<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X61n1169">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1169 淨土生無生論會集</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 1169 淨土生無生論會集</title>
			<author>淸 達默集</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">61</idno>.<idno type="no">1169</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-05-19 19:48:42 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">淨土生無生論會集</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04762">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04762</charName>
				<mapping cb:dec="987802" type="PUA">U+F129A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+273D9</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蜣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蜣-儿+(鬼-(白-日+田))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05443">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05443</charName>
				<mapping cb:dec="988483" type="PUA">U+F1543</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7C04</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+(一/(尸@邑))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06078">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06078</charName>
				<mapping cb:dec="989118" type="PUA">U+F17BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+22E42</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>攜</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[打-丁+嶲]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15030">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15030</charName>
				<mapping cb:dec="998070" type="PUA">U+F3AB6</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2233F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[田/廾]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15072">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName>
				<mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15097">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName>
				<mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+丐]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15167">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15167</charName>
				<mapping cb:dec="998207" type="PUA">U+F3B3F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2C094</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>朦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[朦-卄+((並-(前-刖))-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17302">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17302</charName>
				<mapping cb:dec="1000342" type="PUA">U+F4396</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3D3C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[泳-永+宿]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-06-17T09:42:56">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0871b" n="0871b"/>
<lb ed="X" n="0871b01"/>
<lb ed="X" n="0871b02"/>
<lb ed="X" n="0871b03"/>
<lb ed="X" n="0871b04"/>
<lb ed="X" n="0871b05"/>
<lb ed="X" n="0871b06"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1169-A 淨土生無生論會集序</cb:mulu><head>No. 1169-A
<lb ed="X" n="0871b07"/><lb ed="R109" n="0079a01"/> 淨土生無生論會集序</head>
<lb ed="X" n="0871b08"/>
<lb ed="X" n="0871b09"/><lb ed="R109" n="0079a02"/><p xml:id="pX61p0871b0901">夫淨土者。確實而言非是生。亦非無生也。何則淨土
<lb ed="X" n="0871b10"/><lb ed="R109" n="0079a03"/>者。乃心性之異名也。本無惑染。強名曰淨。衆生依止。
<lb ed="X" n="0871b11"/><lb ed="R109" n="0079a04"/>強名曰土。旣是自心。則生與無生。皆成戲論矣。今言
<lb ed="X" n="0871b12"/><lb ed="R109" n="0079a05"/>生者。乃大慈悲父。爲兒女心重。於第二門頭。<g ref="#CB15072">㧞</g>苦與
<lb ed="X" n="0871b13"/><lb ed="R109" n="0079a06"/>樂之謂。乃生滅門意也。又言無生者。乃古善知識。爲
<lb ed="X" n="0871b14"/><lb ed="R109" n="0079a07"/>佛法情深。依第一義諦。應病下藥。乃眞如門意也。二
<lb ed="X" n="0871b15"/><lb ed="R109" n="0079a08"/>門唯是一心。說甚生及無生也。然而一心具足二門。
<lb ed="X" n="0871b16"/><lb ed="R109" n="0079a09"/>不妨生與無生也。是故古人喚作倚門望子也。若如
<lb ed="X" n="0871b17"/><lb ed="R109" n="0079a10"/>此會得。則能圓超四句。圓該四句。絕待圓融。不可思
<lb ed="X" n="0871b18"/><lb ed="R109" n="0079a11"/>議。自然超情離見。免墮如藤依樹之誚。若觸火聚之
<lb ed="X" n="0871b19"/><lb ed="R109" n="0079a12"/>譏也。嗟乎是時也。正値法苑秋晚。僧海冬深。獅子蟲
<lb ed="X" n="0871b20"/><lb ed="R109" n="0079a13"/>徧於霜林。水潦鶴充滿冰海。縱然佛祖再出。亦無門
<lb ed="X" n="0871b21"/><lb ed="R109" n="0079a14"/>可望矣。我輩何人。敢鼓舌搖唇。亦只爲支持門庭。事
<lb ed="X" n="0871b22"/><lb ed="R109" n="0079a15"/>不獲<anchor xml:id="nkr_note_add_0871b2201" n="0871b2201"/><anchor xml:id="beg0871b2201" n="0871b2201"/>己<anchor xml:id="end0871b2201"/>耳。問。汝何人也。不自忖量。敢作註解耶。答。我
<lb ed="X" n="0871b23"/><lb ed="R109" n="0079a16"/>亦非何人。實亦不敢作註解。今是書也。乃於病苦之
<lb ed="X" n="0871b24"/><lb ed="R109" n="0079a17"/>暇。集些殘羮<g ref="#CB17302">㴼</g>飯。只欲自餐自飮。不意旁觀有不嫌
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0871c" n="0871c"/>
<lb ed="X" n="0871c01"/><lb ed="R109" n="0079a18"/>酸臭者。逼而奪之。非不自量也。然是<g ref="#CB17302">㴼</g>飯也。雖不可
<lb ed="X" n="0871c02"/><lb ed="R109" n="0079b01"/>飽人之口。而於我等譏餓者。不無小補。今題曰會集
<lb ed="X" n="0871c03"/><lb ed="R109" n="0079b02"/>者。謂釋題一科。皆出徹祖之筆。若不集之。恐失傳也。
<lb ed="X" n="0871c04"/><lb ed="R109" n="0079b03"/>論中著述。盡採台宗之意。若不會之。恐失詳也。今會
<lb ed="X" n="0871c05"/><lb ed="R109" n="0079b04"/>而集之。作斯名焉。</p>
<lb ed="X" n="0871c06"/><lb ed="R109" n="0079b05"/><p xml:id="pX61p0871c0601">道光己酉年淸和月紅螺山慕蓮學人達默述</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0871c07"/>
<lb ed="X" n="0871c08"/>
<lb ed="X" n="0871c09"/>
<lb ed="X" n="0871c10"/>
<lb ed="X" n="0871c11"/><cb:docNumber>No. 1169</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0871c12"/><lb ed="R109" n="0079b07"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>淨土生無生論會集</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0871c13"/>
<lb ed="X" n="0871c14"/><lb ed="R109" n="0079b08"/><byline cb:type="other">明<name role="" type="person">天台山</name>幽溪沙門　傳燈和南　撰</byline>
<lb ed="X" n="0871c15"/><lb ed="R109" n="0079b09"/><byline cb:type="collector">淸紅螺山資福比丘　達默和南　集</byline>
<lb ed="X" n="0871c16"/><lb ed="R109" n="0079b10"/><byline cb:type="other">淸紅螺山資福沙門　達林和南　訂</byline>
<lb ed="X" n="0871c17"/><lb ed="R109" n="0079b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨土生無生論會集</cb:mulu><p xml:id="pX61p0871c1701">講釋此論。大科分三。初總標論題。二請加述意。
<lb ed="X" n="0871c18"/><lb ed="R109" n="0079b12"/>三分門立論。初又二。初論題。二論主。初又三。初
<lb ed="X" n="0871c19"/><lb ed="R109" n="0079b13"/>解淨土。二解生無生。三解論字。初解淨土。又四。
<lb ed="X" n="0871c20"/><lb ed="R109" n="0079b14"/>初辯四土。二述緣起。三明宗旨。四顯勝益。初又
<lb ed="X" n="0871c21"/><lb ed="R109" n="0079b15"/>三。初明四土名義。二明四土染淨。三明四土橫
<lb ed="X" n="0871c22"/><lb ed="R109" n="0079b16"/>豎。初又二。初列名。二辯義○今初。</p>
<lb ed="X" n="0871c23"/><lb ed="R109" n="0079b17"/><p xml:id="pX61p0871c2301">名者。四土名字也。四土者。十界衆生所依之國土
<lb ed="X" n="0871c24"/><lb ed="R109" n="0079b18"/>也。土雖無量。略攝爲四。初<name role="" type="person">常寂光土</name>。二實報無障
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0872a" n="0872a"/>
<lb ed="X" n="0872a01"/><lb ed="R109" n="0080a01"/>礙土。三方便有餘土。四凡聖同居土。以四土攝十
<lb ed="X" n="0872a02"/><lb ed="R109" n="0080a02"/>界者。寂光是佛國土。實報是菩薩國土。方便是聲
<lb ed="X" n="0872a03"/><lb ed="R109" n="0080a03"/>聞緣覺國土。同居乃六凡國土。</p>
<lb ed="X" n="0872a04"/><lb ed="R109" n="0080a04"/><p xml:id="pX61p0872a0401">○二辯義又四。初<name role="" type="person">常寂光土</name>。乃至第四凡聖同居
<lb ed="X" n="0872a05"/><lb ed="R109" n="0080a05"/>土○今初。</p>
<lb ed="X" n="0872a06"/><lb ed="R109" n="0080a06"/><p xml:id="pX61p0872a0601"><name role="" type="person">常寂光土</name>者。乃諸佛所住。三德秘藏也。而分性修
<lb ed="X" n="0872a07"/><lb ed="R109" n="0080a07"/>二德。言性德者。乃衆生本具之心性也。梵網玄義
<lb ed="X" n="0872a08"/><lb ed="R109" n="0080a08"/>云。常卽法身。寂卽解脫。光卽般若。又三德皆常。性
<lb ed="X" n="0872a09"/><lb ed="R109" n="0080a09"/>無遷故。三德皆寂。離塵勞故。三德皆光。極明淨故。
<lb ed="X" n="0872a10"/><lb ed="R109" n="0080a10"/>如此三法。不縱不橫。名秘密藏。此卽下文論中所
<lb ed="X" n="0872a11"/><lb ed="R109" n="0080a11"/>謂性體。性量。性具。性體。乃本具法身德。性量。乃本
<lb ed="X" n="0872a12"/><lb ed="R109" n="0080a12"/>具般若德。性具。乃本具解脫德。亦卽三諦。常卽中
<lb ed="X" n="0872a13"/><lb ed="R109" n="0080a13"/>諦。寂卽俗諦。光卽眞諦。卽一而論三。故非縱。卽三
<lb ed="X" n="0872a14"/><lb ed="R109" n="0080a14"/>而論一。故非橫。非縱非橫。不可思議。故名秘密藏
<lb ed="X" n="0872a15"/><lb ed="R109" n="0080a15"/>也。此乃性德。言修德者。後文云。修之者。稱性照了
<lb ed="X" n="0872a16"/><lb ed="R109" n="0080a16"/>也。謂修空觀。破見思。稱眞諦性。成般若德。修假觀。
<lb ed="X" n="0872a17"/><lb ed="R109" n="0080a17"/>破塵沙。稱俗諦性。成解脫德。修中觀。破無明。稱中
<lb ed="X" n="0872a18"/><lb ed="R109" n="0080a18"/>諦性。成法身德也。性修合論。乃淸淨法身之所遊
<lb ed="X" n="0872a19"/><lb ed="R109" n="0080b01"/>居。約性德理名土。約修德智名身。身土一如。非二
<lb ed="X" n="0872a20"/><lb ed="R109" n="0080b02"/>相也。此無各各別異之致。而實徧周別異界中。以
<lb ed="X" n="0872a21"/><lb ed="R109" n="0080b03"/>別異界。離此別無安立處故。</p>
<lb ed="X" n="0872a22"/><lb ed="R109" n="0080b04"/><p xml:id="pX61p0872a2201">○二實報無障礙土</p>
<lb ed="X" n="0872a23"/><lb ed="R109" n="0080b05"/><p xml:id="pX61p0872a2301">實報無障礙土者。稱乎實相。眞實果報。故曰實報。
<lb ed="X" n="0872a24"/><lb ed="R109" n="0080b06"/>色心自在。塵刹互含。故曰無礙。此土乃圓敎四十
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0872b" n="0872b"/>
<lb ed="X" n="0872b01"/><lb ed="R109" n="0080b07"/>一位。別敎地上大士之所遊居。身能現土。土亦現
<lb ed="X" n="0872b02"/><lb ed="R109" n="0080b08"/>身。不違法性。勝妙莊嚴。具如華嚴經所明。法界安
<lb ed="X" n="0872b03"/><lb ed="R109" n="0080b09"/>立海也。又名分證<name role="" type="person">常寂光土</name>。法身大士所居故。</p>
<lb ed="X" n="0872b04"/><lb ed="R109" n="0080b10"/><p xml:id="pX61p0872b0401">○三方便餘土</p>
<lb ed="X" n="0872b05"/><lb ed="R109" n="0080b11"/><p xml:id="pX61p0872b0501">方便有餘土者。出三界外有淨土。三乘聖人。修方
<lb ed="X" n="0872b06"/><lb ed="R109" n="0080b12"/>便道之所遊居。故曰方便。但盡見思。未除別惑。但
<lb ed="X" n="0872b07"/><lb ed="R109" n="0080b13"/>離分段。未免變易。故曰有餘。謂九人生於此土。藏
<lb ed="X" n="0872b08"/><lb ed="R109" n="0080b14"/>敎二人。謂聲聞支佛。通敎三人。謂聲聞。緣覺。及六
<lb ed="X" n="0872b09"/><lb ed="R109" n="0080b15"/>地以上菩薩。別敎三人。十住。十行。及十迴向。圓敎
<lb ed="X" n="0872b10"/><lb ed="R109" n="0080b16"/>一人。卽十信也。此九人但修空觀。斷見思之通惑。
<lb ed="X" n="0872b11"/><lb ed="R109" n="0080b17"/>別圓雖修假中。無明未破。未曾證實。故曰方便。亦
<lb ed="X" n="0872b12"/><lb ed="R109" n="0080b18"/>名實報土。乃三乘聖人之實報故。</p>
<lb ed="X" n="0872b13"/><lb ed="R109" n="0081a01"/><p xml:id="pX61p0872b1301">○四凡聖同居土</p>
<lb ed="X" n="0872b14"/><lb ed="R109" n="0081a02"/><p xml:id="pX61p0872b1401">凡聖同居土者。本是凡夫有漏善。不善。不動業。之
<lb ed="X" n="0872b15"/><lb ed="R109" n="0081a03"/>所招感。而聖人亦復同居。故曰凡聖同居土也。先
<lb ed="X" n="0872b16"/><lb ed="R109" n="0081a04"/>明凡。次明聖。凡夫者。謂三界九地也。三界者。謂欲
<lb ed="X" n="0872b17"/><lb ed="R109" n="0081a05"/>界。色界。無色界也。九地者。謂一五趣雜居地。二離
<lb ed="X" n="0872b18"/><lb ed="R109" n="0081a06"/>生喜樂地。三定生喜樂地。四離喜妙樂地。五捨念
<lb ed="X" n="0872b19"/><lb ed="R109" n="0081a07"/>淸淨地。六空無邊處地。七識無邊處地。八無所有
<lb ed="X" n="0872b20"/><lb ed="R109" n="0081a08"/>處地。九非非想處地。初五趣雜居者。謂欲界內。三
<lb ed="X" n="0872b21"/><lb ed="R109" n="0081a09"/>途。人道。六欲諸天雜處。故曰五趣雜居也。二離生
<lb ed="X" n="0872b22"/><lb ed="R109" n="0081a10"/>喜樂者。初禪三天。謂梵衆天。梵輔天。大梵天。<anchor xml:id="nkr_note_add_0872b2201" n="0872b2201"/><anchor xml:id="beg0872b2201" n="0872b2201"/>已<anchor xml:id="end0872b2201"/>離
<lb ed="X" n="0872b23"/><lb ed="R109" n="0081a11"/>五欲。發得初禪五支功德。謂覺。觀。喜。樂。一心。故曰
<lb ed="X" n="0872b24"/><lb ed="R109" n="0081a12"/>離生喜樂地也。三定生喜樂者。二禪三天。謂少光
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0872c" n="0872c"/>
<lb ed="X" n="0872c01"/><lb ed="R109" n="0081a13"/>天。無量光天。光音天。此三天。又離初禪覺觀二支。
<lb ed="X" n="0872c02"/><lb ed="R109" n="0081a14"/>而得內淨。喜。樂。一心。四支功德。故曰定生喜樂地
<lb ed="X" n="0872c03"/><lb ed="R109" n="0081a15"/>也。四離喜妙樂地者。謂三禪三天。少淨天。無量淨
<lb ed="X" n="0872c04"/><lb ed="R109" n="0081a16"/>天。遍淨天。此三天。又離二禪之喜支。而得三禪捨。
<lb ed="X" n="0872c05"/><lb ed="R109" n="0081a17"/>念。慧。樂。一心。五支功德。故曰離喜妙樂地也。五捨
<lb ed="X" n="0872c06"/><lb ed="R109" n="0081a18"/>念淸淨者。謂四禪九天。福生天。福愛天。<name role="" type="person">廣果天</name><note place="inline">此三
<lb ed="X" n="0872c07"/><lb ed="R109" n="0081b01"/>乃凡夫天</note>。無想天<note place="inline">此外道天</note>。無煩天。無熱天。善見天。善現天。
<lb ed="X" n="0872c08"/><lb ed="R109" n="0081b02"/>色究竟天<note place="inline">此乃五不還天。三果聖人所居</note>。此九天。又離三禪之樂
<lb ed="X" n="0872c09"/><lb ed="R109" n="0081b03"/>支。而得不苦不樂。捨。念。一心。之四支功德。故曰捨
<lb ed="X" n="0872c10"/><lb ed="R109" n="0081b04"/>念淸淨地也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0872c1001" n="0872c1001"/><anchor xml:id="beg0872c1001" n="0872c1001"/>已<anchor xml:id="end0872c1001"/>上四地。名爲色界。謂以色蘊爲界
<lb ed="X" n="0872c11"/><lb ed="R109" n="0081b05"/>也。六空無邊處地者。楞嚴經云。若在捨心。捨厭成
<lb ed="X" n="0872c12"/><lb ed="R109" n="0081b06"/>就。覺身爲礙。銷礙入空。如是一類。名爲空處。識無
<lb ed="X" n="0872c13"/><lb ed="R109" n="0081b07"/>邊處者。諸礙旣銷。無礙無滅。其中唯留阿賴耶識。
<lb ed="X" n="0872c14"/><lb ed="R109" n="0081b08"/>全於末那半分微細。如是一類。名爲識處。無所有
<lb ed="X" n="0872c15"/><lb ed="R109" n="0081b09"/>處者。空色旣亡。識心都滅。十方寂然。逈無攸往。如
<lb ed="X" n="0872c16"/><lb ed="R109" n="0081b10"/>是一類。名無所有處。非非想處者。識性不動。以滅
<lb ed="X" n="0872c17"/><lb ed="R109" n="0081b11"/>窮研。於無盡中。發宣盡性。如存不存。若盡非盡。如
<lb ed="X" n="0872c18"/><lb ed="R109" n="0081b12"/>是一類。名非非想處。此四地皆無色蘊。故曰無色
<lb ed="X" n="0872c19"/><lb ed="R109" n="0081b13"/>界也。又名二十五有。謂四洲四惡趣。六欲幷梵天。
<lb ed="X" n="0872c20"/><lb ed="R109" n="0081b14"/>四禪四空處。無想及那含。此諸衆生。皆是有漏因
<lb ed="X" n="0872c21"/><lb ed="R109" n="0081b15"/>果。故曰二十五有也。此明凡夫○下明聖人。聖有
<lb ed="X" n="0872c22"/><lb ed="R109" n="0081b16"/>二種。謂權實。實者。謂藏四果。通六地。別十住。圓十
<lb ed="X" n="0872c23"/><lb ed="R109" n="0081b17"/>信。通惑雖斷。報身猶在。故曰實聖。權者。謂此聖人。
<lb ed="X" n="0872c24"/><lb ed="R109" n="0081b18"/>或是寂光。實報。方便土人。由大悲願力。哀愍衆生。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0873a" n="0873a"/>
<lb ed="X" n="0873a01"/><lb ed="R109" n="0082a01"/>示生此界。非是業牽。以此二種聖人。與凡雜處。故
<lb ed="X" n="0873a02"/><lb ed="R109" n="0082a02"/>曰凡聖同居土也。問。同居土人有權實。上三土亦
<lb ed="X" n="0873a03"/><lb ed="R109" n="0082a03"/>有權實否。答。方便土。二權一實。若從同居斷惑而
<lb ed="X" n="0873a04"/><lb ed="R109" n="0082a04"/>生。如前九人。總名一實。若從寂光實報。佛及菩薩。
<lb ed="X" n="0873a05"/><lb ed="R109" n="0082a05"/>爲誘定性二乘。及地前菩薩。令入正位。示居方便。
<lb ed="X" n="0873a06"/><lb ed="R109" n="0082a06"/>是名二權。實報土中。一權一實。四十一位。總名一
<lb ed="X" n="0873a07"/><lb ed="R109" n="0082a07"/>實。妙覺法佛。現報身相。名之爲權。寂光土中。唯實
<lb ed="X" n="0873a08"/><lb ed="R109" n="0082a08"/>無權。以是諸佛所遊居故。初明四土名義竟。</p>
<lb ed="X" n="0873a09"/><lb ed="R109" n="0082a09"/><p xml:id="pX61p0873a0901">○二明四土染淨</p>
<lb ed="X" n="0873a10"/><lb ed="R109" n="0082a10"/><p xml:id="pX61p0873a1001">四土染淨者。觀經疏云。五濁輕重。同居淨穢。體析
<lb ed="X" n="0873a11"/><lb ed="R109" n="0082a11"/>巧拙。有餘淨穢。若第頓入。實報淨穢。分證究竟。寂
<lb ed="X" n="0873a12"/><lb ed="R109" n="0082a12"/>光淨穢。妙宗釋云。五濁者。劫濁。見濁。煩惱濁。衆生
<lb ed="X" n="0873a13"/><lb ed="R109" n="0082a13"/>濁。命濁。此五濁輕。所感同居則淨。如<name role="" type="person">極樂世界</name>。妙
<lb ed="X" n="0873a14"/><lb ed="R109" n="0082a14"/>喜世界也。五濁重者。則薉。如今<name role="" type="person">娑婆世界</name>也。卽娑
<lb ed="X" n="0873a15"/><lb ed="R109" n="0082a15"/>婆亦分淨穢不同。如四敎凡位。皆令濁輕。所感皆
<lb ed="X" n="0873a16"/><lb ed="R109" n="0082a16"/>淨。而圓敎輕濁。感同居依正最淨。言體析巧拙。有
<lb ed="X" n="0873a17"/><lb ed="R109" n="0082a17"/>餘淨穢者。體者。通敎體空觀。析者。藏敎析空觀。通
<lb ed="X" n="0873a18"/><lb ed="R109" n="0082a18"/>人智巧。用觀則巧。了達五陰當體本空。不待分析
<lb ed="X" n="0873a19"/><lb ed="R109" n="0082b01"/>而後知空。以此體空智慧。斷惑證眞也。藏人智拙。
<lb ed="X" n="0873a20"/><lb ed="R109" n="0082b02"/>用觀則拙。必以四大五陰分析。而後知人空。以此
<lb ed="X" n="0873a21"/><lb ed="R109" n="0082b03"/>析空智慧。斷惑證眞也。然此土淨相亦寬。析觀感
<lb ed="X" n="0873a22"/><lb ed="R109" n="0082b04"/>薉。可在三藏。體觀感淨。不專通人。衍門三敎。對三
<lb ed="X" n="0873a23"/><lb ed="R109" n="0082b05"/>藏析。俱明體法。通但空體。別次第體。圓不次第體。
<lb ed="X" n="0873a24"/><lb ed="R109" n="0082b06"/>三人生彼。俱感淨相。圓人最淨。言次第頓入。實報
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0873b" n="0873b"/>
<lb ed="X" n="0873b01"/><lb ed="R109" n="0082b07"/>淨薉者。次第者。別敎次第三觀也。頓入。乃圓敎一
<lb ed="X" n="0873b02"/><lb ed="R109" n="0082b08"/>心三觀也。別人根鈍。不了卽中。故先修空觀。斷見
<lb ed="X" n="0873b03"/><lb ed="R109" n="0082b09"/>思。次修假觀。斷塵沙。後修中觀。斷無明。故曰次第
<lb ed="X" n="0873b04"/><lb ed="R109" n="0082b10"/>三觀也。圓人根利。了達諸法。唯一念心。一念心具
<lb ed="X" n="0873b05"/><lb ed="R109" n="0082b11"/>足諸法。非一非諸。亦一亦諸。不斷而斷。圓斷五住。
<lb ed="X" n="0873b06"/><lb ed="R109" n="0082b12"/>故曰一心三觀也。而言淨薉者。若論證實。則唯一
<lb ed="X" n="0873b07"/><lb ed="R109" n="0082b13"/>淨。今約敎道。別十地不融。所感則薉也。言分證究
<lb ed="X" n="0873b08"/><lb ed="R109" n="0082b14"/>竟。寂光淨薉者。分證。指別妙覺。究竟。乃圓妙覺。而
<lb ed="X" n="0873b09"/><lb ed="R109" n="0082b15"/>分淨薉者。別圓妙覺。同證寂光。若論斷惑。別妙覺
<lb ed="X" n="0873b10"/><lb ed="R109" n="0082b16"/>僅斷十二品無明。則與圓二行齊猶。屬分證位。圓
<lb ed="X" n="0873b11"/><lb ed="R109" n="0082b17"/>敎斷惑。則有四十二品。乃名究竟。故曰分證究竟。
<lb ed="X" n="0873b12"/><lb ed="R109" n="0082b18"/>寂光淨薉也。</p>
<lb ed="X" n="0873b13"/><lb ed="R109" n="0083a01"/><p xml:id="pX61p0873b1301">○三明四土橫豎</p>
<lb ed="X" n="0873b14"/><lb ed="R109" n="0083a02"/><p xml:id="pX61p0873b1401">論四土橫豎者。約別圓二人論也。豎論者。出於同
<lb ed="X" n="0873b15"/><lb ed="R109" n="0083a03"/>居。乃入方便。出於方便。乃入實報。出於實報。而入
<lb ed="X" n="0873b16"/><lb ed="R109" n="0083a04"/>寂光。斷惑旣淺深不同。住處亦高下逈別。橫論則
<lb ed="X" n="0873b17"/><lb ed="R109" n="0083a05"/>不移當處。所見自殊。於同居土。橫超上三土。所謂
<lb ed="X" n="0873b18"/><lb ed="R109" n="0083a06"/>見思斷盡。卽見方便。塵沙斷盡。分破無明。卽見實
<lb ed="X" n="0873b19"/><lb ed="R109" n="0083a07"/>報。亦得分見寂光。無明斷盡。卽得了了見於寂光。
<lb ed="X" n="0873b20"/><lb ed="R109" n="0083a08"/>於方便土。橫超上二。謂實報寂光。於實報土。橫超
<lb ed="X" n="0873b21"/><lb ed="R109" n="0083a09"/>一土。謂寂光。寂光土無復可超。亦無橫豎。又約諸
<lb ed="X" n="0873b22"/><lb ed="R109" n="0083a10"/>佛菩薩。及三乘聖人。隨於<anchor xml:id="nkr_note_add_0873b2201" n="0873b2201"/><anchor xml:id="beg0873b2201" n="0873b2201"/>己<anchor xml:id="end0873b2201"/>土。橫豎自在。寂光土
<lb ed="X" n="0873b23"/><lb ed="R109" n="0083a11"/>能爲衆生。現下三土。實報能現下二。方便能現同
<lb ed="X" n="0873b24"/><lb ed="R109" n="0083a12"/>居。又同居土能示上三土。方便能示上二土。實報
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0873c" n="0873c"/>
<lb ed="X" n="0873c01"/><lb ed="R109" n="0083a13"/>土。能示寂光土也。初辯四土竟。</p>
<lb ed="X" n="0873c02"/><lb ed="R109" n="0083a14"/><p xml:id="pX61p0873c0201">○二述緣起</p>
<lb ed="X" n="0873c03"/><lb ed="R109" n="0083a15"/><p xml:id="pX61p0873c0301">夫緣起者。現前一念妄心。乃一法界總緣起。徹祖
<lb ed="X" n="0873c04"/><lb ed="R109" n="0083a16"/>曰。最初迷眞起妄。則曰一念妄動。末後返妄歸眞。
<lb ed="X" n="0873c05"/><lb ed="R109" n="0083a17"/>則曰一念相應。是則起妄之後。歸眞之前。更有何
<lb ed="X" n="0873c06"/><lb ed="R109" n="0083a18"/>法。能外此一念乎。是故一念悟隨淨緣。卽佛法界
<lb ed="X" n="0873c07"/><lb ed="R109" n="0083b01"/>緣起。迷隨染緣。卽九法界緣起。十方虗空。是此一
<lb ed="X" n="0873c08"/><lb ed="R109" n="0083b02"/>念迷昧。一切國土。是此一念澄凝。四生正報。乃此
<lb ed="X" n="0873c09"/><lb ed="R109" n="0083b03"/>一念情想合離。四大依報。是此一念動靜違順。唯
<lb ed="X" n="0873c10"/><lb ed="R109" n="0083b04"/>依此念。變現諸法。離此念外。無法可得。原此一念。
<lb ed="X" n="0873c11"/><lb ed="R109" n="0083b05"/>本是法界。從緣而起。緣無自性。全體法界。故得橫
<lb ed="X" n="0873c12"/><lb ed="R109" n="0083b06"/>遍十方。豎窮三際。離過絕非。不可思議。法爾具此
<lb ed="X" n="0873c13"/><lb ed="R109" n="0083b07"/>威神。法爾具此功用。今以此念。念於西方阿彌陀
<lb ed="X" n="0873c14"/><lb ed="R109" n="0083b08"/>佛。求生<name role="" type="person">極樂淨土</name>。正當念時。西方依正。<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c1401" n="0873c1401"/><anchor xml:id="beg0873c1401" n="0873c1401"/>已<anchor xml:id="end0873c1401"/>在我之
<lb ed="X" n="0873c15"/><lb ed="R109" n="0083b09"/>心中。而我此心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c1501" n="0873c1501"/><anchor xml:id="beg0873c1501" n="0873c1501"/>已<anchor xml:id="end0873c1501"/>在西方依正之內。如兩鏡交光。
<lb ed="X" n="0873c16"/><lb ed="R109" n="0083b10"/>相含互照。此橫遍十方之相也。若約豎窮三際。則
<lb ed="X" n="0873c17"/><lb ed="R109" n="0083b11"/>念佛時。卽見佛時。亦卽成佛時。求生時。卽往生時。
<lb ed="X" n="0873c18"/><lb ed="R109" n="0083b12"/>亦卽度生時。三際同時。更無前後。帝網珠光。難齊
<lb ed="X" n="0873c19"/><lb ed="R109" n="0083b13"/>全體。南柯夢事。略類一斑。此理悟之最難。信之最
<lb ed="X" n="0873c20"/><lb ed="R109" n="0083b14"/>易。<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c2001" n="0873c2001"/><anchor xml:id="beg0873c2001" n="0873c2001"/>但<anchor xml:id="end0873c2001"/>能直下承當。終必全身受用。可謂參學事畢。
<lb ed="X" n="0873c21"/><lb ed="R109" n="0083b15"/>所作<anchor xml:id="nkr_note_add_0873c2101" n="0873c2101"/><anchor xml:id="beg0873c2101" n="0873c2101"/>已<anchor xml:id="end0873c2101"/>辦矣。如或未能。但當任便觀察。隨分受用
<lb ed="X" n="0873c22"/><lb ed="R109" n="0083b16"/>耳。述緣起竟。</p>
<lb ed="X" n="0873c23"/><lb ed="R109" n="0083b17"/><p xml:id="pX61p0873c2301">○三明宗旨。又四。初直示唯心。二進明萬法。三絕
<lb ed="X" n="0873c24"/><lb ed="R109" n="0083b18"/>待圓融。四超情離見。初又分四。初約現等三量。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0874a" n="0874a"/>
<lb ed="X" n="0874a01"/><lb ed="R109" n="0084a01"/>楷定唯心。二約事理二門。辯明具造。三約名體
<lb ed="X" n="0874a02"/><lb ed="R109" n="0084a02"/>同異。揀定眞妄。四約本有現前。折衷指點○今
<lb ed="X" n="0874a03"/><lb ed="R109" n="0084a03"/>初。</p>
<lb ed="X" n="0874a04"/><lb ed="R109" n="0084a04"/><p xml:id="pX61p0874a0401">宗者。綱宗。旨。謂旨趣。須知一句阿彌陀佛。以唯心
<lb ed="X" n="0874a05"/><lb ed="R109" n="0084a05"/>爲宗。此唯心之義。須以三量楷定。三量者。現量。比
<lb ed="X" n="0874a06"/><lb ed="R109" n="0084a06"/>量。聖言量也。現量。謂親證其理也。如羅什大師。隨
<lb ed="X" n="0874a07"/><lb ed="R109" n="0084a07"/>母入寺。見佛鉢。喜而頂戴之。俄而念曰。我年甚幼。
<lb ed="X" n="0874a08"/><lb ed="R109" n="0084a08"/>佛鉢甚重。何能頂戴。是念纔動。忽失聲置鉢。遂悟
<lb ed="X" n="0874a09"/><lb ed="R109" n="0084a09"/>萬法唯心。高麗唯曉法師。來此土參學。夜宿塚間。
<lb ed="X" n="0874a10"/><lb ed="R109" n="0084a10"/>渴甚。明月之下。見淸水一汪。以手掬而飮之。殊覺
<lb ed="X" n="0874a11"/><lb ed="R109" n="0084a11"/>香美。至次日淸晨。乃見其水。爲墓中控出。遂惡心
<lb ed="X" n="0874a12"/><lb ed="R109" n="0084a12"/>大吐。乃悟萬法唯心。便回本國著述。此皆現量親
<lb ed="X" n="0874a13"/><lb ed="R109" n="0084a13"/>證也。比量者。借衆相而觀於義。比喩而知也。諸喩
<lb ed="X" n="0874a14"/><lb ed="R109" n="0084a14"/>之中。夢喩最切。如夢中所見。山川人物。萬別千差。
<lb ed="X" n="0874a15"/><lb ed="R109" n="0084a15"/>皆不離我能夢之心。離夢心外。別無一法可得。卽
<lb ed="X" n="0874a16"/><lb ed="R109" n="0084a16"/>此可以比喩而知。現前一切萬法。但唯心現也。聖
<lb ed="X" n="0874a17"/><lb ed="R109" n="0084a17"/>言量者。三界唯心。萬法唯識。千經萬論。皆如是說。
<lb ed="X" n="0874a18"/><lb ed="R109" n="0084a18"/>楷定唯心竟。</p>
<lb ed="X" n="0874a19"/><lb ed="R109" n="0084b01"/><p xml:id="pX61p0874a1901">○二約事理二門辯明具造</p>
<lb ed="X" n="0874a20"/><lb ed="R109" n="0084b02"/><p xml:id="pX61p0874a2001">言辯明具造者。具。謂理具。造。謂事造。只此一念心
<lb ed="X" n="0874a21"/><lb ed="R109" n="0084b03"/>中。本具十界萬法。卽此一念心性隨緣。能造十界
<lb ed="X" n="0874a22"/><lb ed="R109" n="0084b04"/>萬法。理具。如金中本具。可成甁盤釵釧之理。事造。
<lb ed="X" n="0874a23"/><lb ed="R109" n="0084b05"/>如工匠爐鎚之緣。造成甁盤釵釧之器。又理具。如
<lb ed="X" n="0874a24"/><lb ed="R109" n="0084b06"/><g ref="#CB15097">麫</g>中本具可成種種食物之理。事造。如水火人工
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0874b" n="0874b"/>
<lb ed="X" n="0874b01"/><lb ed="R109" n="0084b07"/>之緣。造成種種食物。由有理具。方有事造。理若不
<lb ed="X" n="0874b02"/><lb ed="R109" n="0084b08"/>具。事何所造。所以理具。但具事造。離理具外。別無
<lb ed="X" n="0874b03"/><lb ed="R109" n="0084b09"/>事造。由有事造。方顯理具。事若不造。爭知理具。所
<lb ed="X" n="0874b04"/><lb ed="R109" n="0084b10"/>以事造。秪造理具。離事造外。別無理具也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0874b0401" n="0874b0401"/><anchor xml:id="beg0874b0401" n="0874b0401"/>已<anchor xml:id="end0874b0401"/>辯具
<lb ed="X" n="0874b05"/><lb ed="R109" n="0084b11"/>造竟。</p>
<lb ed="X" n="0874b06"/><lb ed="R109" n="0084b12"/><p xml:id="pX61p0874b0601">○三約名體同異揀定眞妄</p>
<lb ed="X" n="0874b07"/><lb ed="R109" n="0084b13"/><p xml:id="pX61p0874b0701">言揀定眞妄者。佛法中有名同體異者。有名異體
<lb ed="X" n="0874b08"/><lb ed="R109" n="0084b14"/>同者。名同體異。如心之一名。有肉團心。有緣慮心。
<lb ed="X" n="0874b09"/><lb ed="R109" n="0084b15"/>有集起心。有堅實心。肉團心。同外四大。無所知識。
<lb ed="X" n="0874b10"/><lb ed="R109" n="0084b16"/>緣慮心。通於八識。以八種識。皆能緣慮自分境故。
<lb ed="X" n="0874b11"/><lb ed="R109" n="0084b17"/>此則是妄。集起心。唯約第八。以能集諸法種子。能
