便土。爲凡夫初發心
<lb ed="X" n="0517a15"/><lb ed="R108" n="0409b03"/>菩薩。現劣應身。居同居土<note place="inline">此中身土被機。祇約圓敎一徃而論。若具明四
<lb ed="X" n="0517a16"/><lb ed="R108" n="0409b04"/>敎。其相千差。恐煩不引</note>。問。此之四土。爲同一處。爲各異邪。答。
<lb ed="X" n="0517a17"/><lb ed="R108" n="0409b05"/>亦同亦異。同則譬如一水。天人魚鬼四見差別。異
<lb ed="X" n="0517a18"/><lb ed="R108" n="0409b06"/>則各各境界。所處不同。然上能知下。下不知上。應
<lb ed="X" n="0517a19"/><lb ed="R108" n="0409b07"/>化亦爾<note place="inline">菩薩能應同居方便。聲聞能應同居。凡夫但在同居不能詣上。故云亦爾</note>。彌陀
<lb ed="X" n="0517a20"/><lb ed="R108" n="0409b08"/>究竟三身。聖衆分得三身。凡夫<anchor xml:id="nkr_note_add_0517a2001" n="0517a2001"/><anchor xml:id="beg0517a2001" n="0517a2001"/>但<anchor xml:id="end0517a2001"/>有理具而無事
<lb ed="X" n="0517a21"/><lb ed="R108" n="0409b09"/>用。此之身土。但約機見差別。故有不同。實則依正
<lb ed="X" n="0517a22"/><lb ed="R108" n="0409b10"/>不二。體用無差。故曰圓融一體也。自利則現生斷
<lb ed="X" n="0517a23"/><lb ed="R108" n="0409b11"/>惑。後世往生。利他亦爾。又言發者。以激動爲義。願
<lb ed="X" n="0517a24"/><lb ed="R108" n="0409b12"/>者。以希求爲義。激動則如箭離弦。勢不中止。希求
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0517b" n="0517b"/>
<lb ed="X" n="0517b01"/><lb ed="R108" n="0409b13"/>則如好美色。如謀重利。乃有始焉發願往生。少焉
<lb ed="X" n="0517b02"/><lb ed="R108" n="0409b14"/>退惰者。此非發也。又有口談淨土。心戀娑婆者。亦
<lb ed="X" n="0517b03"/><lb ed="R108" n="0409b15"/>非願也。又願之一字。具該信行。信則自他因果。事
<lb ed="X" n="0517b04"/><lb ed="R108" n="0409b16"/>理不虗<note place="inline">信得自心是佛。他人亦然。念佛爲因。徃生作佛爲果實也。西方是事。離心本性是理。
<lb ed="X" n="0517b05"/><lb ed="R108" n="0409b17"/>一一眞實故云不虛</note>。行則專事持名。不雜不散。願則心心好
<lb ed="X" n="0517b06"/><lb ed="R108" n="0409b18"/>樂。念念希求。如此三事。缺一不可。有信行而無願
<lb ed="X" n="0517b07"/><lb ed="R108" n="0410a01"/>者有矣。未有有願而無信行者也。問。有人聞說西
<lb ed="X" n="0517b08"/><lb ed="R108" n="0410a02"/>方淨土。心生好樂。然不念佛。得往生否。答若果心
<lb ed="X" n="0517b09"/><lb ed="R108" n="0410a03"/>生好樂。定起希求。若起希求。必然念佛。好樂不希
<lb ed="X" n="0517b10"/><lb ed="R108" n="0410a04"/>求。定非好樂。希求不念佛。豈是希求。好樂希求念
<lb ed="X" n="0517b11"/><lb ed="R108" n="0410a05"/>佛而不往生者。未之有也。問。有人於此。亦好亦求
<lb ed="X" n="0517b12"/><lb ed="R108" n="0410a06"/>亦念。但世間心重。貪戀塵勞。得往生否。答。只要將
<lb ed="X" n="0517b13"/><lb ed="R108" n="0410a07"/>猛。不怕賊強。若果希求心切。繫念心專。則貪戀雖
<lb ed="X" n="0517b14"/><lb ed="R108" n="0410a08"/>重。自然漸漸輕微。亦當往生。如捨銀取金。捨魚取
<lb ed="X" n="0517b15"/><lb ed="R108" n="0410a09"/>熊掌。則亦何難之有。第恐願力不敵愛力。佛念不
<lb ed="X" n="0517b16"/><lb ed="R108" n="0410a10"/>勝欲念。悠悠忽忽。半信半疑。則吾末如之何也<anchor xml:id="nkr_note_add_0517b1601" n="0517b1601"/><anchor xml:id="beg0517b1601" n="0517b1601"/>已<anchor xml:id="end0517b1601"/>
<lb ed="X" n="0517b17"/><lb ed="R108" n="0410a11"/>矣。又問。爲善生天。作惡入地獄。本不發願。念佛往
<lb ed="X" n="0517b18"/><lb ed="R108" n="0410a12"/>生。亦復如是。何須待願而後生邪。答。三界因果。隨
<lb ed="X" n="0517b19"/><lb ed="R108" n="0410a13"/>業所感。固不待願而成。求生西方。出世正因。若無
<lb ed="X" n="0517b20"/><lb ed="R108" n="0410a14"/>大願要期。縱然念佛。決不成就。譬如牛行熟路。雖
<lb ed="X" n="0517b21"/><lb ed="R108" n="0410a15"/>無御者。亦知歸宿。如行生路。決無趨向。必須御者
<lb ed="X" n="0517b22"/><lb ed="R108" n="0410a16"/>手執繩頭。復加鞭<g ref="#CB15081">䇿</g>。然後方行。衆生心性如牛。三
<lb ed="X" n="0517b23"/><lb ed="R108" n="0410a17"/>界如熟路。西方如生路。願如御者。信如手。念似繩
<lb ed="X" n="0517b24"/><lb ed="R108" n="0410a18"/>頭。誓如鞭<g ref="#CB15081">䇿</g>。往生如行路。無願不生。如牛無御。故
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0517c" n="0517c"/>
<lb ed="X" n="0517c01"/><lb ed="R108" n="0410b01"/>必以發願爲要也。問。信行願三。旣聞命矣。但十方
<lb ed="X" n="0517c02"/><lb ed="R108" n="0410b02"/>皆有佛國。何須獨願西方。答。以彼土中阿彌陀佛。
<lb ed="X" n="0517c03"/><lb ed="R108" n="0410b03"/>與此土衆生。深有因緣。諸佛不爾。是以專求彼國。
<lb ed="X" n="0517c04"/><lb ed="R108" n="0410b04"/>不願餘方。又彼土中依報正報。超過十方。諸佛所
<lb ed="X" n="0517c05"/><lb ed="R108" n="0410b05"/>讚。不唯凡夫願往。菩薩亦然。不唯此方願往。餘方
<lb ed="X" n="0517c06"/><lb ed="R108" n="0410b06"/>皆然。旣無八難三途。亦無三毒八苦。衣食自然。壽
<lb ed="X" n="0517c07"/><lb ed="R108" n="0410b07"/>命無量。水鳥樹林。皆能說法。聲聞大士。其數甚多。
<lb ed="X" n="0517c08"/><lb ed="R108" n="0410b08"/>諸上善人。俱會一處。所以彌陀經中。釋迦如來苦
<lb ed="X" n="0517c09"/><lb ed="R108" n="0410b09"/>口丁寧。汝等衆生。應當發願願生彼國也。又問。祖
<lb ed="X" n="0517c10"/><lb ed="R108" n="0410b10"/>師云。智者知心是佛。愚人樂往西方。由是而言。則
<lb ed="X" n="0517c11"/><lb ed="R108" n="0410b11"/>愚人只好念佛。智者固宜參禪。若槩勸往生。恐違
<lb ed="X" n="0517c12"/><lb ed="R108" n="0410b12"/>祖意。非通論也。答。若言往生是愚。則從上諸祖。蓮
<lb ed="X" n="0517c13"/><lb ed="R108" n="0410b13"/>社高賢。乃至<name role="" type="person">馬鳴</name>龍樹文殊普賢。亦皆愚邪。亦不
<lb ed="X" n="0517c14"/><lb ed="R108" n="0410b14"/>知心邪。當知盡理而言。唯佛一人稱爲智者。餘皆
<lb ed="X" n="0517c15"/><lb ed="R108" n="0410b15"/>是愚。若就事論。乃有千差。談何容易。嗚呼。祖師破
<lb ed="X" n="0517c16"/><lb ed="R108" n="0410b16"/>人執有。故發此言。今汝執空。因藥致病。不知有病
<lb ed="X" n="0517c17"/><lb ed="R108" n="0410b17"/>易遣。空病難除。天下至愚。非汝而誰。又問。古有發
<lb ed="X" n="0517c18"/><lb ed="R108" n="0410b18"/>願來生。生逢中國。長遇明師。正信出家。童眞入道
<lb ed="X" n="0517c19"/><lb ed="R108" n="0411a01"/>者。此復云何。答。在昔像敎方隆。人根尙利。明師易
<lb ed="X" n="0517c20"/><lb ed="R108" n="0411a02"/>得。入道非難。縱現世未明。來生可望。故發此願也。
<lb ed="X" n="0517c21"/><lb ed="R108" n="0411a03"/>今則不然。佛法愈衰。人根愈鈍。邪多正少。退易進
<lb ed="X" n="0517c22"/><lb ed="R108" n="0411a04"/>難。內障外魔。無人不具。明師善友。希世難逢。但見
<lb ed="X" n="0517c23"/><lb ed="R108" n="0411a05"/>出家滿地。未聞得道何人。累劫未成。後生寧致。靑
<lb ed="X" n="0517c24"/><lb ed="R108" n="0411a06"/>公喆老。敗轍昭然。大集懸記。可爲誠證<note place="inline">大集經云後五百歲
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0518a" n="0518a"/>
<lb ed="X" n="0518a01"/><lb ed="R108" n="0411a07"/>中億億人修行。無有一人得道。唯依念佛法門得度生死</note>。乃有不知利害。妄效
<lb ed="X" n="0518a02"/><lb ed="R108" n="0411a08"/>古人。仍發此願者。過矣。且言中國。則孰如安養。言
<lb ed="X" n="0518a03"/><lb ed="R108" n="0411a09"/>明師。則孰愈彌陀。言出家。則孰若橫超三界。言入
<lb ed="X" n="0518a04"/><lb ed="R108" n="0411a10"/>道。則孰若華開見佛。悟無生忍。不是之願而願娑
<lb ed="X" n="0518a05"/><lb ed="R108" n="0411a11"/>婆。我信是人誠爲愚執。問。求生西方。固所願也。但
<lb ed="X" n="0518a06"/><lb ed="R108" n="0411a12"/>我下劣凡夫。罪業深重。福善輕微。如何容易得生
<lb ed="X" n="0518a07"/><lb ed="R108" n="0411a13"/>安養。答。餘門學道。須賴行人自力。念佛往生全賴
<lb ed="X" n="0518a08"/><lb ed="R108" n="0411a14"/>彌陀願力。自力難。故累劫未成。他力易故。一生可
<lb ed="X" n="0518a09"/><lb ed="R108" n="0411a15"/>致。是以一日七日。便得往生。十念一念。亦能見佛。
<lb ed="X" n="0518a10"/><lb ed="R108" n="0411a16"/>縱十惡罪人。佛亦不棄。況十善凡夫。一生發願。念
<lb ed="X" n="0518a11"/><lb ed="R108" n="0411a17"/>佛。而不得往生乎。且一稱洪名。滅罪八十億劫。何
