<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X74n1495">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1495 慈悲道場水懺法隨聞錄</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 1495 慈悲道場水懺法隨聞錄</title>
			<author>淸 智證錄</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>3卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">74</idno>.<idno type="no">1495</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">慈悲道場水懺法隨聞錄</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00589">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00589</charName>
				<mapping cb:dec="983629" type="PUA">U+F024D</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3D4E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>澗</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[澗-日+月]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00985">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00985</charName>
				<mapping cb:dec="984025" type="PUA">U+F03D9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2039D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>愆</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[億-音+(夫*夫)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00993">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00993</charName>
				<mapping cb:dec="984033" type="PUA">U+F03E1</mapping>
			<mapping type="unicode">U+29B0A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>髮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02439">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02439</charName>
				<mapping cb:dec="985479" type="PUA">U+F0987</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>佞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[佞-二+〦]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02549">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02549</charName>
				<mapping cb:dec="985589" type="PUA">U+F09F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+445B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>舐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舌*氐]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05096">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05096</charName>
				<mapping cb:dec="988136" type="PUA">U+F13E8</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2D75F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+居]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05111">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05111</charName>
				<mapping cb:dec="988151" type="PUA">U+F13F7</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4633</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[袖-由+金]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05137">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05137</charName>
				<mapping cb:dec="988177" type="PUA">U+F1411</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>燬</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(燬-臼+白)-土+工]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05270">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05270</charName>
				<mapping cb:dec="988310" type="PUA">U+F1496</mapping>
			<mapping type="unicode">U+22B35</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[拚-ㄙ+ㄊ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05321">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05321</charName>
				<mapping cb:dec="988361" type="PUA">U+F14C9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2E281</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罟</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@人)/古]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15072">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName>
				<mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15148">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15148</charName>
				<mapping cb:dec="998188" type="PUA">U+F3B2C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26615</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>畫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[書-曰+(且-二+人)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15223">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15223</charName>
				<mapping cb:dec="998263" type="PUA">U+F3B77</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+5586</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>哲</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(土/口)*(土/口)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15581">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15581</charName>
				<mapping cb:dec="998621" type="PUA">U+F3CDD</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[廿/大/(夗-夕)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17041">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17041</charName>
				<mapping cb:dec="1000081" type="PUA">U+F4291</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+256BD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>禍</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[示*(囟-乂+古)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-05-19T13:54:22">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0661a" n="0661a"/>
<lb ed="X" n="0661a01"/>
<lb ed="X" n="0661a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-A 序</cb:mulu><head>No. 1495-A
<lb ed="X" n="0661a03"/><lb ed="R129" n="0289a01"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0661a04"/>
<lb ed="X" n="0661a05"/><lb ed="R129" n="0289a02"/><p xml:id="pX74p0661a0501">夫水懺隨聞錄者。乃晝中禪師註釋也。昔悟達國師
<lb ed="X" n="0661a06"/><lb ed="R129" n="0289a03"/>患人面之瘡。若不感諾迦尊者現<g ref="#CB00589">㵎</g>泉之水。焉能不
<lb ed="X" n="0661a07"/><lb ed="R129" n="0289a04"/>復爲冤。始知因緣會遇。定孽難逃。宿纏不解。果報無
<lb ed="X" n="0661a08"/><lb ed="R129" n="0289a05"/>差。古德所云欲出苦輪。莫先持戒。欲淨戒根。莫先懺
<lb ed="X" n="0661a09"/><lb ed="R129" n="0289a06"/>悔。是以包藏瑕疵。佛不許可。說悔先罪。淨名所尙。自
<lb ed="X" n="0661a10"/><lb ed="R129" n="0289a07"/>茲妙製靈文。分爲三卷。名曰水懺。窃思懺典法門高
<lb ed="X" n="0661a11"/><lb ed="R129" n="0289a08"/>廣。因果分明。言簡意賅。深不可測。如不縷析條分。凡
<lb ed="X" n="0661a12"/><lb ed="R129" n="0289a09"/>愚昧者未易覺悟耳。屆於人心不古。世風日下。將視
<lb ed="X" n="0661a13"/><lb ed="R129" n="0289a10"/>佛菩薩之經文懺典。爲迂談腐論。而不可信從者矣。
<lb ed="X" n="0661a14"/><lb ed="R129" n="0289a11"/>故晝中禪師註隨聞一錄。文而不夸。辯而不爭。裒輯
<lb ed="X" n="0661a15"/><lb ed="R129" n="0289a12"/>繁富。極稱賅備。凡善惡禍福之理燭照靡遺。開示一
<lb ed="X" n="0661a16"/><lb ed="R129" n="0289a13"/>切微妙之門。至矣切矣。不但以資冥福。且以爲迷津
<lb ed="X" n="0661a17"/><lb ed="R129" n="0289a14"/>寶筏。無出此也。況禪師晝公。佛門中之龍象也。敎演