<lb ed="X" n="0874b12"/><lb ed="R109" n="0084b18"/>起諸法現行故。此則眞妄和合。堅實心者。卽堅固
<lb ed="X" n="0874b13"/><lb ed="R109" n="0085a01"/>眞實之性。乃離念靈知。純眞心體也。今言唯心者。
<lb ed="X" n="0874b14"/><lb ed="R109" n="0085a02"/>乃唯堅實純眞之心也。名異體同者。如諸經中所
<lb ed="X" n="0874b15"/><lb ed="R109" n="0085a03"/>說眞如。佛性。實相。法界等。種種極則之名。皆此堅
<lb ed="X" n="0874b16"/><lb ed="R109" n="0085a04"/>實純眞心也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0874b1601" n="0874b1601"/><anchor xml:id="beg0874b1601" n="0874b1601"/>已<anchor xml:id="end0874b1601"/>揀眞妄竟。</p>
<lb ed="X" n="0874b17"/><lb ed="R109" n="0085a05"/><p xml:id="pX61p0874b1701">○四約本有現前折衷指點</p>
<lb ed="X" n="0874b18"/><lb ed="R109" n="0085a06"/><p xml:id="pX61p0874b1801">言折衷指點者。以諸經皆言無始本有眞心。夫旣
<lb ed="X" n="0874b19"/><lb ed="R109" n="0085a07"/>曰本有。卽今豈無。而今現有。卽本有也。若無無始。
<lb ed="X" n="0874b20"/><lb ed="R109" n="0085a08"/>則無現前。若離現前。豈有無始。是故不必高尊本
<lb ed="X" n="0874b21"/><lb ed="R109" n="0085a09"/>有。遠推無始。但現前一念心之自性。卽本有眞心
<lb ed="X" n="0874b22"/><lb ed="R109" n="0085a10"/>也。以現前一念。全眞成妄。全妄卽眞。終日隨緣。終
<lb ed="X" n="0874b23"/><lb ed="R109" n="0085a11"/>日不變。離此現前一念之外。豈別有眞心可得哉。
<lb ed="X" n="0874b24"/><lb ed="R109" n="0085a12"/>古德云。威音那畔。不離今世門頭。衆生現行無明。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0874c" n="0874c"/>
<lb ed="X" n="0874c01"/><lb ed="R109" n="0085a13"/>卽是諸佛不動智體。其庶幾乎。由上四義。以顯唯
<lb ed="X" n="0874c02"/><lb ed="R109" n="0085a14"/>心。故一以唯心爲宗也。初直示唯心竟。</p>
<lb ed="X" n="0874c03"/><lb ed="R109" n="0085a15"/><p xml:id="pX61p0874c0301">○二進明萬法</p>
<lb ed="X" n="0874c04"/><lb ed="R109" n="0085a16"/><p xml:id="pX61p0874c0401">進明萬法者。又一句阿彌陀佛。以唯佛爲宗。以一
<lb ed="X" n="0874c05"/><lb ed="R109" n="0085a17"/>切萬法。旣是心現。全體唯心。心無彼此。心無分齊。
<lb ed="X" n="0874c06"/><lb ed="R109" n="0085a18"/>於十界萬法。若依若正。假名實法。隨拈一法。皆卽
<lb ed="X" n="0874c07"/><lb ed="R109" n="0085b01"/>心之全體。皆具心之大用。如心橫遍。如心豎窮。以
<lb ed="X" n="0874c08"/><lb ed="R109" n="0085b02"/>唯心義成。唯色。唯聲。唯香。唯味。唯觸。唯法。乃至唯
<lb ed="X" n="0874c09"/><lb ed="R109" n="0085b03"/>微塵。唯芥子。一切唯義俱成。一切唯義俱成。方成
<lb ed="X" n="0874c10"/><lb ed="R109" n="0085b04"/>眞唯心義。一切唯義不成。但有唯心之虗名。而無
<lb ed="X" n="0874c11"/><lb ed="R109" n="0085b05"/>唯心之實義。以一切唯義俱成。故曰法無定相。遇
<lb ed="X" n="0874c12"/><lb ed="R109" n="0085b06"/>緣卽宗。唯微塵唯芥子。尙可爲宗。八萬相好莊嚴
<lb ed="X" n="0874c13"/><lb ed="R109" n="0085b07"/>之果地彌陀。反不可以爲宗也。故以唯佛爲宗。第
<lb ed="X" n="0874c14"/><lb ed="R109" n="0085b08"/>二進明萬法竟。</p>
<lb ed="X" n="0874c15"/><lb ed="R109" n="0085b09"/><p xml:id="pX61p0874c1501">○第三絕待圓融</p>
<lb ed="X" n="0874c16"/><lb ed="R109" n="0085b10"/><p xml:id="pX61p0874c1601">絕待圓融者。又一句阿彌陀佛。以絕待圓融爲宗。
<lb ed="X" n="0874c17"/><lb ed="R109" n="0085b11"/>於十界萬法。隨拈一法。無非卽心全體。具心大用。
<lb ed="X" n="0874c18"/><lb ed="R109" n="0085b12"/>橫遍十方。豎窮三際。離於四句。絕於百非。獨體全
<lb ed="X" n="0874c19"/><lb ed="R109" n="0085b13"/>眞。更無有外。彌滿淸淨。中不容他。一法旣爾。萬法
<lb ed="X" n="0874c20"/><lb ed="R109" n="0085b14"/>皆然。各約諸法。當體絕待無外。是爲絕待。又以十
<lb ed="X" n="0874c21"/><lb ed="R109" n="0085b15"/>界萬法。各各互遍。各各互含。一一交羅。一一該徹。
<lb ed="X" n="0874c22"/><lb ed="R109" n="0085b16"/>彼彼無障無礙。各各無壞無雜。如當臺古鏡。影現
<lb ed="X" n="0874c23"/><lb ed="R109" n="0085b17"/>重重。如帝網千珠。迴環交攝。此約諸法迭互相望。
<lb ed="X" n="0874c24"/><lb ed="R109" n="0085b18"/>是爲圓融。今合絕待圓融爲一宗。正絕待時。卽圓
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0875a" n="0875a"/>
<lb ed="X" n="0875a01"/><lb ed="R109" n="0086a01"/>融。正圓融時。便絕待。非離絕待。別有圓融。絕待。絕
<lb ed="X" n="0875a02"/><lb ed="R109" n="0086a02"/>待其圓融。非離圓融。別有絕待。圓融。圓融其絕待。
<lb ed="X" n="0875a03"/><lb ed="R109" n="0086a03"/>絕待圓融。各皆不可思議。今共合爲一宗。則不思
<lb ed="X" n="0875a04"/><lb ed="R109" n="0086a04"/>議中不思議也。第三絕待圓融竟。</p>
<lb ed="X" n="0875a05"/><lb ed="R109" n="0086a05"/><p xml:id="pX61p0875a0501">○第四超情離見</p>
<lb ed="X" n="0875a06"/><lb ed="R109" n="0086a06"/><p xml:id="pX61p0875a0601">超情離見者。以但約諸法絕待。離過絕非。<anchor xml:id="nkr_note_add_0875a0601" n="0875a0601"/><anchor xml:id="beg0875a0601" n="0875a0601"/>已<anchor xml:id="end0875a0601"/>超一
<lb ed="X" n="0875a07"/><lb ed="R109" n="0086a07"/>切衆生情妄執著。三乘賢聖所見差別。若約諸法
<lb ed="X" n="0875a08"/><lb ed="R109" n="0086a08"/>圓融。圓該四句。融會百非。尤非凡情聖見之所能
<lb ed="X" n="0875a09"/><lb ed="R109" n="0086a09"/>及。故總立超情離見爲宗。初以唯心爲宗。次以唯
<lb ed="X" n="0875a10"/><lb ed="R109" n="0086a10"/>佛爲宗。三以絕待圓融爲宗。末以超情離見爲宗。
<lb ed="X" n="0875a11"/><lb ed="R109" n="0086a11"/>總此四重宗旨。方是一句彌陀正宗宗旨。豈易言
<lb ed="X" n="0875a12"/><lb ed="R109" n="0086a12"/>哉。第三明宗旨竟。</p>
<lb ed="X" n="0875a13"/><lb ed="R109" n="0086a13"/><p xml:id="pX61p0875a1301">○第四顯勝益</p>
<lb ed="X" n="0875a14"/><lb ed="R109" n="0086a14"/><p xml:id="pX61p0875a1401">夫見道而後修道。修道而後證道。此乃千聖同途。
<lb ed="X" n="0875a15"/><lb ed="R109" n="0086a15"/>千古不易之定論也。然見道。豈易言哉。若依敎乘。
<lb ed="X" n="0875a16"/><lb ed="R109" n="0086a16"/>必大開圓解。若依宗門。必直透重關。然後得論其
<lb ed="X" n="0875a17"/><lb ed="R109" n="0086a17"/>修道。否。則便爲盲修瞎練。不免撞牆磕壁。墮坑落
<lb ed="X" n="0875a18"/><lb ed="R109" n="0086a18"/>塹矣。唯淨土一門則不然。從是西方過十萬億佛
<lb ed="X" n="0875a19"/><lb ed="R109" n="0086b01"/>土。有世界名曰極樂。其土有佛。號阿彌陀。今現在
<lb ed="X" n="0875a20"/><lb ed="R109" n="0086b02"/>說法。但發願持名。卽得往生。此乃佛心佛眼。親知
<lb ed="X" n="0875a21"/><lb ed="R109" n="0086b03"/>親見之境界。非彼三乘賢聖。所能知見也。但當深
<lb ed="X" n="0875a22"/><lb ed="R109" n="0086b04"/>信佛言。依此而發願持名。卽是以佛知見爲知見。
<lb ed="X" n="0875a23"/><lb ed="R109" n="0086b05"/>不必另求悟門也。又餘門修道。必悟後依法修習。
<lb ed="X" n="0875a24"/><lb ed="R109" n="0086b06"/>攝心成定。因定發慧。因慧斷惑。所發之慧。有勝有
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0875b" n="0875b"/>
<lb ed="X" n="0875b01"/><lb ed="R109" n="0086b07"/>劣。所斷之惑。有淺有深。然後方可論其退與不退。
<lb ed="X" n="0875b02"/><lb ed="R109" n="0086b08"/>唯此淨土門中。唯以信願之心。專持名號。持至一
<lb ed="X" n="0875b03"/><lb ed="R109" n="0086b09"/>心不亂。淨業卽爲大成。身後決定往生。一得往生。
<lb ed="X" n="0875b04"/><lb ed="R109" n="0086b10"/>便永不退轉矣。又餘門修道。先須懺其現業。若現
<lb ed="X" n="0875b05"/><lb ed="R109" n="0086b11"/>業不懺。卽爲障道。則進修無路矣。修淨業者。乃帶
<lb ed="X" n="0875b06"/><lb ed="R109" n="0086b12"/>業往生。不須懺業。以至心念佛一聲。能滅八十億
<lb ed="X" n="0875b07"/><lb ed="R109" n="0086b13"/>劫生死重罪故。又餘門修道。須斷煩惱。若見思煩
<lb ed="X" n="0875b08"/><lb ed="R109" n="0086b14"/>惱分毫未盡。則分段生死不盡。不能出離同居國
<lb ed="X" n="0875b09"/><lb ed="R109" n="0086b15"/>土。唯修淨業者。乃橫出三界。不斷煩惱。從此同居。
<lb ed="X" n="0875b10"/><lb ed="R109" n="0086b16"/>生彼同居。一生彼土。則生死根株便永斷矣。旣生
<lb ed="X" n="0875b11"/><lb ed="R109" n="0086b17"/>彼土。則常常見佛。時時聞法。衣食居處。出於自然。
<lb ed="X" n="0875b12"/><lb ed="R109" n="0086b18"/>水鳥樹林。皆悉說法。同居土中。橫見上三土。諸上
<lb ed="X" n="0875b13"/><lb ed="R109" n="0087a01"/>善人。俱會一處圓證三種不退。一生便補佛位。然
<lb ed="X" n="0875b14"/><lb ed="R109" n="0087a02"/>則淨土一門。最初省求悟門。末後不待發慧。不須
<lb ed="X" n="0875b15"/><lb ed="R109" n="0087a03"/>懺業。不斷煩惱。至極省要。至極徑捷。及其證入。至
<lb ed="X" n="0875b16"/><lb ed="R109" n="0087a04"/>極廣大。至極究竟。學者當細心玩味而詳擇之。毋
<lb ed="X" n="0875b17"/><lb ed="R109" n="0087a05"/>以一時貢高。失此殊勝最大利益也。顯勝益竟。大
<lb ed="X" n="0875b18"/><lb ed="R109" n="0087a06"/>科解淨土<anchor xml:id="nkr_note_add_0875b1801" n="0875b1801"/><anchor xml:id="beg0875b1801" n="0875b1801"/>已<anchor xml:id="end0875b1801"/>竟。</p>
<lb ed="X" n="0875b19"/><lb ed="R109" n="0087a07"/><p xml:id="pX61p0875b1901">○二解生無生又三。初約敎。二揀收。三破立○今
<lb ed="X" n="0875b20"/><lb ed="R109" n="0087a08"/>初。</p>
<lb ed="X" n="0875b21"/><lb ed="R109" n="0087a09"/><p xml:id="pX61p0875b2101">言約敎者。四敎皆有生無生義。若不細揀。則有儱
<lb ed="X" n="0875b22"/><lb ed="R109" n="0087a10"/>伺之過。約藏敎者。綱宗云。諸行無常。是生滅法。生
<lb ed="X" n="0875b23"/><lb ed="R109" n="0087a11"/>滅滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0875b2301" n="0875b2301"/><anchor xml:id="beg0875b2301" n="0875b2301"/>已<anchor xml:id="end0875b2301"/>。寂滅爲樂。因滅會眞。滅非眞諦。滅尙非眞。
<lb ed="X" n="0875b24"/><lb ed="R109" n="0087a12"/>況苦集道。眞諦在因果事相之外。故依衍敎。判爲
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0875c" n="0875c"/>
<lb ed="X" n="0875c01"/><lb ed="R109" n="0087a13"/>偏眞無生也。約通敎者。諸法不自生。亦不從他生。
<lb ed="X" n="0875c02"/><lb ed="R109" n="0087a14"/>不共。不無因。是故說無生。解苦無苦而有眞諦。苦
<lb ed="X" n="0875c03"/><lb ed="R109" n="0087a15"/>尙卽眞。況集滅道。此乃卽眞無生也。約別敎者。眞
<lb ed="X" n="0875c04"/><lb ed="R109" n="0087a16"/>如法性。隨緣不變。在生死而不染。證涅槃而非淨。
<lb ed="X" n="0875c05"/><lb ed="R109" n="0087a17"/>逈超二邊。不卽諸法。此乃但中無生也。約圓敎者。
<lb ed="X" n="0875c06"/><lb ed="R109" n="0087a18"/>如來之藏。不變隨緣。隨緣不變。隨拈一法。無非法
<lb ed="X" n="0875c07"/><lb ed="R109" n="0087b01"/>界。心佛衆生。三無差別。在凡不減。在聖不增。此乃
<lb ed="X" n="0875c08"/><lb ed="R109" n="0087b02"/>圓敎圓超四句。圓該四句。不思議之無生也。約敎
<lb ed="X" n="0875c09"/><lb ed="R109" n="0087b03"/>竟。</p>
<lb ed="X" n="0875c10"/><lb ed="R109" n="0087b04"/><p xml:id="pX61p0875c1001">○二揀收</p>
<lb ed="X" n="0875c11"/><lb ed="R109" n="0087b05"/><p xml:id="pX61p0875c1101">言揀收者。謂揀去前三無生。收入圓乘也。何者。藏
<lb ed="X" n="0875c12"/><lb ed="R109" n="0087b06"/>敎則生滅滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0875c1201" n="0875c1201"/><anchor xml:id="beg0875c1201" n="0875c1201"/>已<anchor xml:id="end0875c1201"/>。寂滅爲樂。生滅者。二十五有生滅
<lb ed="X" n="0875c13"/><lb ed="R109" n="0087b07"/>法也。寂滅者。偏眞涅槃生也。無生在生滅之外。
<lb ed="X" n="0875c14"/><lb ed="R109" n="0087b08"/>此論生無生者。乃卽生之無生。故非藏敎之意也。
<lb ed="X" n="0875c15"/><lb ed="R109" n="0087b09"/>通敎雖言生卽無生。不得意人。終歸<g ref="#CB01926">灰</g>斷之果。又
<lb ed="X" n="0875c16"/><lb ed="R109" n="0087b10"/>藏通二敎。不言他方佛土。此論乃他方淨土之生。
<lb ed="X" n="0875c17"/><lb ed="R109" n="0087b11"/>卽是無生。故又非通敎之意也。別敎雖言他方佛
<lb ed="X" n="0875c18"/><lb ed="R109" n="0087b12"/>土。而但中之理。不卽二邊。此論生無生者。乃卽二
<lb ed="X" n="0875c19"/><lb ed="R109" n="0087b13"/>邊之生。卽中道無生。故又非別敎意也。唯圓敎卽
<lb ed="X" n="0875c20"/><lb ed="R109" n="0087b14"/>中之理。卽四土之生法。當體卽中。圓離四句。圓融
<lb ed="X" n="0875c21"/><lb ed="R109" n="0087b15"/>四句。謂生卽無生也。亦卽亦生亦無生也。亦卽非
<lb ed="X" n="0875c22"/><lb ed="R109" n="0087b16"/>生非無生也。擧一卽四。全四卽一。故曰不可思議
<lb ed="X" n="0875c23"/><lb ed="R109" n="0087b17"/>之無生。正是此論之本旨。故曰淨土生無生論也。</p>
<lb ed="X" n="0875c24"/><lb ed="R109" n="0087b18"/><p xml:id="pX61p0875c2401">○三破立</p>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0876a" n="0876a"/>
<lb ed="X" n="0876a01"/><lb ed="R109" n="0088a01"/><p xml:id="pX61p0876a0101">破立者。世人有偏執有生者。偏執無生者。偏執有
<lb ed="X" n="0876a02"/><lb ed="R109" n="0088a02"/>生。猶有往生之益。而偏執無生者。大端墮在緣影
<lb ed="X" n="0876a03"/><lb ed="R109" n="0088a03"/>妄想。以爲唯心淨土。自性彌陀。故題曰。淨土生無
<lb ed="X" n="0876a04"/><lb ed="R109" n="0088a04"/>生論。正破緣影之虗妄。而立乎淨土之生。卽心性
<lb ed="X" n="0876a05"/><lb ed="R109" n="0088a05"/>之無生也。故古德云。生則決定生。去則實不去。又
<lb ed="X" n="0876a06"/><lb ed="R109" n="0088a06"/>曰。因緣所生法。我說卽是空。亦名爲假名。亦名中
<lb ed="X" n="0876a07"/><lb ed="R109" n="0088a07"/>道義。下文論云。心具而造。豈分能所。卽心是佛。卽
<lb ed="X" n="0876a08"/><lb ed="R109" n="0088a08"/>佛是心。卽心是土。卽土是心。能造因緣。及所造法。
<lb ed="X" n="0876a09"/><lb ed="R109" n="0088a09"/>當處皆是心性。故明此宗而求生樂土者。乃生與
<lb ed="X" n="0876a10"/><lb ed="R109" n="0088a10"/>無生兩冥之至道也。解生無生竟。</p>
<lb ed="X" n="0876a11"/><lb ed="R109" n="0088a11"/><p xml:id="pX61p0876a1101">○三解論字</p>
<lb ed="X" n="0876a12"/><lb ed="R109" n="0088a12"/><p xml:id="pX61p0876a1201">梵語優波提舍。此云論義。裂網疏云。謂問辯徵析。
<lb ed="X" n="0876a13"/><lb ed="R109" n="0088a13"/>剖斷開示。令得決定之謂也。問辯徵析。乃敎論。剖
<lb ed="X" n="0876a14"/><lb ed="R109" n="0088a14"/>斷開示。乃行論。令得決定。乃理論。又問辯徵析。乃
<lb ed="X" n="0876a15"/><lb ed="R109" n="0088a15"/>名字位中聞慧敎行理。剖斷開示。乃觀行相似位
<lb ed="X" n="0876a16"/><lb ed="R109" n="0088a16"/>中思慧敎行理。令得決定。乃分證位中修慧敎行
<lb ed="X" n="0876a17"/><lb ed="R109" n="0088a17"/>理。又約敎。乃世界悉檀之論。約行。乃爲人對治悉
<lb ed="X" n="0876a18"/><lb ed="R109" n="0088a18"/>檀之論。約理。乃第一義悉檀之論。釋論題竟。</p>
<lb ed="X" n="0876a19"/><lb ed="R109" n="0088b01"/><p xml:id="pX61p0876a1901">○第二釋論主</p>
<lb ed="X" n="0876a20"/><lb ed="R109" n="0088b02"/><p xml:id="pX61p0876a2001">明者。國號也。朱氏而有天下。稱爲大明。<name role="" type="person">天台山</name>。浙
<lb ed="X" n="0876a21"/><lb ed="R109" n="0088b03"/>江之山也。在台州之北。幽溪者。地名。在山內。沙門
<lb ed="X" n="0876a22"/><lb ed="R109" n="0088b04"/>者。梵語。或云桑門。皆梵音不同。什師云。佛法及外
<lb ed="X" n="0876a23"/><lb ed="R109" n="0088b05"/>道。凡出家者。皆稱沙門。乃出家之都稱。或翻息心。
<lb ed="X" n="0876a24"/><lb ed="R109" n="0088b06"/>瑞應經云。息心達本源。故號爲沙門。又云勤息。謂
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0876b" n="0876b"/>
<lb ed="X" n="0876b01"/><lb ed="R109" n="0088b07"/>勤求戒定慧。息滅貪嗔癡。今釋沙門有四敎。各分
<lb ed="X" n="0876b02"/><lb ed="R109" n="0088b08"/>四種。謂勝道沙門。說道沙門。活道沙門。汚道沙門。
<lb ed="X" n="0876b03"/><lb ed="R109" n="0088b09"/>若勤求藏通戒定慧。息見思之心。證三乘果。乃藏
<lb ed="X" n="0876b04"/><lb ed="R109" n="0088b10"/>通二敎勝道沙門。若從眞起應。說生滅無生二種
<lb ed="X" n="0876b05"/><lb ed="R109" n="0088b11"/>四諦。乃說道沙門。若稟二敎。修七科道品。乃活道
<lb ed="X" n="0876b06"/><lb ed="R109" n="0088b12"/>沙門。不然者。乃汚道沙門也。別圓亦然。傳燈。乃論
<lb ed="X" n="0876b07"/><lb ed="R109" n="0088b13"/>主之諱也。謂傳眞諦燈。俗諦燈。中諦燈。次第燈。一
<lb ed="X" n="0876b08"/><lb ed="R109" n="0088b14"/>心燈。今造此論。乃傳西方唯心四土。自性三身。一
<lb ed="X" n="0876b09"/><lb ed="R109" n="0088b15"/>心妙蓮燈也。和南者。梵云。槃那寐。或云。槃談。訛云
<lb ed="X" n="0876b10"/><lb ed="R109" n="0088b16"/>和南也。皆翻我禮。卽禮拜也。撰者述也。造也。大師
<lb ed="X" n="0876b11"/><lb ed="R109" n="0088b17"/>俗姓葉。浙江衢州人。少從進賢映庵禪師薙髮。隨
<lb ed="X" n="0876b12"/><lb ed="R109" n="0088b18"/>謁百松法師。聞講法華。恍有神會。次問楞嚴大定
<lb ed="X" n="0876b13"/><lb ed="R109" n="0089a01"/>之旨。百松瞪目周視。燈卽契入。百松以金雲紫袈
<lb ed="X" n="0876b14"/><lb ed="R109" n="0089a02"/>裟授之。一生修法華。大悲。光明。彌陀。楞嚴等懺。無
<lb ed="X" n="0876b15"/><lb ed="R109" n="0089a03"/>虗日。卜居幽溪高明寺。先有土人葉祺。葬親寺後。
<lb ed="X" n="0876b16"/><lb ed="R109" n="0089a04"/>夢神云。此聖道場地。將有肉身菩薩大作佛事。可
<lb ed="X" n="0876b17"/><lb ed="R109" n="0089a05"/>速遷。祺不信。俄擧家病困。懼而徙焉。翌日燈至。卽
<lb ed="X" n="0876b18"/><lb ed="R109" n="0089a06"/>其地立天台祖庭。學侶輻輳。嘗於新昌大佛前。登
<lb ed="X" n="0876b19"/><lb ed="R109" n="0089a07"/>座豎義。衆聞石室天樂鏗鏘。講畢乃寂。而著作此
<lb ed="X" n="0876b20"/><lb ed="R109" n="0089a08"/>論。融會三觀。闡揚淨土法門。每歲修四三昧。身先
<lb ed="X" n="0876b21"/><lb ed="R109" n="0089a09"/>率衆。精進勇猛。註楞嚴維摩等經。凡染翰。必被戒
<lb ed="X" n="0876b22"/><lb ed="R109" n="0089a10"/>衲。前後應講七十餘期。預知時至。手書妙法蓮華
<lb ed="X" n="0876b23"/><lb ed="R109" n="0089a11"/>經五字。復高唱經題者再。泊然而寂。總標論題竟。</p>
<lb ed="X" n="0876b24"/><lb ed="R109" n="0089a12"/><p xml:id="pX61p0876b2401">○二請加述意。又二。初歸命請加。二造論成益○
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0876c" n="0876c"/>
<lb ed="X" n="0876c01"/><lb ed="R109" n="0089a13"/>今初。</p>
<lb ed="X" n="0876c02"/><lb ed="R109" n="0089a14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX61p0876c0201"><l>稽首能仁圓滿智</l><l>無量壽覺大導師</l>
<lb ed="X" n="0876c03"/><lb ed="R109" n="0089a15"/><l>所說安養大乘經</l><l>了義了義至圓頓</l>
<lb ed="X" n="0876c04"/><lb ed="R109" n="0089a16"/><l>妙德普賢觀自在</l><l>勢至淸淨大海衆</l>
<lb ed="X" n="0876c05"/><lb ed="R109" n="0089a17"/><l><name role="" type="person">馬鳴</name>龍樹及天親</l><l>此土廬山蓮社祖</l>
<lb ed="X" n="0876c06"/><lb ed="R109" n="0089a18"/><l>天台智者幷法智</l><l>古往今來宏法師</l>
<lb ed="X" n="0876c07"/><lb ed="R109" n="0089b01"/><l>我今皈命禮三寶</l><l>求乞冥加發神識</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0876c08"/><lb ed="R109" n="0089b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0876c0801">造論宏法。必先歸命三寶者。略有四義。一順古先
<lb ed="X" n="0876c09"/><lb ed="R109" n="0089b03"/>聖賢儀式故。二令增長衆生福德善根故。三不同
<lb ed="X" n="0876c10"/><lb ed="R109" n="0089b04"/>外道議論無宗本故。四顯示能歸所歸性空寂。感
<lb ed="X" n="0876c11"/><lb ed="R109" n="0089b05"/>應道交難思議故。須知歸命。有能歸所歸。請加。有
<lb ed="X" n="0876c12"/><lb ed="R109" n="0089b06"/>能請所請。先明能歸。文中稽首者。下拜首至地。擧
<lb ed="X" n="0876c13"/><lb ed="R109" n="0089b07"/>身業。總攝三業也。又言歸命者。乃身命歸依也。歸
<lb ed="X" n="0876c14"/><lb ed="R109" n="0089b08"/>者。投向義。返還義。生死海中。唯三寶功德可作恃
<lb ed="X" n="0876c15"/><lb ed="R109" n="0089b09"/>怙。故應投向。三寶體性。卽衆生現前介爾心性。由
<lb ed="X" n="0876c16"/><lb ed="R109" n="0089b10"/>無始來背覺合塵甘自逃背。今背塵合覺。復本心
<lb ed="X" n="0876c17"/><lb ed="R109" n="0089b11"/>源。故名返還。命者。依於色心連持不斷之所假立。
<lb ed="X" n="0876c18"/><lb ed="R109" n="0089b12"/>非有實法。但爲衆生迷情之所寶重。隨順世間語
<lb ed="X" n="0876c19"/><lb ed="R109" n="0089b13"/>言。擧此總攝三業也。將此最重之命。投向住持三
<lb ed="X" n="0876c20"/><lb ed="R109" n="0089b14"/>寶。則爲增上緣。研此假立命根本不可得。便返還
<lb ed="X" n="0876c21"/><lb ed="R109" n="0089b15"/>一體三寶也。能仁下。所歸三寶。又三。先明佛寶。二
<lb ed="X" n="0876c22"/><lb ed="R109" n="0089b16"/>明法寶。三明僧寶。能仁圓滿智。無量壽覺大導師
<lb ed="X" n="0876c23"/><lb ed="R109" n="0089b17"/>者。佛寶也。初句明此土敎主。次句彼土導師。梵語
<lb ed="X" n="0876c24"/><lb ed="R109" n="0089b18"/>釋迦牟尼。此云能仁寂默。能仁表大悲。不住涅槃。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0877a" n="0877a"/>
<lb ed="X" n="0877a01"/><lb ed="R109" n="0090a01"/>寂默表大智。不住生死。乃悲智雙運。立此嘉稱。又
<lb ed="X" n="0877a02"/><lb ed="R109" n="0090a02"/>能仁者。姓也。阿含云。昔有輪王。姓甘蔗氏。聽次妃
<lb ed="X" n="0877a03"/><lb ed="R109" n="0090a03"/>之譖。擯四太子。至雪山北。自立城居。以德歸人。不
<lb ed="X" n="0877a04"/><lb ed="R109" n="0090a04"/>數年間。乃爲強國父王悔憶。遣使往召。四子辭過
<lb ed="X" n="0877a05"/><lb ed="R109" n="0090a05"/>不還。父王三嘆。我子釋迦。因此命族。又云。住直樹
<lb ed="X" n="0877a06"/><lb ed="R109" n="0090a06"/>林。又號釋迦。旣於林立國。卽以林爲姓。寂默者。字
<lb ed="X" n="0877a07"/><lb ed="R109" n="0090a07"/>也。本行經云。又諸釋種。立性憍慢多言。及見太子。
<lb ed="X" n="0877a08"/><lb ed="R109" n="0090a08"/>悉皆默然。王云。宜字牟尼。又能仁表大悲。而有生
<lb ed="X" n="0877a09"/><lb ed="R109" n="0090a09"/>緣悲。法緣悲。無緣悲。寂默表大智。而有一切智。道
<lb ed="X" n="0877a10"/><lb ed="R109" n="0090a10"/>種智。一切種智。今三悲究竟。三智圓滿。三悲爲福
<lb ed="X" n="0877a11"/><lb ed="R109" n="0090a11"/>德莊嚴。三智爲智慧莊嚴。福慧雙足。莊嚴法身。故
<lb ed="X" n="0877a12"/><lb ed="R109" n="0090a12"/>曰釋迦牟尼也。無量壽者。彼土接引導師也。要解
<lb ed="X" n="0877a13"/><lb ed="R109" n="0090a13"/>云。梵語阿彌陀。正翻無量。本不可說。本師以光壽
<lb ed="X" n="0877a14"/><lb ed="R109" n="0090a14"/>二義。收盡一切無量。壽則豎。窮三際。光則橫遍十
<lb ed="X" n="0877a15"/><lb ed="R109" n="0090a15"/>方。橫豎交徹。卽法界體。今言無量壽。乃擧豎以攝
<lb ed="X" n="0877a16"/><lb ed="R109" n="0090a16"/>橫也。覺者。謂自覺。覺他。覺滿。悟性眞常。了惑虗妄。
<lb ed="X" n="0877a17"/><lb ed="R109" n="0090a17"/>名自覺。運無緣慈。度有情界。名覺他。窮源極底。行
<lb ed="X" n="0877a18"/><lb ed="R109" n="0090a18"/>圓果滿。名覺滿也。大導師者。然佛具三身引物。若
<lb ed="X" n="0877a19"/><lb ed="R109" n="0090b01"/>行人至觀行相似位中。不爲見思所亂。故感彌陀
<lb ed="X" n="0877a20"/><lb ed="R109" n="0090b02"/>變化身。及諸聖衆。引歸同居方便二種淨土。若至
<lb ed="X" n="0877a21"/><lb ed="R109" n="0090b03"/>分證位中。不爲二邊所亂。故感受用身。及諸聖衆。
<lb ed="X" n="0877a22"/><lb ed="R109" n="0090b04"/>引歸實報寂光二種淨土。然佛有四十八種大願。
<lb ed="X" n="0877a23"/><lb ed="R109" n="0090b05"/>又具三身普引。故曰大導師也。佛寶竟。二明法寶。
<lb ed="X" n="0877a24"/><lb ed="R109" n="0090b06"/>所說者。佛爲能說。經爲所說。安養者。梵云須摩提。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0877b" n="0877b"/>
<lb ed="X" n="0877b01"/><lb ed="R109" n="0090b07"/>此云安養。又云淸泰。又云極樂。乃永離衆苦。第一
<lb ed="X" n="0877b02"/><lb ed="R109" n="0090b08"/>安隱之謂。大乘者。大乃對小而言。具體相用三大。
<lb ed="X" n="0877b03"/><lb ed="R109" n="0090b09"/>法華經云。其車高廣。衆寶莊校。其車高。故言體大。
<lb ed="X" n="0877b04"/><lb ed="R109" n="0090b10"/>其車廣。故言相大。衆寶莊校。故言用大。乘者。車乘。
<lb ed="X" n="0877b05"/><lb ed="R109" n="0090b11"/>約喩爲名。運載爲義。而有三種。謂理乘。隨乘。得乘。
<lb ed="X" n="0877b06"/><lb ed="R109" n="0090b12"/>體大爲理乘。相大爲隨乘。用大爲得乘。又所乘三
<lb ed="X" n="0877b07"/><lb ed="R109" n="0090b13"/>大爲理乘。能乘三智爲隨乘。能所究竟爲得乘。經
<lb ed="X" n="0877b08"/><lb ed="R109" n="0090b14"/>者。梵云修多羅。此云契經。謂契緣。契事。契理。契緣
<lb ed="X" n="0877b09"/><lb ed="R109" n="0090b15"/>爲敎經。契事爲行經。契理爲理經。又契緣。故爲世
<lb ed="X" n="0877b10"/><lb ed="R109" n="0090b16"/>界悉檀之經。契事。故爲爲人。對治二種悉檀之經。
<lb ed="X" n="0877b11"/><lb ed="R109" n="0090b17"/>契理。故爲第一義悉檀之經。了義者。謂了明第一
<lb ed="X" n="0877b12"/><lb ed="R109" n="0090b18"/>義諦之理。中道之理。爲理了明。佛法界證窮此理。
<lb ed="X" n="0877b13"/><lb ed="R109" n="0091a01"/>爲事了明。安養諸經。具此事理二了。故曰了義中
<lb ed="X" n="0877b14"/><lb ed="R109" n="0091a02"/>了義也。至圓頓者。謂圓敎之理。具四義故名圓。謂
<lb ed="X" n="0877b15"/><lb ed="R109" n="0091a03"/>圓妙。圓融。圓足。圓頓。今淨土法門。念念之中。圓轉
<lb ed="X" n="0877b16"/><lb ed="R109" n="0091a04"/>五濁故妙。圓淨四土故融。圓見三身故足。圓證三
<lb ed="X" n="0877b17"/><lb ed="R109" n="0091a05"/>不退故頓。帶業往生。一生成佛。可謂至圓至頓也。
<lb ed="X" n="0877b18"/><lb ed="R109" n="0091a06"/>法寶竟。三明僧寶。</p><p xml:id="pX61p0877b1808" cb:place="inline">○妙德者。梵語<name role="" type="person">文殊師利</name>。或云
<lb ed="X" n="0877b19"/><lb ed="R109" n="0091a07"/>曼殊室利。此云妙德。亦云<name role="" type="person">妙吉祥</name>。謂文殊生時。十
<lb ed="X" n="0877b20"/><lb ed="R109" n="0091a08"/>事吉祥。謂光明滿室。甘露盈庭。地湧七珍。神開伏
<lb ed="X" n="0877b21"/><lb ed="R109" n="0091a09"/>藏。雞生鳳子。猪娩龍豚。馬產麒麟。牛生白澤。倉變
<lb ed="X" n="0877b22"/><lb ed="R109" n="0091a10"/>金粟。象具六牙。具此十瑞。故曰<name role="" type="person">妙吉祥</name>。生於舍衛
<lb ed="X" n="0877b23"/><lb ed="R109" n="0091a11"/>國。多羅聚落。梵德婆羅門家。從母右脅而生。身紫
<lb ed="X" n="0877b24"/><lb ed="R109" n="0091a12"/>金色墮地能語。尋於佛所出家。首楞嚴三昧經。過
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0877c" n="0877c"/>
<lb ed="X" n="0877c01"/><lb ed="R109" n="0091a13"/>去無量阿僧祇劫。南方世界名平等。佛號龍種上
<lb ed="X" n="0877c02"/><lb ed="R109" n="0091a14"/>尊王如來。卽文殊是。央掘經言。現在北方常喜世
<lb ed="X" n="0877c03"/><lb ed="R109" n="0091a15"/>界。歡喜藏摩尼寶積佛。卽文殊是。悲華經言。阿彌
<lb ed="X" n="0877c04"/><lb ed="R109" n="0091a16"/>陀佛。爲轉輪王時。第三王子。名曰王衆。於寶藏佛
<lb ed="X" n="0877c05"/><lb ed="R109" n="0091a17"/>所。發菩提心。願於來世。行菩薩道。無有齊限。莊嚴
<lb ed="X" n="0877c06"/><lb ed="R109" n="0091a18"/>佛刹。大寶塡廁。又無惡觸。及諸女人。及其名字。佛
<lb ed="X" n="0877c07"/><lb ed="R109" n="0091b01"/>卽改王衆字。號爲<name role="" type="person">文殊師利</name>。授記曰。於未來世。南
<lb ed="X" n="0877c08"/><lb ed="R109" n="0091b02"/>方世界。名曰淸淨無垢寶窴。成阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0877c09"/><lb ed="R109" n="0091b03"/>菩提。號曰普現如來。</p><p xml:id="pX61p0877c0909" cb:place="inline">○普賢者。梵云邲輸<g ref="#CB02494">䟦</g>陀。悲
<lb ed="X" n="0877c10"/><lb ed="R109" n="0091b04"/>華經云。阿彌陀佛。爲轉輪王時。第八王子。名曰泯
<lb ed="X" n="0877c11"/><lb ed="R109" n="0091b05"/>圖。於寶藏佛前發願。願於是不淨世界。修菩薩行。
<lb ed="X" n="0877c12"/><lb ed="R109" n="0091b06"/>復當修治莊嚴。十千不淨世界。令得嚴淨。如靑香
<lb ed="X" n="0877c13"/><lb ed="R109" n="0091b07"/>光明無垢世界。亦當敎化無量菩薩。令心淸淨。皆
<lb ed="X" n="0877c14"/><lb ed="R109" n="0091b08"/>趣大乘。悉使充滿我之世界。佛卽改泯圖名。號爲
<lb ed="X" n="0877c15"/><lb ed="R109" n="0091b09"/>普賢。授記未來於北方知水善淨功德世界。成阿
<lb ed="X" n="0877c16"/><lb ed="R109" n="0091b10"/>耨多羅三藐三菩提。號曰智剛吼自在相王如來。</p>
<lb ed="X" n="0877c17"/><lb ed="R109" n="0091b11"/><p xml:id="pX61p0877c1701">○觀自在者。梵云阿那婆婁吉低輸。此云觀世音。
<lb ed="X" n="0877c18"/><lb ed="R109" n="0091b12"/>又名觀自在。現在<name role="" type="person">西方極樂世界</name>。爲補處菩薩。悲
<lb ed="X" n="0877c19"/><lb ed="R109" n="0091b13"/>華經云。往昔劫中。阿彌陀佛爲轉輪王時。觀世音
<lb ed="X" n="0877c20"/><lb ed="R109" n="0091b14"/>菩薩。爲第一太子。名曰不眴。爾時寶藏如來。爲轉
<lb ed="X" n="0877c21"/><lb ed="R109" n="0091b15"/>輪王授記<anchor xml:id="nkr_note_add_0877c2101" n="0877c2101"/><anchor xml:id="beg0877c2101" n="0877c2101"/>已<anchor xml:id="end0877c2101"/>。不眴太子。前白佛言。世尊。今我以大
<lb ed="X" n="0877c22"/><lb ed="R109" n="0091b16"/>音聲。吿諸衆生。我之所有一切善根。盡回向阿耨
<lb ed="X" n="0877c23"/><lb ed="R109" n="0091b17"/>多羅三藐三菩提。願我行菩薩道時。若有衆生。受
<lb ed="X" n="0877c24"/><lb ed="R109" n="0091b18"/>諸苦惱恐怖等事。退失正法。墮大暗處。憂愁孤窮
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0878a" n="0878a"/>
<lb ed="X" n="0878a01"/><lb ed="R109" n="0092a01"/>無有救護。若能念我。稱我名字。若其爲我天耳所
<lb ed="X" n="0878a02"/><lb ed="R109" n="0092a02"/>聞。天眼所見。是衆生等。若不得免斯苦惱者。我終
<lb ed="X" n="0878a03"/><lb ed="R109" n="0092a03"/>不成阿耨多羅三藐三菩提。世尊。我今復當爲衆
<lb ed="X" n="0878a04"/><lb ed="R109" n="0092a04"/>生故。發上勝願。願轉輪聖王。於<name role="" type="person">安樂世界</name>。作佛事
<lb ed="X" n="0878a05"/><lb ed="R109" n="0092a05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0878a0501" n="0878a0501"/><anchor xml:id="beg0878a0501" n="0878a0501"/>已<anchor xml:id="end0878a0501"/>。入無餘涅槃。乃至正法住時。我於其中修菩薩
<lb ed="X" n="0878a06"/><lb ed="R109" n="0092a06"/>道。是佛正法初夜滅。卽其後夜。成阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0878a07"/><lb ed="R109" n="0092a07"/>三菩提。時寶藏佛。尋爲授記曰。汝觀天人三惡一
<lb ed="X" n="0878a08"/><lb ed="R109" n="0092a08"/>切衆生。生大悲心。欲斷衆生諸苦惱故。欲令衆生
<lb ed="X" n="0878a09"/><lb ed="R109" n="0092a09"/>住安樂故。今當字汝爲觀世音。無量壽佛般涅槃