<lb ed="X" n="0518a12"/><lb ed="R108" n="0411a18"/>疑業重。暫。持聖號。勝於布施百年。何慮福輕。但辦
<lb ed="X" n="0518a13"/><lb ed="R108" n="0411b01"/>信心。決不相賺。又問。兜率內院。近在此界。又有補
<lb ed="X" n="0518a14"/><lb ed="R108" n="0411b02"/>處菩薩於中說法。亦可上昇。親近大士。何須近越
<lb ed="X" n="0518a15"/><lb ed="R108" n="0411b03"/>此方。遠超他土。答。西方淨土。是仗彌陀願力。接引
<lb ed="X" n="0518a16"/><lb ed="R108" n="0411b04"/>往生。故雖遠而易屆。兜率內院。要賴行人定力。方
<lb ed="X" n="0518a17"/><lb ed="R108" n="0411b05"/>得上昇。故雖近而難生。苟無禪定。是無翅欲飛。求
<lb ed="X" n="0518a18"/><lb ed="R108" n="0411b06"/>昇反墜矣。且彼天欲樂。初心尙迷。西域三人。可爲
<lb ed="X" n="0518a19"/><lb ed="R108" n="0411b07"/>殷鑒<note place="inline">西域記云。無著<name role="" type="person">世親</name>師子覺兄第三人。發願同生兜率見彌勒佛。約以先去上生必來相
<lb ed="X" n="0518a20"/><lb ed="R108" n="0411b08"/>報。後師子覺先逝杳無消息。<name role="" type="person">世親</name>繼歾復隔一年方來報語。無著問曰生兜率否。答曰<anchor xml:id="nkr_note_add_0518a2001" n="0518a2001"/><anchor xml:id="beg0518a2001" n="0518a2001"/>已<anchor xml:id="end0518a2001"/>生親見彌勒。又
<lb ed="X" n="0518a21"/><lb ed="R108" n="0411b09"/>問師子覺何在。答曰彼生外院耽著欲樂不見菩薩。是以不來相報。故知小菩薩尙爾。何況凡夫。安可不
<lb ed="X" n="0518a22"/><lb ed="R108" n="0411b10"/>知利害</note>。又問。東方藥師佛國。依正莊嚴。與西方。無異。
<lb ed="X" n="0518a23"/><lb ed="R108" n="0411b11"/>又有八大菩薩臨終示路。亦可往生。何須定願西
<lb ed="X" n="0518a24"/><lb ed="R108" n="0411b12"/>方淨土。答。藥師一經。主於消灾延壽。不專勸往生。
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0518b" n="0518b"/>
<lb ed="X" n="0518b01"/><lb ed="R108" n="0411b13"/>其言菩薩示路。是爲一類不定。善根衆生。欲隨方
<lb ed="X" n="0518b02"/><lb ed="R108" n="0411b14"/>受生供佛聞法者。此人福慧具足。所願皆得。故聞
<lb ed="X" n="0518b03"/><lb ed="R108" n="0411b15"/>藥師佛名。隨念卽生彼國。八大菩薩。特爲示路。指
<lb ed="X" n="0518b04"/><lb ed="R108" n="0411b16"/>歸其處耳。亦非一定。往生彼國也。故曰。或有因此
<lb ed="X" n="0518b05"/><lb ed="R108" n="0411b17"/>生於天上。及生人間。爲輪王而攝四洲。安四民於
<lb ed="X" n="0518b06"/><lb ed="R108" n="0411b18"/>十善。此非福慧具足而能之乎。今<name role="" type="person">彌陀佛國</name>。專勸
<lb ed="X" n="0518b07"/><lb ed="R108" n="0412a01"/>往生。諸經廣談。十方咸往。彌陀聖衆。垂手提擕。釋
<lb ed="X" n="0518b08"/><lb ed="R108" n="0412a02"/>迦諸佛。讚歎護念。而乃捨通途而行局路。執暫語
<lb ed="X" n="0518b09"/><lb ed="R108" n="0412a03"/>以廢常談。東西旣無定向。持念又復不一。旣無福
<lb ed="X" n="0518b10"/><lb ed="R108" n="0412a04"/>慧。又鮮神通。未得隨生。翻成莽蕩。可弗審歟。今欲
<lb ed="X" n="0518b11"/><lb ed="R108" n="0412a05"/>一其志念。專其趣向。不歸安養。將安歸邪。專其趣
<lb ed="X" n="0518b12"/><lb ed="R108" n="0412a06"/>向。故曰西方。一其志念。故曰發願。文者。能詮章句
<lb ed="X" n="0518b13"/><lb ed="R108" n="0412a07"/>也。又願有通別。通則四宏誓願。別則隨心所發種
<lb ed="X" n="0518b14"/><lb ed="R108" n="0412a08"/>種誓願。又通則皆名爲願。別則菩提名發心。四宏
<lb ed="X" n="0518b15"/><lb ed="R108" n="0412a09"/>名發誓。求生西方名發願。又回向亦名爲願。如華
<lb ed="X" n="0518b16"/><lb ed="R108" n="0412a10"/>嚴十回向文。一一皆云願衆生等是也。又求生西
<lb ed="X" n="0518b17"/><lb ed="R108" n="0412a11"/>方。總攝一切菩提誓願。及十方三世一切佛法。無
<lb ed="X" n="0518b18"/><lb ed="R108" n="0412a12"/>有遺餘。故以此題而冠篇首也。然此願文。事理周
<lb ed="X" n="0518b19"/><lb ed="R108" n="0412a13"/>備。行願深廣。諸有智者當味其言。力行其事。庶幾
<lb ed="X" n="0518b20"/><lb ed="R108" n="0412a14"/>自他俱利。因果皆成。不徒爲文字語言。音聲唱和
<lb ed="X" n="0518b21"/><lb ed="R108" n="0412a15"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0518b2101" n="0518b2101"/><anchor xml:id="beg0518b2101" n="0518b2101"/>已<anchor xml:id="end0518b2101"/>。初釋題目竟。</p></cb:div><cb:div><p xml:id="pX61p0518b2109" cb:place="inline">△二入文爲二。初歸命請加。二
<lb ed="X" n="0518b22"/><lb ed="R108" n="0412a16"/>發願回向　今初。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0518b23"/><lb ed="R108" n="0412a17"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX61p0518b2301"><l>稽首西方安樂國</l><l>接引衆生大導師</l>
<lb ed="X" n="0518b24"/><lb ed="R108" n="0412a18"/><l>我今發願願往生</l><l>唯願慈悲哀攝受</l></lg></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0518c" n="0518c"/>
<lb ed="X" n="0518c01"/><lb ed="R108" n="0412b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0518c0101">偈文初二句是歸命。後二句是請加。發願之始。必
<lb ed="X" n="0518c02"/><lb ed="R108" n="0412b02"/>先歸命於佛者。所以求證此心也。稽首者。禮佛之
<lb ed="X" n="0518c03"/><lb ed="R108" n="0412b03"/>儀式。謂以頭著地。稽留少頃而起。故名稽首。表敬
<lb ed="X" n="0518c04"/><lb ed="R108" n="0412b04"/>之極也。西方安樂國。是依報接引衆生大導師。是
<lb ed="X" n="0518c05"/><lb ed="R108" n="0412b05"/>正報。言安樂國者。無八苦故名安。無三毒故名樂。
<lb ed="X" n="0518c06"/><lb ed="R108" n="0412b06"/>法王所統名爲國。言接引者。衆生沒在苦海。佛以
<lb ed="X" n="0518c07"/><lb ed="R108" n="0412b07"/>智手接之令出。著於五欲。佛以種種樂事誘之令
<lb ed="X" n="0518c08"/><lb ed="R108" n="0412b08"/>離。故曰接引。言導師者。導人以正道也。衆生顚倒。
<lb ed="X" n="0518c09"/><lb ed="R108" n="0412b09"/>以苦爲樂。以邪爲正。不知出要。佛爲分別娑婆是
<lb ed="X" n="0518c10"/><lb ed="R108" n="0412b10"/>苦。西方是樂。令起欣厭。發願往生。故名導師。外道
<lb ed="X" n="0518c11"/><lb ed="R108" n="0412b11"/>不知邪正。妄立宗徒。是師非導。聲聞能出三界。不
<lb ed="X" n="0518c12"/><lb ed="R108" n="0412b12"/>化衆生。是導非師。菩薩能化衆生。雖是導師。不名
<lb ed="X" n="0518c13"/><lb ed="R108" n="0412b13"/>爲大。唯有彌陀世尊。乘大願船。入生死海。不著此
<lb ed="X" n="0518c14"/><lb ed="R108" n="0412b14"/>岸。不居彼岸。不住中流。而導衆生到於彼岸。如是
<lb ed="X" n="0518c15"/><lb ed="R108" n="0412b15"/>利益。徧於十方。盡於三世。無暫休息。是故獨稱爲
<lb ed="X" n="0518c16"/><lb ed="R108" n="0412b16"/>大導師也。我今願往。是自迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0518c1601" n="0518c1601"/><anchor xml:id="beg0518c1601" n="0518c1601"/>己<anchor xml:id="end0518c1601"/>懷。唯願攝受。是請
<lb ed="X" n="0518c17"/><lb ed="R108" n="0412b17"/>求加護。愛念名慈。憐愍名悲。如母念子。心無捨離。
<lb ed="X" n="0518c18"/><lb ed="R108" n="0412b18"/>是名攝受。初歸命請加竟。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0518c1811" cb:place="inline">△二發願回向二。初發
<lb ed="X" n="0518c19"/><lb ed="R108" n="0413a01"/>願。二回向。初又二。初自利。二利他。初又三。初發心
<lb ed="X" n="0518c20"/><lb ed="R108" n="0413a02"/>持名。二懺悔三障。三發願　今初。</p>
<lb ed="X" n="0518c21"/><lb ed="R108" n="0413a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0518c2101">弟子<note place="inline">某甲</note>普爲四恩三有。法界衆生。求於諸佛。一乘
<lb ed="X" n="0518c22"/><lb ed="R108" n="0413a04"/>無上菩提道故。專心持念阿彌陀佛。萬德洪名。期生
<lb ed="X" n="0518c23"/><lb ed="R108" n="0413a05"/>淨土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0518c24"/><lb ed="R108" n="0413a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0518c2401">普爲四恩等。是所緣之境。求於諸佛等是能發之
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0519a" n="0519a"/>