<lb ed="X" n="0661a18"/><lb ed="R129" n="0289a15"/>禪府。無不咨詢。三敎百家。靡不綜練。是故學者宜究
<lb ed="X" n="0661a19"/><lb ed="R129" n="0289a16"/>心焉。非惟自警。亦將以爲未得未證者砭艾也。嗟乎。
<lb ed="X" n="0661a20"/><lb ed="R129" n="0289a17"/>兵燹坂<g ref="#CB05137">燬</g>無存。置於同袍。亦未得見此書爲憾。想當
<lb ed="X" n="0661a21"/><lb ed="R129" n="0289a18"/>時刷印未多。故流傳甚少。余渴慕亦有二十餘年矣。
<lb ed="X" n="0661a22"/><lb ed="R129" n="0289b01"/>先在同袍處始得一部。殘闕不全。後遇淸源沈居士
<lb ed="X" n="0661a23"/><lb ed="R129" n="0289b02"/>處。竟得全璧。若有冥相而默助之者也。余敬閱一過。
<lb ed="X" n="0661a24"/><lb ed="R129" n="0289b03"/>急欲付梓。冀以流傳。其時正逢常住開工。奈何囊鉢
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0661b" n="0661b"/>
<lb ed="X" n="0661b01"/><lb ed="R129" n="0289b04"/>蕭然。故而因循未彰。今蒙諸同袍等慨然樂助。果余
<lb ed="X" n="0661b02"/><lb ed="R129" n="0289b05"/>願矣。願與同志者共參之。</p>
<lb ed="X" n="0661b03"/><lb ed="R129" n="0289b06"/><p xml:id="pX74p0661b0301">時
<lb ed="X" n="0661b04" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0289b07"/>光緖二十一年歲次乙未宮四月佛浴日杭州古靈
<lb ed="X" n="0661b05"/><lb ed="R129" n="0289b08"/>鷲義吾寺住持沙門傳天台敎觀裔孫瑞斌謹序</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0661b06"/>
<lb ed="X" n="0661b07"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-B 隨聞錄序</cb:mulu><head>No. 1495-B
<lb ed="X" n="0661b08"/><lb ed="R129" n="0289b10"/> 隨聞錄序</head>
<lb ed="X" n="0661b09"/>
<lb ed="X" n="0661b10"/><lb ed="R129" n="0289b11"/><p xml:id="pX74p0661b1001">證福菲悳涼。秪可結菲裹足。緣慳智澀。尤宜閇戶薶
<lb ed="X" n="0661b11"/><lb ed="R129" n="0289b12"/>頭。悔徧奢之夙孽。制搖拽之心魚。涮泌水以銷<g ref="#CB00985">𠎝</g>。涸
<lb ed="X" n="0661b12"/><lb ed="R129" n="0289b13"/>蒲團而卒歲。然恐深負佛慈。虗投禪閫。且也懺社塞
<lb ed="X" n="0661b13"/><lb ed="R129" n="0289b14"/>城。未逭烏焉亥豕。慧鏠韜匣。艱穿漆桶皮燈。茲者
<lb ed="X" n="0661b14" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0289b15"/>悟達國師。學兼內外。識洞古今。創濯冤之懺。猶工部
<lb ed="X" n="0661b15"/><lb ed="R129" n="0289b16"/>之詩。詞邇而旨遐。事湫而理灝。匪管見之可窺。寧野
<lb ed="X" n="0661b16"/><lb ed="R129" n="0289b17"/>心之頗鑑。竊思。縱狂眸而藐眎。鼓頑舌而譚胸。得無
<lb ed="X" n="0661b17"/><lb ed="R129" n="0289b18"/>舛乎聖意。褻瀆玄章。智者聞之心寒。識者覩之毛竪
<lb ed="X" n="0661b18"/><lb ed="R129" n="0290a01"/>所以先覈兩藏之原文。次簡諸賢之疏釋。摭其確當。
<lb ed="X" n="0661b19"/><lb ed="R129" n="0290a02"/>綴以詒芳。引住世出世之嘉言。勗<anchor xml:id="nkr_note_add_0661b1901" n="0661b1901"/><anchor xml:id="beg0661b1901" n="0661b1901"/>已<anchor xml:id="end0661b1901"/>信未信之良友。
<lb ed="X" n="0661b20"/><lb ed="R129" n="0290a03"/>妄廼捐衣鉢以壽梓。藉檀那而贊刻。啓達士善善之
<lb ed="X" n="0661b21"/><lb ed="R129" n="0290a04"/>本懷。豁初學賢賢之雅愫。共光佛祖之徽猷。罄淨吾
<lb ed="X" n="0661b22"/><lb ed="R129" n="0290a05"/>人之積孽。雖則智證一旹之願力。尙覬四方明喆之
<lb ed="X" n="0661b23"/><lb ed="R129" n="0290a06"/>推敲。故敢災木。遐播殊方爾。</p>
<lb ed="X" n="0661b24"/><lb ed="R129" n="0290a07"/><p xml:id="pX74p0661b2401">古苕高峰淨名菴午日證道人槃譚識</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0661c" n="0661c"/>
<lb ed="X" n="0661c01"/>
<lb ed="X" n="0661c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-C 重刻水懺隨聞錄序</cb:mulu><head>No. 1495-C
<lb ed="X" n="0661c03"/><lb ed="R129" n="0290a09"/> 重刻水懺隨聞錄序</head>
<lb ed="X" n="0661c04"/>
<lb ed="X" n="0661c05"/><lb ed="R129" n="0290a10"/><p xml:id="pX74p0661c0501">夫心源本自澄淸。性體原無純雜。祇以一念之參差。
<lb ed="X" n="0661c06"/><lb ed="R129" n="0290a11"/>遂致千生之謬戾。往來三界。出沒四生。靜言思之。良
<lb ed="X" n="0661c07"/><lb ed="R129" n="0290a12"/>可慨也。是以諾迦尊者觀羣生昏憒。因示以迦摩羅
<lb ed="X" n="0661c08"/><lb ed="R129" n="0290a13"/>疾。欲興懺文緣起。故報膝上人面瘡。將袁晁十生冤
<lb ed="X" n="0661c09"/><lb ed="R129" n="0290a14"/>業自此消除。蜀嶺三卷懺文從茲成就。集華藏之玄
<lb ed="X" n="0661c10"/><lb ed="R129" n="0290a15"/>文。作現生之懺悔。奈根基頑鈍者。非但未通其理。抑
<lb ed="X" n="0661c11"/><lb ed="R129" n="0290a16"/>且不解其文。亦何從而通微合漠哉。晝中禪師慈悲
<lb ed="X" n="0661c12"/><lb ed="R129" n="0290a17"/>念切。拯度情殷。註隨聞一錄。使禮懺者恍然於果報
<lb ed="X" n="0661c13"/><lb ed="R129" n="0290a18"/>之不爽。毅然以改過而自新。惟是流布未普。梨棗無
<lb ed="X" n="0661c14"/><lb ed="R129" n="0290b01"/>存。徧查名刹。書皆罕見。所存秖有法藏院訥公。雖一
<lb ed="X" n="0661c15"/><lb ed="R129" n="0290b02"/>部流傳。奚能永固。於是勸募重刊。公諸同好。佛法爲
<lb ed="X" n="0661c16"/><lb ed="R129" n="0290b03"/>不朽云。</p>
<lb ed="X" n="0661c17"/><lb ed="R129" n="0290b04"/><p xml:id="pX74p0661c1701">大淸咸豐九年<anchor xml:id="nkr_note_add_0661c1701" n="0661c1701"/><anchor xml:id="beg0661c1701" n="0661c1701"/>己<anchor xml:id="end0661c1701"/>未端陽日</p>
<lb ed="X" n="0661c18"/><lb ed="R129" n="0290b05"/><p xml:id="pX74p0661c1801">天台敎觀後學海門彥淨謹識</p>
<lb ed="X" n="0661c19"/><lb ed="R129" n="0290b06"/><p xml:id="pX74p0661c1901">武林後學闡宗校對</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0661c20"/>
<lb ed="X" n="0661c21"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-D 晝中禪師釋水懺叙</cb:mulu><head>No. 1495-D
<lb ed="X" n="0661c22"/><lb ed="R129" n="0290b08"/> 晝中禪師釋水懺叙</head>
<lb ed="X" n="0661c23"/>
<lb ed="X" n="0661c24"/><lb ed="R129" n="0290b09"/><p xml:id="pX74p0661c2401">夫眞性如如。罪福胡有必命。揀罪揀福。是眼中著屑。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0662a" n="0662a"/>
<lb ed="X" n="0662a01"/><lb ed="R129" n="0290b10"/>鏡上安塵。旨哉毗婆佛言。罪福皆空。毗舍浮言。罪福
<lb ed="X" n="0662a02"/><lb ed="R129" n="0290b11"/>如幻。拘那含佛言。能知罪性空。諦觀
<lb ed="X" n="0662a03" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0290b12"/>七佛偈。眞懺法之鼻祖也。水懺作于悟公。抑又何歟。
<lb ed="X" n="0662a04"/><lb ed="R129" n="0290b13"/>公在漢爲袁子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0662001" n="0662001"/>恐。因七國稱兵。建議殺晁錯。錯歷
<lb ed="X" n="0662a05"/><lb ed="R129" n="0290b14"/>思報復。因其世爲高僧。無隙可抵。適今爲國師。受
<lb ed="X" n="0662a06"/><lb ed="R129" n="0290b15"/>享過隆。遂得附膝爲人面瘡。痛楚徹髓。盧扁莫治。示
<lb ed="X" n="0662a07"/><lb ed="R129" n="0290b16"/>名利不宜貪著。爲後來知識之戒矣。悟公憶異僧語。
<lb ed="X" n="0662a08"/><lb ed="R129" n="0290b17"/>尋至茶隴雙松處。命以巖泉濯之。立愈。後因作水懺。
<lb ed="X" n="0662a09"/><lb ed="R129" n="0290b18"/>此載本傳甚悉。若是建天下之大計。必犯天下之大
<lb ed="X" n="0662a10"/><lb ed="R129" n="0291a01"/>難。而排天下之大患。必蒙天下之大疑。盎之與錯。兩
<lb ed="X" n="0662a11"/><lb ed="R129" n="0291a02"/>可無憾。胡爲乎復索償。方錯議削七國時。其父<anchor xml:id="nkr_note_add_0662a1101" n="0662a1101"/><anchor xml:id="beg0662a1101" n="0662a1101"/>已<anchor xml:id="end0662a1101"/>憂
<lb ed="X" n="0662a12"/><lb ed="R129" n="0291a03"/>之云。劉氏安矣。如晁氏何。豈其父亦有殺錯之心哉。
<lb ed="X" n="0662a13"/><lb ed="R129" n="0291a04"/>及吳楚發難。盎遂不惜一人。以謝七國。亦心乎爲劉
<lb ed="X" n="0662a14"/><lb ed="R129" n="0291a05"/>氏耳。庸暇爲晁氏計乎。噫事可鑒矣。向嘗執經生見。
<lb ed="X" n="0662a15"/><lb ed="R129" n="0291a06"/>謂罪原不可懺。罪而可懺。待爲亂臣賊子作護身符
<lb ed="X" n="0662a16"/><lb ed="R129" n="0291a07"/>矣。今參佛乘。是義不然。使罪不可懺。是絕天下自新
<lb ed="X" n="0662a17"/><lb ed="R129" n="0291a08"/>之路。而見性無期。佛命亦幾殞滅。如彼衣垢。必資<anchor xml:id="nkr_note_orig_0662002" n="0662002"/>裕
<lb ed="X" n="0662a18"/><lb ed="R129" n="0291a09"/>浣。浣去衣存。垢復何在。悟公作此懺。眞有利於後世。
<lb ed="X" n="0662a19"/><lb ed="R129" n="0291a10"/>今
<lb ed="X" n="0662a20" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0291a11"/>晝公之疏此懺。大有功于今人。宜其勤勤闡譯急付