<lb ed="X" n="0878a10"/><lb ed="R109" n="0092a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0878a1001" n="0878a1001"/><anchor xml:id="beg0878a1001" n="0878a1001"/>已<anchor xml:id="end0878a1001"/>。第二恒河沙阿僧祇劫。彼土轉名一切珍寶所
<lb ed="X" n="0878a11"/><lb ed="R109" n="0092a11"/>成就世界。所有種種莊嚴。無量無邊。<name role="" type="person">安樂世界</name>所
<lb ed="X" n="0878a12"/><lb ed="R109" n="0092a12"/>不能及。汝於菩提樹下。成阿耨多羅三藐三菩提。
<lb ed="X" n="0878a13"/><lb ed="R109" n="0092a13"/>號遍出一切光明功德山王如來。</p><p xml:id="pX61p0878a1314" cb:place="inline">○勢至者。梵語
<lb ed="X" n="0878a14"/><lb ed="R109" n="0092a14"/>摩訶那鉢。此云大勢至。現在<name role="" type="person">極樂世界</name>。第二補處
<lb ed="X" n="0878a15"/><lb ed="R109" n="0092a15"/>菩薩也。悲華經云。昔阿彌陀佛。爲轉輪王時。大勢
<lb ed="X" n="0878a16"/><lb ed="R109" n="0092a16"/>至爲第二太子。名曰尼摩。爾時寶藏如來。爲王及
<lb ed="X" n="0878a17"/><lb ed="R109" n="0092a17"/>第一太子授記<anchor xml:id="nkr_note_add_0878a1701" n="0878a1701"/><anchor xml:id="beg0878a1701" n="0878a1701"/>已<anchor xml:id="end0878a1701"/>。第二王子。亦白佛言。世尊。如我
<lb ed="X" n="0878a18"/><lb ed="R109" n="0092a18"/>所有身口意業。淸淨福德。盡以回向阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0878a19"/><lb ed="R109" n="0092b01"/>藐三菩提。願遍出一切光明功德山王佛。始初成
<lb ed="X" n="0878a20"/><lb ed="R109" n="0092b02"/>道。我當先請轉於法輪。隨其說法。所經時節。於其
<lb ed="X" n="0878a21"/><lb ed="R109" n="0092b03"/>中間行菩薩道。是佛涅槃後。正法滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0878a2101" n="0878a2101"/><anchor xml:id="beg0878a2101" n="0878a2101"/>已<anchor xml:id="end0878a2101"/>。我於其後。
<lb ed="X" n="0878a22"/><lb ed="R109" n="0092b04"/>次第成於阿耨多羅三藐三菩提。我作佛時。所作
<lb ed="X" n="0878a23"/><lb ed="R109" n="0092b05"/>佛事。世界所有種種莊嚴。般涅槃後。正法住世。悉
<lb ed="X" n="0878a24"/><lb ed="R109" n="0092b06"/>如彼佛。等無有異。爾時佛吿第二王子。汝今所願。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0878b" n="0878b"/>
<lb ed="X" n="0878b01"/><lb ed="R109" n="0092b07"/>取大世界。如汝所願。當於如是最大世界。成阿耨
<lb ed="X" n="0878b02"/><lb ed="R109" n="0092b08"/>多羅三藐三菩提。號曰善住珍寶山王如來。由汝
<lb ed="X" n="0878b03"/><lb ed="R109" n="0092b09"/>願取大世界故。因是字汝爲得大勢。</p><p xml:id="pX61p0878b0315" cb:place="inline">○<name role="" type="person">馬鳴</name>者。梵
<lb ed="X" n="0878b04"/><lb ed="R109" n="0092b10"/>語阿溼矩沙。此云<name role="" type="person">馬鳴</name>。東天竺桑岐多國婆羅門。
<lb ed="X" n="0878b05"/><lb ed="R109" n="0092b11"/>得法於夜奢尊者。嘗製大乘起信論。末後勸人求
<lb ed="X" n="0878b06"/><lb ed="R109" n="0092b12"/>生淨土曰。衆生以住此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。自畏不能常値
<lb ed="X" n="0878b07"/><lb ed="R109" n="0092b13"/>諸佛。親承供養。懼畏信心。難可成就。意欲退者。當
<lb ed="X" n="0878b08"/><lb ed="R109" n="0092b14"/>知如來有勝方便。攝護信心。謂以專意念佛因緣。
<lb ed="X" n="0878b09"/><lb ed="R109" n="0092b15"/>隨願得生他方佛土。常見於佛。永離惡道。如修多
<lb ed="X" n="0878b10"/><lb ed="R109" n="0092b16"/>羅說。若人專念<name role="" type="person">西方極樂世界</name>。阿彌陀佛。所修善
<lb ed="X" n="0878b11"/><lb ed="R109" n="0092b17"/>根。回向願求生彼世界。卽得往生。常見佛故。終無
<lb ed="X" n="0878b12"/><lb ed="R109" n="0092b18"/>有退。若觀彼佛眞如法身。常勤修習。畢竟得生。住
<lb ed="X" n="0878b13"/><lb ed="R109" n="0093a01"/>正定聚。後付法於<name role="" type="person">迦毗摩羅</name>尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0878b1301" n="0878b1301"/><anchor xml:id="beg0878b1301" n="0878b1301"/>已<anchor xml:id="end0878b1301"/>。卽入龍奮迅
<lb ed="X" n="0878b14"/><lb ed="R109" n="0093a02"/>三昧。挺身虗空。如日輪相。還復本位。而取涅槃。</p><p xml:id="pX61p0878b1419" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0878b15"/><lb ed="R109" n="0093a03"/>龍樹者。梵云那伽曷樹那。此云龍樹。南天竺國梵
<lb ed="X" n="0878b16"/><lb ed="R109" n="0093a04"/>志之裔。得法於<name role="" type="person">迦毗摩羅</name>尊者。意欲廣演經敎。時
<lb ed="X" n="0878b17"/><lb ed="R109" n="0093a05"/>大龍菩薩。卽以神力。接入龍宮。開七寶函。與諸方
<lb ed="X" n="0878b18"/><lb ed="R109" n="0093a06"/>等經典。九十日中。通解甚多。龍卽送之出宮。還天
<lb ed="X" n="0878b19"/><lb ed="R109" n="0093a07"/>竺國。大宏法施。嘗造毗婆沙論。論中有稱讚彌陀
<lb ed="X" n="0878b20"/><lb ed="R109" n="0093a08"/>偈。其略曰。若人願作佛。心念阿彌陀。應時爲現身。
<lb ed="X" n="0878b21"/><lb ed="R109" n="0093a09"/>是故我歸命。彼佛本願力。十方諸菩薩。來供養聽
<lb ed="X" n="0878b22"/><lb ed="R109" n="0093a10"/>法。是故我稽首。彼土諸菩薩。具足諸相好。以自莊
<lb ed="X" n="0878b23"/><lb ed="R109" n="0093a11"/>嚴身。我今皈命禮。又造大智度論云。菩薩常修念
<lb ed="X" n="0878b24"/><lb ed="R109" n="0093a12"/>佛三昧因緣故。所生常値諸佛。如般舟三昧中說。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0878c" n="0878c"/>
<lb ed="X" n="0878c01"/><lb ed="R109" n="0093a13"/>菩薩入是三昧。卽見生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>。後付法迦那
<lb ed="X" n="0878c02"/><lb ed="R109" n="0093a14"/>提婆尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c0201" n="0878c0201"/><anchor xml:id="beg0878c0201" n="0878c0201"/>已<anchor xml:id="end0878c0201"/>。入三昧。如蟬蛻而去。按入楞伽經。佛
<lb ed="X" n="0878c03"/><lb ed="R109" n="0093a15"/>吿大慧云。大慧汝當知。善逝涅槃後。未來世當有。
<lb ed="X" n="0878c04"/><lb ed="R109" n="0093a16"/>持於我法者。南天竺國中。大名德比丘。厥號爲龍
<lb ed="X" n="0878c05"/><lb ed="R109" n="0093a17"/>樹。能破有無宗。世間中顯我。無上大乘法。得初歡
<lb ed="X" n="0878c06"/><lb ed="R109" n="0093a18"/>喜地。往生安樂國。自世尊入寂。七百年而龍樹出
<lb ed="X" n="0878c07"/><lb ed="R109" n="0093b01"/>世。適符佛記。</p><p xml:id="pX61p0878c0706" cb:place="inline">○天親者。梵云婆藪盤豆。此云天親。
<lb ed="X" n="0878c08"/><lb ed="R109" n="0093b02"/>言天親者。菩薩乃毗紐天親也。<name role="" type="person">北天竺</name>富婁叉國
<lb ed="X" n="0878c09"/><lb ed="R109" n="0093b03"/>人。於一切有部出家受業。樂聞小乘。輒毀大乘經
<lb ed="X" n="0878c10"/><lb ed="R109" n="0093b04"/>典。後聞其兄無著。誦十地經。聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c1001" n="0878c1001"/><anchor xml:id="beg0878c1001" n="0878c1001"/>已<anchor xml:id="end0878c1001"/>感悟。追悔前愆。
<lb ed="X" n="0878c11"/><lb ed="R109" n="0093b05"/>欲自斷舌。無著止之曰。昔以舌毀大乘。今以舌讚
<lb ed="X" n="0878c12"/><lb ed="R109" n="0093b06"/>大乘。補過自新。猶爲善矣。斷舌絕言。其利安在。天
<lb ed="X" n="0878c13"/><lb ed="R109" n="0093b07"/>親於是精研覃思。製大乘論。凡百餘部。並行於世。
<lb ed="X" n="0878c14"/><lb ed="R109" n="0093b08"/>所製無量壽經論。開示淨土。立五念門。一禮拜。二
<lb ed="X" n="0878c15"/><lb ed="R109" n="0093b09"/>讚歎。三作願。四觀察。五回向。冠以偈曰。世尊我一
<lb ed="X" n="0878c16"/><lb ed="R109" n="0093b10"/>心。歸命盡十方。無礙光如來。願生安樂國。我作論
<lb ed="X" n="0878c17"/><lb ed="R109" n="0093b11"/>說偈。願見彌陀佛。普共諸衆生。往生安樂國。平居
<lb ed="X" n="0878c18"/><lb ed="R109" n="0093b12"/>兼修兜率觀。願覲慈氏。後捨壽。經六月現形。吿無
<lb ed="X" n="0878c19"/><lb ed="R109" n="0093b13"/>著曰。吾<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c1901" n="0878c1901"/><anchor xml:id="beg0878c1901" n="0878c1901"/>已<anchor xml:id="end0878c1901"/>生慈氏前矣。</p><p xml:id="pX61p0878c1911" cb:place="inline">○廬山蓮社祖者。慧遠大
<lb ed="X" n="0878c20"/><lb ed="R109" n="0093b14"/>師也。師姓賈氏。雁門樓煩人。幼而好學。博綜六經。
<lb ed="X" n="0878c21"/><lb ed="R109" n="0093b15"/>尤善莊老。時道安法師。建刹太行恒山。遠往歸之。
<lb ed="X" n="0878c22"/><lb ed="R109" n="0093b16"/>聞講般若經。豁然開悟。因投簪受業。精思諷誦。以
<lb ed="X" n="0878c23"/><lb ed="R109" n="0093b17"/>夜繼晝。安歎曰。使道流東國者。其在遠乎。晉太元
<lb ed="X" n="0878c24"/><lb ed="R109" n="0093b18"/>六年。過潯陽。見廬山閒曠。可以棲止。乃立精舍。號
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0879a" n="0879a"/>
<lb ed="X" n="0879a01"/><lb ed="R109" n="0094a01"/><name role="" type="person">龍泉寺</name>。時遠同門慧永。先居廬山西林。欲邀同止。
<lb ed="X" n="0879a02"/><lb ed="R109" n="0094a02"/>而遠學侶寖衆。西林隘不可處。刺史桓伊。爲遠更
<lb ed="X" n="0879a03"/><lb ed="R109" n="0094a03"/>立寺山東。遂號東林。遠於是率衆行道。鑿池種蓮。
<lb ed="X" n="0879a04"/><lb ed="R109" n="0094a04"/>於水上立十二葉蓮華。因波隨轉。分刻晝夜。以爲
<lb ed="X" n="0879a05"/><lb ed="R109" n="0094a05"/>行道之節。旣而四方淸信之士。聞風而至者。百二
<lb ed="X" n="0879a06"/><lb ed="R109" n="0094a06"/>十三人。遠曰。諸君之來。能無意於淨土乎。乃造西
<lb ed="X" n="0879a07"/><lb ed="R109" n="0094a07"/>方三聖像。建齋立社。令<name role="" type="person">劉遺民</name>著發願文。勒之石。
<lb ed="X" n="0879a08"/><lb ed="R109" n="0094a08"/>居山三十年。跡不入俗。專志淨土。澄心觀想。三見
<lb ed="X" n="0879a09"/><lb ed="R109" n="0094a09"/>聖像而沉厚不言。義熙十二年<note place="inline">七月晦夕</note>於<name role="" type="person">般若臺</name>之
<lb ed="X" n="0879a10"/><lb ed="R109" n="0094a10"/>東龕。方從定起。見阿彌陀佛。身滿虗空。圓光之中。
<lb ed="X" n="0879a11"/><lb ed="R109" n="0094a11"/>有諸化佛。觀音。勢至。左右侍立。又水流光明。分十
<lb ed="X" n="0879a12"/><lb ed="R109" n="0094a12"/>四支。回注上下。演說苦。空。無常。無我之音。佛吿遠
<lb ed="X" n="0879a13"/><lb ed="R109" n="0094a13"/>曰。我以本願力故。來安慰汝。汝後七日。當生我國。
<lb ed="X" n="0879a14"/><lb ed="R109" n="0094a14"/>又見社中先化者。佛陀耶舍。慧持。慧永。<name role="" type="person">劉遺民</name>等。
<lb ed="X" n="0879a15"/><lb ed="R109" n="0094a15"/>皆在側前揖曰。師早發心。何來之晚。遠謂弟子法
<lb ed="X" n="0879a16"/><lb ed="R109" n="0094a16"/>淨。惠寶曰。吾始居此山十一年。三覩聖像。今復再
<lb ed="X" n="0879a17"/><lb ed="R109" n="0094a17"/>見。吾生淨土必矣。卽自製遺戒。八月六日。端坐入
<lb ed="X" n="0879a18"/><lb ed="R109" n="0094a18"/>寂。年八十三。</p><p xml:id="pX61p0879a1806" cb:place="inline">○天台智者。乃<name role="" type="person">天台山</name>智顗大師也。
<lb ed="X" n="0879a19"/><lb ed="R109" n="0094b01"/>字德安。姓陳。潁川人。母孕時。夢香煙五<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1901" n="0879a1901"/><anchor xml:id="beg0879a1901" n="0879a1901"/>采<anchor xml:id="end0879a1901"/>。縈繞懷
<lb ed="X" n="0879a20"/><lb ed="R109" n="0094b02"/>抱。及誕。室內光明洞然。眼有重瞳。臥必合掌。坐必
<lb ed="X" n="0879a21"/><lb ed="R109" n="0094b03"/>向西。少長見像卽禮。逢僧必敬。年十八歲。投湘州
<lb ed="X" n="0879a22"/><lb ed="R109" n="0094b04"/>果願寺。法緖出家。誦法華經。兼通律藏。性樂禪悅。
<lb ed="X" n="0879a23"/><lb ed="R109" n="0094b05"/>詣光州大蘇山。禮慧思禪師。思一見曰。昔日靈山
<lb ed="X" n="0879a24"/><lb ed="R109" n="0094b06"/>同聽法華。宿緣所追。今復來矣。卽示以普賢道場。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0879b" n="0879b"/>
<lb ed="X" n="0879b01"/><lb ed="R109" n="0094b07"/>爲說四安樂行。顗乃於此山。修法華三昧。始經三
<lb ed="X" n="0879b02"/><lb ed="R109" n="0094b08"/>夕。誦至藥王品。是眞精進。是名眞法供養如來。身
<lb ed="X" n="0879b03"/><lb ed="R109" n="0094b09"/>心豁然。寂然入定。照了法華。達諸法相。陳光大元
<lb ed="X" n="0879b04"/><lb ed="R109" n="0094b10"/>年。初至金陵。居<name role="" type="person">瓦官寺</name>。創宏禪法。太建七年。往臨
<lb ed="X" n="0879b05"/><lb ed="R109" n="0094b11"/>海<name role="" type="person">天台山</name>。結庵於北峯。居焉。未幾。奉詔入金陵。陳
<lb ed="X" n="0879b06"/><lb ed="R109" n="0094b12"/>亡。去之廬山。又周遊荆揚間。隋開皇十四年。歸天
<lb ed="X" n="0879b07"/><lb ed="R109" n="0094b13"/>台。前後造寺三十六所。佛像八十萬軀。親度僧一
<lb ed="X" n="0879b08"/><lb ed="R109" n="0094b14"/>萬四千人。贖魚<g ref="#CB05443">簄</g>溪梁六十餘所。作放生池。表聞
<lb ed="X" n="0879b09"/><lb ed="R109" n="0094b15"/>於朝。嚴禁採捕。龍天致敬。道俗向化。法敎於斯大
<lb ed="X" n="0879b10"/><lb ed="R109" n="0094b16"/>盛。晉王廣。從受菩薩戒。奉以名曰智者。嘗作淨土
<lb ed="X" n="0879b11"/><lb ed="R109" n="0094b17"/>十疑論。觀經疏等。顗化緣旣畢。往剡東石城寺。謂
<lb ed="X" n="0879b12"/><lb ed="R109" n="0094b18"/>弟子曰。吾當卒於此矣。命施牀東壁。面向西方。專
<lb ed="X" n="0879b13"/><lb ed="R109" n="0095a01"/>稱阿彌陀佛。觀音。及般若名。又令多然香火。唱無
<lb ed="X" n="0879b14"/><lb ed="R109" n="0095a02"/>量壽佛經。及觀經題竟。弟子請云。未審大師證入
<lb ed="X" n="0879b15"/><lb ed="R109" n="0095a03"/>何位。沒此何生。顗曰。吾不領衆。必淨六根。損<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1501" n="0879b1501"/><anchor xml:id="beg0879b1501" n="0879b1501"/>己<anchor xml:id="end0879b1501"/>利
<lb ed="X" n="0879b16"/><lb ed="R109" n="0095a04"/>人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1601" n="0879b1601"/><anchor xml:id="beg0879b1601" n="0879b1601"/>但<anchor xml:id="end0879b1601"/>證五品。吾諸師友。今從觀音。勢至。皆來迎我。
<lb ed="X" n="0879b17"/><lb ed="R109" n="0095a05"/>言訖端坐。如入三昧。年六十七。開皇十七年。十一
<lb ed="X" n="0879b18"/><lb ed="R109" n="0095a06"/>月二十四日也。</p><p xml:id="pX61p0879b1807" cb:place="inline">○法智者。名知禮。字約言。明州金
<lb ed="X" n="0879b19"/><lb ed="R109" n="0095a07"/>氏子。其父母禱佛求嗣。夢神僧<g ref="#CB06078">𢹂</g>一童子。<g ref="#CB15030">𢌿</g>之曰。
<lb ed="X" n="0879b20"/><lb ed="R109" n="0095a08"/>此佛子羅睺羅也。未幾。生禮。七歲喪母。號哭不絕。
<lb ed="X" n="0879b21"/><lb ed="R109" n="0095a09"/>白父求出家。遂往<name role="" type="person">太平興國寺</name>。依洪選師得度。稍
<lb ed="X" n="0879b22"/><lb ed="R109" n="0095a10"/>長。依寶雲寺。義通法師。學敎觀。圓頓之旨。一受卽
<lb ed="X" n="0879b23"/><lb ed="R109" n="0095a11"/>了。湻化中。通旣歸寂。受請主乾符寺。尋徙保恩院。
<lb ed="X" n="0879b24"/><lb ed="R109" n="0095a12"/>敷揚敎觀。學徒踵至。明州旱。禮與慈雲式公。修光
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0879c" n="0879c"/>
<lb ed="X" n="0879c01"/><lb ed="R109" n="0095a13"/>明懺。約三日不雨。當自焚一手。如期。果大雨。大中
<lb ed="X" n="0879c02"/><lb ed="R109" n="0095a14"/>祥符三年。重建保恩。賜名。曰延慶。六年。建念佛施
<lb ed="X" n="0879c03"/><lb ed="R109" n="0095a15"/>戒會。親爲疏文。以勸念佛。結萬人以爲一社。心心
<lb ed="X" n="0879c04"/><lb ed="R109" n="0095a16"/>繫念。日日要期。每歲仲春。同集一處。同修供養。同
<lb ed="X" n="0879c05"/><lb ed="R109" n="0095a17"/>聽法音。會彼萬心。以爲一志。俾成淨業。誓取往生。
<lb ed="X" n="0879c06"/><lb ed="R109" n="0095a18"/>自此二月望日。每歲擧會以爲常。嘗集十僧。修法
<lb ed="X" n="0879c07"/><lb ed="R109" n="0095b01"/>華懺三年。期以懺畢焚身。供養妙經。求生淨土。後
<lb ed="X" n="0879c08"/><lb ed="R109" n="0095b02"/>爲衆沮不果。復集十僧。修大悲懺三年。然三指供
<lb ed="X" n="0879c09"/><lb ed="R109" n="0095b03"/>佛。天禧四年。駙馬<name role="" type="person">李遵勗</name>。奏禮高行。賜號法智大
<lb ed="X" n="0879c10"/><lb ed="R109" n="0095b04"/>師。敕令住世演敎。禮以從上諸祖。闡揚淨土。多談
<lb ed="X" n="0879c11"/><lb ed="R109" n="0095b05"/>事相。罕示觀門。暫被時機。未窮圓頓。因取天台觀
<lb ed="X" n="0879c12"/><lb ed="R109" n="0095b06"/>無量壽經疏。研極理奧。曲暢元風。成妙宗鈔。數萬
<lb ed="X" n="0879c13"/><lb ed="R109" n="0095b07"/>餘言。其餘撰述。多指歸淨土。妙宗最切。時方詔天
<lb ed="X" n="0879c14"/><lb ed="R109" n="0095b08"/>下立放生池。禮歲遇佛生日。結放生會。集衆作法。
<lb ed="X" n="0879c15"/><lb ed="R109" n="0095b09"/>天聖六年。正月元日。將示寂。建光明懺七日。至五
<lb ed="X" n="0879c16"/><lb ed="R109" n="0095b10"/>日。結跏趺坐。召大衆說法畢。驟稱阿彌陀佛數百
<lb ed="X" n="0879c17"/><lb ed="R109" n="0095b11"/>聲。奄然而逝。年六十九。露龕二七日。爪髮加長。闍
<lb ed="X" n="0879c18"/><lb ed="R109" n="0095b12"/>維時。舌根不壞。若蓮花然。上能歸所歸竟。下能請
<lb ed="X" n="0879c19"/><lb ed="R109" n="0095b13"/>所請。我今皈命禮三寶者。能請也。求乞冥加發神
<lb ed="X" n="0879c20"/><lb ed="R109" n="0095b14"/>識。所請也。能請具四感。所請具四應。感應四句。釋
<lb ed="X" n="0879c21"/><lb ed="R109" n="0095b15"/>在後文。此中感爲顯感。冥加。乃法身冥應也。發神
<lb ed="X" n="0879c22"/><lb ed="R109" n="0095b16"/>識者。求乞三寶加其智慧也。皈命請加竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c23"/><lb ed="R109" n="0095b17"/><p xml:id="pX61p0879c2301">○二造論成益。</p>
<lb ed="X" n="0879c24"/><lb ed="R109" n="0095b18"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX61p0879c2401"><l>敬採經論秘密旨</l><l>闡明淨土生無生</l>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0880a" n="0880a"/>
<lb ed="X" n="0880a01"/><lb ed="R109" n="0096a01"/><l>普使將來悟此門</l><l>斷疑生信階不退</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0880a02"/><lb ed="R109" n="0096a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880a0201">上二句。明造論。下二句。乃成益也。秘密旨者。三德
<lb ed="X" n="0880a03"/><lb ed="R109" n="0096a03"/>密藏之旨。三德者。法身。般若。解脫。名爲三。皆具常
<lb ed="X" n="0880a04"/><lb ed="R109" n="0096a04"/>樂我淨。名爲德。此三不縱橫。不並別。不可思議。故
<lb ed="X" n="0880a05"/><lb ed="R109" n="0096a05"/>曰秘密。涅槃云。安置諸子秘密藏中。我亦不久自
<lb ed="X" n="0880a06"/><lb ed="R109" n="0096a06"/>住其中。故知自他初心。無不皆修。自他後心。無不
<lb ed="X" n="0880a07"/><lb ed="R109" n="0096a07"/>皆入。卽下文一念心性圓三諦理。以圓三觀而證
<lb ed="X" n="0880a08"/><lb ed="R109" n="0096a08"/>入。所謂<name role="" type="person">常寂光土</name>也。闡明者。發明也。淨土生無生
<lb ed="X" n="0880a09"/><lb ed="R109" n="0096a09"/>者。謂因緣所生法。全體卽中道無生也。普使將來
<lb ed="X" n="0880a10"/><lb ed="R109" n="0096a10"/>悟此門。斷疑生信階不退者。疑雖無量。大略有三。
<lb ed="X" n="0880a11"/><lb ed="R109" n="0096a11"/>一者邪疑。但信緣影之虗妄。不信佛土之唯心。二
<lb ed="X" n="0880a12"/><lb ed="R109" n="0096a12"/>者偏疑。但信偏空之眞。不知妙有之俗。三者漸疑。
<lb ed="X" n="0880a13"/><lb ed="R109" n="0096a13"/>但信修德之漸。不知性德之橫。今悟此門。則斷邪
<lb ed="X" n="0880a14"/><lb ed="R109" n="0096a14"/>疑生正信。斷偏疑生圓信。斷漸疑生頓信。不退有
<lb ed="X" n="0880a15"/><lb ed="R109" n="0096a15"/>三。一位不退。入聖流不墮凡地。二行不退。恒度生
<lb ed="X" n="0880a16"/><lb ed="R109" n="0096a16"/>不墮二乘地。三念不退。心心流入薩婆若海。今入
<lb ed="X" n="0880a17"/><lb ed="R109" n="0096a17"/>此門。念念中圓斷三疑。圓生三信。圓證三不退也。
<lb ed="X" n="0880a18"/><lb ed="R109" n="0096a18"/>第二請加述意竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880a19"/><lb ed="R109" n="0096b01"/><p xml:id="pX61p0880a1901">○第三分門立論。於中又二。初分門。二立論○今
<lb ed="X" n="0880a20"/><lb ed="R109" n="0096b02"/>初。</p>
<lb ed="X" n="0880a21"/><lb ed="R109" n="0096b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880a2101">將造此論。立爲十門。一一眞法界門。二身土緣起門。
<lb ed="X" n="0880a22"/><lb ed="R109" n="0096b04"/>三心土相卽門。四生佛不二門。五法界爲念門。六境
<lb ed="X" n="0880a23"/><lb ed="R109" n="0096b05"/>觀相吞門。七三觀法爾門。八感應任運門。九彼此恒
<lb ed="X" n="0880a24"/><lb ed="R109" n="0096b06"/>一門。十現未互在門。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0880b" n="0880b"/>
<lb ed="X" n="0880b01"/><lb ed="R109" n="0096b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880b0101">徹祖曰。十門大旨。初明理具。二明事造。前二是總。
<lb ed="X" n="0880b02"/><lb ed="R109" n="0096b08"/>後八爲別。三四兩門。偏顯性德。五等諸門。偏顯修
<lb ed="X" n="0880b03"/><lb ed="R109" n="0096b09"/>德。第九橫論。第十豎論。然於其間。第五一門爲最
<lb ed="X" n="0880b04"/><lb ed="R109" n="0096b10"/>要。以事理總別性修橫豎等義。擧不外此一念。以
<lb ed="X" n="0880b05"/><lb ed="R109" n="0096b11"/>是全體法界故。是故學者。但能於此一門洞明。則
<lb ed="X" n="0880b06"/><lb ed="R109" n="0096b12"/>前後諸門。盡在是矣。又此十科皆稱門者。門以能
<lb ed="X" n="0880b07"/><lb ed="R109" n="0096b13"/>通爲義。謂此十科。門門皆通故。下明立論。先明第
<lb ed="X" n="0880b08"/><lb ed="R109" n="0096b14"/>一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880b09"/><lb ed="R109" n="0096b15"/><p xml:id="pX61p0880b0901">○初一眞法界門。又二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0880b10"/><lb ed="R109" n="0096b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880b1001">一眞法性中。具足十法界。依正本融通。生佛非殊致。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880b11"/><lb ed="R109" n="0096b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880b1101">此科明理具者。謂衆生一念心性。本具三千實相。
<lb ed="X" n="0880b12"/><lb ed="R109" n="0096b18"/>法華經云。唯佛與佛。乃能究盡諸法實相。何謂諸
<lb ed="X" n="0880b13"/><lb ed="R109" n="0097a01"/>法實相。所謂諸法如是相。如是性等也。謂此心中。
<lb ed="X" n="0880b14"/><lb ed="R109" n="0097a02"/>本具十法界。十界各具十界。共成百界。每界又具
<lb ed="X" n="0880b15"/><lb ed="R109" n="0097a03"/>十如是。則成千如是。故曰百界千如也。又有假名
<lb ed="X" n="0880b16"/><lb ed="R109" n="0097a04"/>一千。實法一千。依報一千。則成三千。此三千法。不
<lb ed="X" n="0880b17"/><lb ed="R109" n="0097a05"/>離一念妄心。妄心旣然。妄境亦爾。隨拈一香一華
<lb ed="X" n="0880b18"/><lb ed="R109" n="0097a06"/>一塵一聲。皆卽三千實相。是故依正融通。生佛非
<lb ed="X" n="0880b19"/><lb ed="R109" n="0097a07"/>殊也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880b20"/><lb ed="R109" n="0097a08"/><p xml:id="pX61p0880b2001">○二論文分二。初立義。二防難。初又三。初總標。二
<lb ed="X" n="0880b21"/><lb ed="R109" n="0097a09"/>別釋。三結成○今初。</p>
<lb ed="X" n="0880b22"/><lb ed="R109" n="0097a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880b2201">論曰。一眞法界。卽衆生本有心性。此之心性。具無量
<lb ed="X" n="0880b23"/><lb ed="R109" n="0097a11"/>德。受無量名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880b24"/><lb ed="R109" n="0097a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880b2401">若約性德。隨拈一法。皆卽法界。皆具無量德。受無
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0880c" n="0880c"/>
<lb ed="X" n="0880c01"/><lb ed="R109" n="0097a13"/>量名。今言衆生心性者。乃觀心釋。謂心佛衆生。三
<lb ed="X" n="0880c02"/><lb ed="R109" n="0097a14"/>無差別。若約佛法釋。初機之人。則疑太高。若約衆
<lb ed="X" n="0880c03"/><lb ed="R109" n="0097a15"/>生法。又疑太廣。故但就現前一念第六意識釋。近
<lb ed="X" n="0880c04"/><lb ed="R109" n="0097a16"/>而復要也。衆生者。謂五陰四大和合。假曰衆生。本
<lb ed="X" n="0880c05"/><lb ed="R109" n="0097a17"/>有者。本來非無。強名曰有也。心性者。寂而常照。強
<lb ed="X" n="0880c06"/><lb ed="R109" n="0097a18"/>名曰心。照而常寂。強名曰性。德者。實有功能。名者。
<lb ed="X" n="0880c07"/><lb ed="R109" n="0097b01"/>隨功立號也。總標竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880c08"/><lb ed="R109" n="0097b02"/><p xml:id="pX61p0880c0801">○二別釋二。初徵釋具德。二徵釋受名。初又四。初
<lb ed="X" n="0880c09"/><lb ed="R109" n="0097b03"/>分別三德。二融會三德。三會同三諦。四引經證
<lb ed="X" n="0880c10"/><lb ed="R109" n="0097b04"/>明。初又二。初總標。二別明○今初。</p>
<lb ed="X" n="0880c11"/><lb ed="R109" n="0097b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880c1101">云何具無量德。擧要言之。謂性體。性量。性具。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880c12"/><lb ed="R109" n="0097b06"/><p xml:id="pX61p0880c1201">○二別明又三。初明性體。二明性量。三明性具○
<lb ed="X" n="0880c13"/><lb ed="R109" n="0097b07"/>今初。</p>
<lb ed="X" n="0880c14"/><lb ed="R109" n="0097b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0880c1401">云何性體。謂此心性。離四句。絕百非。體性堅凝。淸淨
<lb ed="X" n="0880c15"/><lb ed="R109" n="0097b09"/>無染。不生不滅。常住不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880c16"/><lb ed="R109" n="0097b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0880c1601">離四絕百。正顯體。體性下四句。明具德。四句者。謂
<lb ed="X" n="0880c17"/><lb ed="R109" n="0097b11"/>有句。無句。亦有亦無句。非有非無句。百非。謂上四
<lb ed="X" n="0880c18"/><lb ed="R109" n="0097b12"/>句。各具四句。四四成十六句。約三世。則成四十八
<lb ed="X" n="0880c19"/><lb ed="R109" n="0097b13"/>句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0880c1901" n="0880c1901"/><anchor xml:id="beg0880c1901" n="0880c1901"/>已<anchor xml:id="end0880c1901"/>起四十八。未起四十八。則成九十六句。加根
<lb ed="X" n="0880c20"/><lb ed="R109" n="0097b14"/>本四句。共爲百句也。而言離絕者。謂此性體。本離
<lb ed="X" n="0880c21"/><lb ed="R109" n="0097b15"/>言說相。離名字相。離心緣相。法華云。是法非思量
<lb ed="X" n="0880c22"/><lb ed="R109" n="0097b16"/>分別之所能解。謂一落思量分別。則不出四句。若
<lb ed="X" n="0880c23"/><lb ed="R109" n="0097b17"/>執四句。則成外道四句邪見。故般若云。般若如大
<lb ed="X" n="0880c24"/><lb ed="R109" n="0097b18"/>火聚。四邊不可觸。觸著便燒。然亦不可定離。墮絕
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0881a" n="0881a"/>
<lb ed="X" n="0881a01"/><lb ed="R109" n="0098a01"/>言見。若能融會之。則般若如<name role="" type="person">淸涼池</name>。四門皆堪入
<lb ed="X" n="0881a02"/><lb ed="R109" n="0098a02"/>道。而成圓敎四門。故起信論云。復次眞實空者。從
<lb ed="X" n="0881a03"/><lb ed="R109" n="0098a03"/>本<anchor xml:id="nkr_note_add_0881a0301" n="0881a0301"/><anchor xml:id="beg0881a0301" n="0881a0301"/>已<anchor xml:id="end0881a0301"/>來。一切染法。不相應故。離一切法差別相故。
<lb ed="X" n="0881a04"/><lb ed="R109" n="0098a04"/>無有虗妄分別心故。應知眞如。非有相。非無相。非
<lb ed="X" n="0881a05"/><lb ed="R109" n="0098a05"/>亦有亦無相。非非有非無相。非一相。非異相。非亦
<lb ed="X" n="0881a06"/><lb ed="R109" n="0098a06"/>一亦異相。非非一非異相。略說。以一切衆生妄分
<lb ed="X" n="0881a07"/><lb ed="R109" n="0098a07"/>別心不能觸。故立爲空。據實道理。妄念非有。空性
<lb ed="X" n="0881a08"/><lb ed="R109" n="0098a08"/>亦空。以所遮是無。能遮亦無故。下明具德。體性堅
<lb ed="X" n="0881a09"/><lb ed="R109" n="0098a09"/>凝。我德也。我者。主宰義。能爲主故。不被所破。故曰
<lb ed="X" n="0881a10"/><lb ed="R109" n="0098a10"/>堅凝。顯心性乃十界萬法之主。淸淨無染。淨德也。
<lb ed="X" n="0881a11"/><lb ed="R109" n="0098a11"/>謂本性淸淨。無五住之惑染。不生不滅。樂德也。謂
<lb ed="X" n="0881a12"/><lb ed="R109" n="0098a12"/>本無分段變易二種生滅故。常住不壞。常德也。又
<lb ed="X" n="0881a13"/><lb ed="R109" n="0098a13"/>四句。各具四德。明性體竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0881a14"/><lb ed="R109" n="0098a14"/><p xml:id="pX61p0881a1401">○二明性量。</p>
<lb ed="X" n="0881a15"/><lb ed="R109" n="0098a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0881a1501">云何性量。謂此心性。豎窮三際。橫遍十方。世界有邊。
<lb ed="X" n="0881a16"/><lb ed="R109" n="0098a16"/>虗空無邊。虗空有邊。心性無邊。現在有邊。過未無邊。
<lb ed="X" n="0881a17"/><lb ed="R109" n="0098a17"/>過未有邊。心性無邊。無盡無盡。無量無量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0881a18"/><lb ed="R109" n="0098a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0881a1801">三際者。過去現在未來爲三世。過去亦具三。謂過
<lb ed="X" n="0881a19"/><lb ed="R109" n="0098b01"/>去過去。過去現在。過去未來。現在亦具三。謂現在
<lb ed="X" n="0881a20"/><lb ed="R109" n="0098b02"/>過去。現在現在。現在未來。未來亦具三。謂未來過
<lb ed="X" n="0881a21"/><lb ed="R109" n="0098b03"/>去。未來現在。未來未來。加根本一世。則成十世。古
<lb ed="X" n="0881a22"/><lb ed="R109" n="0098b04"/>德云。十世古今。始終不離於當念。故曰豎窮三際
<lb ed="X" n="0881a23"/><lb ed="R109" n="0098b05"/>也。十方者。約正報則爲十界。約依報則曰十方。據
<lb ed="X" n="0881a24"/><lb ed="R109" n="0098b06"/>華嚴經。此世界海。有<name role="" type="person">須彌山</name>微塵數風輪所持。能
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0881b" n="0881b"/>
<lb ed="X" n="0881b01"/><lb ed="R109" n="0098b07"/>持寶光牟尼<name role="" type="person">香水海</name>。此<name role="" type="person">香水海</name>。出大蓮華。名種種
<lb ed="X" n="0881b02"/><lb ed="R109" n="0098b08"/>光明蕊香幢。此世界住在其中。此世界金剛輪圍