<lb ed="X" n="0519a01"/><lb ed="R108" n="0413a07"/>心。專心持念等。是所念之佛。期生淨土。是所望之
<lb ed="X" n="0519a02"/><lb ed="R108" n="0413a08"/>處。葢發菩提心。必先緣境。若無此境。則心無所依。
<lb ed="X" n="0519a03"/><lb ed="R108" n="0413a09"/>亦無所發。然境有廣狹。遠近不同。四恩狹而最近。
<lb ed="X" n="0519a04"/><lb ed="R108" n="0413a10"/>三有居中。法界衆生。則遠而復廣。境旣如此。心亦
<lb ed="X" n="0519a05"/><lb ed="R108" n="0413a11"/>復然。必先從親至疏。由近及遠也。言四恩者。在家
<lb ed="X" n="0519a06"/><lb ed="R108" n="0413a12"/>則天地君親師。出家則父母。師僧國王檀越。言三
<lb ed="X" n="0519a07"/><lb ed="R108" n="0413a13"/>有者。卽是三界。謂欲界色界無色界。隔歷不同曰
<lb ed="X" n="0519a08"/><lb ed="R108" n="0413a14"/>界。因果不亡曰有。此三界中。卽六道四生住處。擧
<lb ed="X" n="0519a09"/><lb ed="R108" n="0413a15"/>依報以該正報也。法界衆生。卽十方無量世界一
<lb ed="X" n="0519a10"/><lb ed="R108" n="0413a16"/>切衆生。亦卽九法界衆生。非二非三故名一運載
<lb ed="X" n="0519a11"/><lb ed="R108" n="0413a17"/>衆生故名乘。無上非有上。菩提者。能覺之智也。言
<lb ed="X" n="0519a12"/><lb ed="R108" n="0413a18"/>不但專爲自利。乃欲普爲四恩。又不但爲四恩。亦
<lb ed="X" n="0519a13"/><lb ed="R108" n="0413b01"/>欲普度六道四生。又復不爲一三界六道四生。乃
<lb ed="X" n="0519a14"/><lb ed="R108" n="0413b02"/>是普爲十方無量世界一切衆生。欲令度脫。使其
<lb ed="X" n="0519a15"/><lb ed="R108" n="0413b03"/>皆得一乘無上菩提之道。故發此心也。專心者。不
<lb ed="X" n="0519a16"/><lb ed="R108" n="0413b04"/>雜餘事。持念者。受而不忘。一名而具萬德。故云萬
<lb ed="X" n="0519a17"/><lb ed="R108" n="0413b05"/>德洪名。期者望也。無有五濁。故名淨土。葢念佛而
<lb ed="X" n="0519a18"/><lb ed="R108" n="0413b06"/>不發大菩提心。不與彌陀本願相應。終不往生。雖
<lb ed="X" n="0519a19"/><lb ed="R108" n="0413b07"/>發菩提心。不專念佛。亦不往生。故必以發菩提心
<lb ed="X" n="0519a20"/><lb ed="R108" n="0413b08"/>爲正因。念佛爲助緣。而後期生淨土。修淨業者不
<lb ed="X" n="0519a21"/><lb ed="R108" n="0413b09"/>可不知。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0519a2104" cb:place="inline">△二懺悔三障。</p>
<lb ed="X" n="0519a22"/><lb ed="R108" n="0413b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0519a2201">又以業重福輕。障深慧淺。染心易熾。淨德難成。今於
<lb ed="X" n="0519a23"/><lb ed="R108" n="0413b11"/>佛前。翹勤五體。披瀝一心。投誠懺悔。我及衆生。曠劫
<lb ed="X" n="0519a24"/><lb ed="R108" n="0413b12"/>至今。迷本淨心。縱貪嗔癡。染穢三業。無量無邊所作
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0519b" n="0519b"/>
<lb ed="X" n="0519b01"/><lb ed="R108" n="0413b13"/>罪垢。無量無邊所結冤業。願悉消滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0519b02"/><lb ed="R108" n="0413b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0519b0201">又以下明懺悔之因。今於下明懺悔之法。我及衆
<lb ed="X" n="0519b03"/><lb ed="R108" n="0413b15"/>生下正陳懺悔。此一段文。承上文言。雖然念佛發
<lb ed="X" n="0519b04"/><lb ed="R108" n="0413b16"/>心。期生淨土而我罪業厚重。福善輕微。障緣旣深。
<lb ed="X" n="0519b05"/><lb ed="R108" n="0413b17"/>智慧復淺。染汚心識。如火熾然。淸淨功德。一無成
<lb ed="X" n="0519b06"/><lb ed="R108" n="0413b18"/>就。興言及此。焉不悲傷。葢末世凡夫。鈍置如此。如
<lb ed="X" n="0519b07"/><lb ed="R108" n="0414a01"/>此罪障。能障行人不得往生。將如之何。此懺悔之
<lb ed="X" n="0519b08"/><lb ed="R108" n="0414a02"/>宜急務也。言業重福輕者。業卽十惡。福卽十善。言
<lb ed="X" n="0519b09"/><lb ed="R108" n="0414a03"/>十惡者。身有三。謂殺盜淫。口有四。謂妄言綺語兩
<lb ed="X" n="0519b10"/><lb ed="R108" n="0414a04"/>舌惡口。意有三。謂貪嗔癡。翻此十惡。則名十善。言
<lb ed="X" n="0519b11"/><lb ed="R108" n="0414a05"/>重則十惡具造。言輕則一善單修。又上品十惡名
<lb ed="X" n="0519b12"/><lb ed="R108" n="0414a06"/>業重。下品十善名福輕<note place="inline">如十惡業殺生則以父母師僧爲上餘人爲中畜生
<lb ed="X" n="0519b13"/><lb ed="R108" n="0414a07"/>微細昆蟲爲下餘皆例此可知十善反此可以意得</note>。又熾然作惡名業重。泛
<lb ed="X" n="0519b14"/><lb ed="R108" n="0414a08"/>然行善名福輕。乃有嗔他則呪其速滅。杖彼則立
<lb ed="X" n="0519b15"/><lb ed="R108" n="0414a09"/>使隨亡。此業重也。又或方才念佛。便謂口酸。適欲
<lb ed="X" n="0519b16"/><lb ed="R108" n="0414a10"/>禮拜。又言腰痛。此福輕也。言障深慧淺者。障有二
<lb ed="X" n="0519b17"/><lb ed="R108" n="0414a11"/>種。一者外障。二者內障。外障有二。一者塵緣逼迫
<lb ed="X" n="0519b18"/><lb ed="R108" n="0414a12"/>二者魔外牽纏。內障復二。一者疾病夭殤。二者。愚
<lb ed="X" n="0519b19"/><lb ed="R108" n="0414a13"/>癡顚倒。慧有二種。一者方便慧。二者眞實慧。聞思
<lb ed="X" n="0519b20"/><lb ed="R108" n="0414a14"/>修爲方便。見道爲眞實。見道有二。一者小乘。二者
<lb ed="X" n="0519b21"/><lb ed="R108" n="0414a15"/>大乘。大乘所見復有二種。一者空假。二者中道。中
<lb ed="X" n="0519b22"/><lb ed="R108" n="0414a16"/>道復二。一者但中。二者圓中。若就諸慧論深淺者。
<lb ed="X" n="0519b23"/><lb ed="R108" n="0414a17"/>聞慧爲淺。思慧爲深。乃至但中爲淺。圓中爲深。傅
<lb ed="X" n="0519b24"/><lb ed="R108" n="0414a18"/>傅互論可知。言障深則內外交攻。言慧淺則聞熏
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0519c" n="0519c"/>
<lb ed="X" n="0519c01"/><lb ed="R108" n="0414b01"/>薄解。乃有甫欲修行。便生惡疾纔能向道。適遇邪
<lb ed="X" n="0519c02"/><lb ed="R108" n="0414b02"/>師。此障深也。又有未得內凡。便謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0519c0201" n="0519c0201"/><anchor xml:id="beg0519c0201" n="0519c0201"/>已<anchor xml:id="end0519c0201"/>超佛地。稍通
<lb ed="X" n="0519c03"/><lb ed="R108" n="0414b03"/>世智。自言<anchor xml:id="nkr_note_add_0519c0301" n="0519c0301"/><anchor xml:id="beg0519c0301" n="0519c0301"/>已<anchor xml:id="end0519c0301"/>入悟門。此慧淺也。貪嗔癡名染心戒
<lb ed="X" n="0519c04"/><lb ed="R108" n="0414b04"/>定慧名淨德。言易熾者。嗔如火<g ref="#CB08504">𦦨</g>。觸乾草而展轉
<lb ed="X" n="0519c05"/><lb ed="R108" n="0414b05"/>增高。愛似藕絲。割鈍刀而牽連不斷。癡則密織見
<lb ed="X" n="0519c06"/><lb ed="R108" n="0414b06"/>網。愈縛愈纏。深種邪根。彌生彌廣。言難成者。戒則
<lb ed="X" n="0519c07"/><lb ed="R108" n="0414b07"/>律儀篇聚。持少犯多。定則大小禪那。造修無地。慧
<lb ed="X" n="0519c08"/><lb ed="R108" n="0414b08"/>則權實妙智。證悟無門乃有一毫染著累月牽懷
<lb ed="X" n="0519c09"/><lb ed="R108" n="0414b09"/>片語不投。終身結怨者。此易熾也。其或才登戒品。
<lb ed="X" n="0519c10"/><lb ed="R108" n="0414b10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0519c1001" n="0519c1001"/><anchor xml:id="beg0519c1001" n="0519c1001"/>已<anchor xml:id="end0519c1001"/>破浮囊。一入禪堂。但增昏掉者。此難成也。自非
<lb ed="X" n="0519c11"/><lb ed="R108" n="0414b11"/>深生慚愧。痛自尅責。懇到懺悔。則縱經塵劫。滅罪
<lb ed="X" n="0519c12"/><lb ed="R108" n="0414b12"/>良難。次懺悔法中。翹勤五體。表外儀恭。披瀝一心。
<lb ed="X" n="0519c13"/><lb ed="R108" n="0414b13"/>明內心敬。兩肘兩膝及額。名爲五體。披瀝謂開發
<lb ed="X" n="0519c14"/><lb ed="R108" n="0414b14"/>洗蕩也。以我之誠。歸投於佛。故曰投誠。懺悔者。斷
<lb ed="X" n="0519c15"/><lb ed="R108" n="0414b15"/>相續心也。由昔身行惡法。故今五體翹勤。復由意
<lb ed="X" n="0519c16"/><lb ed="R108" n="0414b16"/>起貪嗔。故用一心披瀝。又由舌談惡語。故今口陳
<lb ed="X" n="0519c17"/><lb ed="R108" n="0414b17"/>懺悔。又昔無始身業猛利。故用翹勤而懺意業穢
<lb ed="X" n="0519c18"/><lb ed="R108" n="0414b18"/>汚。故用披瀝而懺。口業粗獷。故用陳詞急切而懺
<lb ed="X" n="0519c19"/><lb ed="R108" n="0415a01"/>也。次正陳懺悔中。我者行人自謂。衆生卽四恩三