<lb ed="X" n="0662a21"/><lb ed="R129" n="0291a12"/>之欹厥氏也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0662a2101" n="0662a2101"/><anchor xml:id="beg0662a2101" n="0662a2101"/>但<anchor xml:id="end0662a2101"/>佛說見聞非見聞。則掃盡疑團。不留
<lb ed="X" n="0662a22"/><lb ed="R129" n="0291a13"/>剩義。是知罪原無相。懺本無住。倂疏亦非詮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0662003" n="0662003"/>吾願閱
<lb ed="X" n="0662a23"/><lb ed="R129" n="0291a14"/>隨聞錄者。當作如是觀。</p>
<lb ed="X" n="0662a24"/><lb ed="R129" n="0291a15"/><p xml:id="pX74p0662a2401">金沙佛弟子　大貞　書</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0662b" n="0662b"/>
<lb ed="X" n="0662b01"/>
<lb ed="X" n="0662b02"/>
<lb ed="X" n="0662b03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-E</cb:mulu><head>No. 1495-E</head>
<lb ed="X" n="0662b04"/><lb ed="R129" n="0291a17"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">慈悲水懺序</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0401">慈悲水懺序</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b0406" cb:place="inline"><note place="inline">序。緖也。如繭之得緖。盡一繭之絲。懺之得序。盡知一懺之旨。序主姓名莫稽</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0662b05"/><lb ed="R129" n="0291a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0501">竊謂聖敎。經律論藏。譯席所翻之外。爾後羣賢製作。
<lb ed="X" n="0662b06"/><lb ed="R129" n="0291b01"/>未有無所感而爲之者乎。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b0611" cb:place="inline"><note place="inline">竊。私竊也。未彰于口。先私心念之。大聖之敎。分經律
<lb ed="X" n="0662b07"/><lb ed="R129" n="0291b02"/>論三藏。經詮理智。律詮戒行。此外<g ref="#CB15223">喆</g>人所作。大抵遇事感心者多。生下卽此等言</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0732" cb:place="inline">若條陳枚
<lb ed="X" n="0662b08"/><lb ed="R129" n="0291b03"/>擧。品別而言。未易紀極。卽此靈文而曰水懺者。請言
<lb ed="X" n="0662b09"/><lb ed="R129" n="0291b04"/>其由。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b0903" cb:place="inline"><note place="inline">逐欵而陳。每事而擧。品類別開。難窮其數。就此靈驗之懺。請試言其端由耳</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0932" cb:place="inline">昔唐懿
<lb ed="X" n="0662b10"/><lb ed="R129" n="0291b05"/>宗朝。有悟達國師知玄者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1011" cb:place="inline"><note place="inline">唐。代名。李淵叔悳之後。出製懺旹也。懿宗。能信三寶
<lb ed="X" n="0662b11"/><lb ed="R129" n="0291b06"/>之帝主。禮悟達爲。師者。國師之號。由是而興。悟達。號也。知玄。諱也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1126" cb:place="inline">未顯時。嘗與一僧
<lb ed="X" n="0662b12"/><lb ed="R129" n="0291b07"/>邂逅於京師。忘其所寓之地。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1212" cb:place="inline"><note place="inline">資參時。曾與異僧休夏王都。不期而會。其邸地
<lb ed="X" n="0662b13"/><lb ed="R129" n="0291b08"/>則忘之矣</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1305" cb:place="inline">其僧乃患迦摩羅疾。衆皆惡之。而知玄與之爲
<lb ed="X" n="0662b14"/><lb ed="R129" n="0291b09"/>隣。時時顧問。略無厭色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1410" cb:place="inline"><note place="inline">迦摩羅疾。惡病也。大痲瘋。故衆人皆厭之。此聖僧示現惡
<lb ed="X" n="0662b15"/><lb ed="R129" n="0291b10"/>疾。一試達老之心。二示將禍之兆。爲隣。所謂隣單也。久而益勤。解苦之端。玄獨憐之。時爲將理</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1537" cb:place="inline">因分
<lb ed="X" n="0662b16"/><lb ed="R129" n="0291b11"/>袂。其僧感其風義。祝之曰。子向後有難。可往西蜀彭
<lb ed="X" n="0662b17"/><lb ed="R129" n="0291b12"/>州茶隴山相尋。其山有二松爲誌。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1714" cb:place="inline"><note place="inline">解制各別。病僧感其高風道義。知達
<lb ed="X" n="0662b18"/><lb ed="R129" n="0291b13"/>公後必有難。故祝之。向後有難者。他日必有榮遇。夙障自發也。西蜀。省名。今四川。彭州。州名。茶隴山。一曰九隴
<lb ed="X" n="0662b19"/><lb ed="R129" n="0291b14"/>山。此異人現比丘身度生。及出達老脫苦處也。相尋。互相尋訪。患必療治。長松二株。豎出雲表。誌。謁也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1940" cb:place="inline">後
<lb ed="X" n="0662b20"/><lb ed="R129" n="0291b15"/>悟達國師居<name role="" type="person">安國寺</name>。道德昭著。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b2013" cb:place="inline"><note place="inline">長安<name role="" type="person">安國寺</name>。學識旣富。洪闡法筵。聲德光
<lb ed="X" n="0662b21"/><lb ed="R129" n="0291b16"/>顯。此出致榮之繇。下出昭著之實</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b2114" cb:place="inline">懿宗親臨法席。賜沉香爲法座。恩
<lb ed="X" n="0662b22"/><lb ed="R129" n="0291b17"/>渥甚厚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b2204" cb:place="inline"><note place="inline">咸通十二年。上幸<name role="" type="person">安國寺</name>。以沉香諸寶爲法座。署爲國師。故曰恩渥甚厚</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b2232" cb:place="inline">自爾忽
<lb ed="X" n="0662b23"/><lb ed="R129" n="0291b18"/>生人面瘡於膝上。眉目口齒俱備。每以飮食餧之。則
<lb ed="X" n="0662b24"/><lb ed="R129" n="0292a01"/>開口吞啖。與人無異。徧召名醫。皆拱手默默。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b2418" cb:place="inline"><note place="inline">爾。疊恩渥甚厚
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0662c" n="0662c"/>
<lb ed="X" n="0662c01"/><lb ed="R129" n="0292a02"/>句。人面。總說。眉。目。口。齒。別明。旣具口齒。飮食自受。餧。飤之也。啖。食也。旣生此瘡。必大苦痛。徧召明醫。莫之或治。
<lb ed="X" n="0662c02"/><lb ed="R129" n="0292a03"/>惟拱手無言。眼定口默而<anchor xml:id="nkr_note_add_0662c0201" n="0662c0201"/><anchor xml:id="beg0662c0201" n="0662c0201"/>已<anchor xml:id="end0662c0201"/>。時本無異下。有其痛苦不可勝言七字</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c0228" cb:place="inline">因記昔日同住僧
<lb ed="X" n="0662c03"/><lb ed="R129" n="0292a04"/>之語。竟入山相尋。値天色<anchor xml:id="nkr_note_add_0662c0301" n="0662c0301"/><anchor xml:id="beg0662c0301" n="0662c0301"/>已<anchor xml:id="end0662c0301"/>晚。彷徨四顧。乃見二松
<lb ed="X" n="0662c04"/><lb ed="R129" n="0292a05"/>於烟雲間。信期約之不誣。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c0411" cb:place="inline"><note place="inline">記。追思也。因名醫拱手。無可救藥。廼追憶未顯時患
<lb ed="X" n="0662c05"/><lb ed="R129" n="0292a06"/>僧之語。遠詣成都茶隴山。當天色正晚。四望無他。惟長松蒼翠。逈出烟雲。多年之期。千里之約。信不謬也。言與
<lb ed="X" n="0662c06"/><lb ed="R129" n="0292a07"/>境而雖符。達共迦而未偶</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c0611" cb:place="inline">卽趨其所。崇樓廣殿。金碧交輝。其僧立
<lb ed="X" n="0662c07"/><lb ed="R129" n="0292a08"/>於門首。顧接甚懽。因留宿。遂以所苦吿之。彼云無傷
<lb ed="X" n="0662c08"/><lb ed="R129" n="0292a09"/>也。巖下有泉。明旦濯之卽愈。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c0812" cb:place="inline"><note place="inline">趨。急入也。客僧速入。主僧候門。迴顧接迓。甚爲
<lb ed="X" n="0662c09"/><lb ed="R129" n="0292a10"/>懽忻。因而留宿。詢問來因。廼以惡疾。仰白聖僧。迦曰。無妨。此巖之下。有泌其泉淸湛映心。詰朝浣之速瘥。濯。洗
<lb ed="X" n="0662c10"/><lb ed="R129" n="0292a11"/>也。泉。卽三昧水</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c1007" cb:place="inline">黎明。童子引至泉所。方掬水間。其人面瘡遂
<lb ed="X" n="0662c11"/><lb ed="R129" n="0292a12"/>大呼。未可洗。公識達深遠。考究古今。曾讀西漢書袁
<lb ed="X" n="0662c12"/><lb ed="R129" n="0292a13"/>盎晁錯傳否。曰。曾讀。旣曾讀之。寧不知袁盎殺晁錯
<lb ed="X" n="0662c13"/><lb ed="R129" n="0292a14"/>乎。公卽袁盎。吾卽晁錯也。錯要斬東市。其冤爲何如