<lb ed="X" n="0881b03"/><lb ed="R109" n="0098b09"/>山內。所有大地中。有十不可說佛刹微塵數香水
<lb ed="X" n="0881b04"/><lb ed="R109" n="0098b10"/>海。此<name role="" type="person">香水海</name>中。各有大蓮華。一一蓮華。各有世界
<lb ed="X" n="0881b05"/><lb ed="R109" n="0098b11"/>種。於中安住。一一世界種。各有二十重<name role="" type="person">華藏世界</name>。
<lb ed="X" n="0881b06"/><lb ed="R109" n="0098b12"/>次第布列。如此十不可說佛刹微塵數<name role="" type="person">香水海</name>雖
<lb ed="X" n="0881b07"/><lb ed="R109" n="0098b13"/>多。不出一念心性之相分。故曰無邊刹海。自他不
<lb ed="X" n="0881b08"/><lb ed="R109" n="0098b14"/>隔於毫端。故曰橫遍十方也。世界有邊等四句。釋
<lb ed="X" n="0881b09"/><lb ed="R109" n="0098b15"/>橫遍義。謂上佛刹微塵數<name role="" type="person">香水海</name>中。重重世界雖
<lb ed="X" n="0881b10"/><lb ed="R109" n="0098b16"/>多。總不出虗空外。故曰世界有邊。虗空無邊也。虗
<lb ed="X" n="0881b11"/><lb ed="R109" n="0098b17"/>空有邊。心性無邊者。虗空有相。心性無相故。楞嚴
<lb ed="X" n="0881b12"/><lb ed="R109" n="0098b18"/>經云。空生大覺中。如海一漚發。有漏微塵國。皆依
<lb ed="X" n="0881b13"/><lb ed="R109" n="0099a01"/>空所生。漚滅空本無。況復諸三有。又曰。十方虗空。
<lb ed="X" n="0881b14"/><lb ed="R109" n="0099a02"/>生汝心內。猶如片雲。點太淸裏。故曰虗空有邊。心
<lb ed="X" n="0881b15"/><lb ed="R109" n="0099a03"/>性無邊也。現在有邊等四句。釋豎窮義。現在有邊
<lb ed="X" n="0881b16"/><lb ed="R109" n="0099a04"/>者。過去未來。乃現在之邊際故。過未無邊者。過未
<lb ed="X" n="0881b17"/><lb ed="R109" n="0099a05"/>無盡故。過未有邊。心性無邊者。經云。心生種種法
<lb ed="X" n="0881b18"/><lb ed="R109" n="0099a06"/>生。心滅種種法滅。心生。乃過去邊際。心滅。乃未來
<lb ed="X" n="0881b19"/><lb ed="R109" n="0099a07"/>邊際。故曰過未有邊。心性本無生滅。故曰無邊也。
<lb ed="X" n="0881b20"/><lb ed="R109" n="0099a08"/>無盡無量者。總結也。上句結豎。下句結橫。無盡者。
<lb ed="X" n="0881b21"/><lb ed="R109" n="0099a09"/>謂非有盡之無盡。乃離四句絕百非之無盡。無量
<lb ed="X" n="0881b22"/><lb ed="R109" n="0099a10"/>亦然。明性量竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0881b23"/><lb ed="R109" n="0099a11"/><p xml:id="pX61p0881b2301">○三明性具又三。初明假名。二明正報。三明依報
<lb ed="X" n="0881b24"/><lb ed="R109" n="0099a12"/>○今初。而言假名者。乃十法界。各各名字。謂此
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0881c" n="0881c"/>
<lb ed="X" n="0881c01"/><lb ed="R109" n="0099a13"/>名字。依正報實法而立。謂佛名字。乃至地獄名
<lb ed="X" n="0881c02"/><lb ed="R109" n="0099a14"/>字。對實法而言。故曰假名也。</p>
<lb ed="X" n="0881c03"/><lb ed="R109" n="0099a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0881c0301">云何性具。謂此心性。具十法界。謂佛法界。菩薩法界。
<lb ed="X" n="0881c04"/><lb ed="R109" n="0099a16"/>緣覺法界。聲聞法界。天法界。修羅法界。人法界。畜生
<lb ed="X" n="0881c05"/><lb ed="R109" n="0099a17"/>法界。餓鬼法界。地獄法界。此是假名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0881c06"/><lb ed="R109" n="0099a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0881c0601">釋此假名又二。初略釋假名。二略明法界。謂此心
<lb ed="X" n="0881c07"/><lb ed="R109" n="0099b01"/>性具十法界者。謂具假名。實法。依報。三千法也。梵
<lb ed="X" n="0881c08"/><lb ed="R109" n="0099b02"/>云佛陀。此云覺者。謂自覺。覺他。覺滿。自覺異凡夫。
<lb ed="X" n="0881c09"/><lb ed="R109" n="0099b03"/>覺他異二乘。覺滿異菩薩。佛則三覺圓。萬德備。故
<lb ed="X" n="0881c10"/><lb ed="R109" n="0099b04"/>名覺者。梵云菩提薩埵。此云覺有情。約自行。則雖
<lb ed="X" n="0881c11"/><lb ed="R109" n="0099b05"/>然覺悟。而情念未盡。故曰覺有情。約化他。則爲覺
<lb ed="X" n="0881c12"/><lb ed="R109" n="0099b06"/>悟有情衆生也。梵云辟支迦羅。此翻緣覺。而有二
<lb ed="X" n="0881c13"/><lb ed="R109" n="0099b07"/>種。若出有佛世。修十二因緣。觀悟道。名緣覺。若出
<lb ed="X" n="0881c14"/><lb ed="R109" n="0099b08"/>無佛世。無師自悟。則名獨覺。聲聞者。大乘則以佛
<lb ed="X" n="0881c15"/><lb ed="R109" n="0099b09"/>道聲。令一切聞。故曰聲聞。小乘則聞佛四諦音聲
<lb ed="X" n="0881c16"/><lb ed="R109" n="0099b10"/>而悟道。故曰聲聞。梵云提婆。此云天。天者。天然。爲
<lb ed="X" n="0881c17"/><lb ed="R109" n="0099b11"/>常受天然之樂。故云天。此攝六欲。四禪。四空。梵云
<lb ed="X" n="0881c18"/><lb ed="R109" n="0099b12"/>阿修羅。此云無端正。男醜女美。又翻非天。謂似天
<lb ed="X" n="0881c19"/><lb ed="R109" n="0099b13"/>而非天也。而有天人鬼畜四類。梵云摩<g ref="#CB00145">㝹</g>舍喃。此
<lb ed="X" n="0881c20"/><lb ed="R109" n="0099b14"/>云人。人者。忍也。謂能安忍違順也。此該四洲。梵云
<lb ed="X" n="0881c21"/><lb ed="R109" n="0099b15"/>底栗車。此云畜生。此該水陸空三種。梵云閃多。此
<lb ed="X" n="0881c22"/><lb ed="R109" n="0099b16"/>云鬼。謂有財。少財。無財等。梵云泥犂耶。此云無有。
<lb ed="X" n="0881c23"/><lb ed="R109" n="0099b17"/>謂無樂有苦。地獄。乃此方約義立名。謂地下之獄。
<lb ed="X" n="0881c24"/><lb ed="R109" n="0099b18"/>故名地獄。此分大小寒熱等不同。此略釋假名。二
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0882a" n="0882a"/>
<lb ed="X" n="0882a01"/><lb ed="R109" n="0100a01"/>釋法界有三義。謂十數是能依。法界是所依。能所
<lb ed="X" n="0882a02"/><lb ed="R109" n="0100a02"/>合稱。故言十法界。又此十法界。各各因。各各果。不
<lb ed="X" n="0882a03"/><lb ed="R109" n="0100a03"/>相混濫。故言十法界。又此十法。一一當體是法界。
<lb ed="X" n="0882a04"/><lb ed="R109" n="0100a04"/>故言十法界。釋假名竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882a05"/><lb ed="R109" n="0100a05"/><p xml:id="pX61p0882a0501">○二明正報。</p>
<lb ed="X" n="0882a06"/><lb ed="R109" n="0100a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882a0601">復有正報。謂佛五陰。菩薩五陰。乃至地獄五陰。此是
<lb ed="X" n="0882a07"/><lb ed="R109" n="0100a07"/>實法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882a08"/><lb ed="R109" n="0100a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882a0801">正報者。謂無明爲因。業爲緣。所感名色。卽指此名
<lb ed="X" n="0882a09"/><lb ed="R109" n="0100a09"/>色乃正感之報。故曰正報。言名色者。謂第八識投
<lb ed="X" n="0882a10"/><lb ed="R109" n="0100a10"/>胎時。識心無相。但有其名。故曰名。父精母血。有質
<lb ed="X" n="0882a11"/><lb ed="R109" n="0100a11"/>之法。故曰色。五陰者。開名色二法而爲五。開名。爲
<lb ed="X" n="0882a12"/><lb ed="R109" n="0100a12"/>受想行識四陰。色。卽色陰。陰者。陰蓋義。蓋覆法身
<lb ed="X" n="0882a13"/><lb ed="R109" n="0100a13"/>故。又名五蘊。蘊者。積聚義。積聚生死故。佛五陰者。
<lb ed="X" n="0882a14"/><lb ed="R109" n="0100a14"/>非漏非無漏法性五陰。謂眞善妙色。第一正受。無
<lb ed="X" n="0882a15"/><lb ed="R109" n="0100a15"/>上妙慧。眞性解脫。一切智見。菩薩五陰者。謂亦有
<lb ed="X" n="0882a16"/><lb ed="R109" n="0100a16"/>漏亦無漏五陰。淨不淨色。樂無樂受。我無我想行。
<lb ed="X" n="0882a17"/><lb ed="R109" n="0100a17"/>常無常識。緣覺聲聞。無漏五陰。謂戒。定。慧。解脫。解
<lb ed="X" n="0882a18"/><lb ed="R109" n="0100a18"/>脫知見。人天。善有漏五陰。四惡趣。惡有漏五陰。此
<lb ed="X" n="0882a19"/><lb ed="R109" n="0100b01"/>是實法者。對假名而言也。正報竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882a20"/><lb ed="R109" n="0100b02"/><p xml:id="pX61p0882a2001">○三明依報。</p>
<lb ed="X" n="0882a21"/><lb ed="R109" n="0100b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882a2101">復有依報。謂佛國土。菩薩國土。乃至地獄國土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882a22"/><lb ed="R109" n="0100b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882a2201">依報者。乃十界衆生所依住故。又依正報所感故。
<lb ed="X" n="0882a23"/><lb ed="R109" n="0100b05"/>佛國土者。謂佛所依常寂光淨土。菩薩國土分三。
<lb ed="X" n="0882a24"/><lb ed="R109" n="0100b06"/>若圓別菩薩。無明破者。居實報國土。亦分入寂光
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0882b" n="0882b"/>
<lb ed="X" n="0882b01"/><lb ed="R109" n="0100b07"/>國土。若見思盡者。依方便國土。若未盡者。依人天
<lb ed="X" n="0882b02"/><lb ed="R109" n="0100b08"/>住。通菩薩惑盡者。依方便國土。未盡者。依人天住。
<lb ed="X" n="0882b03"/><lb ed="R109" n="0100b09"/>藏菩薩。依人天住。聲聞緣覺惑盡者。依方便住。未
<lb ed="X" n="0882b04"/><lb ed="R109" n="0100b10"/>盡者。依人天住。天依宮殿住。人依地住。修羅依海
<lb ed="X" n="0882b05"/><lb ed="R109" n="0100b11"/>底海畔住。畜生依地水空住。鬼依糞穢火住。八寒
<lb ed="X" n="0882b06"/><lb ed="R109" n="0100b12"/>八熱。乃地獄國土。此上十界。界各具十共。成百界。
<lb ed="X" n="0882b07"/><lb ed="R109" n="0100b13"/>又各具十如是。共成千如是。復有假名一千。正報
<lb ed="X" n="0882b08"/><lb ed="R109" n="0100b14"/>一千。依報一千。共成三千。又理具三千。事造三千。
<lb ed="X" n="0882b09"/><lb ed="R109" n="0100b15"/>兩重三千。同居一念。故曰性具也。明性具竟。<anchor xml:id="nkr_note_add_0882b0901" n="0882b0901"/><anchor xml:id="beg0882b0901" n="0882b0901"/>已<anchor xml:id="end0882b0901"/>上
<lb ed="X" n="0882b10"/><lb ed="R109" n="0100b16"/>分別三德竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882b11"/><lb ed="R109" n="0100b17"/><p xml:id="pX61p0882b1101">○二融會三德。</p>
<lb ed="X" n="0882b12"/><lb ed="R109" n="0100b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882b1201">令易解故。作此三種分別。得意爲言。卽性具是性體
<lb ed="X" n="0882b13"/><lb ed="R109" n="0101a01"/>性量。性體離過絕非。卽性具十界離過絕非。性體堅
<lb ed="X" n="0882b14"/><lb ed="R109" n="0101a02"/>凝。淸淨無染。不生不滅。常住不壞。性具十界亦然。性
<lb ed="X" n="0882b15"/><lb ed="R109" n="0101a03"/>量豎窮橫遍。無盡無盡。無量無量。性具十界亦然。正
<lb ed="X" n="0882b16"/><lb ed="R109" n="0101a04"/>報五陰。同性體性量。淸淨周遍。依報國土亦然。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882b17"/><lb ed="R109" n="0101a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882b1701">融者。和也。謂和會三德也。釋此又二。初會假名。二
<lb ed="X" n="0882b18"/><lb ed="R109" n="0101a06"/>例依正。初又二。初總。次別。令易解故。作此三種分
<lb ed="X" n="0882b19"/><lb ed="R109" n="0101a07"/>別。得意爲言。卽性具是性體性量。此乃總融會也。
<lb ed="X" n="0882b20"/><lb ed="R109" n="0101a08"/>下乃別會。又二。初融會體具。次融會量具。文云。性
<lb ed="X" n="0882b21"/><lb ed="R109" n="0101a09"/>體離過絕非。卽性具十界離過絕非者。此顯現前
<lb ed="X" n="0882b22"/><lb ed="R109" n="0101a10"/>事法界一切諸法。隨拈一香一華。乃至一微塵一
<lb ed="X" n="0882b23"/><lb ed="R109" n="0101a11"/>芥子。皆是性體。皆離四句。皆絕百非也。性體堅凝。
<lb ed="X" n="0882b24"/><lb ed="R109" n="0101a12"/>淸淨無染。不生不滅。常住不壞。性具十界亦然者。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0882c" n="0882c"/>
<lb ed="X" n="0882c01"/><lb ed="R109" n="0101a13"/>乃顯隨拈一香一華。乃至微塵芥子。皆是常樂我
<lb ed="X" n="0882c02"/><lb ed="R109" n="0101a14"/>淨四德也。此乃融會體具。下融會量具。性量豎窮
<lb ed="X" n="0882c03"/><lb ed="R109" n="0101a15"/>橫遍。無盡無盡。無量無量。性具十界亦然者。乃隨
<lb ed="X" n="0882c04"/><lb ed="R109" n="0101a16"/>拈一香一華。皆豎窮橫遍。無盡無量也。此足顯事
<lb ed="X" n="0882c05"/><lb ed="R109" n="0101a17"/>事無礙法界也。此融會假名竟。下例明依正也。正
<lb ed="X" n="0882c06"/><lb ed="R109" n="0101a18"/>報五陰。同性體性量。淸淨周遍。此乃例明正報也。
<lb ed="X" n="0882c07"/><lb ed="R109" n="0101b01"/>謂十界正報五陰。乃至地獄極惡五陰。亦是性體
<lb ed="X" n="0882c08"/><lb ed="R109" n="0101b02"/>離過絕非。體性堅凝。淸淨無染。不生不滅。常住不
<lb ed="X" n="0882c09"/><lb ed="R109" n="0101b03"/>壞。亦是性量之豎窮橫遍。無盡無量也。依報國土
<lb ed="X" n="0882c10"/><lb ed="R109" n="0101b04"/>亦然者。例明依報也。謂乃至地獄極惡依報。隨拈
<lb ed="X" n="0882c11"/><lb ed="R109" n="0101b05"/>一法。皆是性體離過絕非。體性堅凝。淸淨無染。不
<lb ed="X" n="0882c12"/><lb ed="R109" n="0101b06"/>生不滅。常住不壞。亦是性量之豎窮橫遍。無盡無
<lb ed="X" n="0882c13"/><lb ed="R109" n="0101b07"/>量也。故偈云。依正本融通。生佛非殊致也。此融會
<lb ed="X" n="0882c14"/><lb ed="R109" n="0101b08"/>三德竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882c15"/><lb ed="R109" n="0101b09"/><p xml:id="pX61p0882c1501">○三會同三諦。</p>
<lb ed="X" n="0882c16"/><lb ed="R109" n="0101b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0882c1601">此之三法。亦名三諦。性體卽中諦。性量卽眞諦。性具
<lb ed="X" n="0882c17"/><lb ed="R109" n="0101b11"/>卽俗諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882c18"/><lb ed="R109" n="0101b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0882c1801">諦者。謂自性不虗。故稱爲諦。又見此三諦。得不顚
<lb ed="X" n="0882c19"/><lb ed="R109" n="0101b13"/>倒覺。故稱爲諦。又能以此示於他。故稱爲諦。中諦
<lb ed="X" n="0882c20"/><lb ed="R109" n="0101b14"/>者。統一切法之謂也。故下文云。離卽離非。是卽非
<lb ed="X" n="0882c21"/><lb ed="R109" n="0101b15"/>卽也。眞諦者。泯一切法也。故下文云。一切俱非也。
<lb ed="X" n="0882c22"/><lb ed="R109" n="0101b16"/>俗諦者。立一切法也。故下文云。一切俱卽也。會同
<lb ed="X" n="0882c23"/><lb ed="R109" n="0101b17"/>三諦竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882c24"/><lb ed="R109" n="0101b18"/><p xml:id="pX61p0882c2401">○四引經證明又二。初引三藏文證。二引七大文
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0883a" n="0883a"/>
<lb ed="X" n="0883a01"/><lb ed="R109" n="0102a01"/>證。初又三。初引空如來藏。二引不空如來藏。三
<lb ed="X" n="0883a02"/><lb ed="R109" n="0102a02"/>引空不空如來藏○今初。</p>
<lb ed="X" n="0883a03"/><lb ed="R109" n="0102a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883a0301">故楞嚴經云。而如來藏妙明圓心。非心。非空。非地水
<lb ed="X" n="0883a04"/><lb ed="R109" n="0102a04"/>火風。非眼耳鼻舌身意。非色聲香味觸法。非眼界。乃
<lb ed="X" n="0883a05"/><lb ed="R109" n="0102a05"/>至非意識界。非無明。乃至非老死。非無明盡。乃至非
<lb ed="X" n="0883a06"/><lb ed="R109" n="0102a06"/>老死盡。非苦集滅道。非智。非得。非檀那。乃至非般剌
<lb ed="X" n="0883a07"/><lb ed="R109" n="0102a07"/>若。非怛答阿羯。非阿羅訶。非三藐三菩。非常樂我淨。
<lb ed="X" n="0883a08"/><lb ed="R109" n="0102a08"/>此卽性量無相。是爲眞諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883a09"/><lb ed="R109" n="0102a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883a0901">大佛頂文句云。此正顯心性。正隨緣而成十界染
<lb ed="X" n="0883a10"/><lb ed="R109" n="0102a10"/>淨諸法。而染淨法中。隨拈一法。皆卽豎窮橫遍。無
<lb ed="X" n="0883a11"/><lb ed="R109" n="0102a11"/>盡無量之圓融大眞諦也。一切俱非者。卽藏性如
<lb ed="X" n="0883a12"/><lb ed="R109" n="0102a12"/>實空義。正隨緣而常不變也。言如來藏妙明圓心
<lb ed="X" n="0883a13"/><lb ed="R109" n="0102a13"/>者。隨緣不變名爲如。不變隨緣名曰來。唯是一心
<lb ed="X" n="0883a14"/><lb ed="R109" n="0102a14"/>名曰藏。不可思議故曰妙。性自靈知故曰明。豎窮
<lb ed="X" n="0883a15"/><lb ed="R109" n="0102a15"/>橫遍故曰圓。重在圓字。爲顯性量。然此三諦。有橫
<lb ed="X" n="0883a16"/><lb ed="R109" n="0102a16"/>有豎。豎。則卽橫論豎。橫。則卽豎論橫。今云一切俱
<lb ed="X" n="0883a17"/><lb ed="R109" n="0102a17"/>非。乃卽豎論橫也。首言非心者。卽指心法。次非空。
<lb ed="X" n="0883a18"/><lb ed="R109" n="0102a18"/>乃至非般剌若。指衆生法。次如是乃至非常樂我
<lb ed="X" n="0883a19"/><lb ed="R109" n="0102b01"/>淨。卽指佛法。意顯心佛衆生。三無差別。約眞諦而
<lb ed="X" n="0883a20"/><lb ed="R109" n="0102b02"/>論。故曰一非一切俱非也。若卽橫論豎。豎中亦具
<lb ed="X" n="0883a21"/><lb ed="R109" n="0102b03"/>三諦。衆生法中。非空。至非意識界。是六凡法。屬俗
<lb ed="X" n="0883a22"/><lb ed="R109" n="0102b04"/>諦。非無明。乃至非老死。非無明盡。乃至非老死盡。
<lb ed="X" n="0883a23"/><lb ed="R109" n="0102b05"/>是緣覺法。非苦集滅道。非智非得。乃聲聞法。此二
<lb ed="X" n="0883a24"/><lb ed="R109" n="0102b06"/>屬眞諦。緣覺法中。非無明。乃至非老死。乃流轉門。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0883b" n="0883b"/>
<lb ed="X" n="0883b01"/><lb ed="R109" n="0102b07"/>非無明盡。乃至非老死盡。乃還滅門。聲聞法中。苦
<lb ed="X" n="0883b02"/><lb ed="R109" n="0102b08"/>集滅道。乃生滅四諦。非智非得。乃聲聞之果。非檀
<lb ed="X" n="0883b03"/><lb ed="R109" n="0102b09"/>那。乃至非般剌若。及六波羅蜜。是菩薩法。非怛答
<lb ed="X" n="0883b04"/><lb ed="R109" n="0102b10"/>阿羯。至非常樂我淨。乃佛法。此二屬中諦。梵云怛
<lb ed="X" n="0883b05"/><lb ed="R109" n="0102b11"/>答阿羯。此云如來。阿羅訶。此云無生。三藐三菩。此
<lb ed="X" n="0883b06"/><lb ed="R109" n="0102b12"/>云正徧知。今一切俱非。所謂一空一切空。假中皆
<lb ed="X" n="0883b07"/><lb ed="R109" n="0102b13"/>空。不思議大眞諦也。空如來藏竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883b08"/><lb ed="R109" n="0102b14"/><p xml:id="pX61p0883b0801">○二引不空如來藏。</p>
<lb ed="X" n="0883b09"/><lb ed="R109" n="0102b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883b0901">而如來藏元明心妙。卽心。卽空。卽地水火風。卽六凡。
<lb ed="X" n="0883b10"/><lb ed="R109" n="0102b16"/>卽二乘。乃至卽如來常樂我淨。此卽性具十界。是爲
<lb ed="X" n="0883b11"/><lb ed="R109" n="0102b17"/>俗諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883b12"/><lb ed="R109" n="0102b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883b1201">此文略。若約全文云。以是俱非世出世故。卽如來
<lb ed="X" n="0883b13"/><lb ed="R109" n="0103a01"/>藏元明心妙。卽心卽空等也。以是俱非世出世者。
<lb ed="X" n="0883b14"/><lb ed="R109" n="0103a02"/>結上起下。非六凡。故非世。非四聖。故非出世。由其
<lb ed="X" n="0883b15"/><lb ed="R109" n="0103a03"/>一切俱非。所以一切俱卽。卽者。是也。此顯染淨諸
<lb ed="X" n="0883b16"/><lb ed="R109" n="0103a04"/>法。隨拈一法。無不具足三千實相。是圓融俗諦。一
<lb ed="X" n="0883b17"/><lb ed="R109" n="0103a05"/>切俱卽。卽藏性如實不空義。正隨緣而常不變也。
<lb ed="X" n="0883b18"/><lb ed="R109" n="0103a06"/>元明心妙。重一妙字。爲顯性具。心佛衆生。三無差
<lb ed="X" n="0883b19"/><lb ed="R109" n="0103a07"/>別。一卽。一切俱卽。又三諦俱卽。所謂一假一切假。
<lb ed="X" n="0883b20"/><lb ed="R109" n="0103a08"/>空中皆假。不思議大俗諦也。不空藏竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883b21"/><lb ed="R109" n="0103a09"/><p xml:id="pX61p0883b2101">○三引空不空如來藏。</p>
<lb ed="X" n="0883b22"/><lb ed="R109" n="0103a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883b2201">而如來藏妙明心元。離卽離非。是卽非卽。此卽性體
<lb ed="X" n="0883b23"/><lb ed="R109" n="0103a11"/>統攝。是爲中諦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883b24"/><lb ed="R109" n="0103a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883b2401">文云。以是俱卽世出世故。卽如來藏妙明心元等。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0883c" n="0883c"/>
<lb ed="X" n="0883c01"/><lb ed="R109" n="0103a13"/>以是俱卽世出世故者。結上起下。由其俱非。而又
<lb ed="X" n="0883c02"/><lb ed="R109" n="0103a14"/>俱卽。所以卽妙明心元。此顯十界染淨諸法。隨拈
<lb ed="X" n="0883c03"/><lb ed="R109" n="0103a15"/>一法。無不皆是離過絕非。圓融中諦。一切雙遮雙
<lb ed="X" n="0883c04"/><lb ed="R109" n="0103a16"/>照。卽藏性遮照同時義。正隨緣而常不變也。妙明
<lb ed="X" n="0883c05"/><lb ed="R109" n="0103a17"/>心元。重一元字。爲顯性體統攝。離卽離非。乃雙遮
<lb ed="X" n="0883c06"/><lb ed="R109" n="0103a18"/>上文。是卽非卽。乃雙照上文。心佛衆生。三無差別。
<lb ed="X" n="0883c07"/><lb ed="R109" n="0103b01"/>一遮照。一切遮照。又三諦俱遮俱照。卽所謂一中
<lb ed="X" n="0883c08"/><lb ed="R109" n="0103b02"/>一切中。空假俱中。不思議大中諦也。引三藏文證
<lb ed="X" n="0883c09"/><lb ed="R109" n="0103b03"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883c10"/><lb ed="R109" n="0103b04"/><p xml:id="pX61p0883c1001">○二引七大文證。</p>
<lb ed="X" n="0883c11"/><lb ed="R109" n="0103b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0883c1101">又云。如來藏性色眞空。性空眞色。淸淨本然。周遍法
<lb ed="X" n="0883c12"/><lb ed="R109" n="0103b06"/>界。地水火風空見識。莫不如是。地水火風空見識。卽
<lb ed="X" n="0883c13"/><lb ed="R109" n="0103b07"/>性具也。淸淨本然。性體也。周遍法界。性量也。又地水
<lb ed="X" n="0883c14"/><lb ed="R109" n="0103b08"/>火風空。淸淨本然。周遍法界。卽依報國土性體性量
<lb ed="X" n="0883c15"/><lb ed="R109" n="0103b09"/>也。見識淸淨本然。周遍法界。卽正報五陰性體性量
<lb ed="X" n="0883c16"/><lb ed="R109" n="0103b10"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883c17"/><lb ed="R109" n="0103b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0883c1701">此中文分二節。又云如來藏性色眞空。至莫不如
<lb ed="X" n="0883c18"/><lb ed="R109" n="0103b12"/>是。乃引經文。下乃釋義證成。經中地大則曰性色
<lb ed="X" n="0883c19"/><lb ed="R109" n="0103b13"/>眞空。性空眞色。淸淨本然。周遍法界。空大則曰性
<lb ed="X" n="0883c20"/><lb ed="R109" n="0103b14"/>覺眞空。性空眞覺。見大則曰性見覺明。覺精明見。
<lb ed="X" n="0883c21"/><lb ed="R109" n="0103b15"/>總攝聞覺知。識大則曰性識明知。覺明眞識。妙覺
<lb ed="X" n="0883c22"/><lb ed="R109" n="0103b16"/>湛然。周遍法界。文雖少差。不出二諦。故曰莫不如
<lb ed="X" n="0883c23"/><lb ed="R109" n="0103b17"/>是也。下乃釋成。又二。初總。次別。地水火風空見識。
<lb ed="X" n="0883c24"/><lb ed="R109" n="0103b18"/>乃總十法界依正二報。故曰性具也。七大各各淸
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0884a" n="0884a"/>
<lb ed="X" n="0884a01"/><lb ed="R109" n="0104a01"/>淨本然。離過絕非。故爲性體。各各周遍法界。故爲
<lb ed="X" n="0884a02"/><lb ed="R109" n="0104a02"/>性量也。下乃別釋。謂別其依正各具三諦也。引經
<lb ed="X" n="0884a03"/><lb ed="R109" n="0104a03"/>證明竟。大科徵釋具德<anchor xml:id="nkr_note_add_0884a0301" n="0884a0301"/><anchor xml:id="beg0884a0301" n="0884a0301"/>已<anchor xml:id="end0884a0301"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884a04"/><lb ed="R109" n="0104a04"/><p xml:id="pX61p0884a0401">○二徵釋受名。</p>
<lb ed="X" n="0884a05"/><lb ed="R109" n="0104a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884a0501">云何受無量名。擧要言之。此之心性。或名空如來藏。
<lb ed="X" n="0884a06"/><lb ed="R109" n="0104a06"/>或名眞如。佛性。或名庵摩羅識。或名大圓鏡智。或名
<lb ed="X" n="0884a07"/><lb ed="R109" n="0104a07"/>菩提。涅槃。性體性量名空如來藏。卽性具十界五陰
<lb ed="X" n="0884a08"/><lb ed="R109" n="0104a08"/>國土名空如來藏。性體性量名眞如佛性。卽性具等
<lb ed="X" n="0884a09"/><lb ed="R109" n="0104a09"/>名眞如佛性。性體性量名庵摩羅識。卽性具等名庵
<lb ed="X" n="0884a10"/><lb ed="R109" n="0104a10"/>摩羅識。性體性量名大圓鏡智。卽性具等名大圓鏡
<lb ed="X" n="0884a11"/><lb ed="R109" n="0104a11"/>智。性體性量名菩提涅槃。卽性具等名菩提涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884a12"/><lb ed="R109" n="0104a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884a1201">文分二段。初略引七名。一法不立。名空如來藏。不
<lb ed="X" n="0884a13"/><lb ed="R109" n="0104a13"/>妄不變。名眞如。離過絕非。名佛性。洞照萬法。名大
<lb ed="X" n="0884a14"/><lb ed="R109" n="0104a14"/>圓鏡智。諸佛所得。名菩提。寂靜無爲。名涅槃。分別
<lb ed="X" n="0884a15"/><lb ed="R109" n="0104a15"/>一切而無染。名庵摩羅識。此云淸淨識。二融會七
<lb ed="X" n="0884a16"/><lb ed="R109" n="0104a16"/>名。性體性量名空如來藏。卽性具等名空如來藏
<lb ed="X" n="0884a17"/><lb ed="R109" n="0104a17"/>者。謂性具十界依正。隨拈一法。皆名空如來藏等
<lb ed="X" n="0884a18"/><lb ed="R109" n="0104a18"/>也。又旣論十界。必分六卽。謂理卽空如來藏。乃至
<lb ed="X" n="0884a19"/><lb ed="R109" n="0104b01"/>究竟空如來藏。故下文明初後心也。眞如佛性等
<lb ed="X" n="0884a20"/><lb ed="R109" n="0104b02"/>準知。第二別釋竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884a21"/><lb ed="R109" n="0104b03"/><p xml:id="pX61p0884a2101">○三結成。</p>
<lb ed="X" n="0884a22"/><lb ed="R109" n="0104b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884a2201">故曰。一眞法性中。具足十法界。依正本融通。生佛非
<lb ed="X" n="0884a23"/><lb ed="R109" n="0104b05"/>殊致。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884a24"/><lb ed="R109" n="0104b06"/><p xml:id="pX61p0884a2401">○大科立義竟。</p>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0884b" n="0884b"/>
<lb ed="X" n="0884b01"/><lb ed="R109" n="0104b07"/><p xml:id="pX61p0884b0101">○二防難又二。初問。二答。初又二。初雙開二心。二
<lb ed="X" n="0884b02"/><lb ed="R109" n="0104b08"/>初後互難○今初。</p>
<lb ed="X" n="0884b03"/><lb ed="R109" n="0104b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884b0301">問曰。此一眞法界。爲初心是。爲後心是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884b04"/><lb ed="R109" n="0104b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884b0401">初心者。理卽位。後心者。究竟位。言六卽者。六明事
<lb ed="X" n="0884b05"/><lb ed="R109" n="0104b11"/>相。因果無差。卽顯理性。初後體同。無機子曰。癡禪
<lb ed="X" n="0884b06"/><lb ed="R109" n="0104b12"/>任性。濫上聖以矜高。狂慧隨情。居下凡而自屈。由
<lb ed="X" n="0884b07"/><lb ed="R109" n="0104b13"/>是天台大師明六卽佛。破二種見。揀其太過。六分
<lb ed="X" n="0884b08"/><lb ed="R109" n="0104b14"/>因果之事殊。收彼不收。卽顯聖凡之理等。六卽頌
<lb ed="X" n="0884b09"/><lb ed="R109" n="0104b15"/>曰。動靜理全是。行藏事盡非。冥冥隨物去。杳杳不
<lb ed="X" n="0884b10"/><lb ed="R109" n="0104b16"/>知歸。此頌理卽佛也。方聽無生曲。始聞不死歌。今
<lb ed="X" n="0884b11"/><lb ed="R109" n="0104b17"/>知當體是。翻恨自蹉跎。此頌名字卽佛。念念照常
<lb ed="X" n="0884b12"/><lb ed="R109" n="0104b18"/>理。心心息幻塵。徧觀諸法性。無假亦無眞。此頌觀
<lb ed="X" n="0884b13"/><lb ed="R109" n="0105a01"/>行卽佛。四住雖先落。六塵未盡空。眼中猶有翳。空
<lb ed="X" n="0884b14"/><lb ed="R109" n="0105a02"/>裏見華紅。此頌相似卽佛。豁爾心開悟。湛然一切
<lb ed="X" n="0884b15"/><lb ed="R109" n="0105a03"/>通。窮源猶未盡。尙見月<g ref="#CB15167">𬂔</g>朧。此頌分證卽佛。從來
<lb ed="X" n="0884b16"/><lb ed="R109" n="0105a04"/>眞是妄。今日妄皆眞。但復本時性。更無一法新。此
<lb ed="X" n="0884b17"/><lb ed="R109" n="0105a05"/>頌究竟卽佛。今雙開二心。乃以事難理也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884b18"/><lb ed="R109" n="0105a06"/><p xml:id="pX61p0884b1801">○二初後互難。</p>
<lb ed="X" n="0884b19"/><lb ed="R109" n="0105a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884b1901">若初心是。應無七名。若後心是。應無九界。初後俱墮。
<lb ed="X" n="0884b20"/><lb ed="R109" n="0105a08"/>立義不成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884b21"/><lb ed="R109" n="0105a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884b2101">應無七名者。不達七名各具六卽。應無九界者。不
<lb ed="X" n="0884b22"/><lb ed="R109" n="0105a10"/>達佛證窮十界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884b23"/><lb ed="R109" n="0105a11"/><p xml:id="pX61p0884b2301">○二答又二。初略明。二詳釋○今初。</p>
<lb ed="X" n="0884b24"/><lb ed="R109" n="0105a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884b2401">答曰。此正顯初心是。以初心是故。方有後心是。以後
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0884c" n="0884c"/>
<lb ed="X" n="0884c01"/><lb ed="R109" n="0105a13"/>心是故。方顯初心是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884c02"/><lb ed="R109" n="0105a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884c0201">言初心後心者。有初。有初初。有後。有後後。初者。因
<lb ed="X" n="0884c03"/><lb ed="R109" n="0105a15"/>也。初初者。因性也。後者。果也。後後者。果性也。若論
<lb ed="X" n="0884c04"/><lb ed="R109" n="0105a16"/>事相。則初後天淵。若論理性。則因果一體。今一眞
<lb ed="X" n="0884c05"/><lb ed="R109" n="0105a17"/>法界。乃十界之性。故初後俱是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884c06"/><lb ed="R109" n="0105a18"/><p xml:id="pX61p0884c0601">○二詳釋又三。初以初證後非無九界。二聖凡六
<lb ed="X" n="0884c07"/><lb ed="R109" n="0105b01"/>卽辯其初後。三以後證初非無七名○今初。</p>
<lb ed="X" n="0884c08"/><lb ed="R109" n="0105b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0884c0801">云何以初心是故。方有後心是。如果地依正融通。色
<lb ed="X" n="0884c09"/><lb ed="R109" n="0105b03"/>心不二。垂形九界。方便度生。悉由證此因心所具。故
<lb ed="X" n="0884c10"/><lb ed="R109" n="0105b04"/>曰。諸佛果地融通。但證衆生理本。故得稱性施設。無
<lb ed="X" n="0884c11"/><lb ed="R109" n="0105b05"/>謀而應。若不然者。何異小乘外道。作意神通。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884c12"/><lb ed="R109" n="0105b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0884c1201">果地依正融通。色心不二者。果地乃妙覺果。謂後