<lb ed="X" n="0519c20"/><lb ed="R108" n="0415a02"/>有六道四生。謂我與法界衆生。自從曠劫直至今
<lb ed="X" n="0519c21"/><lb ed="R108" n="0415a03"/>生。常常起惑造業。未曾休息。非是一人獨造。亦非
<lb ed="X" n="0519c22"/><lb ed="R108" n="0415a04"/>一生一處所造。非是一人。故云我及衆生。非是一
<lb ed="X" n="0519c23"/><lb ed="R108" n="0415a05"/>生。故云曠劫至今。非是一處。故云無量無邊。葢由
<lb ed="X" n="0519c24"/><lb ed="R108" n="0415a06"/>衆生從無始來。世世生生。互爲眷屬。更相主伴。更
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0520a" n="0520a"/>
<lb ed="X" n="0520a01"/><lb ed="R108" n="0415a07"/>相佐助。罪業方成。造業旣同。懺悔亦爾。故須徧緣
<lb ed="X" n="0520a02"/><lb ed="R108" n="0415a08"/>法界衆生爲其懺悔也。問。曠劫罪業。應<anchor xml:id="nkr_note_add_0520a0201" n="0520a0201"/><anchor xml:id="beg0520a0201" n="0520a0201"/>已<anchor xml:id="end0520a0201"/>受報。云
<lb ed="X" n="0520a03"/><lb ed="R108" n="0415a09"/>何直至今生猶未滅邪。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0520a0301" n="0520a0301"/><anchor xml:id="beg0520a0301" n="0520a0301"/>已<anchor xml:id="end0520a0301"/>受報。則不須懺。若猶
<lb ed="X" n="0520a04"/><lb ed="R108" n="0415a10"/>不滅。則懺亦無益。答。衆生造業受報有三。一者現
<lb ed="X" n="0520a05"/><lb ed="R108" n="0415a11"/>報。二者生報。三者後報<note place="inline">現報一生卽受生報次生方受後報經無量劫乃受</note>。
<lb ed="X" n="0520a06"/><lb ed="R108" n="0415a12"/>復有二種。一者定業。二者不定。若過去業屬現報
<lb ed="X" n="0520a07"/><lb ed="R108" n="0415a13"/>者。則亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0520a0701" n="0520a0701"/><anchor xml:id="beg0520a0701" n="0520a0701"/>已<anchor xml:id="end0520a0701"/>受若生報後報。正在將來。豈可不殷勤
<lb ed="X" n="0520a08"/><lb ed="R108" n="0415a14"/>懺悔邪。又若是定業。則不可懺若不定者。懺則除
<lb ed="X" n="0520a09"/><lb ed="R108" n="0415a15"/>滅。何謂無益邪<note place="inline">小乘所明有定不定業大乘所明一切不定</note>。迷本淨心
<lb ed="X" n="0520a10"/><lb ed="R108" n="0415a16"/>二句是懺煩惱障。染穢三業四句是懺業障。所結
<lb ed="X" n="0520a11"/><lb ed="R108" n="0415a17"/>冤業二句是懺報障。又迷本淨心是根本惑縱貪
<lb ed="X" n="0520a12"/><lb ed="R108" n="0415a18"/>嗔癡是枝葉惑言迷則如雲覆月。光明不現。言縱
<lb ed="X" n="0520a13"/><lb ed="R108" n="0415b01"/>則養賊爲子。自劫家珍。身口意三。與煩惱相應。名
<lb ed="X" n="0520a14"/><lb ed="R108" n="0415b02"/>爲染穢。造作十惡五逆。名爲罪垢。三業爲能造。罪
<lb ed="X" n="0520a15"/><lb ed="R108" n="0415b03"/>垢爲所造。罪垢旣成。必招冤業。冤必有報。故名報
<lb ed="X" n="0520a16"/><lb ed="R108" n="0415b04"/>障也。言無量無邊略有五意。一約心。一念塵勞。具
<lb ed="X" n="0520a17"/><lb ed="R108" n="0415b05"/>有八萬。何況相續二約境。一處所作。<anchor xml:id="nkr_note_add_0520a1701" n="0520a1701"/><anchor xml:id="beg0520a1701" n="0520a1701"/>已<anchor xml:id="end0520a1701"/>自無量何
<lb ed="X" n="0520a18"/><lb ed="R108" n="0415b06"/>況十方。三約事。一業若成。罪無邊際。何況諸業。四
<lb ed="X" n="0520a19"/><lb ed="R108" n="0415b07"/>約時。一生所作。亦應無量。何況曠劫。五約人。一人
<lb ed="X" n="0520a20"/><lb ed="R108" n="0415b08"/>所作。<anchor xml:id="nkr_note_add_0520a2001" n="0520a2001"/><anchor xml:id="beg0520a2001" n="0520a2001"/>已<anchor xml:id="end0520a2001"/>自無邊。何況衆生。所以業若有形。虗空難
<lb ed="X" n="0520a21"/><lb ed="R108" n="0415b09"/>受也。冤業有三。如云人死爲羊。羊死爲人。死死生
<lb ed="X" n="0520a22"/><lb ed="R108" n="0415b10"/>生。遞相吞噉。此名殺冤。汝負我命。我還汝債。經百
<lb ed="X" n="0520a23"/><lb ed="R108" n="0415b11"/>千劫常在生死。此名盜冤。汝愛我心。我憐汝色。經
<lb ed="X" n="0520a24"/><lb ed="R108" n="0415b12"/>百千劫。常在纏縛。此名淫冤<note place="inline">問淫則彼此無怨何亦名冤答殺盜二業
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0520b" n="0520b"/>
<lb ed="X" n="0520b01"/><lb ed="R108" n="0415b13"/>名爲怒冤淫名喜冤喜怒俱冤無非是業衆生顚倒以怨爲親良由於此</note>。願悉消滅者。
<lb ed="X" n="0520b02"/><lb ed="R108" n="0415b14"/>謂三障俱滅也。二懺悔三障竟。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0520b0213" cb:place="inline">△三發願三。初總
<lb ed="X" n="0520b03"/><lb ed="R108" n="0415b15"/>願。二別願。三總結　今初。</p>
<lb ed="X" n="0520b04"/><lb ed="R108" n="0415b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0520b0401">從於今日。立深誓願。遠離惡法誓不更造。勤修聖道。
<lb ed="X" n="0520b05"/><lb ed="R108" n="0415b17"/>誓不退惰。誓成正覺。誓度衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0520b06"/><lb ed="R108" n="0415b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0520b0601">此卽四宏誓願也。修行若無誓願。則有退失。故以
<lb ed="X" n="0520b07"/><lb ed="R108" n="0416a01"/>此四法自制其心。則不生懈怠也。此之四宏。依於
<lb ed="X" n="0520b08"/><lb ed="R108" n="0416a02"/>圓敎無作四諦而發。名深誓願。願不依諦。名爲狂
<lb ed="X" n="0520b09"/><lb ed="R108" n="0416a03"/>願。若非無作。亦不名深。言無作者。謂本性具足。四
<lb ed="X" n="0520b10"/><lb ed="R108" n="0416a04"/>皆無所造作也。天台大師云。由迷理故。涅槃是生
<lb ed="X" n="0520b11"/><lb ed="R108" n="0416a05"/>死。名爲苦諦。菩提是煩惱。名爲集諦。由悟理故。生
<lb ed="X" n="0520b12"/><lb ed="R108" n="0416a06"/>死卽涅槃。名爲滅諦。煩惱卽菩提。名爲道諦。今略
<lb ed="X" n="0520b13"/><lb ed="R108" n="0416a07"/>釋之。生死煩惱是衆生因果。菩提涅槃。是諸佛因
<lb ed="X" n="0520b14"/><lb ed="R108" n="0416a08"/>果。然衆生諸佛。但有名字。生死煩惱菩提涅槃。亦
<lb ed="X" n="0520b15"/><lb ed="R108" n="0416a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0520b1501" n="0520b1501"/><anchor xml:id="beg0520b1501" n="0520b1501"/>但<anchor xml:id="end0520b1501"/>有名字。究極而言。祇是一心。以由無始迷此一
<lb ed="X" n="0520b16"/><lb ed="R108" n="0416a10"/>心。全以菩提涅槃而爲煩惱生死。故於今日悟此
<lb ed="X" n="0520b17"/><lb ed="R108" n="0416a11"/>一心。卽以煩惱生死而爲菩提涅槃。名雖有二。體
<lb ed="X" n="0520b18"/><lb ed="R108" n="0416a12"/>則無二。如水成冰。冰還成水。此卽無作四諦也<note place="inline">問衆
<lb ed="X" n="0520b19"/><lb ed="R108" n="0416a13"/>生諸佛但有名字則誠然矣生死煩惱是染穢法菩提涅槃是淸淨法升沈迥異優劣天淵云何言亦但
<lb ed="X" n="0520b20"/><lb ed="R108" n="0416a14"/>有名字邪答若就事論誠如所說若約理論一一皆無實法喩如梨園子弟扮作貧兒身行丐食意起希
<lb ed="X" n="0520b21"/><lb ed="R108" n="0416a15"/>求須臾又扮帝王身登九五意生歡悅有智慧者不應於是而生實想謂有貴賤高<g ref="#CB16078">𢍉</g>之異生死煩惱菩
<lb ed="X" n="0520b22"/><lb ed="R108" n="0416a16"/>提涅槃亦復如是凡夫謂實諸佛聖人知其非眞又問生死煩惱不實可也若菩提涅槃亦非眞實何須
<lb ed="X" n="0520b23"/><lb ed="R108" n="0416a17"/>辛苦修證邪答所言非眞但破執著不言修證亦無若執非眞反成邪見矣乃有身犯律儀口談玄妙以
<lb ed="X" n="0520b24"/><lb ed="R108" n="0416a18"/>念佛爲愚夫以修持爲著相此末世聰明人參禪大病不可不知</note>。今言遠離惡法
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0520c" n="0520c"/>
<lb ed="X" n="0520c01"/><lb ed="R108" n="0416b01"/>誓不更造。卽是煩惱無盡誓願斷。此依集諦發心。
<lb ed="X" n="0520c02"/><lb ed="R108" n="0416b02"/>勤修聖道。誓不退惰。卽是法門無量誓願學。此依
<lb ed="X" n="0520c03"/><lb ed="R108" n="0416b03"/>道諦發心。誓成正覺。卽是佛道無上誓願成。此依
<lb ed="X" n="0520c04"/><lb ed="R108" n="0416b04"/>滅諦發心。誓度衆生。卽是衆生無邊誓願度。此依
<lb ed="X" n="0520c05"/><lb ed="R108" n="0416b05"/>苦諦發心。文雖不次。義無二也。云何依於苦諦發
<lb ed="X" n="0520c06"/><lb ed="R108" n="0416b06"/>心。謂觀衆生爲生老病死之所逼迫。生大苦惱。以