<lb ed="X" n="0662c14"/><lb ed="R129" n="0292a15"/>哉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c1402" cb:place="inline"><note place="inline">掬。兩手捧水也。瘡遂大呼。口吐人言也。未可洗。欲訴瘡由也。漢景帝時。吳楚等七國反。以景帝之削其地
<lb ed="X" n="0662c15"/><lb ed="R129" n="0292a16"/>也。宛不知殺晁錯也反。不殺亦反。而袁盎與錯竝爲相。盎嫉錯。說景帝曰。請退左右。錯當趨避東廂。心知盎之
<lb ed="X" n="0662c16"/><lb ed="R129" n="0292a17"/>進言。則時人呼錯爲智囊。可驗<anchor xml:id="nkr_note_add_0662c1601" n="0662c1601"/><anchor xml:id="beg0662c1601" n="0662c1601"/>已<anchor xml:id="end0662c1601"/>。後錯果腰斬于東市。此舌劒殺人之冤也。冤重恨深。不能相忘。故下有文累
<lb ed="X" n="0662c17"/><lb ed="R129" n="0292a18"/>世求報云云</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c1706" cb:place="inline">累世求報于公。而公十世爲高僧。戒律精嚴。
<lb ed="X" n="0662c18"/><lb ed="R129" n="0292b01"/>報不得其便。今汝受人主寵遇過奢。名利心起。於德
<lb ed="X" n="0662c19"/><lb ed="R129" n="0292b02"/>有損。故能害之。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c1907" cb:place="inline"><note place="inline">多生求報前冤。因世世相繼持守淨戒。仇不可復。故報不得便。戒神護蔽
<lb ed="X" n="0662c20"/><lb ed="R129" n="0292b03"/>故。下出得報之由。遇。犹相待也。人主寵遇。卽前親臨法席。賜沉香座。署爲國師。過于奢侈。名韁利鏁旣纏精嚴
<lb ed="X" n="0662c21"/><lb ed="R129" n="0292b04"/>戒德有損。方能加報。故云害之。應知享福是損德之魁。造惡是致苦之本。欲求出世。須精律行。不但怨不可結
<lb ed="X" n="0662c22"/><lb ed="R129" n="0292b05"/>日用尤宜惜福</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c2207" cb:place="inline">今蒙迦諾迦尊者洗我以三昧法水。自此以
<lb ed="X" n="0662c23"/><lb ed="R129" n="0292b06"/>往。不復與汝爲冤矣。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c2309" cb:place="inline"><note place="inline">迦諾迦。尊者之號。出自瘡口。所謂異僧也。三昧水。卽慈悲心中
<lb ed="X" n="0662c24"/><lb ed="R129" n="0292b07"/>三昧之水。由此水故。洗去積世挾怨垢心。自後兩釋無憾。可知昔日患僧。爲達公而現。迦摩羅疾。爲達公而示。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0663a" n="0663a"/>
<lb ed="X" n="0663a01"/><lb ed="R129" n="0292b08"/>苟無此擧。達老之冤何由釋。水懺何由興。可知事必有繇耳</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0124" cb:place="inline">悟達聞之。凜然。魂不
<lb ed="X" n="0663a02"/><lb ed="R129" n="0292b09"/>住體。連忙掬。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0206" cb:place="inline"><note place="inline">連忙掬。時本作急握</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0214" cb:place="inline">水洗之。其痛徹髓。絕而復甦。
<lb ed="X" n="0663a03"/><lb ed="R129" n="0292b10"/>覺來其瘡不見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0307" cb:place="inline"><note place="inline">絕而復甦。死而更生也。怨心剋骨附體。由佛法猛力解除。畢竟解脫。旣得
<lb ed="X" n="0663a04"/><lb ed="R129" n="0292b11"/>再生。膝復如故</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0407" cb:place="inline">乃知聖賢混跡。非凡情所測。再欲瞻敬。回顧
<lb ed="X" n="0663a05"/><lb ed="R129" n="0292b12"/>寺宇。不可復見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0507" cb:place="inline"><note place="inline">自同童子汲泉。再欲瞻禮。重回顧寺。無能再見。應知不特迦諾迦爲達老
<lb ed="X" n="0663a06"/><lb ed="R129" n="0292b13"/>而混跡塵寰。達老亦不過爲衆生而示患。往昔現宰官身造惡因。今日現比丘相償殺報。且隔十世。報在刹那。
<lb ed="X" n="0663a07"/><lb ed="R129" n="0292b14"/>示因果不昧也。及其解脫。瘡也。諾迦也。童子也。寺宇也。悉叵復見。俱成夢幻。然梵宇。未甞無也。現者雖沒。新者
<lb ed="X" n="0663a08"/><lb ed="R129" n="0292b15"/>繼興</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0803" cb:place="inline">因卓菴其所。遂成招提。迨我宋朝。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0816" cb:place="inline"><note place="inline">騐知序主宋時人</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0823" cb:place="inline">至道
<lb ed="X" n="0663a09"/><lb ed="R129" n="0292b16"/>年中。賜名至<name role="" type="person">德禪寺</name>。有高僧信師古。作記紀其事甚
<lb ed="X" n="0663a10"/><lb ed="R129" n="0292b17"/>詳。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1002" cb:place="inline"><note place="inline">就山樹刹。表向所現之崇廣者雖沒。而招提又傑然新出矣。迨。及也。至道。年號也。是年勅賜招提。額曰至
<lb ed="X" n="0663a11"/><lb ed="R129" n="0292b18"/>悳禪寺。信師古。未攷</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a1109" cb:place="inline">悟達當時感其殊異。深思積世之冤。非遇
<lb ed="X" n="0663a12"/><lb ed="R129" n="0293a01"/>聖人。何由得釋。因述爲懺法。朝夕禮誦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1216" cb:place="inline"><note place="inline">遇字。應前顧接字。誅茆結
<lb ed="X" n="0663a13"/><lb ed="R129" n="0293a02"/>菴。製懺禮誦。忘名利。鑠人我。以了餘生。深培道種。述者。撮大藏之綱要。成雪罪之懺文也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a1335" cb:place="inline">後傳播
<lb ed="X" n="0663a14"/><lb ed="R129" n="0293a03"/>天下。今之懺文三卷者。乃斯文也。葢取三昧水洗冤
<lb ed="X" n="0663a15"/><lb ed="R129" n="0293a04"/>業爲義。命名曰水懺。此悟達感迦諾迦之異應。正名
<lb ed="X" n="0663a16"/><lb ed="R129" n="0293a05"/>立義。報本而爲之云耳。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1610" cb:place="inline"><note place="inline">因懺文緊峭。章句字法鮮嚴。詞可以醒人。事足以警聽。故
<lb ed="X" n="0663a17"/><lb ed="R129" n="0293a06"/>傳播天下後世也。葢取下。出立名之由。爲之作水懺也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a1722" cb:place="inline">今輒叙夫故實。標顯先
<lb ed="X" n="0663a18"/><lb ed="R129" n="0293a07"/>猷。庶幾開卷若禮若誦者。知前賢事跡之有端由。歷
<lb ed="X" n="0663a19"/><lb ed="R129" n="0293a08"/>劫果因之不昧也。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1908" cb:place="inline"><note place="inline">序主自言。擅敢叙夫舊時實事。標明先代嘉猷。庶幾令末世有緣。得
<lb ed="X" n="0663a20"/><lb ed="R129" n="0293a09"/>遇此懺者。稱名瞻禮跪誦悔文<anchor xml:id="nkr_note_orig_0663001" n="0663001"/>〔減〕罪增福。亦麤知唐賢達老。始而風義動人。中而人主寵厚。及宿冤得便。乃至
<lb ed="X" n="0663a21"/><lb ed="R129" n="0293a10"/>脫苦。卓菴述懺。各有端由頭緖。因果不昧。以警後世之妬賢嫉能。舌劍傷人之必有定報也。戒之哉</note>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0663a22"/><lb ed="R129" n="0293a11"/>
<lb ed="X" n="0663a23"/><lb ed="R129" n="0293a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">讚佛偈</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a2301">讚佛偈</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a2304" cb:place="inline"><note place="inline">見佛必須伸讚。表歸投恭敬之誠。爲成佛因默具于心。朗彰乎口。令有緣得聞。皷其宿因
<lb ed="X" n="0663a24"/><lb ed="R129" n="0293a13"/>亦身心歸投。彼此兼益。於道日增。善友日多。於惡日減。斯讚佛偈可缺乎。應釋之</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0663b" n="0663b"/>
<lb ed="X" n="0663b01"/><lb ed="R129" n="0293a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663b0101">大慈大悲愍衆生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663b0108" cb:place="inline"><note place="inline">二句。美成佛之因。慈。悲。喜。捨。菩薩所具四無量心也。四皆無量。故皆
<lb ed="X" n="0663b02"/><lb ed="R129" n="0293a15"/>曰大。又聲聞行。四等未能實益衆生。今菩薩行。四等實能普利故。慈能與樂。不止在一時。一處。一衆生。縱歷無
<lb ed="X" n="0663b03"/><lb ed="R129" n="0293a16"/>量時。無量處。度無量衆生。與無量樂。隨衆生欲。如日垂影。如母應子。而此與樂之心。不休不息。直令衆生得大
<lb ed="X" n="0663b04"/><lb ed="R129" n="0293a17"/>涅槃中四樂。故曰大慈耳。大經云。調心莫如調嗔。譬如家犬。不畏于人。山林野鹿。見人怖走。嗔心難去。如守家
<lb ed="X" n="0663b05"/><lb ed="R129" n="0293a18"/>犬。慈心易失。如彼野鹿。又如畫石。其文常存。畫水速滅。勢不久住。嗔如畫石。諸善根本。如彼畫水。又如大火聚。
<lb ed="X" n="0663b06"/><lb ed="R129" n="0293b01"/>其明久住。電光之明。不得暫停。嗔如火聚。慈如電光。是故此心。難得調伏。又云一切佛法。如三十七助等。及知
<lb ed="X" n="0663b07"/><lb ed="R129" n="0293b02"/>他心智。諸神通。知本際智。聲聞智。緣覺智。菩薩智。佛智等法。皆與慈爲根本。以慈卽如來。卽大椉。卽菩提道。卽
<lb ed="X" n="0663b08"/><lb ed="R129" n="0293b03"/>大梵。卽一切衆生父母。卽不可思議諸佛境界。卽衆生佛性等。又慈卽是常。常卽是法。法卽是僧。僧卽是慈。慈