<lb ed="X" n="0884c13"/><lb ed="R109" n="0105b07"/>心也。此地以如如理爲依報。如如智爲正報。理智
<lb ed="X" n="0884c14"/><lb ed="R109" n="0105b08"/>不二。故依正融通。身土一如。故色心不二也。垂形
<lb ed="X" n="0884c15"/><lb ed="R109" n="0105b09"/>九界。方便度生者。方者。法也。便者。用也。謂佛於九
<lb ed="X" n="0884c16"/><lb ed="R109" n="0105b10"/>法界中。示十界之形像。又用四敎十六門。六十四
<lb ed="X" n="0884c17"/><lb ed="R109" n="0105b11"/>悉檀方便。引九界衆生同證理性也。悉由證此因
<lb ed="X" n="0884c18"/><lb ed="R109" n="0105b12"/>心所具者。乃證窮十界因心所具三諦之理。證眞
<lb ed="X" n="0884c19"/><lb ed="R109" n="0105b13"/>諦而得般若之相。證俗諦而得解脫之用。證中諦
<lb ed="X" n="0884c20"/><lb ed="R109" n="0105b14"/>而得法身之體。故荆溪大師云。諸佛果地融通。但
<lb ed="X" n="0884c21"/><lb ed="R109" n="0105b15"/>證衆生理本也。稱性施設。無謀而應者。稱眞諦性。
<lb ed="X" n="0884c22"/><lb ed="R109" n="0105b16"/>施設藏通二敎。稱俗諦性。施設別敎。稱中諦性。施
<lb ed="X" n="0884c23"/><lb ed="R109" n="0105b17"/>設圓敎。或頓施。或漸施。或秘密施。或不定施。曲盡
<lb ed="X" n="0884c24"/><lb ed="R109" n="0105b18"/>其宜。無方不可。皆是無心而應物。故曰無謀而應
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0885a" n="0885a"/>
<lb ed="X" n="0885a01"/><lb ed="R109" n="0106a01"/>也。作意神通者。謂起心作意始有通也。通有六種。
<lb ed="X" n="0885a02"/><lb ed="R109" n="0106a02"/>謂天眼。天耳。宿命。他心。神足。漏盡。此六通。又有修
<lb ed="X" n="0885a03"/><lb ed="R109" n="0106a03"/>得報得。鬼天報得五通。外道因根本禪。發得五通。
<lb ed="X" n="0885a04"/><lb ed="R109" n="0106a04"/>三乘依八背捨。八勝處等。修得五通。證果時得漏
<lb ed="X" n="0885a05"/><lb ed="R109" n="0106a05"/>盡通。圓敎依法華經云。諸根通利。智慧明了。卽諸
<lb ed="X" n="0885a06"/><lb ed="R109" n="0106a06"/>根互用。乃中道之通。今無謀而應。卽中道之通。不
<lb ed="X" n="0885a07"/><lb ed="R109" n="0106a07"/>須作意。任運成就故。亦名無記化化禪。以初證後
<lb ed="X" n="0885a08"/><lb ed="R109" n="0106a08"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885a09"/><lb ed="R109" n="0106a09"/><p xml:id="pX61p0885a0901">○二聖凡六卽辨其初後。</p>
<lb ed="X" n="0885a10"/><lb ed="R109" n="0106a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885a1001">故法智大師曰。六卽之義。不專在佛。一切假。實。三乘
<lb ed="X" n="0885a11"/><lb ed="R109" n="0106a11"/>人天。下至蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>。地獄色心。皆須六卽。辯其初後。所謂
<lb ed="X" n="0885a12"/><lb ed="R109" n="0106a12"/>理蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>。名字蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>。乃至究竟蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>。以論十界皆理性
<lb ed="X" n="0885a13"/><lb ed="R109" n="0106a13"/>故。無非法界。一不可改。故名字去。不唯顯佛。九亦同
<lb ed="X" n="0885a14"/><lb ed="R109" n="0106a14"/>彰。至於果成。十皆究竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885a15"/><lb ed="R109" n="0106a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885a1501">妙宗云。六種卽名。皆事。理。體不二義。而事有逆順。
<lb ed="X" n="0885a16"/><lb ed="R109" n="0106a16"/>名字等五。順修事。唯理卽一。純逆修事。此逆順事。
<lb ed="X" n="0885a17"/><lb ed="R109" n="0106a17"/>與本覺理。體皆不二。體旣不二。其逆順名。自何而
<lb ed="X" n="0885a18"/><lb ed="R109" n="0106a18"/>立。以知不二。事皆合理。名之爲順。其不知者。事皆
<lb ed="X" n="0885a19"/><lb ed="R109" n="0106b01"/>違理。故名爲逆。名字等五。皆知皆順。若初理卽。唯
<lb ed="X" n="0885a20"/><lb ed="R109" n="0106b02"/>迷唯逆。而迷逆事。與其覺理。未始暫乖。故名卽佛。
<lb ed="X" n="0885a21"/><lb ed="R109" n="0106b03"/>以全體是故。免於退屈。六分別故。免於上慢。六不
<lb ed="X" n="0885a22"/><lb ed="R109" n="0106b04"/>離卽。卽不離六。六卽義成。圓位可辯。又六卽辯位。
<lb ed="X" n="0885a23"/><lb ed="R109" n="0106b05"/>有權有實。若權論者。前三敎亦論六卽。乃至四惡
<lb ed="X" n="0885a24"/><lb ed="R109" n="0106b06"/>趣。以十二因緣。亦可辯其初後。雖具六卽。乃權論
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0885b" n="0885b"/>
<lb ed="X" n="0885b01"/><lb ed="R109" n="0106b07"/>耳。又不能言六卽佛也。若據實而判者。若知實理
<lb ed="X" n="0885b02"/><lb ed="R109" n="0106b08"/>者。攝入名字位中。其未知者。盡在理卽位中。故妙
<lb ed="X" n="0885b03"/><lb ed="R109" n="0106b09"/>宗云。未得圓聞。齊別內凡。尙屬理卽。以七方便。未
<lb ed="X" n="0885b04"/><lb ed="R109" n="0106b10"/>解妙名。豈知卽佛。此中判位。唯約圓判也。蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>者。
<lb ed="X" n="0885b05"/><lb ed="R109" n="0106b11"/><g ref="#CB04762">𧏙</g>螂蟲也。理蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>等者。以劣例勝也。謂乃至地獄。
<lb ed="X" n="0885b06"/><lb ed="R109" n="0106b12"/>一色一心。尙論六卽。何況佛也。以論十界皆理性
<lb ed="X" n="0885b07"/><lb ed="R109" n="0106b13"/>故。無非法界。一不可改者。問。何以地獄色心。乃至
<lb ed="X" n="0885b08"/><lb ed="R109" n="0106b14"/>蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>。皆以六卽辯其初後。答曰。以論十法界。當體
<lb ed="X" n="0885b09"/><lb ed="R109" n="0106b15"/>全是本覺理性。無非一眞法界全體。故曰。一一不
<lb ed="X" n="0885b10"/><lb ed="R109" n="0106b16"/>可改。此乃明其圓人所悟不二之理。前三敎人全
<lb ed="X" n="0885b11"/><lb ed="R109" n="0106b17"/>然不知。況其餘也。名字去。不唯顯佛。九亦同彰者。
<lb ed="X" n="0885b12"/><lb ed="R109" n="0106b18"/>從名字位。至分證位。不但佛性顯。乃至地獄性。蛣
<lb ed="X" n="0885b13"/><lb ed="R109" n="0107a01"/>蜣性。假名性。正報性。依報性。微塵芥子性。一顯一
<lb ed="X" n="0885b14"/><lb ed="R109" n="0107a02"/>切顯。故云發心住者。一發一切發也。至於果成。十
<lb ed="X" n="0885b15"/><lb ed="R109" n="0107a03"/>皆究竟者。究竟位中。佛究竟菩薩亦究竟。乃至地
<lb ed="X" n="0885b16"/><lb ed="R109" n="0107a04"/>獄一色一心。一切皆究竟也。辯初後竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885b17"/><lb ed="R109" n="0107a05"/><p xml:id="pX61p0885b1701">○三以後證初非無七名。</p>
<lb ed="X" n="0885b18"/><lb ed="R109" n="0107a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885b1801">云何以後心是故。方顯初心是。正由後心果地。全證
<lb ed="X" n="0885b19"/><lb ed="R109" n="0107a07"/>衆生理本。故果地七種名目。悉是衆生性德美稱。<anchor xml:id="nkr_note_add_0885b1901" n="0885b1901"/><anchor xml:id="beg0885b1901" n="0885b1901"/>但<anchor xml:id="end0885b1901"/>
<lb ed="X" n="0885b20"/><lb ed="R109" n="0107a08"/>衆生在迷。故無此稱。尅論性德。豈可言無。故初後俱
<lb ed="X" n="0885b21"/><lb ed="R109" n="0107a09"/>善。立義成矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885b22"/><lb ed="R109" n="0107a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885b2201">性德者。心性本有功能也。美稱者。美名也。謂旣有
<lb ed="X" n="0885b23"/><lb ed="R109" n="0107a11"/>此功能。便有此美名也。衆生在迷者。迷有二種。謂
<lb ed="X" n="0885b24"/><lb ed="R109" n="0107a12"/>界內衆生迷於事。界外衆生迷於理。由此二迷。不
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0885c" n="0885c"/>
<lb ed="X" n="0885c01"/><lb ed="R109" n="0107a13"/>悟性德。故無此美名也。防難竟。第一一眞法界門
<lb ed="X" n="0885c02"/><lb ed="R109" n="0107a14"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885c03"/><lb ed="R109" n="0107a15"/><p xml:id="pX61p0885c0301">○二身土緣起門。又二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0885c04"/><lb ed="R109" n="0107a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885c0401">一眞法界性。不變能隨緣。三身及四土。悉由心變造。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885c05"/><lb ed="R109" n="0107a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885c0501">一眞法界性。不變能隨緣者。謂一念心性之體。雖
<lb ed="X" n="0885c06"/><lb ed="R109" n="0107a18"/>不變。而用能隨緣。譬如虗空。雖非羣相。而不拒彼
<lb ed="X" n="0885c07"/><lb ed="R109" n="0107b01"/>諸相發揮。暗相發揮。喩九界緣起。明相發揮。喩佛
<lb ed="X" n="0885c08"/><lb ed="R109" n="0107b02"/>界緣起。雖然發揮。虗空常自不變。雖然不變。不拒
<lb ed="X" n="0885c09"/><lb ed="R109" n="0107b03"/>發揮。故曰正隨緣而常不變。正不變而常隨緣也。
<lb ed="X" n="0885c10"/><lb ed="R109" n="0107b04"/>三身四土者。十界皆具三身。九界苦卽法身。惑卽
<lb ed="X" n="0885c11"/><lb ed="R109" n="0107b05"/>報身。業卽化身也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885c12"/><lb ed="R109" n="0107b06"/><p xml:id="pX61p0885c1201">○二論文分二。初正辯緣起。二結示淨宗。初又二。
<lb ed="X" n="0885c13"/><lb ed="R109" n="0107b07"/>初唯心變造。二變造唯心○今初。</p>
<lb ed="X" n="0885c14"/><lb ed="R109" n="0107b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0885c1401">論曰一眞法界性。卽前文所明性體性量性具也。敎
<lb ed="X" n="0885c15"/><lb ed="R109" n="0107b09"/>中說眞如不變隨緣。隨緣不變者。正由性體性量卽
<lb ed="X" n="0885c16"/><lb ed="R109" n="0107b10"/>性具故。如君子不器。善惡皆能。故晉譯華嚴經云。能
<lb ed="X" n="0885c17"/><lb ed="R109" n="0107b11"/>隨染淨緣。具造十法界。謂眞如性中所具九法界。能
<lb ed="X" n="0885c18"/><lb ed="R109" n="0107b12"/>隨染緣。造事中九法界。眞如性中所具佛法界。能隨
<lb ed="X" n="0885c19"/><lb ed="R109" n="0107b13"/>淨緣。造事中佛法界。所以能者。正由性具。性若不具。
<lb ed="X" n="0885c20"/><lb ed="R109" n="0107b14"/>何所稱能。天台家言。正由理具。方有事用。此之謂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885c21"/><lb ed="R109" n="0107b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0885c2101">釋初句可知。敎中下。釋不變能隨緣。引佛語也。眞
<lb ed="X" n="0885c22"/><lb ed="R109" n="0107b16"/>如者。乃心性之異名。不妄不異之義也。正由性體
<lb ed="X" n="0885c23"/><lb ed="R109" n="0107b17"/>性量卽性具故者。譬如虗空體。虗空量。卽明暗二
<lb ed="X" n="0885c24"/><lb ed="R109" n="0107b18"/>境故。心性亦然。全鬼性體性量。卽所見之火。人性
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0886a" n="0886a"/>
<lb ed="X" n="0886a01"/><lb ed="R109" n="0108a01"/>體量。卽水。六凡體量。卽同居。二乘卽方便。菩薩卽
<lb ed="X" n="0886a02"/><lb ed="R109" n="0108a02"/>實報。佛卽寂光。如君子不器。善惡皆能者。引世間
<lb ed="X" n="0886a03"/><lb ed="R109" n="0108a03"/>法。例出世間法也。儒云君子不器者。不爲一才一
<lb ed="X" n="0886a04"/><lb ed="R109" n="0108a04"/>藝所能局也。例出世間者。君喩性體。子喩性量。器
<lb ed="X" n="0886a05"/><lb ed="R109" n="0108a05"/>喩性具。有正報器。依報器。又有善器。惡器。有漏器。
<lb ed="X" n="0886a06"/><lb ed="R109" n="0108a06"/>無漏器。亦有亦無漏器。非有非無漏器。體量之君
<lb ed="X" n="0886a07"/><lb ed="R109" n="0108a07"/>子。無所不能。故曰不器也。晉譯華嚴經下。引經證
<lb ed="X" n="0886a08"/><lb ed="R109" n="0108a08"/>明。初引華嚴宗。二引台宗。梵語佛陀<g ref="#CB02494">䟦</g>陀羅。此云
<lb ed="X" n="0886a09"/><lb ed="R109" n="0108a09"/>覺賢。大乘三果人。<name role="" type="person">甘露飯王</name>之苗裔。此土與羅什
<lb ed="X" n="0886a10"/><lb ed="R109" n="0108a10"/>相見。什有所疑。多就咨決。東晉義熙十四年。於謝
<lb ed="X" n="0886a11"/><lb ed="R109" n="0108a11"/>司空寺。譯華嚴經六十卷。堂前池內。有二童子。常
<lb ed="X" n="0886a12"/><lb ed="R109" n="0108a12"/>從池出。捧香散華。謂眞如下。釋經義也。眞如性中
<lb ed="X" n="0886a13"/><lb ed="R109" n="0108a13"/>所具九法界等者。謂一念心性中本具六凡見思
<lb ed="X" n="0886a14"/><lb ed="R109" n="0108a14"/>惑。能隨有漏業緣。造事中六凡法界。心性中本具
<lb ed="X" n="0886a15"/><lb ed="R109" n="0108a15"/>二乘塵沙惑。能隨無漏業緣。造事中二乘法界。心
<lb ed="X" n="0886a16"/><lb ed="R109" n="0108a16"/>性中本具菩薩無明惑。能隨亦有漏亦無漏緣。造
<lb ed="X" n="0886a17"/><lb ed="R109" n="0108a17"/>事中菩薩法界。眞如性中所具佛法界等者。謂一
<lb ed="X" n="0886a18"/><lb ed="R109" n="0108a18"/>念心性中本具如來智慧。能隨非有漏非無漏緣。
<lb ed="X" n="0886a19"/><lb ed="R109" n="0108b01"/>造事中佛法界。所以能者。乃心性之妙用也。性若
<lb ed="X" n="0886a20"/><lb ed="R109" n="0108b02"/>不具。何以顯其妙哉。天台下。又引台宗證成也。唯
<lb ed="X" n="0886a21"/><lb ed="R109" n="0108b03"/>心變造竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0886a22"/><lb ed="R109" n="0108b04"/><p xml:id="pX61p0886a2201">○二變造唯心。</p>
<lb ed="X" n="0886a23"/><lb ed="R109" n="0108b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0886a2301">是知事中。十法界三身四土。悉由眞如隨緣變造。旣
<lb ed="X" n="0886a24"/><lb ed="R109" n="0108b06"/>曰眞如不變隨緣。隨緣不變。則事中染淨身土。當體
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0886b" n="0886b"/>
<lb ed="X" n="0886b01"/><lb ed="R109" n="0108b07"/>卽眞。無一絲毫可加損於其間者。楞嚴經云。見與見
<lb ed="X" n="0886b02"/><lb ed="R109" n="0108b08"/>緣。並所想相。如虗空華。本無所有。此見及緣。元是菩
<lb ed="X" n="0886b03"/><lb ed="R109" n="0108b09"/>提妙淨明體是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0886b04"/><lb ed="R109" n="0108b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0886b0401">此中二段。初正明。楞嚴下。引證也。事中十界者。謂
<lb ed="X" n="0886b05"/><lb ed="R109" n="0108b11"/>事法界也。法界者。一切衆生身心本體。法者。軌則
<lb ed="X" n="0886b06"/><lb ed="R109" n="0108b12"/>義。界。具性分二義。若約事說。卽分義。若約理說。卽
<lb ed="X" n="0886b07"/><lb ed="R109" n="0108b13"/>性義。以此性分互相交絡。則成四種法界義。一者
<lb ed="X" n="0886b08"/><lb ed="R109" n="0108b14"/>事法界。謂十界衆生。身心差別。各有分齊。二理法
<lb ed="X" n="0886b09"/><lb ed="R109" n="0108b15"/>界。謂十界衆生。同一理體。三理事無礙法界。謂理
<lb ed="X" n="0886b10"/><lb ed="R109" n="0108b16"/>由事顯。事由理成。理事互融。名理事無礙。四事事
<lb ed="X" n="0886b11"/><lb ed="R109" n="0108b17"/>無礙法界者。謂一一分齊事法。稱性互融。一多相
<lb ed="X" n="0886b12"/><lb ed="R109" n="0108b18"/>卽。大小互容。重重無盡。名事事無礙也。三身者。法
<lb ed="X" n="0886b13"/><lb ed="R109" n="0109a01"/>報化也。十界各具三身。謂九界苦。卽法身。業卽解
<lb ed="X" n="0886b14"/><lb ed="R109" n="0109a02"/>脫。卽應化身。惑卽般若。卽報身。得論六卽。佛界三
<lb ed="X" n="0886b15"/><lb ed="R109" n="0109a03"/>身。又論單複。四土。亦論亦卽。若依若正。若單若複。
<lb ed="X" n="0886b16"/><lb ed="R109" n="0109a04"/>若凡若聖。悉由眞如隨緣而變造。當體卽眞者。謂
<lb ed="X" n="0886b17"/><lb ed="R109" n="0109a05"/>事法界中。隨拈一法。當體卽性體性量。離過絕非。
<lb ed="X" n="0886b18"/><lb ed="R109" n="0109a06"/>豎窮橫遍也。一法旣爾。法法皆然。故得互相攝入。
<lb ed="X" n="0886b19"/><lb ed="R109" n="0109a07"/>主伴重重。而成事事無礙法界也。故曰無一絲毫
<lb ed="X" n="0886b20"/><lb ed="R109" n="0109a08"/>法。可加於其間。可損於其間也。楞嚴經下。引證也。
<lb ed="X" n="0886b21"/><lb ed="R109" n="0109a09"/>見者。十界八識能緣見分。心法也。見緣者。十界八
<lb ed="X" n="0886b22"/><lb ed="R109" n="0109a10"/>識所緣相分。境法也。所想相者。衆生不了如幻。妄
<lb ed="X" n="0886b23"/><lb ed="R109" n="0109a11"/>起我法二執也。如虗空華。本無所有者。不唯我法
<lb ed="X" n="0886b24"/><lb ed="R109" n="0109a12"/>本空。而且心境如幻也。此見及緣。元是菩提妙淨
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0886c" n="0886c"/>
<lb ed="X" n="0886c01"/><lb ed="R109" n="0109a13"/>明體者。謂心境二法。唯一眞如性體性量也。正辯
<lb ed="X" n="0886c02"/><lb ed="R109" n="0109a14"/>緣起竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0886c03"/><lb ed="R109" n="0109a15"/><p xml:id="pX61p0886c0301">○二結示淨宗。</p>
<lb ed="X" n="0886c04"/><lb ed="R109" n="0109a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0886c0401">若然。則娑婆。極樂。此世衆生當生九品。彌陀<anchor xml:id="nkr_note_add_0886c0401" n="0886c0401"/><anchor xml:id="beg0886c0401" n="0886c0401"/>已<anchor xml:id="end0886c0401"/>成吾
<lb ed="X" n="0886c05"/><lb ed="R109" n="0109a17"/>心當果。悉由心性之所變造。心具而造。豈分能所。卽
<lb ed="X" n="0886c06"/><lb ed="R109" n="0109a18"/>心是佛。卽佛是心。卽心是土。卽土是心。卽心是果。卽
<lb ed="X" n="0886c07"/><lb ed="R109" n="0109b01"/>果是心。能造因緣。及所造法。當處皆是心性。故明此
<lb ed="X" n="0886c08"/><lb ed="R109" n="0109b02"/>宗而求生樂土者。乃生與無生兩冥之至道也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0886c09"/><lb ed="R109" n="0109b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0886c0901">結示淨宗者。謂結示唯心之宗。唯佛之宗。絕待圓
<lb ed="X" n="0886c10"/><lb ed="R109" n="0109b04"/>融之宗。超情離見之宗也。此中二段。初結唯心變
<lb ed="X" n="0886c11"/><lb ed="R109" n="0109b05"/>造。示生則決定生義。二結變造唯心。示無生則決
<lb ed="X" n="0886c12"/><lb ed="R109" n="0109b06"/>定無生義也。若然者。承上文也。娑婆極樂者。明唯
<lb ed="X" n="0886c13"/><lb ed="R109" n="0109b07"/>心變造之土也。此世衆生當生九品者。明唯心變
<lb ed="X" n="0886c14"/><lb ed="R109" n="0109b08"/>造衆生也。彌陀<anchor xml:id="nkr_note_add_0886c1401" n="0886c1401"/><anchor xml:id="beg0886c1401" n="0886c1401"/>已<anchor xml:id="end0886c1401"/>成吾心當果者。明唯心變造之
<lb ed="X" n="0886c15"/><lb ed="R109" n="0109b09"/>佛也。故曰悉由心性之所變造也。下明無生義。心
<lb ed="X" n="0886c16"/><lb ed="R109" n="0109b10"/>具而造。豈分能所者。謂國土衆生及佛。並是心中
<lb ed="X" n="0886c17"/><lb ed="R109" n="0109b11"/>本具。而今造出。元無能生所生也。卽心是佛。卽佛
<lb ed="X" n="0886c18"/><lb ed="R109" n="0109b12"/>是心。則佛無生也。卽心是土。卽土是心。則土無生
<lb ed="X" n="0886c19"/><lb ed="R109" n="0109b13"/>也。卽心是果。卽果是心。則果無生也。亦衆生無生
<lb ed="X" n="0886c20"/><lb ed="R109" n="0109b14"/>也。能造因緣。卽十界之因也。所造法。卽十界之果
<lb ed="X" n="0886c21"/><lb ed="R109" n="0109b15"/>也。當處皆是心性者。因緣當處是心。則因緣無生
<lb ed="X" n="0886c22"/><lb ed="R109" n="0109b16"/>也。果當處是心。則果無生也。以此而例。唯心變造。
<lb ed="X" n="0886c23"/><lb ed="R109" n="0109b17"/>明其生則決定有生。變造唯心。明其無生決定無
<lb ed="X" n="0886c24"/><lb ed="R109" n="0109b18"/>生。若二義相成。則決定亦生亦無生。若二義互奪。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0887a" n="0887a"/>
<lb ed="X" n="0887a01"/><lb ed="R109" n="0110a01"/>則決定非生非無生也。若言有生。乃唯佛之宗。若
<lb ed="X" n="0887a02"/><lb ed="R109" n="0110a02"/>言無生。乃唯心之宗。若言非生非無生。乃絕待之
<lb ed="X" n="0887a03"/><lb ed="R109" n="0110a03"/>宗。若言亦生亦無生。乃圓融之宗。一句中圓該四
<lb ed="X" n="0887a04"/><lb ed="R109" n="0110a04"/>句。而又圓超四句。而又正圓該時。便圓超。正圓超
<lb ed="X" n="0887a05"/><lb ed="R109" n="0110a05"/>時。便圓該。圓超圓該。同時無礙。乃超情離見之宗。
<lb ed="X" n="0887a06"/><lb ed="R109" n="0110a06"/>故曰明此宗旨而求生樂土者。乃生與無生兩冥
<lb ed="X" n="0887a07"/><lb ed="R109" n="0110a07"/>之至道也。若再例釋者。亦是求也。亦無求也。亦非
<lb ed="X" n="0887a08"/><lb ed="R109" n="0110a08"/>求非無求也。亦亦求亦無求也。亦求生也。亦求無
<lb ed="X" n="0887a09"/><lb ed="R109" n="0110a09"/>生也。亦求非生非無生也。亦求亦生亦無生也。兩
<lb ed="X" n="0887a10"/><lb ed="R109" n="0110a10"/>冥至道。亦四冥至道。亦五冥至道。亦冥也。亦不冥
<lb ed="X" n="0887a11"/><lb ed="R109" n="0110a11"/>也。亦亦冥亦不冥。亦不冥亦非冥至道也。身土緣
<lb ed="X" n="0887a12"/><lb ed="R109" n="0110a12"/>起門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887a13"/><lb ed="R109" n="0110a13"/><p xml:id="pX61p0887a1301">○三心土相卽門。又二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0887a14"/><lb ed="R109" n="0110a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887a1401">西方安樂土。去此十萬億。與我介爾心。初無彼此異。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887a15"/><lb ed="R109" n="0110a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887a1501">卽者。是也。謂卽心是土。卽土是心也。心者。乃一念
<lb ed="X" n="0887a16"/><lb ed="R109" n="0110a16"/>之見分也。土。乃相分。見相唯是一心。故曰此見及
<lb ed="X" n="0887a17"/><lb ed="R109" n="0110a17"/>緣。元是菩提妙淨明體。云何於中有是非是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887a18"/><lb ed="R109" n="0110a18"/><p xml:id="pX61p0887a1801">○二論文分二。初正辯。相卽。二問答申明○今初。</p>
<lb ed="X" n="0887a19"/><lb ed="R109" n="0110b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887a1901">論曰。佛說阿彌陀經云。從是西方過十萬億佛土。有
<lb ed="X" n="0887a20"/><lb ed="R109" n="0110b02"/>世界名曰極樂。百億日月。百億須彌。百億大海。百億
<lb ed="X" n="0887a21"/><lb ed="R109" n="0110b03"/><name role="" type="person">鐵圍山</name>。名一佛土。十千爲萬。十萬爲億。一佛國土。<anchor xml:id="nkr_note_add_0887a2101" n="0887a2101"/><anchor xml:id="beg0887a2101" n="0887a2101"/>已<anchor xml:id="end0887a2101"/>
<lb ed="X" n="0887a22"/><lb ed="R109" n="0110b04"/>自廣大。況億佛土乎。況十萬億乎。是則<name role="" type="person">極樂國</name>土。去
<lb ed="X" n="0887a23"/><lb ed="R109" n="0110b05"/>此甚遠。博地凡夫。念佛求生。彈指卽到者。正由生吾
<lb ed="X" n="0887a24"/><lb ed="R109" n="0110b06"/>心所具之佛土也。言介爾心者。卽凡夫念佛之心也。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0887b" n="0887b"/>
<lb ed="X" n="0887b01"/><lb ed="R109" n="0110b07"/>刹那之心。至微至劣。故稱介爾。謂十萬億遠之佛土。
<lb ed="X" n="0887b02"/><lb ed="R109" n="0110b08"/>居於凡夫介爾之心。卽心是土。卽土是心。故曰初無
<lb ed="X" n="0887b03"/><lb ed="R109" n="0110b09"/>彼此異。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887b04"/><lb ed="R109" n="0110b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887b0401">百億日月等者。乃明三千大千世界。爲一佛所化。
<lb ed="X" n="0887b05"/><lb ed="R109" n="0110b11"/>故爲一佛土也。三千。謂小千中千大千也。一日月。
<lb ed="X" n="0887b06"/><lb ed="R109" n="0110b12"/>一須彌。一大海。一鐵圍。乃一四天下。一千四天下。
<lb ed="X" n="0887b07"/><lb ed="R109" n="0110b13"/>爲小千世界。一千小千。爲中千。一千中千。爲一大
<lb ed="X" n="0887b08"/><lb ed="R109" n="0110b14"/>千世界。一共有百億日月等也。十千爲萬下。況顯
<lb ed="X" n="0887b09"/><lb ed="R109" n="0110b15"/>其遠也。博地下。正明相卽。博地者。大地也。刹那者。
<lb ed="X" n="0887b10"/><lb ed="R109" n="0110b16"/>此云極少時。一念中有九十刹那。故曰極少。一念
<lb ed="X" n="0887b11"/><lb ed="R109" n="0110b17"/>心起必具四分。所生之土。乃相分。能生之心。乃見
<lb ed="X" n="0887b12"/><lb ed="R109" n="0110b18"/>分。見相。唯一自證分。及證自證分。四分唯是一心。
<lb ed="X" n="0887b13"/><lb ed="R109" n="0111a01"/>故曰卽心是土。卽土是心。而無彼此也。正辯相卽
<lb ed="X" n="0887b14"/><lb ed="R109" n="0111a02"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887b15"/><lb ed="R109" n="0111a03"/><p xml:id="pX61p0887b1501">○二問答申明。</p>
<lb ed="X" n="0887b16"/><lb ed="R109" n="0111a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887b1601">問曰。介爾之心。居於方寸<note place="interlinear">博地疑團</note>。何能包許遠之佛土。答曰。
<lb ed="X" n="0887b17"/><lb ed="R109" n="0111a05"/>介爾之心。昧者謂小。達人大觀。眞妄無二。蓋此妄心。
<lb ed="X" n="0887b18"/><lb ed="R109" n="0111a06"/>全性而起。性旣無邊。心亦無際。性如大海。心如浮漚。
<lb ed="X" n="0887b19"/><lb ed="R109" n="0111a07"/>全海爲漚。漚還匝海。蓋眞如不變隨緣。隨緣不變。旣
<lb ed="X" n="0887b20"/><lb ed="R109" n="0111a08"/>曰隨緣不變。豈可以眞妄而局大小哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887b21"/><lb ed="R109" n="0111a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887b2101">方寸者。肉團心也。此心方圓。不出寸許。故曰方寸。
<lb ed="X" n="0887b22"/><lb ed="R109" n="0111a10"/>乃五臟中心臟。浮塵意根。俗云神藏於心。故曰居
<lb ed="X" n="0887b23"/><lb ed="R109" n="0111a11"/>於方寸。亦第八識相分。答中言眞妄無二者。眞。謂
<lb ed="X" n="0887b24"/><lb ed="R109" n="0111a12"/>眞性。妄。謂妄心。性。乃不變之體。心。乃隨緣之用。體
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0887c" n="0887c"/>
<lb ed="X" n="0887c01"/><lb ed="R109" n="0111a13"/>用不二也。妄心全性而起者。謂全豎窮橫遍之性。
<lb ed="X" n="0887c02"/><lb ed="R109" n="0111a14"/>起爲介爾之心。全介爾之心。卽豎窮橫遍之性。故
<lb ed="X" n="0887c03"/><lb ed="R109" n="0111a15"/>曰性旣無邊。心亦無際也。性如大海。更以喩釋也。
<lb ed="X" n="0887c04"/><lb ed="R109" n="0111a16"/>文可知。心土相卽門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887c05"/><lb ed="R109" n="0111a17"/><p xml:id="pX61p0887c0501">○四生佛不二門。又二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0887c06"/><lb ed="R109" n="0111a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887c0601">阿彌與凡夫。迷悟雖有殊。佛心衆生心。究竟無有二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887c07"/><lb ed="R109" n="0111b01"/><p xml:id="pX61p0887c0701">○二論文分四。初生佛分於迷悟。二迷悟依於心
<lb ed="X" n="0887c08"/><lb ed="R109" n="0111b02"/>性。三心性體不受迷。四稱性行無虗棄○今初。</p>
<lb ed="X" n="0887c09"/><lb ed="R109" n="0111b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0887c0901">論曰阿彌陀佛者。果人也。成就三身。四智。十力。四無
<lb ed="X" n="0887c10"/><lb ed="R109" n="0111b04"/>所畏。十八不共等功德。凡夫者。因人也。具足無量恒
<lb ed="X" n="0887c11"/><lb ed="R109" n="0111b05"/>沙煩惱。造作無量恒沙業繫。當受無量恒沙生死。迷
<lb ed="X" n="0887c12"/><lb ed="R109" n="0111b06"/>悟之相。譬彼雲泥。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887c13"/><lb ed="R109" n="0111b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0887c1301">三身者。梵語毗盧遮那。此云遍一切處。華嚴云。法
<lb ed="X" n="0887c14"/><lb ed="R109" n="0111b08"/>身徧在一切處。一切衆生及國土。三世悉在無有
<lb ed="X" n="0887c15"/><lb ed="R109" n="0111b09"/>餘。無有形相而可得。梵語盧舍那。此云光明遍照。
<lb ed="X" n="0887c16"/><lb ed="R109" n="0111b10"/>梵網云。我今盧舍那。方坐蓮華臺等。梵語釋迦牟
<lb ed="X" n="0887c17"/><lb ed="R109" n="0111b11"/>尼。此云能仁寂默。然此三名。不可定執。晉譯華嚴。
<lb ed="X" n="0887c18"/><lb ed="R109" n="0111b12"/>皆盧舍那。唐譯皆稱毗盧遮那。華嚴又云。或名釋
<lb ed="X" n="0887c19"/><lb ed="R109" n="0111b13"/>迦。或名遮那等。只是梵音不同耳。雖有三名。本無
<lb ed="X" n="0887c20"/><lb ed="R109" n="0111b14"/>異體。然此三身。各論單複。法身單。唯指本覺性體。
<lb ed="X" n="0887c21"/><lb ed="R109" n="0111b15"/>報身單。指始覺智圓。化身單。指慈悲應現。法身複
<lb ed="X" n="0887c22"/><lb ed="R109" n="0111b16"/>者。一者自性淸淨法身。二者離垢妙極法身。報身
<lb ed="X" n="0887c23"/><lb ed="R109" n="0111b17"/>複者。一者自受用報身。卽諸佛智斷二德。究竟果
<lb ed="X" n="0887c24"/><lb ed="R109" n="0111b18"/>德。二者他受用報身。卽地上菩薩所見刹塵相好。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0888a" n="0888a"/>
<lb ed="X" n="0888a01"/><lb ed="R109" n="0112a01"/>化身複者。一者應現身。示成八相。二者變化身。無
<lb ed="X" n="0888a02"/><lb ed="R109" n="0112a02"/>而倏有。示現八相。又有三種。一者勝應身。謂地上
<lb ed="X" n="0888a03"/><lb ed="R109" n="0112a03"/>所見。亦名他受用。二者帶劣勝應身。卽通敎三乘
<lb ed="X" n="0888a04"/><lb ed="R109" n="0112a04"/>所見。三劣應身。藏敎所見丈六老比丘相。四智者。
<lb ed="X" n="0888a05"/><lb ed="R109" n="0112a05"/>謂轉八識成四智。轉第八爲大圓鏡智。第七爲平
<lb ed="X" n="0888a06"/><lb ed="R109" n="0112a06"/>等性智。第六爲妙觀察智。前五爲成所作智。十力
<lb ed="X" n="0888a07"/><lb ed="R109" n="0112a07"/>者。一者是處非處智力。知一切衆生果報因緣。如
<lb ed="X" n="0888a08"/><lb ed="R109" n="0112a08"/>作善業能得樂報。名是處。作惡業望於善報。名非
<lb ed="X" n="0888a09"/><lb ed="R109" n="0112a09"/>處。二者知業智力。知一切衆生三世所有業力。三
<lb ed="X" n="0888a10"/><lb ed="R109" n="0112a10"/>者知定智力。知禪三昧。四者知根智力。知諸衆生
<lb ed="X" n="0888a11"/><lb ed="R109" n="0112a11"/>上中下根。五者知欲智力。知諸衆生種種欲樂。六
<lb ed="X" n="0888a12"/><lb ed="R109" n="0112a12"/>者知界智力。知諸衆生世間種種界分。七者知至
<lb ed="X" n="0888a13"/><lb ed="R109" n="0112a13"/>處智力。知一切道至處相。八者宿命智力。知過去
<lb ed="X" n="0888a14"/><lb ed="R109" n="0112a14"/>一世乃至百千萬世。姓名苦樂壽夭等。九者天眼
<lb ed="X" n="0888a15"/><lb ed="R109" n="0112a15"/>智力。見諸衆生生時死時。善道惡道等。十者漏盡
<lb ed="X" n="0888a16"/><lb ed="R109" n="0112a16"/>智力。自知我生<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a1601" n="0888a1601"/><anchor xml:id="beg0888a1601" n="0888a1601"/>已<anchor xml:id="end0888a1601"/>盡。不受後有。四無所畏者。一者
<lb ed="X" n="0888a17"/><lb ed="R109" n="0112a17"/>一切智無畏。謂於一切諸法。盡知盡見。故無所畏。
<lb ed="X" n="0888a18"/><lb ed="R109" n="0112a18"/>二漏盡無畏。謂佛五住究盡。二死永亡。故無所畏。