<lb ed="X" n="0520c07"/><lb ed="R108" n="0416b07"/>是因緣。發誓願云。我當早度生死。亦度無量衆生
<lb ed="X" n="0520c08"/><lb ed="R108" n="0416b08"/>得出生死。生死卽所觀苦諦。因觀生死故願度脫。
<lb ed="X" n="0520c09"/><lb ed="R108" n="0416b09"/>是名依苦諦發心。云何依於集諦發心。謂觀衆生
<lb ed="X" n="0520c10"/><lb ed="R108" n="0416b10"/>爲貪欲嗔恚愚癡邪見之所惱害。不能自拔。以是
<lb ed="X" n="0520c11"/><lb ed="R108" n="0416b11"/>因緣。發誓願云。我當自斷煩惱。亦斷衆生無量煩
<lb ed="X" n="0520c12"/><lb ed="R108" n="0416b12"/>惱。令得解脫。煩惱卽所觀集諦。因觀煩惱過患故
<lb ed="X" n="0520c13"/><lb ed="R108" n="0416b13"/>欲斷除。是名依集諦發心。云何依於滅諦發心。謂
<lb ed="X" n="0520c14"/><lb ed="R108" n="0416b14"/>觀諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0520c1401" n="0520c1401"/><anchor xml:id="beg0520c1401" n="0520c1401"/>已<anchor xml:id="end0520c1401"/>滅煩惱。得解脫樂。具有無量神通自在。
<lb ed="X" n="0520c15"/><lb ed="R108" n="0416b15"/>而諸衆生不覺不知。妄受諸苦。以是因緣。發誓願
<lb ed="X" n="0520c16"/><lb ed="R108" n="0416b16"/>云。我當勤修方便。得大涅槃寂滅之樂。亦令衆生
<lb ed="X" n="0520c17"/><lb ed="R108" n="0416b17"/>同得此樂。涅槃佛果。卽所觀滅諦。因觀佛果。故有
<lb ed="X" n="0520c18"/><lb ed="R108" n="0416b18"/>希求。是名依滅諦發心。云何依於道諦發心。謂觀
<lb ed="X" n="0520c19"/><lb ed="R108" n="0417a01"/>六度萬行恒沙法門。具有無量稱性法樂。而諸衆
<lb ed="X" n="0520c20"/><lb ed="R108" n="0417a02"/>生不習不修。妄造諸業。以是因緣。發誓願云。我當
<lb ed="X" n="0520c21"/><lb ed="R108" n="0417a03"/>精勤修學無量法門。亦令衆生修學是法。法門卽
<lb ed="X" n="0520c22"/><lb ed="R108" n="0417a04"/>所觀道諦。因觀法門。故願修學。是名依道諦發心
<lb ed="X" n="0520c23"/><lb ed="R108" n="0417a05"/>也。然此祇是事相若知理性具足則四皆無作。云
<lb ed="X" n="0520c24"/><lb ed="R108" n="0417a06"/>何無作。謂衆生是假名。度無所度。煩惱無實性。斷
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0521a" n="0521a"/>
<lb ed="X" n="0521a01"/><lb ed="R108" n="0417a07"/>無所斷。法門元具足。學無所學。佛道本現成。成無
<lb ed="X" n="0521a02"/><lb ed="R108" n="0417a08"/>所成。此名無作四宏誓願。依於無作四諦而發也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0521a03"/><lb ed="R108" n="0417a09"/><p xml:id="pX61p0521a0301">△二別願二。初求佛護念二正發願　今初。</p>
<lb ed="X" n="0521a04"/><lb ed="R108" n="0417a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0521a0401">阿彌陀佛以慈悲願力。當證知我。當哀愍我。當加被
<lb ed="X" n="0521a05"/><lb ed="R108" n="0417a11"/>我。願禪觀之中。夢寐之際。得見阿彌陀佛金色之身。
<lb ed="X" n="0521a06"/><lb ed="R108" n="0417a12"/>得歷阿彌陀佛寶嚴之土。得蒙阿彌陀佛甘露灌頂。
<lb ed="X" n="0521a07"/><lb ed="R108" n="0417a13"/>光明照身。手摩我頭。衣覆我體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0521a08"/><lb ed="R108" n="0417a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0521a0801">阿彌陀下五句。明護念之心。願禪觀下。明護念之
<lb ed="X" n="0521a09"/><lb ed="R108" n="0417a15"/>事。諸佛心者。是大慈悲。以慈悲故則有誓願。以誓
<lb ed="X" n="0521a10"/><lb ed="R108" n="0417a16"/>願力。則當證知。由證知故。復當哀愍。以哀愍故。必
<lb ed="X" n="0521a11"/><lb ed="R108" n="0417a17"/>應加被。此彌陀護念之心也。禪觀謂十六觀。始從
<lb ed="X" n="0521a12"/><lb ed="R108" n="0417a18"/>日觀。乃至九品往生。或具觀十六。或專一觀。言一
<lb ed="X" n="0521a13"/><lb ed="R108" n="0417b01"/>觀者。且指總觀。謂觀<anchor xml:id="nkr_note_add_0521a1301" n="0521a1301"/><anchor xml:id="beg0521a1301" n="0521a1301"/>己<anchor xml:id="end0521a1301"/>身坐蓮華中。作蓮花開合
<lb ed="X" n="0521a14"/><lb ed="R108" n="0417b02"/>想。蓮花開時。彌陀聖衆俱放光明。來照我身。水鳥
<lb ed="X" n="0521a15"/><lb ed="R108" n="0417b03"/>樹林。皆演妙法。此名總觀。或但觀丈六佛相在池
<lb ed="X" n="0521a16"/><lb ed="R108" n="0417b04"/>水上。垂手提<g ref="#CB06078">𢹂</g>。<anchor xml:id="nkr_note_add_0521a1601" n="0521a1601"/><anchor xml:id="beg0521a1601" n="0521a1601"/>己<anchor xml:id="end0521a1601"/>身胡跪華中。亦可。問。今旣專持
<lb ed="X" n="0521a17"/><lb ed="R108" n="0417b05"/>名號。云何復令觀想。答。終日持名。暫時觀想。以觀
<lb ed="X" n="0521a18"/><lb ed="R108" n="0417b06"/>助念。念則不散。縱令心粗境細。亦可託像而觀。復
<lb ed="X" n="0521a19"/><lb ed="R108" n="0417b07"/>何礙乎。禪觀是醒時。夢寐是睡時。或醒或睡。皆得
<lb ed="X" n="0521a20"/><lb ed="R108" n="0417b08"/>見佛。若不觀想。則見佛爲難。問。觀中見佛。得無魔
<lb ed="X" n="0521a21"/><lb ed="R108" n="0417b09"/>事否。答。參禪人本不念佛而佛忽現。此則心境相
<lb ed="X" n="0521a22"/><lb ed="R108" n="0417b10"/>違。名爲魔事。念佛人本自觀佛。佛隨相現。此名感
<lb ed="X" n="0521a23"/><lb ed="R108" n="0417b11"/>應道交。非魔事也。然須了知所見之佛。如水中月。
<lb ed="X" n="0521a24"/><lb ed="R108" n="0417b12"/>非有非無。不可取著若生取著。則恐反成魔事。切
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0521b" n="0521b"/>
<lb ed="X" n="0521b01"/><lb ed="R108" n="0417b13"/>宜愼之。金色身是正報。寶嚴土是依報。歷是經歷
<lb ed="X" n="0521b02"/><lb ed="R108" n="0417b14"/>寶嚴者七寶莊嚴也。餘文可解。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0521b0213" cb:place="inline">△二正發願三。初
<lb ed="X" n="0521b03"/><lb ed="R108" n="0417b15"/>現生願。二臨終願。三往生願　今初。</p>
<lb ed="X" n="0521b04"/><lb ed="R108" n="0417b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0521b0401">使我宿障自除。善根增長疾空煩惱。頓破無明。圓覺
<lb ed="X" n="0521b05"/><lb ed="R108" n="0417b17"/>妙心。廓然開悟。寂光眞境。常得現前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0521b06"/><lb ed="R108" n="0417b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0521b0601">由甘露灌頂。故宿障除。由光明照身。故善根長。由
<lb ed="X" n="0521b07"/><lb ed="R108" n="0418a01"/>手摩我頭。故煩惱無明頓破。由衣覆我體。故妙心
<lb ed="X" n="0521b08"/><lb ed="R108" n="0418a02"/>眞境現前。宿障指惑業苦三障。善根卽戒定慧根。
<lb ed="X" n="0521b09"/><lb ed="R108" n="0418a03"/>昏煩之法。惱亂心神。名爲煩惱。指見思惑。於第一
<lb ed="X" n="0521b10"/><lb ed="R108" n="0418a04"/>義諦不了。名曰無明。指根本惑。由此二惑。故妙心
<lb ed="X" n="0521b11"/><lb ed="R108" n="0418a05"/>眞境不能顯現。今二惑頓空。故開悟現前也。圓覺
<lb ed="X" n="0521b12"/><lb ed="R108" n="0418a06"/>是能證智。寂光是所證理。現前者。洞然明白也。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0521b1219" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0521b13"/><lb ed="R108" n="0418a07"/>二臨終願。</p>
<lb ed="X" n="0521b14"/><lb ed="R108" n="0418a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0521b1401">至於臨欲命終。預知時至身無一切病苦厄難。心無
<lb ed="X" n="0521b15"/><lb ed="R108" n="0418a09"/>一切貪戀迷惑。諸根悅豫。正念分明。捨報安詳。如入
<lb ed="X" n="0521b16"/><lb ed="R108" n="0418a10"/>禪定。阿彌陀佛。與觀音勢至諸聖賢衆。放光接引。垂
<lb ed="X" n="0521b17"/><lb ed="R108" n="0418a11"/>手提<g ref="#CB06078">𢹂</g>樓閣幢幡。異香天樂。西方聖境昭示目前。令
<lb ed="X" n="0521b18"/><lb ed="R108" n="0418a12"/>諸衆<anchor xml:id="nkr_note_add_0521b1801" n="0521b1801"/><anchor xml:id="beg0521b1801" n="0521b1801"/>生<anchor xml:id="end0521b1801"/>見者聞者。歡喜感歎。發菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0521b19"/><lb ed="R108" n="0418a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0521b1901">臨命終時。第八識將去時也。三日七日爲預知四