<lb ed="X" n="0663b09"/><lb ed="R129" n="0293b04"/>卽如來。卽一切菩薩無上之道。卽甘露。具如經中說。乃至云達多敎闍王放醉象蹹殺佛及弟子。佛入慈定。于
<lb ed="X" n="0663b10"/><lb ed="R129" n="0293b05"/>五指出五師子。象見。心怖失糞。擧身投地。敬禮佛足。乃是修慈善根力。故令彼調伏○大悲者。悲能拔苦。其救
<lb ed="X" n="0663b11"/><lb ed="R129" n="0293b06"/>苦之心。於時處衆生。悉皆無量。隨衆生所遭逆境。所欲脫者。悉皆<g ref="#CB15072">㧞</g>之如援溺之手。拔疔之藥。而此拔苦之心。
<lb ed="X" n="0663b12"/><lb ed="R129" n="0293b07"/>常精常進。追斷衆生二種生死之苦而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b1201" n="0663b1201"/><anchor xml:id="beg0663b1201" n="0663b1201"/>已<anchor xml:id="end0663b1201"/>。衆生生死不息。悲心不休。衆生苦海甚大。故佛菩薩之悲心亦大
<lb ed="X" n="0663b13"/><lb ed="R129" n="0293b08"/>也。苦言<g ref="#CB15072">㧞</g>者。苦從前生惡惑種來。業水恒滋。苦根深入。徹骨徹髓。如油入麫。如釘入木。旣久且紐。非大士無量
<lb ed="X" n="0663b14"/><lb ed="R129" n="0293b09"/>悲心之力。何以<g ref="#CB15072">㧞</g>而出之○世間父母。亦有慈悲愛惜兒孫。止於一世。子若不孝。背恩違義。則心生恚恨。慈心
<lb ed="X" n="0663b15"/><lb ed="R129" n="0293b10"/>薄少。故不名大。諸佛菩薩。慈心不爾。見苦衆生。悲心益重。乃至入于五無間獄。大火輪中。代諸衆生受無量苦。
<lb ed="X" n="0663b16"/><lb ed="R129" n="0293b11"/>如是慈悲。過於父母無量無邊。故名爲大○愍衆生者。愍。是哀愍。憐惜之謂。衆生。對諸佛言。十法界中。除佛法
<lb ed="X" n="0663b17"/><lb ed="R129" n="0293b12"/>界。俱名衆生。唯佛不墮諸數故。菩薩正斷塵沙。卽等覺地。尙有生相無明。聲聞緣覺。無明二字。尙未夢見。六道
<lb ed="X" n="0663b18"/><lb ed="R129" n="0293b13"/>衆生。父母與<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b1801" n="0663b1801"/><anchor xml:id="beg0663b1801" n="0663b1801"/>己<anchor xml:id="end0663b1801"/>三緣和合。乃至五陰四大衆法共生故名衆生。又土木金石等無情衆生。因宿生修偏枯死定。
<lb ed="X" n="0663b19"/><lb ed="R129" n="0293b14"/>故墮無知。諸佛爲菩薩時。亦發願度之。成圓滿寶覺。故曰情與無情。同圓種智</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0663b20"/><lb ed="R129" n="0293b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663b2001">大喜大捨濟含識。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663b2008" cb:place="inline"><note place="inline">喜。是慶<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b2001" n="0663b2001"/><anchor xml:id="beg0663b2001" n="0663b2001"/>己<anchor xml:id="end0663b2001"/>慶人。皆離苦得樂也。捨者。內外二財悉施于人也。乃至憎
<lb ed="X" n="0663b21"/><lb ed="R129" n="0293b16"/>愛心。冤親想。度生念。涅槃樂。如此心想樂念。于大圓鏡智中。略無纖毫影子。故二俱名大耳。濟。是濟渡。言用此
<lb ed="X" n="0663b22"/><lb ed="R129" n="0293b17"/>四無量心。爲渡苦海之巨航。博濟衆生。同到彼岸也。含識者。含靈抱識。六趣四生也。大經云。四無量心。能令無
<lb ed="X" n="0663b23"/><lb ed="R129" n="0293b18"/>量無邊衆生發菩提心。是故菩薩繫心親近。行人了知一切衆生皆歸一道。一道者。大椉也。心地觀云。大慈等
<lb ed="X" n="0663b24"/><lb ed="R129" n="0294a01"/>四法。能生一切福德智慧。利益安樂無量衆生。速證菩提○<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b2401" n="0663b2401"/><anchor xml:id="beg0663b2401" n="0663b2401"/>已<anchor xml:id="end0663b2401"/>上二句。首四字。是能度。末二字。是所度。愍濟二
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0663c" n="0663c"/>
<lb ed="X" n="0663c01"/><lb ed="R129" n="0294a02"/>字。雙兼能所。總明諸佛因中感報之由竟</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0663c02"/><lb ed="R129" n="0294a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c0201">相好光明以自嚴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c0208" cb:place="inline"><note place="inline">此明繇因所剋之果也。佛有三身。謂法報化。法身無形。故不得見。唯
<lb ed="X" n="0663c03"/><lb ed="R129" n="0294a04"/>佛與佛乃能究盡。今所讚者。報應二身。並有麤細三十二相。八十種好。及八萬四千光明故。以。因也。自。非自他
<lb ed="X" n="0663c04"/><lb ed="R129" n="0294a05"/>之自。乃自然之自也。緣因四心。皆得無量。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0663c0401" n="0663c0401"/><anchor xml:id="beg0663c0401" n="0663c0401"/>已<anchor xml:id="end0663c0401"/>究竟。故致果上相好光明。三者皆得自然而然。不假神力。任運
<lb ed="X" n="0663c05"/><lb ed="R129" n="0294a06"/>莊嚴。致人天之禮敬也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0663c06"/><lb ed="R129" n="0294a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c0601">衆等志心歸命禮。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c0608" cb:place="inline"><note place="inline">前三句。讚佛之妙因妙果。可敬可承。此句明竭誠以作結。衆。對獨言。
<lb ed="X" n="0663c07"/><lb ed="R129" n="0294a08"/>單<anchor xml:id="nkr_note_add_0663c0701" n="0663c0701"/><anchor xml:id="beg0663c0701" n="0663c0701"/>己<anchor xml:id="end0663c0701"/>曰獨。三人爲衆。乃至十百千萬。卽名大衆也。等者。平等一心。無能所等異念。以一會大衆。皆運至心。深患
<lb ed="X" n="0663c08"/><lb ed="R129" n="0294a09"/>生死苦樂涅槃樂故。志者。意念耑一也。志心者。一心向佛。更無異想也。梵語南無。此云歸命。亦云歸身。葢自反
<lb ed="X" n="0663c09"/><lb ed="R129" n="0294a10"/>爲歸。以佛非心外之佛。乃自心本佛。今歸投大覺。卽反本有之覺心也。由見卽心之佛。具足無量慈悲喜捨。普
<lb ed="X" n="0663c10"/><lb ed="R129" n="0294a11"/>被衆生。深感于衷。故齊捐身命。專心志意而歸投焉。是卽血肉幻妄之軀。覿體便成金剛不壞之體。卽識心連
<lb ed="X" n="0663c11"/><lb ed="R129" n="0294a12"/>持之命。而成佛果智慧之命也。禮。謂敬禮。凡夫以大聖爲師。必須五體投地。尊敬作禮也。此句含蓄甚妙。收盡
<lb ed="X" n="0663c12"/><lb ed="R129" n="0294a13"/>上三句。衆字。合上衆生含識。等字。合上慈悲喜捨四心俱大。志心字。合上愍濟。歸命字。合上相好光明。禮字。合
<lb ed="X" n="0663c13"/><lb ed="R129" n="0294a14"/>上以自嚴。旣達乎理。又通於文。自發智慧。如斯運禮。其功德可涯量哉</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0663c14"/><lb ed="R129" n="0294a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c1401">啓運慈悲道場懺法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c1409" cb:place="inline"><note place="inline">啓。開也。佛法心三。皆有開義。先達遺此懺法。有文可覽。理可會
<lb ed="X" n="0663c15"/><lb ed="R129" n="0294a16"/>故。令人開卷得益。生慶幸想。是法開義。又此懺雖係文字語言。其寔先聖本意。在開示悟入衆生佛之知見。卽
<lb ed="X" n="0663c16"/><lb ed="R129" n="0294a17"/>文言是眞淨妙法。覺本自心是佛開義。旣知佛法二義。便知有事懺理懺。大乘小乘。懺法雖殊。不外自悔。一念
<lb ed="X" n="0663c17"/><lb ed="R129" n="0294a18"/>眞淨妙心。立地心華發明。見自心本佛度生眞體。是心開義。果得此三義。何患敎不明。禪不透哉。故昔慈恩懺
<lb ed="X" n="0663c18"/><lb ed="R129" n="0294b01"/>主。從修懺處悟明心體運。默轉也。謂默轉慈悲之想。廣利羣生。彼此得益。方成大椉懺法也。道場二字。有事有
<lb ed="X" n="0663c19"/><lb ed="R129" n="0294b02"/>理。事卽阿蘭若。香華燈燭等莊嚴。及見相稱名等。理則淸淨心中普運慈悲。卽空假中等。懺者。具云懺摩。此云
<lb ed="X" n="0663c20"/><lb ed="R129" n="0294b03"/>悔過。懺云陳露先罪。悔云改徃修來。謂之斷相續心。一斷永不復造。又懺。謂止斷未來非。未作之罪。不敢更作
<lb ed="X" n="0663c21"/><lb ed="R129" n="0294b04"/>等。悔。謂自耻心于往犯。<anchor xml:id="nkr_note_add_0663c2101" n="0663c2101"/><anchor xml:id="beg0663c2101" n="0663c2101"/>已<anchor xml:id="end0663c2101"/>作之罪。願乞除滅等。法者。執持義。軌。謂軌生物解。如上佛法心三義等。持。謂任持自
<lb ed="X" n="0663c22"/><lb ed="R129" n="0294b05"/>性。令人知此懺法。自性本具。自性淸淨。亦知罪無自性。罪性本空。空不透脫。須仗佛力。今以懺法。成範列左</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0663c23"/><lb ed="R129" n="0294b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c2301">懺具十法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c2305" cb:place="inline"><note place="inline">一。明信因果。二。生重怖畏。三。深起慚愧。四求滅罪方法。五。發露先罪。六。斷相續心。七
<lb ed="X" n="0663c24"/><lb ed="R129" n="0294b07"/>起護法心。八。發大誓願。度脫衆生。九。常念十方諸佛。十觀罪性無生</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c2427" cb:place="inline">懺悔三義。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c2431" cb:place="inline"><note place="inline">一。立懺悔名。首
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0664a" n="0664a"/>
<lb ed="X" n="0664a01"/><lb ed="R129" n="0294b08"/>伏白黑。改往修來。慚愧等名。二。示懺悔處。別敎以次第三觀爲處。圓敎以妙三觀爲處。三。作懺悔法。身口意三