<lb ed="X" n="0888a19"/><lb ed="R109" n="0112b01"/>三者說障道無畏。謂於障道之法。能知能說。故無
<lb ed="X" n="0888a20"/><lb ed="R109" n="0112b02"/>所畏。四者說苦盡道無畏。謂於盡苦之道。能知能
<lb ed="X" n="0888a21"/><lb ed="R109" n="0112b03"/>說。故無所畏。十八不共法者。唯佛一人有。不與三
<lb ed="X" n="0888a22"/><lb ed="R109" n="0112b04"/>乘共。一者身無失。二者口無失。三者意無失。四者
<lb ed="X" n="0888a23"/><lb ed="R109" n="0112b05"/>無不定心。五者無異想心。六者無不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a2301" n="0888a2301"/><anchor xml:id="beg0888a2301" n="0888a2301"/>已<anchor xml:id="end0888a2301"/>捨心。七
<lb ed="X" n="0888a24"/><lb ed="R109" n="0112b06"/>者欲無減。八者念無減。九者精進無減。十者智慧
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0888b" n="0888b"/>
<lb ed="X" n="0888b01"/><lb ed="R109" n="0112b07"/>無減。十一者解脫無減。十二者解脫知見無減。十
<lb ed="X" n="0888b02"/><lb ed="R109" n="0112b08"/>三者身業隨智慧行。十四者口業隨智慧行。十五
<lb ed="X" n="0888b03"/><lb ed="R109" n="0112b09"/>者意業隨智慧行。十六者知過去世無礙。十七者
<lb ed="X" n="0888b04"/><lb ed="R109" n="0112b10"/>知現在世無礙。十八者知未來世無礙。功德者。力
<lb ed="X" n="0888b05"/><lb ed="R109" n="0112b11"/>用也。凡夫者。因人也者。謂四敎內凡外凡也。因人
<lb ed="X" n="0888b06"/><lb ed="R109" n="0112b12"/>則通。等覺皆名因人。具足無量恒沙煩惱者。見思
<lb ed="X" n="0888b07"/><lb ed="R109" n="0112b13"/>煩惱。塵沙煩惱。無明煩惱。恒沙業繫者。謂有漏業。
<lb ed="X" n="0888b08"/><lb ed="R109" n="0112b14"/>無漏業。亦有亦無漏業。造業必感苦果。故名爲繫。
<lb ed="X" n="0888b09"/><lb ed="R109" n="0112b15"/>恒沙生死者。謂分段變易二種生死。業多生死亦
<lb ed="X" n="0888b10"/><lb ed="R109" n="0112b16"/>多也。迷悟者。眞中二種迷悟也。譬彼雲泥者。天地
<lb ed="X" n="0888b11"/><lb ed="R109" n="0112b17"/>懸殊也。生佛分於迷悟竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888b12"/><lb ed="R109" n="0112b18"/><p xml:id="pX61p0888b1201">○二迷悟依於心性。</p>
<lb ed="X" n="0888b13"/><lb ed="R109" n="0113a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0888b1301">而言究竟無二者。謂據相而言。則不二而二。約性而
<lb ed="X" n="0888b14"/><lb ed="R109" n="0113a02"/>論。則二而不二。蓋諸佛乃悟衆生心內諸佛。衆生乃
<lb ed="X" n="0888b15"/><lb ed="R109" n="0113a03"/>迷諸佛心內衆生。所以悟者。悟衆生本具性體性量
<lb ed="X" n="0888b16"/><lb ed="R109" n="0113a04"/>性具也。所以迷者。迷諸佛所證性體性量性具也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888b17"/><lb ed="R109" n="0113a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0888b1701">據相而言者。謂按俗諦中事相而言也。不二而二
<lb ed="X" n="0888b18"/><lb ed="R109" n="0113a06"/>者。修德不同故。卽而常自六也。約性而論者。約眞
<lb ed="X" n="0888b19"/><lb ed="R109" n="0113a07"/>諦理性而言也。二而不二者。性德體一故。六而常
<lb ed="X" n="0888b20"/><lb ed="R109" n="0113a08"/>自卽也。蓋諸佛下。明不二所以也。諸佛者。乃四敎
<lb ed="X" n="0888b21"/><lb ed="R109" n="0113a09"/>佛。法報應化也。乃悟衆生心內諸佛者。謂法佛乃
<lb ed="X" n="0888b22"/><lb ed="R109" n="0113a10"/>衆生心內性體諸佛。報佛乃衆生心內性量諸佛。
<lb ed="X" n="0888b23"/><lb ed="R109" n="0113a11"/>應化乃衆生心內性具諸佛。衆生者。乃四敎衆生。
<lb ed="X" n="0888b24"/><lb ed="R109" n="0113a12"/>謂九法界。乃迷諸佛心內衆生者。謂菩薩乃諸佛
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0888c" n="0888c"/>
<lb ed="X" n="0888c01"/><lb ed="R109" n="0113a13"/>心內無明衆生。二乘乃諸佛心內塵沙衆生。六凡
<lb ed="X" n="0888c02"/><lb ed="R109" n="0113a14"/>乃諸佛心內見思衆生。此明能迷能悟也。所以下。
<lb ed="X" n="0888c03"/><lb ed="R109" n="0113a15"/>明所迷所悟也。譬如依方故悟。依方故迷。所以悟
<lb ed="X" n="0888c04"/><lb ed="R109" n="0113a16"/>者。悟衆生本具性體性量性具者。謂法佛悟性體。
<lb ed="X" n="0888c05"/><lb ed="R109" n="0113a17"/>報佛悟性具。應化悟性量。又法佛圓悟。報佛次第
<lb ed="X" n="0888c06"/><lb ed="R109" n="0113a18"/>悟。應化體析悟也。所以迷者。迷諸佛所證性體性
<lb ed="X" n="0888c07"/><lb ed="R109" n="0113b01"/>量性具者。謂菩薩迷性體。二乘迷性具。六凡迷性
<lb ed="X" n="0888c08"/><lb ed="R109" n="0113b02"/>量。又六凡全迷。二乘迷俗中。菩薩迷中道。迷悟依
<lb ed="X" n="0888c09"/><lb ed="R109" n="0113b03"/>於心性竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c10"/><lb ed="R109" n="0113b04"/><p xml:id="pX61p0888c1001">○三心性體不受迷。</p>
<lb ed="X" n="0888c11"/><lb ed="R109" n="0113b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0888c1101">心性之妙。豈受其迷。迷而不迷。斯言有在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c12"/><lb ed="R109" n="0113b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0888c1201">非唯不受其迷。而亦不受其悟。喩如定方原無動。
<lb ed="X" n="0888c13"/><lb ed="R109" n="0113b07"/>迷悟在於人。約人有迷悟。方不屬迷悟。雖不屬迷
<lb ed="X" n="0888c14"/><lb ed="R109" n="0113b08"/>悟。而亦不離迷悟。故曰迷而不迷。斯言有在。亦可
<lb ed="X" n="0888c15"/><lb ed="R109" n="0113b09"/>言悟而不悟也。心性體不受迷竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c16"/><lb ed="R109" n="0113b10"/><p xml:id="pX61p0888c1601">○四稱性行無虗棄。</p>
<lb ed="X" n="0888c17"/><lb ed="R109" n="0113b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0888c1701">故衆生本有性體。卽諸佛所證法身。性量。卽報身。性
<lb ed="X" n="0888c18"/><lb ed="R109" n="0113b12"/>具。卽應身。四智。十力。四無所畏。十八不共等功德。會
<lb ed="X" n="0888c19"/><lb ed="R109" n="0113b13"/>合可知。故古德云。諸佛心內衆生。塵塵極樂。衆生心
<lb ed="X" n="0888c20"/><lb ed="R109" n="0113b14"/>內諸佛。念念證眞。故彌陀卽我心。我心卽彌陀。未擧
<lb ed="X" n="0888c21"/><lb ed="R109" n="0113b15"/>念時。早<anchor xml:id="nkr_note_add_0888c2101" n="0888c2101"/><anchor xml:id="beg0888c2101" n="0888c2101"/>已<anchor xml:id="end0888c2101"/>成就。纔擧心念。卽便圓成。感應道交。爲有
<lb ed="X" n="0888c22"/><lb ed="R109" n="0113b16"/>此理。故念佛人。功不唐捐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c23"/><lb ed="R109" n="0113b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0888c2301">會合可知者。三身<anchor xml:id="nkr_note_add_0888c2301" n="0888c2301"/><anchor xml:id="beg0888c2301" n="0888c2301"/>已<anchor xml:id="end0888c2301"/>會合。四智者。鏡智卽法身。乃
<lb ed="X" n="0888c24"/><lb ed="R109" n="0113b18"/>性體。平等智卽報身。乃性量。成事智卽應身。乃性
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0889a" n="0889a"/>
<lb ed="X" n="0889a01"/><lb ed="R109" n="0114a01"/>具。觀察智通三身。十力。四無所畏。不共法等。各分
<lb ed="X" n="0889a02"/><lb ed="R109" n="0114a02"/>四敎。四敎合三身可知矣。故古德云者。引古證也。
<lb ed="X" n="0889a03"/><lb ed="R109" n="0114a03"/>塵塵極樂者。衆生卽佛故。念念證眞者。佛卽衆生
<lb ed="X" n="0889a04"/><lb ed="R109" n="0114a04"/>故。由其佛卽衆生。故彌陀卽我心矣。由其衆生卽
<lb ed="X" n="0889a05"/><lb ed="R109" n="0114a05"/>佛。故我心卽彌陀也。未擧念時早<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a0501" n="0889a0501"/><anchor xml:id="beg0889a0501" n="0889a0501"/>已<anchor xml:id="end0889a0501"/>成就者。性德
<lb ed="X" n="0889a06"/><lb ed="R109" n="0114a06"/>本然也。纔擧心念卽便圓成者。修德合性。故曰一
<lb ed="X" n="0889a07"/><lb ed="R109" n="0114a07"/>念相應一念佛。念念相應念念佛也。感應道交二
<lb ed="X" n="0889a08"/><lb ed="R109" n="0114a08"/>句者。我爲能感。佛爲所感。佛爲能應。我爲所應。爲
<lb ed="X" n="0889a09"/><lb ed="R109" n="0114a09"/>有此不二之心焉。生佛不二門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889a10"/><lb ed="R109" n="0114a10"/><p xml:id="pX61p0889a1001">○五法界爲念門二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0889a11"/><lb ed="R109" n="0114a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0889a1101">法界圓融體。作我一念心。故我念佛心。全體是法界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889a12"/><lb ed="R109" n="0114a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0889a1201">法界圓融體者。卽事事無礙法界之體也。豎窮橫
<lb ed="X" n="0889a13"/><lb ed="R109" n="0114a13"/>徧故曰圓。法法無礙故曰融。作我一念心者。亦可
<lb ed="X" n="0889a14"/><lb ed="R109" n="0114a14"/>說一念境。一念香。一念華等。無不可也。全體是法
<lb ed="X" n="0889a15"/><lb ed="R109" n="0114a15"/>界者。四種法界也。所念。卽事法界。能念。卽理法界。
<lb ed="X" n="0889a16"/><lb ed="R109" n="0114a16"/>能所不二。卽理事無礙法界。具足三千。卽事事無
<lb ed="X" n="0889a17"/><lb ed="R109" n="0114a17"/>礙法界也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889a18"/><lb ed="R109" n="0114a18"/><p xml:id="pX61p0889a1801">○二論文二。初正辯念體。二結示淨宗。初又三。初
<lb ed="X" n="0889a19"/><lb ed="R109" n="0114b01"/>正辯。二引證。三況顯○今初。</p>
<lb ed="X" n="0889a20"/><lb ed="R109" n="0114b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0889a2001">論曰。行者稱佛名時。作佛觀時。作主伴依正餘觀時。
<lb ed="X" n="0889a21"/><lb ed="R109" n="0114b03"/>修三種淨業時。一心不亂時。散心稱名時。以至見思
<lb ed="X" n="0889a22"/><lb ed="R109" n="0114b04"/>浩浩。恒沙煩惱。凡此有心。皆由眞如不變隨緣而作。
<lb ed="X" n="0889a23"/><lb ed="R109" n="0114b05"/>全體卽是法界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889a24"/><lb ed="R109" n="0114b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0889a2401">三種淨業者。一者孝養父母。奉事師長。慈心不殺。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0889b" n="0889b"/>
<lb ed="X" n="0889b01"/><lb ed="R109" n="0114b07"/>修十善業。二者受持三皈。具足衆戒。不犯威儀。三
<lb ed="X" n="0889b02"/><lb ed="R109" n="0114b08"/>者深信因果。讀誦大乘。勸進行者。見思者。謂見思
<lb ed="X" n="0889b03"/><lb ed="R109" n="0114b09"/>二惑。見。謂身邊邪見戒。思。謂貪嗔癡慢疑。恒沙煩
<lb ed="X" n="0889b04"/><lb ed="R109" n="0114b10"/>惱。謂煩惱無盡也。徹祖十門大旨曰。然於十門之
<lb ed="X" n="0889b05"/><lb ed="R109" n="0114b11"/>中。第五一門爲最要。以事理總別性修橫豎等義。
<lb ed="X" n="0889b06"/><lb ed="R109" n="0114b12"/>擧不外此一念。以是全體法界故。是故學者。但能
<lb ed="X" n="0889b07"/><lb ed="R109" n="0114b13"/>於此一門洞明。則前後諸門。盡在是矣。今略爲點
<lb ed="X" n="0889b08"/><lb ed="R109" n="0114b14"/>示。先示本科。行者正當稱名時。便是作佛觀時。謂
<lb ed="X" n="0889b09"/><lb ed="R109" n="0114b15"/>一心專注洪名。便是能觀所觀。此中具足十法成
<lb ed="X" n="0889b10"/><lb ed="R109" n="0114b16"/>乘。所念洪名。卽不思議境。能念。卽不思議菩提之
<lb ed="X" n="0889b11"/><lb ed="R109" n="0114b17"/>心。能所不二。卽不思議止觀。念念相應。卽破法遍。
<lb ed="X" n="0889b12"/><lb ed="R109" n="0114b18"/>若達此意。卽識通塞。能念卽念。所念卽處。卽四念
<lb ed="X" n="0889b13"/><lb ed="R109" n="0115a01"/>處。念念相續。莫令不相續。卽正勤。若功行熟。卽如
<lb ed="X" n="0889b14"/><lb ed="R109" n="0115a02"/>意足。以功行純熟。卽五根生。根生故力用長。卽五
<lb ed="X" n="0889b15"/><lb ed="R109" n="0115a03"/>力。念念覺照。卽七覺分。安隱而行。卽八聖道。此道
<lb ed="X" n="0889b16"/><lb ed="R109" n="0115a04"/>品調適。行住坐臥。懇禱禮拜。卽對治助開。須識六
<lb ed="X" n="0889b17"/><lb ed="R109" n="0115a05"/>卽位次。莫起上慢。莫令妄想所動。卽能安忍。以往
<lb ed="X" n="0889b18"/><lb ed="R109" n="0115a06"/>生爲期。卽離法愛。此卽十乘觀法。亦是作主伴依
<lb ed="X" n="0889b19"/><lb ed="R109" n="0115a07"/>正餘觀時。觀經疏云。觀雖十六。言佛便周。謂以主
<lb ed="X" n="0889b20"/><lb ed="R109" n="0115a08"/>攝伴。以正攝依也。亦是修三種淨業時。謂我今念
<lb ed="X" n="0889b21"/><lb ed="R109" n="0115a09"/>佛求生者。正爲過去無盡父母故。無盡師長故。無
<lb ed="X" n="0889b22"/><lb ed="R109" n="0115a10"/>量衆生故。念念之中。具足如是三心。一句洪名。乃
<lb ed="X" n="0889b23"/><lb ed="R109" n="0115a11"/>上上品十善。卽此便是一體三皈。念念相續。便具
<lb ed="X" n="0889b24"/><lb ed="R109" n="0115a12"/>足衆戒。行住坐臥不離。乃不犯威儀。念佛爲因。淨
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0889c" n="0889c"/>
<lb ed="X" n="0889c01"/><lb ed="R109" n="0115a13"/>土爲果。正當念念相續。卽大乘經典。卽此心佛。卽
<lb ed="X" n="0889c02"/><lb ed="R109" n="0115a14"/>第一義諦。亦以此勸進行者。亦是見思浩浩時。煩
<lb ed="X" n="0889c03"/><lb ed="R109" n="0115a15"/>惱不曾斷故。此略點本科。再點十門。旣曰法界全
<lb ed="X" n="0889c04"/><lb ed="R109" n="0115a16"/>體。便是一眞法界門。所念之佛卽性具。能念之心
<lb ed="X" n="0889c05"/><lb ed="R109" n="0115a17"/>卽性量。能所不二卽性體。此卽三諦。能念屬身。所
<lb ed="X" n="0889c06"/><lb ed="R109" n="0115a18"/>念屬土。能所惟一緣起。卽身土緣起門。卽能是所
<lb ed="X" n="0889c07"/><lb ed="R109" n="0115b01"/>卽所是能。卽心土相卽門。能念是生。所念是佛。能
<lb ed="X" n="0889c08"/><lb ed="R109" n="0115b02"/>所不二。卽生佛不二門。能念是觀。所念是境。離能
<lb ed="X" n="0889c09"/><lb ed="R109" n="0115b03"/>無所。離所無能。卽境觀相吞門。境爲妙假觀爲空。
<lb ed="X" n="0889c10"/><lb ed="R109" n="0115b04"/>境觀雙亡卽是中。卽三觀法爾門。能念爲感。所念
<lb ed="X" n="0889c11"/><lb ed="R109" n="0115b05"/>爲應。卽感應任運門。能念是此。所念是彼。能所不
<lb ed="X" n="0889c12"/><lb ed="R109" n="0115b06"/>二。卽彼此恒一門。念佛時。卽往生時。卽成佛時。卽
<lb ed="X" n="0889c13"/><lb ed="R109" n="0115b07"/>度生時。豎窮三際。卽現未互在門。再示釋題。一聲
<lb ed="X" n="0889c14"/><lb ed="R109" n="0115b08"/>佛號。圓具彌陀三身四土。正當念時。便圓淨四土。
<lb ed="X" n="0889c15"/><lb ed="R109" n="0115b09"/>圓見三身。亦圓轉五濁。圓證三不退。故文云。以此
<lb ed="X" n="0889c16"/><lb ed="R109" n="0115b10"/>妙心。念彼阿彌。則彼三身。何身不念。求彼四土。何
<lb ed="X" n="0889c17"/><lb ed="R109" n="0115b11"/>土不生。卽釋淨土。一聲佛號。卽佛界大緣起。佛界
<lb ed="X" n="0889c18"/><lb ed="R109" n="0115b12"/>旣起。九亦同彰。卽示緣起。一聲佛號。全佛卽心。卽
<lb ed="X" n="0889c19"/><lb ed="R109" n="0115b13"/>唯心之宗。全心卽佛。卽唯佛之宗。非心非佛。卽絕
<lb ed="X" n="0889c20"/><lb ed="R109" n="0115b14"/>待之宗。卽心卽佛。卽圓融之宗。無有思量分別。卽
<lb ed="X" n="0889c21"/><lb ed="R109" n="0115b15"/>超情離見之宗。卽明宗旨。念佛時。卽成佛時。自然
<lb ed="X" n="0889c22"/><lb ed="R109" n="0115b16"/>超出三乘權益。卽顯勝益。正當念時。全體是生。唯
<lb ed="X" n="0889c23"/><lb ed="R109" n="0115b17"/>是一心則無生。非心非佛。則非生非無生。心佛宛
<lb ed="X" n="0889c24"/><lb ed="R109" n="0115b18"/>然。則亦生亦無生。圓該四句。而又圓超四句。而又
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0890a" n="0890a"/>
<lb ed="X" n="0890a01"/><lb ed="R109" n="0116a01"/>正圓該時便圓超。正圓超時便圓該。圓該圓超。同
<lb ed="X" n="0890a02"/><lb ed="R109" n="0116a02"/>時無礙。生無生論也。示釋題竟。稱佛名時如此。作
<lb ed="X" n="0890a03"/><lb ed="R109" n="0116a03"/>佛觀時。乃至見思浩浩。無不皆然。介爾有心。三諦
<lb ed="X" n="0890a04"/><lb ed="R109" n="0116a04"/>具足。故是法界全體也。正辯竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a05"/><lb ed="R109" n="0116a05"/><p xml:id="pX61p0890a0501">○二引證。</p>
<lb ed="X" n="0890a06"/><lb ed="R109" n="0116a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a0601">故法智大師云。法界圓融不思議體。作我一念之心。
<lb ed="X" n="0890a07"/><lb ed="R109" n="0116a07"/>亦復擧體作生作佛。作依作正。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a08"/><lb ed="R109" n="0116a08"/><p xml:id="pX61p0890a0801">○三況顯。</p>
<lb ed="X" n="0890a09"/><lb ed="R109" n="0116a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a0901">若然者。餘心尙是。況念佛心乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a10"/><lb ed="R109" n="0116a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890a1001">餘心者。謂見思煩惱心。衆生心尙是。況佛心乎。正
<lb ed="X" n="0890a11"/><lb ed="R109" n="0116a11"/>辯念體竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a12"/><lb ed="R109" n="0116a12"/><p xml:id="pX61p0890a1201">○二結示淨宗又二。初示理本圓妙。二示行有等。
<lb ed="X" n="0890a13"/><lb ed="R109" n="0116a13"/>差○今初。</p>
<lb ed="X" n="0890a14"/><lb ed="R109" n="0116a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a1401">是故行者念佛之時。此心便是圓融淸淨寶覺。以此
<lb ed="X" n="0890a15"/><lb ed="R109" n="0116a15"/>妙心。念彼阿彌。則彼三身。何身不念。求彼四土。何土
<lb ed="X" n="0890a16"/><lb ed="R109" n="0116a16"/>不生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a17"/><lb ed="R109" n="0116a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890a1701">圓融淸淨寶覺者。卽法界圓融不思議體。所念。卽
<lb ed="X" n="0890a18"/><lb ed="R109" n="0116a18"/>法身。能念。卽般若。能所不二。卽解脫。三德念念具
<lb ed="X" n="0890a19"/><lb ed="R109" n="0116b01"/>足。故曰圓融。不可思議。故曰淸淨。此心便是妙覺
<lb ed="X" n="0890a20"/><lb ed="R109" n="0116b02"/>之體。故曰寶覺。生佛不二。故曰念彼三身。何身不
<lb ed="X" n="0890a21"/><lb ed="R109" n="0116b03"/>念。身土不二。故曰何土不生。若不然者。不稱妙心
<lb ed="X" n="0890a22"/><lb ed="R109" n="0116b04"/>也。理本圓妙竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a23"/><lb ed="R109" n="0116b05"/><p xml:id="pX61p0890a2301">○二示行有等差。</p>
<lb ed="X" n="0890a24"/><lb ed="R109" n="0116b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890a2401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0890a2401" n="0890a2401"/><anchor xml:id="beg0890a2401" n="0890a2401"/>但<anchor xml:id="end0890a2401"/>隨功行淺深。品位高下耳。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0890b" n="0890b"/>
<lb ed="X" n="0890b01"/><lb ed="R109" n="0116b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890b0101">上文明卽事之理。理本圓妙。此乃示卽理之事。事
<lb ed="X" n="0890b02"/><lb ed="R109" n="0116b08"/>有等差。理本圓妙。故六而常卽。事有等差。故卽而
<lb ed="X" n="0890b03"/><lb ed="R109" n="0116b09"/>常六。是故須分六卽之義也。若功行至觀行位。則
<lb ed="X" n="0890b04"/><lb ed="R109" n="0116b10"/>生同居淨土。分三輩九品。通惑未斷故。見彌陀應
<lb ed="X" n="0890b05"/><lb ed="R109" n="0116b11"/>化身。若至相似位。則生方便淨土。四住雖落。六塵
<lb ed="X" n="0890b06"/><lb ed="R109" n="0116b12"/>本空故。見彌陀勝應身。若至分證位。則生實報淨
<lb ed="X" n="0890b07"/><lb ed="R109" n="0116b13"/>土。亦名分證寂光淨土。見佛報身。亦見法身。雖生
<lb ed="X" n="0890b08"/><lb ed="R109" n="0116b14"/>彼土。卽生自土。雖見他身。卽見自身。自他不二。故
<lb ed="X" n="0890b09"/><lb ed="R109" n="0116b15"/>曰唯心淨土。自性彌陀也。法界爲念門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890b10"/><lb ed="R109" n="0116b16"/><p xml:id="pX61p0890b1001">○六境觀相吞門二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0890b11"/><lb ed="R109" n="0116b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890b1101">十六等諸境。事理兩種觀。彼此互相吞。如因陀羅網。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890b12"/><lb ed="R109" n="0116b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890b1201">十六諸境者。十六妙觀也。初日輪懸鼓觀。乃至第
<lb ed="X" n="0890b13"/><lb ed="R109" n="0117a01"/>六總觀。爲依報觀。第七華座觀。至十三雜觀。爲正
<lb ed="X" n="0890b14"/><lb ed="R109" n="0117a02"/>報觀。十四至十六。爲九品往生觀。此十六諸境。妙
<lb ed="X" n="0890b15"/><lb ed="R109" n="0117a03"/>宗以事理二觀。釋彼經文。事觀則但觀十六事境。
<lb ed="X" n="0890b16"/><lb ed="R109" n="0117a04"/>觀成則隨位往生。理觀則了知十六。唯是一心。故
<lb ed="X" n="0890b17"/><lb ed="R109" n="0117a05"/>曰是心作佛。是心是佛等也。觀成亦隨位往生。若
<lb ed="X" n="0890b18"/><lb ed="R109" n="0117a06"/>欲詳細。當觀妙宗。茲不具錄。如因陀羅網者。因陀
<lb ed="X" n="0890b19"/><lb ed="R109" n="0117a07"/>羅。<name role="" type="person">帝釋天</name>之名也。具云釋迦提婆因陀羅。此云能
<lb ed="X" n="0890b20"/><lb ed="R109" n="0117a08"/>天主。此天有網。故曰因陀羅網。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890b21"/><lb ed="R109" n="0117a09"/><p xml:id="pX61p0890b2101">○二論文二。初正辯相吞。二結示淨宗。初又三。初
<lb ed="X" n="0890b22"/><lb ed="R109" n="0117a10"/>標有本。二明由致。三示行相○今初。</p>
<lb ed="X" n="0890b23"/><lb ed="R109" n="0117a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0890b2301">論曰。境觀相吞者。正由事事無礙也。事事所以無礙
<lb ed="X" n="0890b24"/><lb ed="R109" n="0117a12"/>者。所謂有本者如是也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0890c" n="0890c"/>
<lb ed="X" n="0890c01"/><lb ed="R109" n="0117a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0890c0101">有本者。卽下文由致。乃明其本也。今先明事事無
<lb ed="X" n="0890c02"/><lb ed="R109" n="0117a14"/>礙觀。藕益大師釋觀想偈云。能禮所禮性空寂。感
<lb ed="X" n="0890c03"/><lb ed="R109" n="0117a15"/>應道交難思議。我此道場如帝珠等六句。以明互
<lb ed="X" n="0890c04"/><lb ed="R109" n="0117a16"/>遍互具妙觀。深顯事事無礙法界也。且初能禮。卽
<lb ed="X" n="0890c05"/><lb ed="R109" n="0117a17"/>我之三業。謂身業翹勤。口業專至。意業恭敬。此三
<lb ed="X" n="0890c06"/><lb ed="R109" n="0117a18"/>並是因緣生法。凡屬緣生。悉皆無性。謂非自。他。共。
<lb ed="X" n="0890c07"/><lb ed="R109" n="0117b01"/>離。故其性空寂由空寂故。方成能感。卽寂而感。卽
<lb ed="X" n="0890c08"/><lb ed="R109" n="0117b02"/>感仍寂。故難思議。其所禮者。卽佛菩薩等三身。此
<lb ed="X" n="0890c09"/><lb ed="R109" n="0117b03"/>三並是因緣生法。無性。故空寂。空寂。故方成能應。
<lb ed="X" n="0890c10"/><lb ed="R109" n="0117b04"/>卽寂而應。卽應仍寂。故難思議。如兩鏡相照。由明
<lb ed="X" n="0890c11"/><lb ed="R109" n="0117b05"/>淨故。方能互現。互爲能照。互爲所照。感應之道交。
<lb ed="X" n="0890c12"/><lb ed="R109" n="0117b06"/>亦復如是。兩鏡中影。雖各各重重無盡。而無出入。
<lb ed="X" n="0890c13"/><lb ed="R109" n="0117b07"/>亦無往來。法性本然。詎可思議達此不思<anchor xml:id="nkr_note_add_0890c1301" n="0890c1301"/><anchor xml:id="beg0890c1301" n="0890c1301"/>議<anchor xml:id="end0890c1301"/>法性
<lb ed="X" n="0890c14"/><lb ed="R109" n="0117b08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0890c1401" n="0890c1401"/><anchor xml:id="beg0890c1401" n="0890c1401"/>已<anchor xml:id="end0890c1401"/>。方知我之一室道場。本與法界虗空界等。十方
<lb ed="X" n="0890c15"/><lb ed="R109" n="0117b09"/>三世諸佛菩薩。無不炳現此一室中。猶如帝珠。普
<lb ed="X" n="0890c16"/><lb ed="R109" n="0117b10"/>現一切。又知十方三世諸佛菩薩。道場海會。無不
<lb ed="X" n="0890c17"/><lb ed="R109" n="0117b11"/>皆然。亦如帝珠。普現一切。故我此身雖在於此。決
<lb ed="X" n="0890c18"/><lb ed="R109" n="0117b12"/>定普於一切諸佛菩薩之前而現其影。此則不唯
<lb ed="X" n="0890c19"/><lb ed="R109" n="0117b13"/>一身禮一佛。亦復一身遍禮一切佛。亦復一切身
<lb ed="X" n="0890c20"/><lb ed="R109" n="0117b14"/>互禮一切佛。稱性互遍。稱性互具。此無盡身雲。人
<lb ed="X" n="0890c21"/><lb ed="R109" n="0117b15"/>人本具。不俟安排而後然。我之身雲旣然。佛菩薩
<lb ed="X" n="0890c22"/><lb ed="R109" n="0117b16"/>身雲亦爾。正報旣爾。依報亦然。故爲事事無礙法
<lb ed="X" n="0890c23"/><lb ed="R109" n="0117b17"/>界也。標有本竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890c24"/><lb ed="R109" n="0117b18"/><p xml:id="pX61p0890c2401">○二明由致。</p>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0891a" n="0891a"/>
<lb ed="X" n="0891a01"/><lb ed="R109" n="0118a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0891a0101">蓋由法界圓融不思議體。作我一念之心。亦復擧體
<lb ed="X" n="0891a02"/><lb ed="R109" n="0118a02"/>作生作佛。作依作正。旣皆全體而作。有何一法不卽
<lb ed="X" n="0891a03"/><lb ed="R109" n="0118a03"/>法界。故曰一塵法界不小。刹海法界不大。多亦法界
<lb ed="X" n="0891a04"/><lb ed="R109" n="0118a04"/>少亦法界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891a05"/><lb ed="R109" n="0118a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0891a0501">由。謂因由。致。謂理致。事事所以無礙者。蓋由其法
<lb ed="X" n="0891a06"/><lb ed="R109" n="0118a06"/>界圓融不思議不理致也。圓融不思議體者。卽一
<lb ed="X" n="0891a07"/><lb ed="R109" n="0118a07"/>眞法界也。事事無礙者。蓋由性具卽性體性量故
<lb ed="X" n="0891a08"/><lb ed="R109" n="0118a08"/>也。作我一念心者。擧法界全體。作我一念能修之
<lb ed="X" n="0891a09"/><lb ed="R109" n="0118a09"/>心法。非法界少分。此心旣法界全體。便卽豎窮橫
<lb ed="X" n="0891a10"/><lb ed="R109" n="0118a10"/>徧也。亦復擧體作生作佛作依作正者。亦擧法界
<lb ed="X" n="0891a11"/><lb ed="R109" n="0118a11"/>全體。作所觀之生法佛法依法正法。亦非法界少
<lb ed="X" n="0891a12"/><lb ed="R109" n="0118a12"/>分。乃至一塵一芥。法法皆然。旣皆全體而作。有何
<lb ed="X" n="0891a13"/><lb ed="R109" n="0118a13"/>一法不卽豎窮橫徧。故曰一塵法界不小。刹海法
<lb ed="X" n="0891a14"/><lb ed="R109" n="0118a14"/>界不大。法界無大小故。多亦法界。少亦法界。法界
<lb ed="X" n="0891a15"/><lb ed="R109" n="0118a15"/>無多少故。法法旣皆豎窮橫徧。而無妨礙。故爲事
<lb ed="X" n="0891a16"/><lb ed="R109" n="0118a16"/>事無礙法界也。明由致竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891a17"/><lb ed="R109" n="0118a17"/><p xml:id="pX61p0891a1701">○三示行相。</p>
<lb ed="X" n="0891a18"/><lb ed="R109" n="0118a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0891a1801">是以西方十六諸境。吾心事理二觀。一一無非法界
<lb ed="X" n="0891a19"/><lb ed="R109" n="0118b01"/>全體。如<name role="" type="person">帝釋宮</name>中。因陀羅網。雖彼此各是一珠。而影
<lb ed="X" n="0891a20"/><lb ed="R109" n="0118b02"/>入衆珠。雖影入衆珠。而東西照用有別。境觀亦然以
<lb ed="X" n="0891a21"/><lb ed="R109" n="0118b03"/>境爲事。則觀爲理。理能包事。是爲以觀吞境。以觀爲
<lb ed="X" n="0891a22"/><lb ed="R109" n="0118b04"/>事。則境爲理。理能包事。是爲以境吞觀。若觀若境。或
<lb ed="X" n="0891a23"/><lb ed="R109" n="0118b05"/>一爲事。餘爲理。或一爲理。餘爲事。彼此互各相吞。故
<lb ed="X" n="0891a24"/><lb ed="R109" n="0118b06"/>如因陀羅網。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0891b" n="0891b"/>
<lb ed="X" n="0891b01"/><lb ed="R109" n="0118b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0891b0101">文分三節。初明圓融理。二引圓融喩。三合圓融觀。
<lb ed="X" n="0891b02"/><lb ed="R109" n="0118b08"/>是以西方十六諸境。吾心事理二觀。一一無非法
<lb ed="X" n="0891b03"/><lb ed="R109" n="0118b09"/>界全體者。正明法界圓融理也。是以者。承上文義
<lb ed="X" n="0891b04"/><lb ed="R109" n="0118b10"/>也。十六諸境。無非法界全體者。所觀之境。皆是性
<lb ed="X" n="0891b05"/><lb ed="R109" n="0118b11"/>體性量也。事理二觀。無非法界全體者。能觀之心。
<lb ed="X" n="0891b06"/><lb ed="R109" n="0118b12"/>亦是性體性量也。性體淸淨。故能互含。性量周遍。
<lb ed="X" n="0891b07"/><lb ed="R109" n="0118b13"/>故能互遍。以互遍互含。故能互吞。互爲能吞。互爲
<lb ed="X" n="0891b08"/><lb ed="R109" n="0118b14"/>所吞。重重無盡。卽成事事無礙之理。以此而爲所
<lb ed="X" n="0891b09"/><lb ed="R109" n="0118b15"/>觀。故前文互遍互具妙觀云。如兩鏡相照。由明淨
<lb ed="X" n="0891b10"/><lb ed="R109" n="0118b16"/>故。方能互現。互爲能照。互爲所照。法性本然。詎可
<lb ed="X" n="0891b11"/><lb ed="R109" n="0118b17"/>思議。達此不思議法性<anchor xml:id="nkr_note_add_0891b1101" n="0891b1101"/><anchor xml:id="beg0891b1101" n="0891b1101"/>已<anchor xml:id="end0891b1101"/>。方知我之道場。本與法
<lb ed="X" n="0891b12"/><lb ed="R109" n="0118b18"/>界虗空界等。十方三世諸佛菩薩。無不炳現此道
<lb ed="X" n="0891b13"/><lb ed="R109" n="0119a01"/>場中。猶如帝珠。普現一切也。如<name role="" type="person">帝釋宮</name>下。引喩也。
<lb ed="X" n="0891b14"/><lb ed="R109" n="0119a02"/>此法界體。湛然淸淨。無可比況。且以帝珠爲喩也。
<lb ed="X" n="0891b15"/><lb ed="R109" n="0119a03"/>此中喩。具四法界。珠體。喩事法界。彼此各是一珠
<lb ed="X" n="0891b16"/><lb ed="R109" n="0119a04"/>故。珠光。喩理法界。能含影故。影入衆珠。喩理事無
<lb ed="X" n="0891b17"/><lb ed="R109" n="0119a05"/>礙法界。影影皆豎窮橫徧。重重無盡。喩事事無礙
<lb ed="X" n="0891b18"/><lb ed="R109" n="0119a06"/>法界。梵網合註云。一珠影現一切珠。一切珠中一
<lb ed="X" n="0891b19"/><lb ed="R109" n="0119a07"/>珠影。一切珠中一切珠。一珠各住一珠位也。東西
<lb ed="X" n="0891b20"/><lb ed="R109" n="0119a08"/>照用有別者。一珠各住一珠位也。境。觀亦然者。合
<lb ed="X" n="0891b21"/><lb ed="R109" n="0119a09"/>圓融妙觀也。以境爲事者。以所觀之境爲事法界。
<lb ed="X" n="0891b22"/><lb ed="R109" n="0119a10"/>如珠中之影。以觀爲理者。以能觀之智爲理法界。
<lb ed="X" n="0891b23"/><lb ed="R109" n="0119a11"/>如珠光。理能包事者。如光能含影。是爲以觀吞境。