<lb ed="X" n="0521b20"/><lb ed="R108" n="0418a14"/>大不調名病苦。水火刀兵毒藥等名厄難。貪戀有
<lb ed="X" n="0521b21"/><lb ed="R108" n="0418a15"/>四。一終歲持齋。一朝食肉。二長年念佛。此日貪生
<lb ed="X" n="0521b22"/><lb ed="R108" n="0418a16"/>三恩愛牽纏。難割難捨。四許願保禳。求神服藥。迷
<lb ed="X" n="0521b23"/><lb ed="R108" n="0418a17"/>惑有三。一疑罪業深重。二疑功行淺薄。三疑佛不
<lb ed="X" n="0521b24"/><lb ed="R108" n="0418a18"/>來迎諸根卽眼等五根。正念是意根。無病無難故
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0521c" n="0521c"/>
<lb ed="X" n="0521c01"/><lb ed="R108" n="0418b01"/>悅豫。無貪無惑故分明。捨所受身名捨報。不忙不
<lb ed="X" n="0521c02"/><lb ed="R108" n="0418b02"/>亂故安詳。坐脫立亡。故云如入禪定。阿彌陀佛下。
<lb ed="X" n="0521c03"/><lb ed="R108" n="0418b03"/>明感應道交。令諸衆生下。明見聞利益。如文可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0521c04"/><lb ed="R108" n="0418b04"/><p xml:id="pX61p0521c0401">△三往生願。</p>
<lb ed="X" n="0521c05"/><lb ed="R108" n="0418b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0521c0501">我於爾時。乘金剛臺。隨從佛後。如彈指頃。生<name role="" type="person">極樂國</name>
<lb ed="X" n="0521c06"/><lb ed="R108" n="0418b06"/>七寶池內勝蓮華中。華開見佛。見諸菩薩。聞妙法音。
<lb ed="X" n="0521c07"/><lb ed="R108" n="0418b07"/>獲無生忍。於須臾間。承事諸佛。親蒙授記得授記<anchor xml:id="nkr_note_add_0521c0701" n="0521c0701"/><anchor xml:id="beg0521c0701" n="0521c0701"/>已<anchor xml:id="end0521c0701"/>
<lb ed="X" n="0521c08"/><lb ed="R108" n="0418b08"/>三身四智五眼六通。無量百千陀羅尼門。一切功德。
<lb ed="X" n="0521c09"/><lb ed="R108" n="0418b09"/>皆悉成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0521c10"/><lb ed="R108" n="0418b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0521c1001">金剛臺。卽蓮華座。其座金剛所成。故名金剛臺。又
<lb ed="X" n="0521c11"/><lb ed="R108" n="0418b11"/>華內蓮房。亦名爲臺。上品上生。乃有此臺。如彈指
<lb ed="X" n="0521c12"/><lb ed="R108" n="0418b12"/>頃。言往生之速也。勝蓮華。卽金剛臺上之華。無生
<lb ed="X" n="0521c13"/><lb ed="R108" n="0418b13"/>忍者。一切諸法本自不生不滅。衆生顚倒妄見生
<lb ed="X" n="0521c14"/><lb ed="R108" n="0418b14"/>滅。今以智慧而了達之故云獲無生忍。得此忍<anchor xml:id="nkr_note_add_0521c1401" n="0521c1401"/><anchor xml:id="beg0521c1401" n="0521c1401"/>已<anchor xml:id="end0521c1401"/>
<lb ed="X" n="0521c15"/><lb ed="R108" n="0418b15"/>便登初住。大用現前。承事諸佛下。正明其相。三身
<lb ed="X" n="0521c16"/><lb ed="R108" n="0418b16"/>者。法身報身化身。四智者。一大圓鏡智。二平等性
<lb ed="X" n="0521c17"/><lb ed="R108" n="0418b17"/>智。三妙觀察智。四成所作智。五眼者。肉眼天眼慧
<lb ed="X" n="0521c18"/><lb ed="R108" n="0418b18"/>眼法眼佛眼。六通者。天眼天耳他心宿命神足漏
<lb ed="X" n="0521c19"/><lb ed="R108" n="0419a01"/>盡也。陀羅尼翻總持。謂總一切法。持無量義也。一
<lb ed="X" n="0521c20"/><lb ed="R108" n="0419a02"/>切功德句。總結上文。皆悉成就者。是初住分成就。
<lb ed="X" n="0521c21"/><lb ed="R108" n="0419a03"/>非究竟成就也。初自利竟。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0521c2111" cb:place="inline">△二利他。</p>
<lb ed="X" n="0521c22"/><lb ed="R108" n="0419a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0521c2201">然後不違安養。回入娑婆。分身無數。徧十方刹。以不
<lb ed="X" n="0521c23"/><lb ed="R108" n="0419a05"/>可思議自在神力。種種方便。度脫衆生。咸令離染。還
<lb ed="X" n="0521c24"/><lb ed="R108" n="0419a06"/>得淨心。同生西方。入不退地。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0522a" n="0522a"/>
<lb ed="X" n="0522a01"/><lb ed="R108" n="0419a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0522a0101">問。菩薩化他。不於淨土而於穢土者。何也答。以淨
<lb ed="X" n="0522a02"/><lb ed="R108" n="0419a08"/>土中人有善無惡。化度則易。穢土惡多善少。化度
<lb ed="X" n="0522a03"/><lb ed="R108" n="0419a09"/>則難。難故大悲增長。行願堅牢。易故悲心不深。行
<lb ed="X" n="0522a04"/><lb ed="R108" n="0419a10"/>願不廣。大彌陀經云。此土修行一日。勝於西方淨
<lb ed="X" n="0522a05"/><lb ed="R108" n="0419a11"/>土修行一劫者葢謂此也。又此娑婆是本昔受生
<lb ed="X" n="0522a06"/><lb ed="R108" n="0419a12"/>之處。有緣必多。化度宜急。所以生淨土後。必先回
<lb ed="X" n="0522a07"/><lb ed="R108" n="0419a13"/>入。又問。逕在此土化導。有何不可。何須捨此趨彼
<lb ed="X" n="0522a08"/><lb ed="R108" n="0419a14"/>然後回入。答若不捨此。則墮落有分。化導何從。若
<lb ed="X" n="0522a09"/><lb ed="R108" n="0419a15"/>不往彼。則自利未能。利他安保。喩如貧人未見帝
<lb ed="X" n="0522a10"/><lb ed="R108" n="0419a16"/>王。未蒙官職。則自尙飢寒凍餒之不暇。又焉能周
<lb ed="X" n="0522a11"/><lb ed="R108" n="0419a17"/>給鄰里鄕黨乎。故知不願度生則<anchor xml:id="nkr_note_add_0522a1101" n="0522a1101"/><anchor xml:id="beg0522a1101" n="0522a1101"/>已<anchor xml:id="end0522a1101"/>。願則必求西
<lb ed="X" n="0522a12"/><lb ed="R108" n="0419a18"/>方。不生西方則<anchor xml:id="nkr_note_add_0522a1201" n="0522a1201"/><anchor xml:id="beg0522a1201" n="0522a1201"/>已<anchor xml:id="end0522a1201"/>。生則必須回入。又問適欲往生。
<lb ed="X" n="0522a13"/><lb ed="R108" n="0419b01"/>又欲回入。得無進退躊躇。志不決定邪。答。先期自
<lb ed="X" n="0522a14"/><lb ed="R108" n="0419b02"/>利。故願往生。後願利他。故須回入。發心雖在一時。
<lb ed="X" n="0522a15"/><lb ed="R108" n="0419b03"/>行事則有先後。若不先發此意。一生淨土。回入則
<lb ed="X" n="0522a16"/><lb ed="R108" n="0419b04"/>難。其如四恩三有何。故知未得往生。決無復入胞
<lb ed="X" n="0522a17"/><lb ed="R108" n="0419b05"/>胎之念。旣生安養。決無不來化導之心此正明決
<lb ed="X" n="0522a18"/><lb ed="R108" n="0419b06"/>定。何謂不定邪。言不違安養者。法身不動也。言回
<lb ed="X" n="0522a19"/><lb ed="R108" n="0419b07"/>入娑婆者。化身應現也。如一月千江。不升不降。從
<lb ed="X" n="0522a20"/><lb ed="R108" n="0419b08"/>體起用。亦復如是。非獨一國。亦徧十方。種熟脫三
<lb ed="X" n="0522a21"/><lb ed="R108" n="0419b09"/>番番不息。小乘外道作意神通。名可思議。一心作
<lb ed="X" n="0522a22"/><lb ed="R108" n="0419b10"/>一。不能作多。名不自在。菩薩不爾。不消作意。化化
<lb ed="X" n="0522a23"/><lb ed="R108" n="0419b11"/>無窮。故名不可思議自在神力也。慳貪者以財施
<lb ed="X" n="0522a24"/><lb ed="R108" n="0419b12"/>攝。剛強者以愛語攝。爲善者以利益攝。行惡者以
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0522b" n="0522b"/>
<lb ed="X" n="0522b01"/><lb ed="R108" n="0419b13"/>同事攝。故名種種方便。使其三惑不起。名爲離染。
<lb ed="X" n="0522b02"/><lb ed="R108" n="0419b14"/>三德圓證。名爲淨心<note place="inline">見思塵沙無明爲三惑法身般若解脫爲三德</note>。咸令
<lb ed="X" n="0522b03"/><lb ed="R108" n="0419b15"/>離染二句。是現世益。同生西方二句。是後世益。不
<lb ed="X" n="0522b04"/><lb ed="R108" n="0419b16"/>退有三。一位不退。終不退爲凡夫二乘。二行不退
<lb ed="X" n="0522b05"/><lb ed="R108" n="0419b17"/>決無退失所修行業。三念不退。決無一念忘失錯
<lb ed="X" n="0522b06"/><lb ed="R108" n="0419b18"/>誤。又一入西方。縱在疑城邊地。下品下生終不退
<lb ed="X" n="0522b07"/><lb ed="R108" n="0420a01"/>入三途。故總名不退也。問西方不退設使回入娑
<lb ed="X" n="0522b08"/><lb ed="R108" n="0420a02"/>婆。還有退否答。如上所明。三身四智種種現前。加
<lb ed="X" n="0522b09"/><lb ed="R108" n="0420a03"/>以彌陀護念諸佛攝受。焉有退失之理。喩如衣錦