<lb ed="X" n="0664a02"/><lb ed="R129" n="0294b09"/>依法</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0203" cb:place="inline">又復應知大小二椉。各有三種懺悔。大椉三者。一。
<lb ed="X" n="0664a03"/><lb ed="R129" n="0294b10"/>作法懺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0304" cb:place="inline"><note place="inline">身口依法。稽顙求哀等儀有五法。一。袒右肩。二。右膝著地。三。至心合掌。四頭面禮足。五。說
<lb ed="X" n="0664a04"/><lb ed="R129" n="0294b11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0664a0401" n="0664a0401"/><anchor xml:id="beg0664a0401" n="0664a0401"/>己<anchor xml:id="end0664a0401"/>罪名</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0405" cb:place="inline">二。取相懺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0409" cb:place="inline"><note place="inline">心有目想。相起爲期等</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0418" cb:place="inline">三。無生懺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0422" cb:place="inline"><note place="inline">一向攝念。罪福無主。法華。
<lb ed="X" n="0664a05"/><lb ed="R129" n="0294b12"/>方等。般若。各有事儀。要制期限。方等十二夢王。菩薩戒見光見華等爲助。端坐念寔相爲正</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0536" cb:place="inline">小椉
<lb ed="X" n="0664a06"/><lb ed="R129" n="0294b13"/>三者。一。作法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0606" cb:place="inline"><note place="inline">經藏。輕重俱許懺。律不許夷。但許下四</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0621" cb:place="inline">二。取相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0624" cb:place="inline"><note place="inline">阿含犯欲。作蛇口想。
<lb ed="X" n="0664a07"/><lb ed="R129" n="0294b14"/>罪卽滅等</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0705" cb:place="inline">三無生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0708" cb:place="inline"><note place="inline">析法空觀</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664a08"/><lb ed="R129" n="0294b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0801">一心歸命三世諸佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0809" cb:place="inline"><note place="inline">一。是純一。精專之謂。卽志心意。夫懺悔雖重在行人自心一念
<lb ed="X" n="0664a09"/><lb ed="R129" n="0294b16"/>竭誠豁然開悟。然必藉諸佛愍濟默佑。故要一心歸命。過現未爲三世。生下八佛名。梵語佛陀。此云覺者。佛是
<lb ed="X" n="0664a10"/><lb ed="R129" n="0294b17"/>主義。體卽無漏五蘊假者也。覺體是慧。覺察斷障。覺照眞俗。自覺覺他。覺行圓滿。如次配凡夫二椉菩薩。唯如
<lb ed="X" n="0664a11"/><lb ed="R129" n="0294b18"/>來獨到彼岸。跨十方而爲主。握五性以稱師。三覺圓明。故名爲佛。三世諸佛。是標。下列號。若知三世一時。便知
<lb ed="X" n="0664a12"/><lb ed="R129" n="0295a01"/>三身一體</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664a13"/><lb ed="R129" n="0295a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a1301">南無過去毗婆尸佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a1309" cb:place="inline"><note place="inline">南無。此云歸身。亦云歸命。以凡身歸聖身。所以有爲身。證無爲
<lb ed="X" n="0664a14"/><lb ed="R129" n="0295a03"/>體。且轉八識命。歸智慧命耳。過去二字。應冠到毗舍浮上。以三佛皆過去劫敎主故。毗婆尸。一名維衛。此云勝
<lb ed="X" n="0664a15"/><lb ed="R129" n="0295a04"/>觀。人壽八萬歲時出世。釋迦於空王佛所。發菩提心。後於是佛出世。三僧祇滿。故居七佛之首。壽八十千劫。此
<lb ed="X" n="0664a16"/><lb ed="R129" n="0295a05"/>及下二佛。皆刹利家生。皆姓拘隣。此佛于波吒羅樹下得無上菩提。三集聲聞。第一弟子。一名吉沙。二名看茶。
<lb ed="X" n="0664a17"/><lb ed="R129" n="0295a06"/>侍者名無憂。子名成陰。父名槃頭。母名槃頭意。城名槃頭。付法偈云。身從無相中受生。猶如幻出諸形像。幻人
<lb ed="X" n="0664a18"/><lb ed="R129" n="0295a07"/>心識本來無。罪福皆空無所住。乃過去莊嚴劫。第九百九十八尊佛也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664a19"/><lb ed="R129" n="0295a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a1901">南無<name role="" type="person">尸棄佛</name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a1906" cb:place="inline"><note place="inline">尸棄。此云持髻。人壽七萬歲時出世。又名式棄。大論翻火依。其種姓同前。于芬
<lb ed="X" n="0664a20"/><lb ed="R129" n="0295a09"/>陀利樹下證果。亦三集聲聞弟子。一名勝。二名自在。侍者名離畏。子名不可量。父名鉤那。母名勝。城名阿樓那
<lb ed="X" n="0664a21"/><lb ed="R129" n="0295a10"/><g ref="#CB02494">䟦</g>提。過去三十一劫出世。彼劫復有<name role="" type="person">毗舍浮佛</name>。自後無量劫空過無佛。至賢劫中有四佛。卽拘留孫以至釋迦
<lb ed="X" n="0664a22"/><lb ed="R129" n="0295a11"/>也。付法偈云。起諸善法本是幻。造諸惡業亦是幻。身如聚沫心如風。幻出無根無實性。過去莊嚴劫。第九百九
<lb ed="X" n="0664a23"/><lb ed="R129" n="0295a12"/>十九尊佛也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664a24"/><lb ed="R129" n="0295a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a2401">南無<name role="" type="person">毗舍浮佛</name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a2407" cb:place="inline"><note place="inline">毗舍浮。此云徧一切自在。壽二千劫。種姓同前。娑羅樹下得果。再集聲聞。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0664b" n="0664b"/>
<lb ed="X" n="0664b01"/><lb ed="R129" n="0295a14"/>第一弟子。一名星宿。二名上。侍者名寂。子名善智。父名阿樓那天子。母名稱意。城名隨意。偈曰。假借四大以爲
<lb ed="X" n="0664b02"/><lb ed="R129" n="0295a15"/>身。心本無生因境有。前境若無心亦無。罪福如幻起亦滅。過去莊嚴劫。第一千尊佛也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664b03"/><lb ed="R129" n="0295a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b0301">南無<name role="" type="person">拘留孫佛</name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b0307" cb:place="inline"><note place="inline">拘留孫。此云所應斷。又云作用。壽命十四小劫。此及下二佛。皆婆羅門種。
<lb ed="X" n="0664b04"/><lb ed="R129" n="0295a17"/>皆姓迦葉。憂頭跋樹下得果。一集聲聞。第一弟子。一名疾。二名力。侍者名智。子名上。父名功德。母名廣。彼天子
<lb ed="X" n="0664b05"/><lb ed="R129" n="0295a18"/>名無畏。城亦名無畏。付法偈曰。見身無實是佛身。了心如幻是佛幻。了得身心本性空。斯人與佛何殊別。此乃
<lb ed="X" n="0664b06"/><lb ed="R129" n="0295b01"/>現在賢劫第一尊佛。初減人壽六萬歲時。出成佛道。爲賢劫千佛之首</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664b07"/><lb ed="R129" n="0295b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b0701">南無拘那含牟尼佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b0709" cb:place="inline"><note place="inline">拘那含牟尼。此云金寂仙。大論名迦那迦牟尼。秦言金仙。壽命
<lb ed="X" n="0664b08"/><lb ed="R129" n="0295b03"/>三十小劫。于尸利沙樹下得果。一集聲聞。第一弟子。一名活。二名毗頭羅。侍者名親。子名勝。父名大悳。母名難
<lb ed="X" n="0664b09"/><lb ed="R129" n="0295b04"/>勝天子名莊嚴。城亦名莊嚴。偈云。佛不見身知是佛。若實有知別無佛。智者能知罪性空。坦然不怖于生死。此
<lb ed="X" n="0664b10"/><lb ed="R129" n="0295b05"/>現在賢劫第二尊佛也。次減人壽四萬歲時出成佛道</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664b11"/><lb ed="R129" n="0295b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b1101">南無迦葉佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b1106" cb:place="inline"><note place="inline">迦葉。此云飮光。壽二十小劫。于尼拘律樹下得果。第一聲聞弟子。一名輸那。二
<lb ed="X" n="0664b12"/><lb ed="R129" n="0295b07"/>名頗羅墮。侍者名迦。天子名導師。父名淨德。母名善財。天子名知使。城亦名知使。卽波羅奈城是也。偈曰。一切
<lb ed="X" n="0664b13"/><lb ed="R129" n="0295b08"/>衆生性淸淨。從本無生無可滅。卽此身心是幻生。幻化之中無罪福。此現在賢劫第三尊佛。人壽減至二萬歲
<lb ed="X" n="0664b14"/><lb ed="R129" n="0295b09"/>時。出成正覺。當賢劫中第九小劫</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664b15"/><lb ed="R129" n="0295b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b1501">南無本師釋迦牟尼佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b1510" cb:place="inline"><note place="inline">目法化生。現在歸依。故云本師。第二劫滿。遇然燈佛。第三
<lb ed="X" n="0664b16"/><lb ed="R129" n="0295b11"/>大劫滿。正當治世。號釋迦牟尼。此云能仁寂默。惟能仁故。不住涅槃。徧入塵勞度生。惟寂默故。不淪生死。常住