<lb ed="X" n="0891b24"/><lb ed="R109" n="0119a12"/>卽下文謂。西方依正。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891b2401" n="0891b2401"/><anchor xml:id="beg0891b2401" n="0891b2401"/>已<anchor xml:id="end0891b2401"/>在我觀之內也。以觀爲事
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0891c" n="0891c"/>
<lb ed="X" n="0891c01"/><lb ed="R109" n="0119a13"/>者。以能觀智爲事法界。如珠影。以境爲理者。以所
<lb ed="X" n="0891c02"/><lb ed="R109" n="0119a14"/>觀境爲理法界。如珠光。理能包事者。如光能含影。
<lb ed="X" n="0891c03"/><lb ed="R109" n="0119a15"/>是爲以境吞觀。下文云。我今身心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c0301" n="0891c0301"/><anchor xml:id="beg0891c0301" n="0891c0301"/>已<anchor xml:id="end0891c0301"/>在依正之中。
<lb ed="X" n="0891c04"/><lb ed="R109" n="0119a16"/>若觀若境。或一爲事者。謂若能觀若所觀。一總爲
<lb ed="X" n="0891c05"/><lb ed="R109" n="0119a17"/>事法界。如影。餘爲理者。餘十五境爲理法界。如光。
<lb ed="X" n="0891c06"/><lb ed="R109" n="0119a18"/>亦理能包事。如各各珠光皆含一切影。或一爲理
<lb ed="X" n="0891c07"/><lb ed="R109" n="0119b01"/>者。能觀所觀。一總爲理法界。如光。餘十五境爲事
<lb ed="X" n="0891c08"/><lb ed="R109" n="0119b02"/>法界。如影。亦理能包事。如一珠光含一切影。彼此
<lb ed="X" n="0891c09"/><lb ed="R109" n="0119b03"/>互各相吞者。顯重重無盡。互遍互具。事事無礙妙
<lb ed="X" n="0891c10"/><lb ed="R109" n="0119b04"/>觀也。正辯相吞竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891c11"/><lb ed="R109" n="0119b05"/><p xml:id="pX61p0891c1101">○二結示淨宗。</p>
<lb ed="X" n="0891c12"/><lb ed="R109" n="0119b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0891c1201">若然者。當我作觀時。則西方依正。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1201" n="0891c1201"/><anchor xml:id="beg0891c1201" n="0891c1201"/>已<anchor xml:id="end0891c1201"/>在我觀之內。我
<lb ed="X" n="0891c13"/><lb ed="R109" n="0119b07"/>今身心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1301" n="0891c1301"/><anchor xml:id="beg0891c1301" n="0891c1301"/>已<anchor xml:id="end0891c1301"/>在依正之中。了此而求生安養。可謂雁過
<lb ed="X" n="0891c14"/><lb ed="R109" n="0119b08"/>長空。影沉寒水。雁絕遺蹤之意。水無留影之心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891c15"/><lb ed="R109" n="0119b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0891c1501">此結淨宗生而無生。無生而生之意也。當我作觀
<lb ed="X" n="0891c16"/><lb ed="R109" n="0119b10"/>時者。正當修觀時。以例禮懺供養。看經念佛。回向。
<lb ed="X" n="0891c17"/><lb ed="R109" n="0119b11"/>發願。坐禪等時。淨業旣爾。乃至造惡業。無不皆然
<lb ed="X" n="0891c18"/><lb ed="R109" n="0119b12"/>也。我此道場如帝珠。西方依正諸境。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1801" n="0891c1801"/><anchor xml:id="beg0891c1801" n="0891c1801"/>已<anchor xml:id="end0891c1801"/>在我觀之
<lb ed="X" n="0891c19"/><lb ed="R109" n="0119b13"/>內。西方依正亦如帝珠。我今身心諸業。<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c1901" n="0891c1901"/><anchor xml:id="beg0891c1901" n="0891c1901"/>已<anchor xml:id="end0891c1901"/>在依正
<lb ed="X" n="0891c20"/><lb ed="R109" n="0119b14"/>之中。法性法爾如是故。修觀時始照知故。若了此
<lb ed="X" n="0891c21"/><lb ed="R109" n="0119b15"/>義。則知生則決定生。生而無生。去則實不去。不去
<lb ed="X" n="0891c22"/><lb ed="R109" n="0119b16"/>而去也。又復例知。彌陀接則決定接。接而不接。來
<lb ed="X" n="0891c23"/><lb ed="R109" n="0119b17"/>則實不來。不來而來之意也。故天衣懷禪師示衆
<lb ed="X" n="0891c24"/><lb ed="R109" n="0119b18"/>曰。禪宗則曰無生。淨土則曰有生。還是生耶。還是
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0892a" n="0892a"/>
<lb ed="X" n="0892a01"/><lb ed="R109" n="0120a01"/>無生耶。則曰生則決定生。去則實不去。譬如雁過
<lb ed="X" n="0892a02"/><lb ed="R109" n="0120a02"/>長空。影沉寒水。雁絕遺蹤之意。水無留影之心。雁
<lb ed="X" n="0892a03"/><lb ed="R109" n="0120a03"/>過長空。影沉寒水。喩生則決定生。雁絕意。水無心。
<lb ed="X" n="0892a04"/><lb ed="R109" n="0120a04"/>中間無來往之相。則喩去則實不去也。又雁絕遺
<lb ed="X" n="0892a05"/><lb ed="R109" n="0120a05"/>蹤之意。雖喩無生。而蹤自遺。則喩無生而自生也。
<lb ed="X" n="0892a06"/><lb ed="R109" n="0120a06"/>水無留影之心。喩佛不來接。而影自留。則喩不接
<lb ed="X" n="0892a07"/><lb ed="R109" n="0120a07"/>而自接也。慈善根力。任運如是。非作意神通也。境
<lb ed="X" n="0892a08"/><lb ed="R109" n="0120a08"/>觀相吞門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892a09"/><lb ed="R109" n="0120a09"/><p xml:id="pX61p0892a0901">○七三觀法爾門二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0892a10"/><lb ed="R109" n="0120a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892a1001">能觀爲三觀。所觀卽三諦。全性以起修。故稱爲法爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892a11"/><lb ed="R109" n="0120a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892a1101">能觀爲三觀者。乃全性體性量性具。三諦性德。起
<lb ed="X" n="0892a12"/><lb ed="R109" n="0120a12"/>成三觀之修德。全三觀之修德。還照三諦之性德。
<lb ed="X" n="0892a13"/><lb ed="R109" n="0120a13"/>故曰全性起修。全修在性。性修不二止觀大意云。
<lb ed="X" n="0892a14"/><lb ed="R109" n="0120a14"/>三諦三觀三非三。三一一三無所寄。諦觀名別體
<lb ed="X" n="0892a15"/><lb ed="R109" n="0120a15"/>復同。是故能所二非二。故稱法爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892a16"/><lb ed="R109" n="0120a16"/><p xml:id="pX61p0892a1601">○二論文分二。初正明三觀。二結示淨宗。初又二。
<lb ed="X" n="0892a17"/><lb ed="R109" n="0120a17"/>初別論。二總論。初又二。初雙標諦觀。二別論諦
<lb ed="X" n="0892a18"/><lb ed="R109" n="0120a18"/>觀○今初。</p>
<lb ed="X" n="0892a19"/><lb ed="R109" n="0120b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892a1901">論曰。三諦者。眞俗中也。三觀者。空假中也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892a20"/><lb ed="R109" n="0120b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892a2001">諦者。諦審也。謂諦審諸法。卽空假中。卽空。是性量
<lb ed="X" n="0892a21"/><lb ed="R109" n="0120b03"/>之眞諦。卽假。是性具之俗諦。卽中。是性體之中諦。
<lb ed="X" n="0892a22"/><lb ed="R109" n="0120b04"/>此三隔歷。卽次第三諦。三一圓融。卽圓融三諦。觀
<lb ed="X" n="0892a23"/><lb ed="R109" n="0120b05"/>者。照了之義。照眞。卽空觀。照俗。卽假觀。照中。卽中
<lb ed="X" n="0892a24"/><lb ed="R109" n="0120b06"/>觀。此三隔歷。卽次第三觀。三一無礙。卽圓融三觀。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0892b" n="0892b"/>
<lb ed="X" n="0892b01"/><lb ed="R109" n="0120b07"/>雙標諦觀竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892b02"/><lb ed="R109" n="0120b08"/><p xml:id="pX61p0892b0201">○二別論諦觀。又二。初別論三諦性德。二別論三
<lb ed="X" n="0892b03"/><lb ed="R109" n="0120b09"/>觀修德。初又三。初尅論三諦。二會歸一心。三結
<lb ed="X" n="0892b04"/><lb ed="R109" n="0120b10"/>成性德○今初。</p>
<lb ed="X" n="0892b05"/><lb ed="R109" n="0120b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892b0501">忘情絕解。莫尙乎眞。隨緣應用。莫尙乎俗。融通空有。
<lb ed="X" n="0892b06"/><lb ed="R109" n="0120b12"/>莫尙乎中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892b07"/><lb ed="R109" n="0120b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892b0701">眞。卽眞空。泯一切法之謂也。蓋諸法本空。衆生不
<lb ed="X" n="0892b08"/><lb ed="R109" n="0120b14"/>了。執之爲實。而生妄見。若以空觀蕩之。則謂實之
<lb ed="X" n="0892b09"/><lb ed="R109" n="0120b15"/>情解自忘。故曰忘情絕解。莫尙乎眞也。俗卽世俗。
<lb ed="X" n="0892b10"/><lb ed="R109" n="0120b16"/>立一切法之謂也。諸法雖卽本空。若以假觀照之。
<lb ed="X" n="0892b11"/><lb ed="R109" n="0120b17"/>則能諦了性具諸法。歷歷宛然。故曰隨緣應用。莫
<lb ed="X" n="0892b12"/><lb ed="R109" n="0120b18"/>尙乎俗也。中。卽中正。統一切法之謂也。諸法本來
<lb ed="X" n="0892b13"/><lb ed="R109" n="0121a01"/>不卽二邊。不離二邊若以中觀觀之。則能諦了諸
<lb ed="X" n="0892b14"/><lb ed="R109" n="0121a02"/>法非眞非俗。卽眞卽俗。圓融無礙。卽一而三。卽三
<lb ed="X" n="0892b15"/><lb ed="R109" n="0121a03"/>而一。不可思議。故曰融通空有。莫尙乎中也。尅論
<lb ed="X" n="0892b16"/><lb ed="R109" n="0121a04"/>三諦竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892b17"/><lb ed="R109" n="0121a05"/><p xml:id="pX61p0892b1701">○二會歸一心。</p>
<lb ed="X" n="0892b18"/><lb ed="R109" n="0121a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892b1801">虗靈不昧。此吾心自空者也。物來斯應。此吾心自有
<lb ed="X" n="0892b19"/><lb ed="R109" n="0121a07"/>者也。空有相卽。此吾心自中者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892b20"/><lb ed="R109" n="0121a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892b2001">虗靈不昧者。隨緣而常自不變也。物來斯應者。不
<lb ed="X" n="0892b21"/><lb ed="R109" n="0121a09"/>變而常自隨緣也。空有相卽者。卽隨緣而不變。卽
<lb ed="X" n="0892b22"/><lb ed="R109" n="0121a10"/>不變而隨緣也。會歸一心竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892b23"/><lb ed="R109" n="0121a11"/><p xml:id="pX61p0892b2301">○三結成性德。</p>
<lb ed="X" n="0892b24"/><lb ed="R109" n="0121a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892b2401">此性也。非修也。三諦也。非三。觀也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0892c" n="0892c"/>
<lb ed="X" n="0892c01"/><lb ed="R109" n="0121a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892c0101">別論三諦性德竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892c02"/><lb ed="R109" n="0121a14"/><p xml:id="pX61p0892c0201">○二別論三觀修德三。初分別行相。二顯示圓融。
<lb ed="X" n="0892c03"/><lb ed="R109" n="0121a15"/>三結成修德○今初。</p>
<lb ed="X" n="0892c04"/><lb ed="R109" n="0121a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892c0401">修之者。稱性照了也。故體達此心。空洞無物。謂之空。
<lb ed="X" n="0892c05"/><lb ed="R109" n="0121a17"/>照了此性。具足萬法。謂之假。融通二邊。不一不異。謂
<lb ed="X" n="0892c06"/><lb ed="R109" n="0121a18"/>之中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892c07"/><lb ed="R109" n="0121b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892c0701">修之者。標其修德。別其性德也。稱性照了者。謂修
<lb ed="X" n="0892c08"/><lb ed="R109" n="0121b02"/>德之功。稱乎性德之理也。體達此心者。謂體空觀
<lb ed="X" n="0892c09"/><lb ed="R109" n="0121b03"/>也。體達此隨緣之心。常不被物所變。故曰空洞無
<lb ed="X" n="0892c10"/><lb ed="R109" n="0121b04"/>物謂之空也。照了此性者。妙假觀也。謂照了此不
<lb ed="X" n="0892c11"/><lb ed="R109" n="0121b05"/>變之性。常隨萬法之緣。故曰具足萬法謂之假也。
<lb ed="X" n="0892c12"/><lb ed="R109" n="0121b06"/>融通二邊者。圓融觀也。性是體。心是用。故不一。離
<lb ed="X" n="0892c13"/><lb ed="R109" n="0121b07"/>體無用。離用無體。故不異。故曰不一不異謂之中
<lb ed="X" n="0892c14"/><lb ed="R109" n="0121b08"/>也。分別行相竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892c15"/><lb ed="R109" n="0121b09"/><p xml:id="pX61p0892c1501">○二顯示圓融。</p>
<lb ed="X" n="0892c16"/><lb ed="R109" n="0121b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892c1601">然則卽虗靈而應物也。卽應物而虗靈也。空。卽假中
<lb ed="X" n="0892c17"/><lb ed="R109" n="0121b11"/>也。假。卽空中也。中。卽空假也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892c18"/><lb ed="R109" n="0121b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0892c1801">然則者。承上文而言也。三觀唯是一心。故曰相卽。
<lb ed="X" n="0892c19"/><lb ed="R109" n="0121b13"/>卽虗靈而應物者。卽體是用也。卽應物而虗靈者。
<lb ed="X" n="0892c20"/><lb ed="R109" n="0121b14"/>卽用是體也。體用唯是一心。故曰三觀相卽。顯示
<lb ed="X" n="0892c21"/><lb ed="R109" n="0121b15"/>圓融竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892c22"/><lb ed="R109" n="0121b16"/><p xml:id="pX61p0892c2201">○三結成修德。</p>
<lb ed="X" n="0892c23"/><lb ed="R109" n="0121b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0892c2301">是稱性而修也。絕待而照也。不思議之三觀也。首楞
<lb ed="X" n="0892c24"/><lb ed="R109" n="0121b18"/>嚴大定之司南也。此別論也如此。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0893a" n="0893a"/>
<lb ed="X" n="0893a01"/><lb ed="R109" n="0122a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893a0101">稱性而修者。性修不二也。絕待而照者。能所不二
<lb ed="X" n="0893a02"/><lb ed="R109" n="0122a02"/>也。不思議三觀者。三觀不二也。首楞嚴大定司南
<lb ed="X" n="0893a03"/><lb ed="R109" n="0122a03"/>者。因果不二也。梵語首楞嚴。此云究竟堅固。卽果
<lb ed="X" n="0893a04"/><lb ed="R109" n="0122a04"/>覺異名。司南者。定南鍼也。以一心三觀。乃大定之
<lb ed="X" n="0893a05"/><lb ed="R109" n="0122a05"/>因。故曰司南也。別論竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893a06"/><lb ed="R109" n="0122a06"/><p xml:id="pX61p0893a0601">○二總論二。初分別行相。二顯示圓融○今初。</p>
<lb ed="X" n="0893a07"/><lb ed="R109" n="0122a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893a0701">若總論者。或以吾心虗靈者爲空。以所觀萬物者爲
<lb ed="X" n="0893a08"/><lb ed="R109" n="0122a08"/>假。以心境不二者爲中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893a09"/><lb ed="R109" n="0122a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893a0901">上文別者。乃別論觀心。今文總者。總其心境。唯是
<lb ed="X" n="0893a10"/><lb ed="R109" n="0122a10"/>一性也。心性無相故爲空。變作諸法故爲假。卽心
<lb ed="X" n="0893a11"/><lb ed="R109" n="0122a11"/>卽境。卽境卽心。故曰不二爲中也。分別行相竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893a12"/><lb ed="R109" n="0122a12"/><p xml:id="pX61p0893a1201">○二顯示圓融。</p>
<lb ed="X" n="0893a13"/><lb ed="R109" n="0122a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893a1301">物吾心之物也。何假而不空。心萬物之心也。何空而
<lb ed="X" n="0893a14"/><lb ed="R109" n="0122a14"/>不假。卽心卽物。卽物卽心。何中而不空假。<note place="inline">當是何空假而不中</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893a15"/><lb ed="R109" n="0122a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893a1501">物吾心之物。何假而不空者。謂所觀之境。乃心性
<lb ed="X" n="0893a16"/><lb ed="R109" n="0122a16"/>所變之境。何假何中而不卽空。乃卽性具性體是
<lb ed="X" n="0893a17"/><lb ed="R109" n="0122a17"/>性量也。心萬物之心。何空而不假者。謂能觀之心。
<lb ed="X" n="0893a18"/><lb ed="R109" n="0122a18"/>乃境性能變之心。何空何中而不卽假。乃卽性量
<lb ed="X" n="0893a19"/><lb ed="R109" n="0122b01"/>性體是性具。卽心卽物。卽物卽心。何空假而不卽
<lb ed="X" n="0893a20"/><lb ed="R109" n="0122b02"/>中者。謂心性境性。唯只一性。故曰何空何假而不
<lb ed="X" n="0893a21"/><lb ed="R109" n="0122b03"/>卽中。乃卽性量性具是性體也。正明三觀竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893a22"/><lb ed="R109" n="0122b04"/><p xml:id="pX61p0893a2201">○二結示淨宗。</p>
<lb ed="X" n="0893a23"/><lb ed="R109" n="0122b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893a2301">是以觀極樂依正者。以吾一心之三觀。觀彼一境之
<lb ed="X" n="0893a24"/><lb ed="R109" n="0122b06"/>三諦。無不可者。以吾三觀之一心。照彼三諦之一境。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0893b" n="0893b"/>
<lb ed="X" n="0893b01"/><lb ed="R109" n="0122b07"/>亦無不可者。虎溪大師曰。境爲妙假觀爲空。境觀雙
<lb ed="X" n="0893b02"/><lb ed="R109" n="0122b08"/>忘卽是中。忘照何嘗有先後。一心融絕了無蹤。尙何
<lb ed="X" n="0893b03"/><lb ed="R109" n="0122b09"/>三觀之不法爾乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893b04"/><lb ed="R109" n="0122b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893b0401">以吾一心之三觀。觀彼一境之三諦者。乃理觀也。
<lb ed="X" n="0893b05"/><lb ed="R109" n="0122b11"/>亦別觀也。以吾三觀之一心。照彼三諦之一境者。
<lb ed="X" n="0893b06"/><lb ed="R109" n="0122b12"/>乃事觀也。亦總觀也。亦卽專稱名號也。然此淨宗。
<lb ed="X" n="0893b07"/><lb ed="R109" n="0122b13"/>唯在發願求生。是故總觀別觀。皆無不可也。虎溪
<lb ed="X" n="0893b08"/><lb ed="R109" n="0122b14"/>大師。乃元朝虎溪懷則法師。述一心三觀頌曰。境
<lb ed="X" n="0893b09"/><lb ed="R109" n="0122b15"/>爲妙假<note place="inline">云云</note>。境爲妙假者卽心也。觀爲空者。卽境
<lb ed="X" n="0893b10"/><lb ed="R109" n="0122b16"/>也。境觀雙亡者。非心非境也。亡照何嘗有先後者。
<lb ed="X" n="0893b11"/><lb ed="R109" n="0122b17"/>遮照同時也。一心融絕了無蹤者。唯一中道妙心。
<lb ed="X" n="0893b12"/><lb ed="R109" n="0122b18"/>更無空假之蹤迹也。旣日用中具足三觀。尙何不
<lb ed="X" n="0893b13"/><lb ed="R109" n="0123a01"/>法爾乎。三觀法爾門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893b14"/><lb ed="R109" n="0123a02"/><p xml:id="pX61p0893b1401">○八感應任運門二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0893b15"/><lb ed="R109" n="0123a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893b1501">我心感諸佛。彌陀卽懸應。天性自相關。如磁石吸鍼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893b16"/><lb ed="R109" n="0123a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893b1601">感應之相。略明四句。一者冥感冥應。謂過去善修
<lb ed="X" n="0893b17"/><lb ed="R109" n="0123a05"/>三業。現在未運身口。藉往善力。爲冥感也。雖不現
<lb ed="X" n="0893b18"/><lb ed="R109" n="0123a06"/>見靈瑞。密爲法身所益。不見不聞。而覺而知。是爲
<lb ed="X" n="0893b19"/><lb ed="R109" n="0123a07"/>冥應也。二者冥感顯應者。過去殖善。爲冥感<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b1901" n="0893b1901"/><anchor xml:id="beg0893b1901" n="0893b1901"/>已<anchor xml:id="end0893b1901"/>成。
<lb ed="X" n="0893b20"/><lb ed="R109" n="0123a08"/>便得値佛聞法。現前獲利。是爲顯應。如佛初出世。
<lb ed="X" n="0893b21"/><lb ed="R109" n="0123a09"/>先得度者。現在何嘗修行。如來照其宿機。自往度
<lb ed="X" n="0893b22"/><lb ed="R109" n="0123a10"/>之。卽其義也。三者顯感顯應。現在身口。精勤不懈。
<lb ed="X" n="0893b23"/><lb ed="R109" n="0123a11"/>而能感降。如須達長跪。佛往祇園。又如道場禮懺。
<lb ed="X" n="0893b24"/><lb ed="R109" n="0123a12"/>能感靈瑞。卽顯感顯應也。四顯感冥應者。如人一
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0893c" n="0893c"/>
<lb ed="X" n="0893c01"/><lb ed="R109" n="0123a13"/>世勤苦。現善濃積。而不顯應。冥有其利。此顯感冥
<lb ed="X" n="0893c02"/><lb ed="R109" n="0123a14"/>應也。若解四意。一切低頭擧手。則知福不虗棄。終
<lb ed="X" n="0893c03"/><lb ed="R109" n="0123a15"/>日無感。終日無悔。若見喜殺長壽。好施貧乏。不生
<lb ed="X" n="0893c04"/><lb ed="R109" n="0123a16"/>邪見。若詳論者。則有三十六句等種種義也。天性
<lb ed="X" n="0893c05"/><lb ed="R109" n="0123a17"/>者。佛性也。相關者。連係也。有二種相關。謂天性。誓
<lb ed="X" n="0893c06"/><lb ed="R109" n="0123a18"/>願也。我於諸佛。<anchor xml:id="nkr_note_add_0893c0601" n="0893c0601"/><anchor xml:id="beg0893c0601" n="0893c0601"/>但<anchor xml:id="end0893c0601"/>有天性相關。我於彌陀。則有二
<lb ed="X" n="0893c07"/><lb ed="R109" n="0123b01"/>種。故於彌陀最有緣也。磁石者。吸鐵石。山之陽產
<lb ed="X" n="0893c08"/><lb ed="R109" n="0123b02"/>鐵。山陰必有磁石。二物同氣故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893c09"/><lb ed="R109" n="0123b03"/><p xml:id="pX61p0893c0901">○二論文分三。初天性相關。二誓願相關。三結示
<lb ed="X" n="0893c10"/><lb ed="R109" n="0123b04"/>淨宗○今初。</p>
<lb ed="X" n="0893c11"/><lb ed="R109" n="0123b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0893c1101">論曰。諸佛衆生。同一覺源。迷悟雖殊。理常平等。故曰
<lb ed="X" n="0893c12"/><lb ed="R109" n="0123b06"/>諸佛是衆生心內諸佛。衆生乃諸佛心內衆生。迹此
<lb ed="X" n="0893c13"/><lb ed="R109" n="0123b07"/>而言。則諸佛衆生。心精無時而不通脗。但諸佛無時
<lb ed="X" n="0893c14"/><lb ed="R109" n="0123b08"/>不欲度生。而衆生念念與之迷背。故勢至菩薩曰。一
<lb ed="X" n="0893c15"/><lb ed="R109" n="0123b09"/>人專憶。一人專忘。若逢不逢。或見非見。子若憶母。如
<lb ed="X" n="0893c16"/><lb ed="R109" n="0123b10"/>母憶時。母子歷生。不相違遠。若衆生心憶佛念佛。現
<lb ed="X" n="0893c17"/><lb ed="R109" n="0123b11"/>前當來必定見佛。去佛不遠。正由一理平等。天性相
<lb ed="X" n="0893c18"/><lb ed="R109" n="0123b12"/>關。故得任運<g ref="#CB15072">㧞</g>苦與樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893c19"/><lb ed="R109" n="0123b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0893c1901">文分三節。初正明。二引證。三總結。初中同一覺源
<lb ed="X" n="0893c20"/><lb ed="R109" n="0123b14"/>者。同一天性也。脗者。脗合。卽相關也。第二引證中。
<lb ed="X" n="0893c21"/><lb ed="R109" n="0123b15"/>有事理二意。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0893c2101" n="0893c2101"/><anchor xml:id="beg0893c2101" n="0893c2101"/>但<anchor xml:id="end0893c2101"/>約事釋。一人專憶。喩佛常欲度
<lb ed="X" n="0893c22"/><lb ed="R109" n="0123b16"/>生。一人專忘。喩衆生念念迷背。佛常欲度生故若
<lb ed="X" n="0893c23"/><lb ed="R109" n="0123b17"/>逢。念念迷背故不逢。逢故見。不逢故不見。此喩理
<lb ed="X" n="0893c24"/><lb ed="R109" n="0123b18"/>卽位也。子若憶母。喩衆生常念佛。喩名字觀行相
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0894a" n="0894a"/>
<lb ed="X" n="0894a01"/><lb ed="R109" n="0124a01"/>似位也。如母憶時。母子歷生。不相違遠。喩分證位。
<lb ed="X" n="0894a02"/><lb ed="R109" n="0124a02"/>若衆生心。憶佛念佛。現前當來。必定見佛。去佛不
<lb ed="X" n="0894a03"/><lb ed="R109" n="0124a03"/>遠。此以法合喩也。現前見佛。如遠公三覩聖像。當
<lb ed="X" n="0894a04"/><lb ed="R109" n="0124a04"/>來見佛。或命終時見。或於淨土見。去佛不遠者。去
<lb ed="X" n="0894a05"/><lb ed="R109" n="0124a05"/>自果佛不遠也。第三總結。一理。卽天性也。<g ref="#CB15072">㧞</g>苦與
<lb ed="X" n="0894a06"/><lb ed="R109" n="0124a06"/>樂者。悲能<g ref="#CB15072">㧞</g>九界苦集二諦之苦。慈能與佛界道
<lb ed="X" n="0894a07"/><lb ed="R109" n="0124a07"/>滅二諦之樂也。天性相關竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894a08"/><lb ed="R109" n="0124a08"/><p xml:id="pX61p0894a0801">○二誓願相關。</p>
<lb ed="X" n="0894a09"/><lb ed="R109" n="0124a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894a0901">況無量壽佛。因中發四十八願。誓取極樂。攝受有情。
<lb ed="X" n="0894a10"/><lb ed="R109" n="0124a10"/>今道果久成。僧那久滿。故凡百衆生。弗憂佛不來應。
<lb ed="X" n="0894a11"/><lb ed="R109" n="0124a11"/>但當深信憶念。數數發願。願生西方。如磁石與鍼。任
<lb ed="X" n="0894a12"/><lb ed="R109" n="0124a12"/>運吸取。然磁能吸鐵。而不能吸銅。鍼能合磁。而不能
<lb ed="X" n="0894a13"/><lb ed="R109" n="0124a13"/>合玉。譬猶佛能度有緣。而不能度無緣。衆生易感彌
<lb ed="X" n="0894a14"/><lb ed="R109" n="0124a14"/>陀。而不易感諸佛。豈非生佛。誓願相關者乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894a15"/><lb ed="R109" n="0124a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894a1501">文分二節。初明誓願。二明相關。按無量壽經。過去
<lb ed="X" n="0894a16"/><lb ed="R109" n="0124a16"/>久遠。<name role="" type="person">世自在王佛</name>世中。有一國王。聞佛說法。心懷
<lb ed="X" n="0894a17"/><lb ed="R109" n="0124a17"/>悅豫。發無上道意。棄國捐王。而作沙門。號曰法藏。
<lb ed="X" n="0894a18"/><lb ed="R109" n="0124a18"/>詣<name role="" type="person">世自在王佛</name>所。求佛說法。時<name role="" type="person">世自在王佛</name>。廣說
<lb ed="X" n="0894a19"/><lb ed="R109" n="0124b01"/>二百一十億諸佛刹土。天人之善惡。國土之粗妙。
<lb ed="X" n="0894a20"/><lb ed="R109" n="0124b02"/>應其心願。悉現與之。時彼比丘。聞佛所說嚴淨國
<lb ed="X" n="0894a21"/><lb ed="R109" n="0124b03"/>土。皆悉覩見。發無上願。具足五劫。思惟攝取莊嚴
<lb ed="X" n="0894a22"/><lb ed="R109" n="0124b04"/>國土淸淨之行。如是修<anchor xml:id="nkr_note_add_0894a2201" n="0894a2201"/><anchor xml:id="beg0894a2201" n="0894a2201"/>已<anchor xml:id="end0894a2201"/>。詣彼佛所。白佛言。唯願
<lb ed="X" n="0894a23"/><lb ed="R109" n="0124b05"/>聽察。如我所願。當具說之。故發四十八種大願。誓
<lb ed="X" n="0894a24"/><lb ed="R109" n="0124b06"/>取極樂。攝受有情說有一願不滿。不取正覺。今道
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0894b" n="0894b"/>
<lb ed="X" n="0894b01"/><lb ed="R109" n="0124b07"/>果久成。僧那者。此云宏誓也。此明誓願。然磁能下。
<lb ed="X" n="0894b02"/><lb ed="R109" n="0124b08"/>明相關也。然諸佛度生。原無揀擇。而因中願力不
<lb ed="X" n="0894b03"/><lb ed="R109" n="0124b09"/>同。結緣有異。故有相關不相關者。彌陀因中願勝。
<lb ed="X" n="0894b04"/><lb ed="R109" n="0124b10"/>與此土衆生緣深。故誓願相關也。誓願相關竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894b05"/><lb ed="R109" n="0124b11"/><p xml:id="pX61p0894b0501">○三結示淨宗。</p>
<lb ed="X" n="0894b06"/><lb ed="R109" n="0124b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894b0601">是故求生淨土者。信願行三。缺一不可。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894b07"/><lb ed="R109" n="0124b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894b0701">彌陀要解云。信願爲慧行。持名爲行行。得生與否。
<lb ed="X" n="0894b08"/><lb ed="R109" n="0124b14"/>全由信願之有無。品位高下。全由持名之深淺。是
<lb ed="X" n="0894b09"/><lb ed="R109" n="0124b15"/>故信願爲前導。持名爲正修。如目足並運也。感應
<lb ed="X" n="0894b10"/><lb ed="R109" n="0124b16"/>任運門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894b11"/><lb ed="R109" n="0124b17"/><p xml:id="pX61p0894b1101">○九彼此恒一門二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0894b12"/><lb ed="R109" n="0124b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894b1201">若人臨終時。能不失正念。或見光見華。<anchor xml:id="nkr_note_add_0894b1201" n="0894b1201"/><anchor xml:id="beg0894b1201" n="0894b1201"/>已<anchor xml:id="end0894b1201"/>受寶蓮生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894b13"/><lb ed="R109" n="0125a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894b1301">普賢行願品云。又復是人臨命終時。最後刹那。一
<lb ed="X" n="0894b14"/><lb ed="R109" n="0125a02"/>切諸根。悉皆散壞。一切親屬。悉皆捨離。一切威勢。
<lb ed="X" n="0894b15"/><lb ed="R109" n="0125a03"/>悉皆退失。輔相大臣。宮城內外。象馬車乘。珍寶伏
<lb ed="X" n="0894b16"/><lb ed="R109" n="0125a04"/>藏。如是一切。無復相隨。唯此願王。不相捨離。於一
<lb ed="X" n="0894b17"/><lb ed="R109" n="0125a05"/>切時。引導其前。一刹那中。卽得往生<name role="" type="person">極樂世界</name>。到
<lb ed="X" n="0894b18"/><lb ed="R109" n="0125a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0894b1801" n="0894b1801"/><anchor xml:id="beg0894b1801" n="0894b1801"/>已<anchor xml:id="end0894b1801"/>。卽見阿彌陀佛。<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩。普賢菩薩。觀自
<lb ed="X" n="0894b19"/><lb ed="R109" n="0125a07"/>在菩薩。彌勒菩薩等。所共圍繞。其人自見生蓮華
<lb ed="X" n="0894b20"/><lb ed="R109" n="0125a08"/>中。蒙佛授記。此中能不失正念者。正謂唯此願王。
<lb ed="X" n="0894b21"/><lb ed="R109" n="0125a09"/>不相捨離也。此實在操之有素也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894b22"/><lb ed="R109" n="0125a10"/><p xml:id="pX61p0894b2201">○二論文分三。初擧事。二顯理。三引證○今初。</p>
<lb ed="X" n="0894b23"/><lb ed="R109" n="0125a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894b2301">論曰。往生傳云。張抗。仕石晉爲翰林學士。課大悲呪
<lb ed="X" n="0894b24"/><lb ed="R109" n="0125a12"/>十萬遍。願生西方。一日寢疾。唯念佛號。忽謂家人曰。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0894c" n="0894c"/>
<lb ed="X" n="0894c01"/><lb ed="R109" n="0125a13"/>西方淨土。秪在堂屋西邊。阿彌陀佛。坐蓮華上。見翁
<lb ed="X" n="0894c02"/><lb ed="R109" n="0125a14"/>兒在蓮華池。金沙地上。禮拜嬉戲。良久念佛而化。翁