<lb ed="X" n="0522b10"/><lb ed="R108" n="0420a04"/>還鄕順風搖櫓。無求不利。無往不前。菩薩度生。所
<lb ed="X" n="0522b11"/><lb ed="R108" n="0420a05"/>以必欲求生西方而後回入者。良由於此。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0522b1117" cb:place="inline">△三總
<lb ed="X" n="0522b12"/><lb ed="R108" n="0420a06"/>結二願。</p>
<lb ed="X" n="0522b13"/><lb ed="R108" n="0420a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0522b1301">如是大願世界無盡衆生無盡。業及煩惱一切無盡。
<lb ed="X" n="0522b14"/><lb ed="R108" n="0420a08"/>我願無盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0522b15"/><lb ed="R108" n="0420a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0522b1501">如是大願。總結前文。世界無盡等是擧例我願句
<lb ed="X" n="0522b16"/><lb ed="R108" n="0420a10"/>總顯無盡。如云世界不可盡。我願不可盡衆生不
<lb ed="X" n="0522b17"/><lb ed="R108" n="0420a11"/>可盡。業及煩惱不可盡我願不可盡。若四種可盡。
<lb ed="X" n="0522b18"/><lb ed="R108" n="0420a12"/>我願乃可盡問。何故發此無盡不願邪。答。以由心
<lb ed="X" n="0522b19"/><lb ed="R108" n="0420a13"/>無盡故。隨心所發誓願。亦無有盡。又世界等四並
<lb ed="X" n="0522b20"/><lb ed="R108" n="0420a14"/>由心具。縱然成佛亦無可盡之理又問。願旣無盡
<lb ed="X" n="0522b21"/><lb ed="R108" n="0420a15"/>成佛何時。答。所言成佛。祇是識得自心究竟不生
<lb ed="X" n="0522b22"/><lb ed="R108" n="0420a16"/>耳至於三十二相。方便施爲。本非眞實。尙何成與
<lb ed="X" n="0522b23"/><lb ed="R108" n="0420a17"/>不成之可論哉初發願竟。</p></cb:div><p xml:id="pX61p0522b2311" cb:place="inline">△次回向。</p>
<lb ed="X" n="0522b24"/><lb ed="R108" n="0420a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0522b2401">願今禮佛發願修持功德。回施有情。四恩總報。三有
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0522c" n="0522c"/>
<lb ed="X" n="0522c01"/><lb ed="R108" n="0420b01"/>齊資。法界衆生。同圓種智。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0522c02"/><lb ed="R108" n="0420b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0522c0201">菩薩修行。必先回向者。以若不回向。則是人天果
<lb ed="X" n="0522c03"/><lb ed="R108" n="0420b03"/>報若能回向。則成出世正因故也。回向有三。一回
<lb ed="X" n="0522c04"/><lb ed="R108" n="0420b04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0522c0401" n="0522c0401"/><anchor xml:id="beg0522c0401" n="0522c0401"/>己<anchor xml:id="end0522c0401"/>向他。二回因向果三回事向理。云何回<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c0402" n="0522c0402"/><anchor xml:id="beg0522c0402" n="0522c0402"/>己<anchor xml:id="end0522c0402"/>向他。
<lb ed="X" n="0522c05"/><lb ed="R108" n="0420b05"/>以由衆生無始時來所修善業。並爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c0501" n="0522c0501"/><anchor xml:id="beg0522c0501" n="0522c0501"/>己<anchor xml:id="end0522c0501"/>身及<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c0502" n="0522c0502"/><anchor xml:id="beg0522c0502" n="0522c0502"/>己<anchor xml:id="end0522c0502"/>眷
<lb ed="X" n="0522c06"/><lb ed="R108" n="0420b06"/>屬今回此心向於衆生。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c0601" n="0522c0601"/><anchor xml:id="beg0522c0601" n="0522c0601"/>己<anchor xml:id="end0522c0601"/>所修悉施於彼。願他
<lb ed="X" n="0522c07"/><lb ed="R108" n="0420b07"/>得利。不求自樂。是名回<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c0701" n="0522c0701"/><anchor xml:id="beg0522c0701" n="0522c0701"/>己<anchor xml:id="end0522c0701"/>向他。云何回因向果。以
<lb ed="X" n="0522c08"/><lb ed="R108" n="0420b08"/>無始來但爲人天福報。不求出世實果。今回此心
<lb ed="X" n="0522c09"/><lb ed="R108" n="0420b09"/>向於無上菩提。所修善業。悉用莊嚴佛果。是名回
<lb ed="X" n="0522c10"/><lb ed="R108" n="0420b10"/>因向果。云何回事向理。若見有衆生諸佛善法回
<lb ed="X" n="0522c11"/><lb ed="R108" n="0420b11"/>向種種差別。則事不空。今回此心向於實際。能修
<lb ed="X" n="0522c12"/><lb ed="R108" n="0420b12"/>所修。能向所向。二俱寂滅是名回事向理。今言恩
<lb ed="X" n="0522c13"/><lb ed="R108" n="0420b13"/>有齊資。是回<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1301" n="0522c1301"/><anchor xml:id="beg0522c1301" n="0522c1301"/>己<anchor xml:id="end0522c1301"/>向他。同圓種智。是回因向果。此二
<lb ed="X" n="0522c14"/><lb ed="R108" n="0420b14"/>並是事相。理在事中。故三皆具足。種智者佛之智
<lb ed="X" n="0522c15"/><lb ed="R108" n="0420b15"/>慧也。謂能知諸法一相。亦能知種種相無二無別。
<lb ed="X" n="0522c16"/><lb ed="R108" n="0420b16"/>故名種智也。問。所修善業。雖有若無。名不住相。今
<lb ed="X" n="0522c17"/><lb ed="R108" n="0420b17"/>一事甫畢。汲汲回向。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1701" n="0522c1701"/><anchor xml:id="beg0522c1701" n="0522c1701"/>已<anchor xml:id="end0522c1701"/>著乎。答。汝言善不住相。
<lb ed="X" n="0522c18"/><lb ed="R108" n="0420b18"/>爲有後報否若無則墮斷滅若有則雖不求福福
<lb ed="X" n="0522c19"/><lb ed="R108" n="0421a01"/>還隨汝。人天果報。固未免離。云何無著。今以此福
<lb ed="X" n="0522c20"/><lb ed="R108" n="0421a02"/>回施衆生及以諸佛。則成無漏勝因。何著之有。問
<lb ed="X" n="0522c21"/><lb ed="R108" n="0421a03"/>回施衆生。衆生實得利益否。若無利益。則成虗妄。
<lb ed="X" n="0522c22"/><lb ed="R108" n="0421a04"/>若有利益。則我作他受。焉有此理。答。菩薩福德。與
<lb ed="X" n="0522c23"/><lb ed="R108" n="0421a05"/>衆生共。現在雖無利益。未來成佛。則衆生受賜。如
<lb ed="X" n="0522c24"/><lb ed="R108" n="0421a06"/><name role="" type="person">彌陀佛國</name>。凡未生者卽同佛受用。並由世尊因地
<pb ed="X" xml:id="X61.1161.0523a" n="0523a"/>
<lb ed="X" n="0523a01"/><lb ed="R108" n="0421a07"/>作福。回施我等。是故今日得其果報。如父財子用。
<lb ed="X" n="0523a02"/><lb ed="R108" n="0421a08"/>孰曰不可乎。問。回向與不回向。功有勝劣。事有得
<lb ed="X" n="0523a03"/><lb ed="R108" n="0421a09"/>失否。答。回向則少福成多。如一滴投海。不可分別。
<lb ed="X" n="0523a04"/><lb ed="R108" n="0421a10"/>不回向則多福轉少。如水灌漏巵。須臾卽盡。又若
<lb ed="X" n="0523a05"/><lb ed="R108" n="0421a11"/>能回向。則心能轉福。逕往西方。若不回向。則心被
<lb ed="X" n="0523a06"/><lb ed="R108" n="0421a12"/>福牽。還生三界。是以修淨業人。凡有一善。必先回
<lb ed="X" n="0523a07"/><lb ed="R108" n="0421a13"/>向西方者葢以此也。問。回向西方則自求快樂。回
<lb ed="X" n="0523a08"/><lb ed="R108" n="0421a14"/>向佛果。則自求尊勝。由來爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0523a0801" n="0523a0801"/><anchor xml:id="beg0523a0801" n="0523a0801"/>己<anchor xml:id="end0523a0801"/>。何與衆生。答。苟不
<lb ed="X" n="0523a09"/><lb ed="R108" n="0421a15"/>爲人。則何須作佛。如不因治亂。焉用求王。當知利
<lb ed="X" n="0523a10"/><lb ed="R108" n="0421a16"/>人必先自利。成<anchor xml:id="nkr_note_add_0523a1001" n="0523a1001"/><anchor xml:id="beg0523a1001" n="0523a1001"/>己<anchor xml:id="end0523a1001"/>卽是成他。尙何彼此分別之有
<lb ed="X" n="0523a11"/><lb ed="R108" n="0421a17"/>哉。問。衆生本空。菩提非有。不見善法。將何回向。答
<lb ed="X" n="0523a12"/><lb ed="R108" n="0421a18"/>雖知三事俱空。而衆生不解。妄造諸業。妄受諸苦。
<lb ed="X" n="0523a13"/><lb ed="R108" n="0421b01"/>是故菩薩以善法而回向之。又欲成佛而度脫之。