<lb ed="X" n="0664b17"/><lb ed="R129" n="0295b12"/>涅槃自在。壽期一百年。亦刹利家生。姓瞿曇。太子時。名悉達。此云一切義成。世出世間之義。皆成就故。于阿說
<lb ed="X" n="0664b18"/><lb ed="R129" n="0295b13"/>他樹下得果。一集聲聞。第一弟子。一名舍利弗。二名目犍連。侍者名慶喜。子名羅睺羅。父名輸頭檀王。母名摩
<lb ed="X" n="0664b19"/><lb ed="R129" n="0295b14"/>訶摩耶。城名<name role="" type="person">迦毗羅</name>。又能仁者。仁慈化導。利他之號。寂默者。自在證眞。利<anchor xml:id="nkr_note_add_0664b1901" n="0664b1901"/><anchor xml:id="beg0664b1901" n="0664b1901"/>己<anchor xml:id="end0664b1901"/>之稱。付法偈云。法本法無法。無法
<lb ed="X" n="0664b20"/><lb ed="R129" n="0295b15"/>法亦法。今付無法時。法法何曾法。是賢劫第四尊佛也。人壽百歲時出世。欲知增減者。人壽八萬四千歲。過百
<lb ed="X" n="0664b21"/><lb ed="R129" n="0295b16"/>年減一歲。減至十歲。又過百年。增一歲。乃至增到八萬四千歲。如是一增一減。爲一小劫。如是二十番增減。爲
<lb ed="X" n="0664b22"/><lb ed="R129" n="0295b17"/>一中劫。八十小劫。爲一大劫。當知一增一減。計一千六百八十萬年。住劫初至第九減劫。人壽百歲時。該一萬
<lb ed="X" n="0664b23"/><lb ed="R129" n="0295b18"/>五千一百一十九萬年。減至十歲。猶有一萬年在後。可知</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664b24"/><lb ed="R129" n="0296a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b2401">南無當來彌勒尊佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b2409" cb:place="inline"><note place="inline">前佛是三世中過現。此當未來治世。故云當來。彌勒一譯旃怛
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0664c" n="0664c"/>
<lb ed="X" n="0664c01"/><lb ed="R129" n="0296a02"/>麗。此云慈氏。姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>。此云無能勝。名也。現在知足內院說法。後降生堪忍界。翅頭末國城中。大婆羅門家。
<lb ed="X" n="0664c02"/><lb ed="R129" n="0296a03"/>托胎長成身長三十二丈。胸廣十丈。面長五丈。人壽皆八萬歲。身長一十六丈。相貌端嚴。衣食化生不須勞苦。
<lb ed="X" n="0664c03"/><lb ed="R129" n="0296a04"/>七寶滿藏。無人視之。無灾患寒暑盜賊諸不吉祥事。于<name role="" type="person">華林園</name>內。龍華樹下而成正覺。住劫內。第十小劫。人壽
<lb ed="X" n="0664c04"/><lb ed="R129" n="0296a05"/>八萬四千歲。減至八萬歲時出。三會度人。初會度九十九億聲聞。第二會度九十六億聲聞。第三會度九十三
<lb ed="X" n="0664c05"/><lb ed="R129" n="0296a06"/>億聲聞。禮懺必先七佛。如世間立宗祖之七廟也。如世弟子。孝順七世父母故。凡禮佛。必須觀想。心役名運。身
<lb ed="X" n="0664c06"/><lb ed="R129" n="0296a07"/>由觀顯。觀卽一心空假中。身卽一身法報化。想禮佛偈。作觀頂禮。人根。有利鈍之殊。慧心。分淺深之異。佛身及
<lb ed="X" n="0664c07"/><lb ed="R129" n="0296a08"/>德。不可思議。於行人心。隨力隨分而想觀之。福不唐捐。如飮海水。各令飽滿。故應于禮佛之次。攝心入觀。諦想
<lb ed="X" n="0664c08"/><lb ed="R129" n="0296a09"/>成就。卽得諸佛現前三昧。以我有限之身心。運無窮之企想。必期自他雙利。而懺迴向菩提。道無不剋。慈無不
<lb ed="X" n="0664c09"/><lb ed="R129" n="0296a10"/>廣者矣</note>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0664c10"/><lb ed="R129" n="0296a11"/>
<lb ed="X" n="0664c11"/><lb ed="R129" n="0296a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">讚法偈</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c1101">讚法偈。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c1104" cb:place="inline"><note place="inline">佛是能證。法是所證。能證。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0664c1101" n="0664c1101"/><anchor xml:id="beg0664c1101" n="0664c1101"/>已<anchor xml:id="end0664c1101"/>伸讚。所證豈得默然。良以龍證繇所證得尊。所證緣能證
<lb ed="X" n="0664c12"/><lb ed="R129" n="0296a13"/>方顯。是故其次以偈歎法</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664c13"/><lb ed="R129" n="0296a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c1301">無上甚深微妙法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c1308" cb:place="inline"><note place="inline">連以三義歎法。法字。承上三義。初無上法者。佛法最上。更無一法可
<lb ed="X" n="0664c14"/><lb ed="R129" n="0296a15"/>以加之。故能證諸佛。謂之無上士。所證之法。謂之無上法。超等覺故。等覺名有上士。如須彌卓逈。落羣峰之峻
<lb ed="X" n="0664c15"/><lb ed="R129" n="0296a16"/>故。甚深法者。佛法最深更無一法能徹其源。非權椉菩薩及二椉等所能窺測。譬如大海非百川之淵可比故。
<lb ed="X" n="0664c16"/><lb ed="R129" n="0296a17"/>微玅法者。佛法理趣。幽微圓玅。不可思議。衆生第能由之。不能知之。所謂衆生日用而不知者。是卽凡夫麤惡
<lb ed="X" n="0664c17"/><lb ed="R129" n="0296a18"/>之法。全體聖人微妙之法耳</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664c18"/><lb ed="R129" n="0296b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c1801">百千萬劫難遭遇。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c1808" cb:place="inline"><note place="inline">法華云。無量無數劫。空過無有佛。無佛。則無從聞法矣。故云難遭。又
<lb ed="X" n="0664c19"/><lb ed="R129" n="0296b02"/>難遇者。經云。諸佛興出世。懸遠値遇難。正使出于世。說是法復難。是也。此句應作六句讀。一。百劫難遇。二。千劫
<lb ed="X" n="0664c20"/><lb ed="R129" n="0296b03"/>難遭。三。萬劫難逢。四。百千劫難遇。五。百萬劫難逢。六。百千萬劫難遭。是從少至多句。總言曠劫難遇。令人生難
<lb ed="X" n="0664c21"/><lb ed="R129" n="0296b04"/>遭想。希有心。以景慕佛法耳</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0664c22"/><lb ed="R129" n="0296b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c2201">我今見聞得受持。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c2208" cb:place="inline"><note place="inline">此雙承上兩句來。我今二字。承上第二句。謂如是曠劫罕遇之法。於
<lb ed="X" n="0664c23"/><lb ed="R129" n="0296b06"/>我一介凡夫。卽今忽然幸遇。慶中之慶矣。得字。承上遭遇字。由遭遇故。得見聞耳。又得字。居乎中間。雙貫兩端。
<lb ed="X" n="0664c24"/><lb ed="R129" n="0296b07"/>謂眼得見。耳得聞。心得受持也。受者。領納于心。念念承受。無少遺失。如琉璃甁盛獅子乳。靡纖滴之泄也。持者
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0665a" n="0665a"/>
<lb ed="X" n="0665a01"/><lb ed="R129" n="0296b08"/>膠執不捨。若身若心。奉持不倦。依義修行之謂。此見聞受持。望前首句看。具能所持義</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0665a02"/><lb ed="R129" n="0296b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665a0201">願解如來眞實義。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665a0208" cb:place="inline"><note place="inline">願。誓辭。承上一句二字來。謂旣多劫罕遇。我今忽然得逢。應生難遭
<lb ed="X" n="0665a03"/><lb ed="R129" n="0296b10"/>想。恭敬心。當發大誓願矣。解字。根上見等五字來。謂旣得見聞受持。須要實悟根源實解差別。方副世尊說法
<lb ed="X" n="0665a04"/><lb ed="R129" n="0296b11"/>開示衆生之意。如來等五字。結歸首句。葢無上等法。人人具有。但爲妄想牢籠。不自就裏領解。却似如來獨證
<lb ed="X" n="0665a05"/><lb ed="R129" n="0296b12"/>獨有。故結歸如來分上。其寔情無情類。莫不皆充然具而本然得也。如來有二義。一指三世諸佛。二指性具體
<lb ed="X" n="0665a06"/><lb ed="R129" n="0296b13"/>用。如者。寂滅義。來者。照用義。卽寂滅之體。起炤應之用。卽炤應之用。全寂滅之體。體用不二。故名如來。眞實義
<lb ed="X" n="0665a07"/><lb ed="R129" n="0296b14"/>二。一。對虗妄看。以世間虗浮言詮。顯眞實妙義。非卽文字是眞實義。故般若以色見聲求不能見如來。若於眞
<lb ed="X" n="0665a08"/><lb ed="R129" n="0296b15"/>實義透脫。卽虗妄言句全體眞實矣。二。望前無上等法看。法總義別。謂解無上等總法或易。若能解了無上等
<lb ed="X" n="0665a09"/><lb ed="R129" n="0296b16"/>三重法中。眞而不妄。實而不虗之差別義實難。古云。涅槃心易曉。差別智難明。非是之謂乎</note>。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0665a10"/>
<lb ed="X" n="0665a11"/>
<lb ed="X" n="0665a12"/>
<lb ed="X" n="0665a13"/>
<lb ed="X" n="0665a14"/><cb:docNumber>No. 1495</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0665a15"/><lb ed="R129" n="0297a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>慈悲水懺法卷上隨聞錄</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0665a16"/>
<lb ed="X" n="0665a17"/><lb ed="R129" n="0297a02"/><byline cb:type="collector">寓古婁靑螺菴沙門　晝中智證　錄</byline>
<lb ed="X" n="0665a18"/><lb ed="R129" n="0297a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">隨聞錄</cb:mulu><p xml:id="pX74p0665a1801">此懺單法立題通別兼擧也。慈能與樂。悲能<g ref="#CB15072">㧞</g>苦。
<lb ed="X" n="0665a19"/><lb ed="R129" n="0297a04"/>自他兼利。法應爾故。國師仗三昧水滌除宿障<note place="inline">梵語