<lb ed="X" n="0894c03"/><lb ed="R109" n="0125a15"/>兒。抗之孫也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894c04"/><lb ed="R109" n="0125a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894c0401">石晉者。後晉也。高祖石敬塘。後唐明宗之壻。借遼
<lb ed="X" n="0894c05"/><lb ed="R109" n="0125a17"/>兵而滅唐。有天下。改稱爲晉也。擧事竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894c06"/><lb ed="R109" n="0125a18"/><p xml:id="pX61p0894c0601">○二顯理二。初尅本體直示唯心。二就行人點示
<lb ed="X" n="0894c07"/><lb ed="R109" n="0125b01"/>唯心○今初。</p>
<lb ed="X" n="0894c08"/><lb ed="R109" n="0125b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894c0801">所以爾者。蓋<name role="" type="person">西方極樂世界</name>乃吾心中之一土耳。娑
<lb ed="X" n="0894c09"/><lb ed="R109" n="0125b03"/>婆世界。亦吾心中之一土耳。約土而言。有十萬億彼
<lb ed="X" n="0894c10"/><lb ed="R109" n="0125b04"/>此之異。約心而觀。原無遠近。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894c11"/><lb ed="R109" n="0125b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894c1101">所以爾者。承上文西方秪在堂屋西邊而言也。極
<lb ed="X" n="0894c12"/><lb ed="R109" n="0125b06"/>樂者。乃吾心之淨土。心淨故所以土淨也。娑婆者。
<lb ed="X" n="0894c13"/><lb ed="R109" n="0125b07"/>乃吾心之穢土。心穢故所以土穢也。約土而事論。
<lb ed="X" n="0894c14"/><lb ed="R109" n="0125b08"/>而有彼此之幻相。約心而理論。彼亦唯心。此亦唯
<lb ed="X" n="0894c15"/><lb ed="R109" n="0125b09"/>心。原無遠近也。直示唯心竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894c16"/><lb ed="R109" n="0125b10"/><p xml:id="pX61p0894c1601">○二就行人點示唯心。</p>
<lb ed="X" n="0894c17"/><lb ed="R109" n="0125b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0894c1701">但衆生自受生以來。爲五陰區局眞性。不契心源。念
<lb ed="X" n="0894c18"/><lb ed="R109" n="0125b12"/>佛之人。果報成熟。將捨現陰。趣生陰時。淨土蓮華。忽
<lb ed="X" n="0894c19"/><lb ed="R109" n="0125b13"/>然在前。唯心境界。非有去來彼此之相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894c20"/><lb ed="R109" n="0125b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0894c2001">自受生以來者。謂從無始以來也。爲五陰區局眞
<lb ed="X" n="0894c21"/><lb ed="R109" n="0125b15"/>性。不契心源者。被色受想行識。分隔眞如實性也。
<lb ed="X" n="0894c22"/><lb ed="R109" n="0125b16"/>謂六凡五陰。區局眞諦性。不契性量之源。二乘五
<lb ed="X" n="0894c23"/><lb ed="R109" n="0125b17"/>陰。區局俗諦之性。不契性具之源。菩薩五陰。區局
<lb ed="X" n="0894c24"/><lb ed="R109" n="0125b18"/>中諦之性。不契性體之源。現陰者。現在五陰也。趣
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0895a" n="0895a"/>
<lb ed="X" n="0895a01"/><lb ed="R109" n="0126a01"/>生陰者。趣淨土淸淨五陰也。陰有四種。謂現陰。命
<lb ed="X" n="0895a02"/><lb ed="R109" n="0126a02"/>終時。名死陰。死陰後生陰前。名中陰。投胎時名生
<lb ed="X" n="0895a03"/><lb ed="R109" n="0126a03"/>陰。又名四有。大善大惡。不落中陰。今念佛人直趣
<lb ed="X" n="0895a04"/><lb ed="R109" n="0126a04"/>生陰者。不落中陰也。捨現陰。趣生陰。故曰生則決
<lb ed="X" n="0895a05"/><lb ed="R109" n="0126a05"/>定生。唯心境界。無有去來。故曰去則實不法也。顯
<lb ed="X" n="0895a06"/><lb ed="R109" n="0126a06"/>理竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895a07"/><lb ed="R109" n="0126a07"/><p xml:id="pX61p0895a0701">○三引證二。初引經證。二引古證○今初。</p>
<lb ed="X" n="0895a08"/><lb ed="R109" n="0126a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895a0801">故首楞嚴經云。臨命終時。未捨暖觸。一生善惡。俱時
<lb ed="X" n="0895a09"/><lb ed="R109" n="0126a09"/>頓現。純想卽飛。必生天上。若飛心中。兼福兼慧。及與
<lb ed="X" n="0895a10"/><lb ed="R109" n="0126a10"/>淨願。自然心開。見十方佛。一切淨土。隨願往生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895a11"/><lb ed="R109" n="0126a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895a1101">大佛頂經云。一切衆生。實本眞淨。因彼妄見。有妄
<lb ed="X" n="0895a12"/><lb ed="R109" n="0126a12"/>習生。因此分開內分外分。阿難。內分。卽是衆生分
<lb ed="X" n="0895a13"/><lb ed="R109" n="0126a13"/>內。因諸愛染。發起妄情。情積不休。能生愛水。是故
<lb ed="X" n="0895a14"/><lb ed="R109" n="0126a14"/>衆生。心憶珍饈。口中水出。乃至心著行婬。男女二
<lb ed="X" n="0895a15"/><lb ed="R109" n="0126a15"/>根自然流液。諸愛雖別。流結是同。潤溼不升。自然
<lb ed="X" n="0895a16"/><lb ed="R109" n="0126a16"/>從墜。此名內分。阿難。外分。卽是衆生分外。因諸渴
<lb ed="X" n="0895a17"/><lb ed="R109" n="0126a17"/>仰。發明虗想。想積不休。能生勝氣。是故衆生心持
<lb ed="X" n="0895a18"/><lb ed="R109" n="0126a18"/>禁戒。擧身輕淸。乃至心存佛國。聖境冥現。阿難。諸
<lb ed="X" n="0895a19"/><lb ed="R109" n="0126b01"/>想雖別。輕擧是同。飛動不沉。自然超越。此名外分。
<lb ed="X" n="0895a20"/><lb ed="R109" n="0126b02"/>阿難。一切世間生死相續。生從順習。死從變流。臨
<lb ed="X" n="0895a21"/><lb ed="R109" n="0126b03"/>命終時。未捨暖觸。一生善惡。俱時頓現<note place="inline">云云</note>。未捨
<lb ed="X" n="0895a22"/><lb ed="R109" n="0126b04"/>暖觸者。卽前文云。最後刹那。第八識趣生陰時也。
<lb ed="X" n="0895a23"/><lb ed="R109" n="0126b05"/>善惡頓現者。亂心位也。純想卽飛者。謂純是虗想。
<lb ed="X" n="0895a24"/><lb ed="R109" n="0126b06"/>不能從墜也。若飛心中。謂上升心中也。兼福兼慧。
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0895b" n="0895b"/>
<lb ed="X" n="0895b01"/><lb ed="R109" n="0126b07"/>及與淨願者。平日所修福慧。並發求生淨願也。自
<lb ed="X" n="0895b02"/><lb ed="R109" n="0126b08"/>然心開者。一切境界無有障礙也。無障礙故。所求
<lb ed="X" n="0895b03"/><lb ed="R109" n="0126b09"/>淨土自現。隨願力往生也。下文還有一情九想。二
<lb ed="X" n="0895b04"/><lb ed="R109" n="0126b10"/>情八想。乃至純情無想。隨情想二分。判其升沉。茲
<lb ed="X" n="0895b05"/><lb ed="R109" n="0126b11"/>不具錄也。引經證竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895b06"/><lb ed="R109" n="0126b12"/><p xml:id="pX61p0895b0601">○二引古證。</p>
<lb ed="X" n="0895b07"/><lb ed="R109" n="0126b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895b0701">法智大師云。須知垂終自見坐金蓮身。<anchor xml:id="nkr_note_add_0895b0701" n="0895b0701"/><anchor xml:id="beg0895b0701" n="0895b0701"/>已<anchor xml:id="end0895b0701"/>是彼國生
<lb ed="X" n="0895b08"/><lb ed="R109" n="0126b14"/>陰。亦此意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895b09"/><lb ed="R109" n="0126b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895b0901">彼此恒一門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895b10"/><lb ed="R109" n="0126b16"/><p xml:id="pX61p0895b1001">○第十現未互在門二。初偈頌。二論文○今初。</p>
<lb ed="X" n="0895b11"/><lb ed="R109" n="0126b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895b1101">行者今念佛。功德不唐捐。因中<anchor xml:id="nkr_note_add_0895b1101" n="0895b1101"/><anchor xml:id="beg0895b1101" n="0895b1101"/>已<anchor xml:id="end0895b1101"/>有果。如蓮華開敷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895b12"/><lb ed="R109" n="0126b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895b1201">蓮華開敷者。喩因果同時也。華開蓮現。故曰因中
<lb ed="X" n="0895b13"/><lb ed="R109" n="0127a01"/>有果。功德不唐捐也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895b14"/><lb ed="R109" n="0127a02"/><p xml:id="pX61p0895b1401">○二論文二。初約心法圓融明互在。二約心性常
<lb ed="X" n="0895b15"/><lb ed="R109" n="0127a03"/>住明互在○今初。</p>
<lb ed="X" n="0895b16"/><lb ed="R109" n="0127a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895b1601">論曰。圓頓敎人。頓悟心性。無修而修。修彼樂<g ref="#CB15131">邦</g>。性中
<lb ed="X" n="0895b17"/><lb ed="R109" n="0127a05"/>所具極樂。由修顯發。而此心性。豎貫三際。橫裹十虗
<lb ed="X" n="0895b18"/><lb ed="R109" n="0127a06"/>佛法生法。正法依法。因法果法。一念圓成。是以念佛
<lb ed="X" n="0895b19"/><lb ed="R109" n="0127a07"/>之人。名爲全性起修。全修在性。全性起修。雖名爲因。
<lb ed="X" n="0895b20"/><lb ed="R109" n="0127a08"/>全修在性。因中有果。以所具因法。與所具果法。同居
<lb ed="X" n="0895b21"/><lb ed="R109" n="0127a09"/>一念。心性圓融。無法不攝。故如蓮華開敷。華中有果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895b22"/><lb ed="R109" n="0127a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895b2201">頓悟心性。無修而修。修彼樂<g ref="#CB15131">邦</g>者。頓悟隨緣不變
<lb ed="X" n="0895b23"/><lb ed="R109" n="0127a11"/>之性。雖然無修。然而不變隨緣之用。無所不修。以
<lb ed="X" n="0895b24"/><lb ed="R109" n="0127a12"/>性中所具法身之極樂。由般若解脫二種修德而
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0895c" n="0895c"/>
<lb ed="X" n="0895c01"/><lb ed="R109" n="0127a13"/>顯發故也。佛法生法。正法依法。因法果法。一念圓
<lb ed="X" n="0895c02"/><lb ed="R109" n="0127a14"/>成者。理具事造兩重三千。同居一念也。由同居一
<lb ed="X" n="0895c03"/><lb ed="R109" n="0127a15"/>念故。是以念佛之人。名爲全法身之性德。起成般
<lb ed="X" n="0895c04"/><lb ed="R109" n="0127a16"/>若解脫二種修德。全二種修德。仍在法身之性德
<lb ed="X" n="0895c05"/><lb ed="R109" n="0127a17"/>中。約修德而論。雖名爲因。約性德而言。因中有果。
<lb ed="X" n="0895c06"/><lb ed="R109" n="0127a18"/>以因法果法。同居一念故也。理具三千因法。事造
<lb ed="X" n="0895c07"/><lb ed="R109" n="0127b01"/>三千果法。同居一念。故曰心性圓融。無法不攝。猶
<lb ed="X" n="0895c08"/><lb ed="R109" n="0127b02"/>如蓮華開敷。華。喩因。蓮。喩果。華開蓮現。喩因果同
<lb ed="X" n="0895c09"/><lb ed="R109" n="0127b03"/>居一時。故現未互在也。心法圓融明互在竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895c10"/><lb ed="R109" n="0127b04"/><p xml:id="pX61p0895c1001">○二約心性常住明互在。</p>
<lb ed="X" n="0895c11"/><lb ed="R109" n="0127b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX61p0895c1101">況此心常住。無生滅去來。卽今念佛之心。便是當來
<lb ed="X" n="0895c12"/><lb ed="R109" n="0127b06"/>華池受生之時。故說初發心人。極樂寶池。<anchor xml:id="nkr_note_add_0895c1201" n="0895c1201"/><anchor xml:id="beg0895c1201" n="0895c1201"/>已<anchor xml:id="end0895c1201"/>萌蓮種。
<lb ed="X" n="0895c13"/><lb ed="R109" n="0127b07"/>若精進不退。日益生長。華漸開敷。隨其功德。大小輝
<lb ed="X" n="0895c14"/><lb ed="R109" n="0127b08"/>煌。其或懈退悔雜。日漸憔顇。若能自新。華復鮮麗。其
<lb ed="X" n="0895c15"/><lb ed="R109" n="0127b09"/>或不然。芽焦種敗。且此蓮華。人誰種植。現未互在。斯
<lb ed="X" n="0895c16"/><lb ed="R109" n="0127b10"/>言有歸也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895c17"/><lb ed="R109" n="0127b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX61p0895c1701">越國夫人王氏。宋哲宗從父荆王之妻也。專修淨
<lb ed="X" n="0895c18"/><lb ed="R109" n="0127b12"/>土。晝夜無間。導諸妾婢。幷志西歸。中有一婢。獨懈
<lb ed="X" n="0895c19"/><lb ed="R109" n="0127b13"/>慢。夫人曰。不可以爾一人。壞我規矩。擯之。婢悚悔。
<lb ed="X" n="0895c20"/><lb ed="R109" n="0127b14"/>遂發憤精進。久之不倦。一日謂同事曰。吾其行矣。
<lb ed="X" n="0895c21"/><lb ed="R109" n="0127b15"/>夜聞異香滿室。無疾而逝。越宿。同事者吿夫人。夜
<lb ed="X" n="0895c22"/><lb ed="R109" n="0127b16"/>夢化去之婢。令致謝夫人。幸蒙訓責。得生西方。感
<lb ed="X" n="0895c23"/><lb ed="R109" n="0127b17"/>德無量。夫人曰。彼能入我夢。乃可信爾。其夕夫人
<lb ed="X" n="0895c24"/><lb ed="R109" n="0127b18"/>夢婢致謝如前。夫人曰。西方可至乎。婢曰。可。遂導
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0896a" n="0896a"/>
<lb ed="X" n="0896a01"/><lb ed="R109" n="0128a01"/>夫人行。頃之。見一大池。有蓮華大小間錯。或榮或
<lb ed="X" n="0896a02"/><lb ed="R109" n="0128a02"/>悴。夫人問其故。婢曰。世間修西方者。纔發一念。此
<lb ed="X" n="0896a03"/><lb ed="R109" n="0128a03"/>中便生一華。勤惰不同。榮悴亦異。精進者榮。怠廢
<lb ed="X" n="0896a04"/><lb ed="R109" n="0128a04"/>者悴。若歷久不息。念熟觀成。形消神謝。決生其中。
<lb ed="X" n="0896a05"/><lb ed="R109" n="0128a05"/>中有一人。朝服而坐。寶冠瓔珞。莊嚴其身。夫人問
<lb ed="X" n="0896a06"/><lb ed="R109" n="0128a06"/>曰。何人也。婢曰。楊傑也。又一人朝服而坐。夫人又
<lb ed="X" n="0896a07"/><lb ed="R109" n="0128a07"/>問何人。曰。馬玗也。兩人俱修淨業。事具本傳。夫人
<lb ed="X" n="0896a08"/><lb ed="R109" n="0128a08"/>曰。我當生何處。婢導之行。可數里。望見一華臺。金
<lb ed="X" n="0896a09"/><lb ed="R109" n="0128a09"/>碧晃耀。光明洞然。婢曰。此夫人生處。乃金臺上品
<lb ed="X" n="0896a10"/><lb ed="R109" n="0128a10"/>上生也。旣覺。悲喜交至。其年遇生日。晨起秉爐焚
<lb ed="X" n="0896a11"/><lb ed="R109" n="0128a11"/>香。望<name role="" type="person">觀音閣</name>而立。諸眷方趣前爲壽。眡之。則<anchor xml:id="nkr_note_add_0896a1101" n="0896a1101"/><anchor xml:id="beg0896a1101" n="0896a1101"/>已<anchor xml:id="end0896a1101"/>化
<lb ed="X" n="0896a12"/><lb ed="R109" n="0128a12"/>去矣。現未互在門竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0896a13"/><lb ed="R109" n="0128a13"/>
<lb ed="X" n="0896a14"/><lb ed="R109" n="0128a14"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>生無生論會集<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
<lb ed="X" n="0896a15"/>
<lb ed="X" n="0896a16"/>
<lb ed="X" n="0896a17"/>
<lb ed="X" n="0896a18"/>
<lb ed="X" n="0896a19"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1169-B ○舊<g ref="#CB02494">䟦</g></cb:mulu><head>No. 1169-B
<lb ed="X" n="0896a20"/><lb ed="R109" n="0128a16"/> ○舊<g ref="#CB02494">䟦</g></head>
<lb ed="X" n="0896a21"/>
<lb ed="X" n="0896a22"/><lb ed="R109" n="0128a17"/><p xml:id="pX61p0896a2201">幽溪大師。中興天台敎觀。以性具圓理。闡淨土法門。
<lb ed="X" n="0896a23"/><lb ed="R109" n="0128a18"/>著爲生無生論。初開演於新昌石城寺。每一登座。天
<lb ed="X" n="0896a24"/><lb ed="R109" n="0128b01"/>樂盈空。大衆同聞。事非虗誑。誠可謂離五濁之大津
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0896b" n="0896b"/>
<lb ed="X" n="0896b01"/><lb ed="R109" n="0128b02"/>梁。登九蓮之勝方便。正知於丁巳年春。歸依大師。卽
<lb ed="X" n="0896b02"/><lb ed="R109" n="0128b03"/>蒙相授。旋梓流通。後因板寄慧慶。遂復久置高閣。今
<lb ed="X" n="0896b03"/><lb ed="R109" n="0128b04"/>與十疑。寶王。重梓。合成淨土三論。伏願見聞隨喜。盡
<lb ed="X" n="0896b04"/><lb ed="R109" n="0128b05"/>斷狐疑。遂成三昧寶王。頓悟無生法忍。親覲彌陀。等
<lb ed="X" n="0896b05"/><lb ed="R109" n="0128b06"/>蒙授記。</p><p xml:id="pX61p0896b0504" cb:place="inline">比丘正知識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0896b06"/>
<lb ed="X" n="0896b07"/>
<lb ed="X" n="0896b08"/>
<lb ed="X" n="0896b09"/>
<lb ed="X" n="0896b10"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1169-C <g ref="#CB02494">䟦</g>語</cb:mulu><head>No. 1169-C
<lb ed="X" n="0896b11"/><lb ed="R109" n="0128b08"/> <g ref="#CB02494">䟦</g>語</head>
<lb ed="X" n="0896b12"/>
<lb ed="X" n="0896b13"/><lb ed="R109" n="0128b09"/><p xml:id="pX61p0896b1301">原夫三界唯心。萬法唯識。唯心唯識是開閉閫入涅
<lb ed="X" n="0896b14"/><lb ed="R109" n="0128b10"/>槃。趣無生之關鑰也。敎乘云。法不孤起。假因緣凑
<lb ed="X" n="0896b15"/><lb ed="R109" n="0128b11"/>巧而生。古今　佛祖同一鼻孔出氣。無非拯<g ref="#CB15072">㧞</g>衆
<lb ed="X" n="0896b16"/><lb ed="R109" n="0128b12"/>生爲大事因緣。故種種粗言細語。循循善誘。導歸
<lb ed="X" n="0896b17"/><lb ed="R109" n="0128b13"/>覺岸。獲無生忍之意也。　天台幽溪老人造論。發
<lb ed="X" n="0896b18"/><lb ed="R109" n="0128b14"/>揮淨土。布列十門。彰顯妙有之宗。演唱無生之曲。
<lb ed="X" n="0896b19"/><lb ed="R109" n="0128b15"/>言簡義週。事確理圓。性相融通。橫該八敎。豎徹五
<lb ed="X" n="0896b20"/><lb ed="R109" n="0128b16"/>時。托底掀翻。究竟極譚。可謂皓月懸於晴空。無暗
<lb ed="X" n="0896b21"/><lb ed="R109" n="0128b17"/>不燭者也。題名會集者。乃紅螺　亮座主。爲法情
<lb ed="X" n="0896b22"/><lb ed="R109" n="0128b18"/>深。婆心切切。咸繇時當末劫法運。垂秋後進。根淺
<lb ed="X" n="0896b23"/><lb ed="R109" n="0129a01"/>機鈍。智力微弱。妙義難達。上不契　佛祖之聖意。
<lb ed="X" n="0896b24"/><lb ed="R109" n="0129a02"/>下不領會於自心。故此以善巧妙智。採薈經敎。撮
<pb ed="X" xml:id="X61.1169.0896c" n="0896c"/>
<lb ed="X" n="0896c01"/><lb ed="R109" n="0129a03"/>集祖語。隨時應症。染指卽效九品金地。如在掌中
<lb ed="X" n="0896c02"/><lb ed="R109" n="0129a04"/>花池寶所。似現目前。誠能救濟貧乏之良方也。苟
<lb ed="X" n="0896c03"/><lb ed="R109" n="0129a05"/>能公諸同好。若將此書。執持勤撥。展轉流通。庶不
<lb ed="X" n="0896c04"/><lb ed="R109" n="0129a06"/>負亮公大師苦心。不昧熱血無乾。闡揚法道。永不
<lb ed="X" n="0896c05"/><lb ed="R109" n="0129a07"/>墜落。自性彌陀。唯心淨土。去則不遠西方極樂勝
<lb ed="X" n="0896c06"/><lb ed="R109" n="0129a08"/>莊嚴者。乃生無生論會集也矣。</p>
<lb ed="X" n="0896c07"/><lb ed="R109" n="0129a09"/><p xml:id="pX61p0896c0701">時於
<lb ed="X" n="0896c08" type="honorific"/><lb ed="R109" n="0129a10"/>道光二十九年季冬紅螺山二有丈室蓮村氏敬識</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0871b2201" to="#end0871b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0872b2201" to="#end0872b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0872c1001" to="#end0872c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0873b2201" to="#end0873b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0873c1401" to="#end0873c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0873c1501" to="#end0873c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0873c2001" to="#end0873c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0873c2101" to="#end0873c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0874b0401" to="#end0874b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0874b1601" to="#end0874b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0875a0601" to="#end0875a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0875b1801" to="#end0875b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0875b2301" to="#end0875b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0875c1201" to="#end0875c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0877c2101" to="#end0877c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878a0501" to="#end0878a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878a1001" to="#end0878a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878a1701" to="#end0878a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878a2101" to="#end0878a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878b1301" to="#end0878b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878c0201" to="#end0878c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878c1001" to="#end0878c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878c1901" to="#end0878c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879a1901" to="#end0879a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0879b1501" to="#end0879b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879b1601" to="#end0879b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0880c1901" to="#end0880c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0881a0301" to="#end0881a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0882b0901" to="#end0882b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0884a0301" to="#end0884a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0885b1901" to="#end0885b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0886c0401" to="#end0886c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0886c1401" to="#end0886c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0887a2101" to="#end0887a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0888a1601" to="#end0888a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0888a2301" to="#end0888a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0888c2101" to="#end0888c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0888c2301" to="#end0888c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0889a0501" to="#end0889a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0890a2401" to="#end0890a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0890c1301" to="#end0890c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">議<note type="cf1">X61n1169_p0891b11</note></lem><rdg wit="#wit.orig">譏</rdg></app>
<app from="#beg0890c1401" to="#end0890c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891b1101" to="#end0891b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891b2401" to="#end0891b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891c0301" to="#end0891c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891c1201" to="#end0891c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891c1301" to="#end0891c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891c1801" to="#end0891c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891c1901" to="#end0891c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0893b1901" to="#end0893b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0893c0601" to="#end0893c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0893c2101" to="#end0893c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0894a2201" to="#end0894a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0894b1201" to="#end0894b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0894b1801" to="#end0894b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0895b0701" to="#end0895b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0895b1101" to="#end0895b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0895c1201" to="#end0895c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0896a1101" to="#end0896a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0871b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0871b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0872b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0872b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0872c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0872c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0873b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0873c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0873c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0873c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c2001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0873c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0873c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0874b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0874b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0874b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0874b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0875a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0875b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0875b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0875c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0875c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0877c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0877c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0878c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1901">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0879b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0880c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0880c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0881a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0881a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0882b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0882b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0884a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0884a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0885b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0885b1901">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0886c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0886c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0886c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0886c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0887a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0887a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0888a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0888a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0888c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0888c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0888c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0889a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0889a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0890a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0890a2401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0890c1301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X61.0890c13.17" target="#nkr_note_add_0890c1301">議【CB】，譏【卍續】</note>
<note n="0890c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0890c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0891c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0893b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0893c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893c0601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0893c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893c2101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0894a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0894b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0894b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0895b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0895b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0895b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0895b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0895c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0895c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0896a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0896a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>