<lb ed="X" n="0523a14"/><lb ed="R108" n="0421b02"/>不廢修持因果耳。若執俱空。則反成偏見。墮入二
<lb ed="X" n="0523a15"/><lb ed="R108" n="0421b03"/>乘斷滅深坑矣。是知具足三種回向。是菩薩修行
<lb ed="X" n="0523a16"/><lb ed="R108" n="0421b04"/>要行。不可不知。略釋願文竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0523a17"/><lb ed="R108" n="0421b05"/>
<lb ed="X" n="0523a18"/><lb ed="R108" n="0421b06"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>西方發願文註<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0516b1001" to="#end0516b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0516c2101" to="#end0516c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">西方發願文</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0517a2001" to="#end0517a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0517b1601" to="#end0517b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0518a2001" to="#end0518a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0518b2101" to="#end0518b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0518c1601" to="#end0518c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0519c0201" to="#end0519c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0519c0301" to="#end0519c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0519c1001" to="#end0519c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0520a0201" to="#end0520a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0520a0301" to="#end0520a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0520a0701" to="#end0520a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0520a1701" to="#end0520a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0520a2001" to="#end0520a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0520b1501" to="#end0520b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0520c1401" to="#end0520c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0521a1301" to="#end0521a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0521a1601" to="#end0521a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0521b1801" to="#end0521b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="250434697 (2019-10-12)">生<note type="cf1">X61n1160_p0515a20</note></lem><rdg wit="#wit.orig">主</rdg></app>
<app from="#beg0521c0701" to="#end0521c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0521c1401" to="#end0521c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522a1101" to="#end0522a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522a1201" to="#end0522a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c0401" to="#end0522c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c0402" to="#end0522c0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c0501" to="#end0522c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c0502" to="#end0522c0502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c0601" to="#end0522c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c0701" to="#end0522c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1301" to="#end0522c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1701" to="#end0522c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0523a0801" to="#end0523a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0523a1001" to="#end0523a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0516b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0516b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0516c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0516c2101">西方發願文【CB】，［－］【卍續】</note>
<note n="0517a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0517a2001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0517b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0517b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0518a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0518a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0518b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0518b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0518c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0518c1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0519c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0519c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0519c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0519c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0519c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0519c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0520a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0520a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0520a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0520a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0520a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0520b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520b1501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0520c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0521a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0521a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0521a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0521a1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0521b1801" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X61.0521b18.03" target="#nkr_note_add_0521b1801">生【CB】，主【卍續】</note>
<note n="0521c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0521c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0521c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0521c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c0402">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c0502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c0502">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0523a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0523a0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0523a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0523a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>