<lb ed="X" n="0665a20"/><lb ed="R129" n="0297a05"/>三昧。此云正定。亦云正受。正定。揀非邪定。正受。明不受諸受</note>。水天因此水而成
<lb ed="X" n="0665a21"/><lb ed="R129" n="0297a06"/>佛果。月光因此水而證圓通。迦諾迦因此而指神
<lb ed="X" n="0665a22"/><lb ed="R129" n="0297a07"/>通三昧水。旣償往日之殷勤。能濯今時之極楚。悟
<lb ed="X" n="0665a23"/><lb ed="R129" n="0297a08"/>師于徧覓良毉之後。懸憶曩時之預訂。獲解陳報
<lb ed="X" n="0665a24"/><lb ed="R129" n="0297a09"/>于奇泉。從果至因靡非因水。故揭而標之<note place="inline">經云。化使立德
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0665b" n="0665b"/>
<lb ed="X" n="0665b01"/><lb ed="R129" n="0297a10"/>慈心法門。一切不害。悲心法門</note>。古云。萬億神通。百千三昧。若離慈
<lb ed="X" n="0665b02"/><lb ed="R129" n="0297a11"/>心。總歸魔業。須知慈悲。是智慧之玅用。智慧。與慈
<lb ed="X" n="0665b03"/><lb ed="R129" n="0297a12"/>悲爲根本。若無智慧。焉有慈悲。有慈悲者。決是智
<lb ed="X" n="0665b04"/><lb ed="R129" n="0297a13"/>慧人也。以故世人之愚癡者。見人得樂。尙障之。安
<lb ed="X" n="0665b05"/><lb ed="R129" n="0297a14"/>望其能與樂乎。見人遭苦。惟恐不毒。安望其能<g ref="#CB15072">㧞</g>
<lb ed="X" n="0665b06"/><lb ed="R129" n="0297a15"/>之<note place="inline">又慈悲水。揀異果報水。通至二禪。二揀非惡業水。此水徧通三界。三煩惱水。通大小乘</note>。此
<lb ed="X" n="0665b07"/><lb ed="R129" n="0297a16"/>慈悲水窮盡世出世間。天地不能覆載。日月莫克
<lb ed="X" n="0665b08"/><lb ed="R129" n="0297a17"/>較明。三灾不能磨折。此其所以異也。由慈水滋人
<lb ed="X" n="0665b09"/><lb ed="R129" n="0297a18"/>之善。善極。得涅槃樂<note place="inline">生後發願成德文</note>。悲水洗人無明垢。
<lb ed="X" n="0665b10"/><lb ed="R129" n="0297b01"/>故能離生死苦也<note place="inline">生後懺悔諸文</note>。懺。具云懺摩。此云請忍。
<lb ed="X" n="0665b11"/><lb ed="R129" n="0297b02"/><note place="inline">謂請前人忍受我悔罪也</note>懺云法者。雖請忍之辭。實言從佛口。
<lb ed="X" n="0665b12"/><lb ed="R129" n="0297b03"/>字<anchor xml:id="nkr_note_add_0665b1201" n="0665b1201"/><anchor xml:id="beg0665b1201" n="0665b1201"/>采<anchor xml:id="end0665b1201"/>經文。所謂如來廣慈悲之念。啓懺悔之門也。
<lb ed="X" n="0665b13"/><lb ed="R129" n="0297b04"/>卷者。成裹義。對舒而言<note place="inline">西域裝經。非梵本。非坊册。止用軸式。故名爲卷</note>。初
<lb ed="X" n="0665b14"/><lb ed="R129" n="0297b05"/>覽是法。卷者必舒。覽<anchor xml:id="nkr_note_add_0665b1401" n="0665b1401"/><anchor xml:id="beg0665b1401" n="0665b1401"/>已<anchor xml:id="end0665b1401"/>復卷。舒時有限。卷時偏多。
<lb ed="X" n="0665b15"/><lb ed="R129" n="0297b06"/>故直從卷。以始終皆卷故。又軸卷是相。會相歸性
<lb ed="X" n="0665b16"/><lb ed="R129" n="0297b07"/>故云卷。卷。收也。收取諸法。皆入自性慈悲也。能所。
<lb ed="X" n="0665b17"/><lb ed="R129" n="0297b08"/>通別。可知。略釋懺題竟。</p>
<lb ed="X" n="0665b18"/><lb ed="R129" n="0297b09"/><p xml:id="pX74p0665b1801">○準經仍分三分。初序分</p>
<lb ed="X" n="0665b19"/><lb ed="R129" n="0297b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665b1901">一切諸佛。愍念衆生。爲說水懺。道場總法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0665b20"/><lb ed="R129" n="0297b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665b2001">雙標能度所度。及能說所說。水懺道場。可知。總望
<lb ed="X" n="0665b21"/><lb ed="R129" n="0297b12"/>別言。如梁懺分四十章。章名各異。是別。今標總數。
<lb ed="X" n="0665b22"/><lb ed="R129" n="0297b13"/>不開細相曰總。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0665b23"/><lb ed="R129" n="0297b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665b2301">佛言。衆生垢重。何人無罪。何者無<g ref="#CB00985">𠎝</g>。凡夫愚行。無明
<lb ed="X" n="0665b24"/><lb ed="R129" n="0297b15"/>闇覆。親近惡友。煩惱亂心。立性無知。恣心自恃。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0665c" n="0665c"/>
<lb ed="X" n="0665c01"/><lb ed="R129" n="0297b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665c0101">言者。振圓音而警衆。揚玅義以符機。益物導迷也。
<lb ed="X" n="0665c02"/><lb ed="R129" n="0297b17"/>又悟自心者名佛。迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0665c0201" n="0665c0201"/><anchor xml:id="beg0665c0201" n="0665c0201"/>己<anchor xml:id="end0665c0201"/>性者名衆生。由悟迷。分生
<lb ed="X" n="0665c03"/><lb ed="R129" n="0297b18"/>佛耳。垢。塵穢也。喩衆生心中煩惱。由身心不淨。三
<lb ed="X" n="0665c04"/><lb ed="R129" n="0298a01"/>毒流穢。染汙玅明。如塵汙衣。似坌覆鏡。故喩如垢。
<lb ed="X" n="0665c05"/><lb ed="R129" n="0298a02"/>從垢字開出惑業苦三。<g ref="#CB00985">𠎝</g>卽是業。罪招苦報。惑卽
<lb ed="X" n="0665c06"/><lb ed="R129" n="0298a03"/>無明。凡夫有三。按大威德呪經云。於生死迷惑流
<lb ed="X" n="0665c07"/><lb ed="R129" n="0298a04"/>轉。住不正道。故名凡夫。有二種。一嬰兒凡夫。無智
<lb ed="X" n="0665c08"/><lb ed="R129" n="0298a05"/>慧故。二愚暗凡夫。頑鈍不可敎故。或云毛道凡夫。
<lb ed="X" n="0665c09"/><lb ed="R129" n="0298a06"/>心行不定。如輕毛隨風轉故。愚。卽無明。因心不明。
<lb ed="X" n="0665c10"/><lb ed="R129" n="0298a07"/>不自知過。行。卽近惡自恃等<note place="inline">大經三十七云。無明。是一切諸漏根本。衆
<lb ed="X" n="0665c11"/><lb ed="R129" n="0298a08"/>生無明因緣。於陰界入。憶想作想。名爲衆生。是名想倒。心倒。見倒。大慧云。衆生日用。現行無明。順無明。則
<lb ed="X" n="0665c12"/><lb ed="R129" n="0298a09"/>生歡喜。逆無明。則生煩惱。佛菩薩則不然。借無明以爲佛事。爲衆生。以無明爲窟宅。然非別物。永嘉云。無
<lb ed="X" n="0665c13"/><lb ed="R129" n="0298a10"/>明實性卽佛性故</note>惡友。惡知識也<note place="inline">大經二十二云。惡象等。唯能壞身。惡知識。身心
<lb ed="X" n="0665c14"/><lb ed="R129" n="0298a11"/>俱壞。惡象等。唯壞一身。惡友壞無量善身善心。惡象等。唯能壞不淨臭身。惡友能壞淨身淨心。惡象等。能
<lb ed="X" n="0665c15"/><lb ed="R129" n="0298a12"/>壞肉身。惡友壞法身。爲惡象等殺。不至三途。惡友殺。必墮三途。惡象等但爲身怨。惡友爲善法怨。是故。菩
<lb ed="X" n="0665c16"/><lb ed="R129" n="0298a13"/>薩。常當遠離惡友</note>。親近有二義。一互相兢造。二宿無信種
<lb ed="X" n="0665c17"/><lb ed="R129" n="0298a14"/>善根。煩惱等者。貪。瞋。癡。慢。疑。邪見六爲根本。幷二
<lb ed="X" n="0665c18"/><lb ed="R129" n="0298a15"/>十隨煩惱等。因煩多故。能惱亂淨心。古云一絲毫
<lb ed="X" n="0665c19"/><lb ed="R129" n="0298a16"/>放過。卽罪同丘山。況萬端起滅。但<g ref="#CB17041">𥚽</g>在旦夕<note place="inline">問。無明煩
<lb ed="X" n="0665c20"/><lb ed="R129" n="0298a17"/>惱。定是何物。答。全體佛性。大經云。未得無上菩提時。一切善惡無記。盡名佛性</note>。由無明故。
<lb ed="X" n="0665c21"/><lb ed="R129" n="0298a18"/>立性無知。近惡友故。恣心自恃。豪強。技藝。種族等。
<lb ed="X" n="0665c22"/><lb ed="R129" n="0298b01"/>作頑鈍無耻之人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0665c23"/><lb ed="R129" n="0298b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665c2301">不信十方諸佛。不信尊法聖僧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0665c24"/><lb ed="R129" n="0298b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665c2401">問。三寶有<g ref="#CB15072">㧞</g>濟之恩。人反不信何故。答。不信。是疑
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0666a" n="0666a"/>
<lb ed="X" n="0666a01"/><lb ed="R129" n="0298b04"/>字。由無明覆覺。故疑佛。煩惱動亂。故疑法。炙乎惡
<lb ed="X" n="0666a02"/><lb ed="R129" n="0298b05"/>友。故疑僧。故華嚴云。信爲道源功德母也<note place="inline">心地觀六云。如
<lb ed="X" n="0666a03"/><lb ed="R129" n="0298b06"/>人無手。雖至寶山。終無所得。無信手者。雖遇三寶。無所得故。又不信三寶。卽是不信心。大經云。若人信心。
<lb ed="X" n="0666a04"/><lb ed="R129" n="0298b07"/>無有智慧。是人則能增長無明。若有智慧。無有信心。是人則能增長邪見。以不信三寶是出世福田故。又
<lb ed="X" n="0666a05"/><lb ed="R129" n="0298b08"/>信有二種。一信正。二信邪。言有因果。有三寶。是信正。反是。名信邪。雖信三寶。不信三寶同一性相。雖信因
<lb ed="X" n="0666a06"/><lb ed="R129" n="0298b09"/>果。不信得者。亦名信不具足。信復有二。一從聞生。二從思生。是人信心。從聞生。不從思生。亦名信不具足。
<lb ed="X" n="0666a07"/><lb ed="R129" n="0298b10"/>又信有二種。一信有道。二信得者。是人信心。唯信有道。都不信有得道之人。亦名信不具足。詳如經說</note>。
<lb ed="X" n="0666a08"/><lb ed="R129" n="0298b11"/>法言尊者。般若云。一切諸佛。及諸佛無上法。皆從
<lb ed="X" n="0666a09"/><lb ed="R129" n="0298b12"/>此經出。則法爲諸佛之師及母也。孰尊于此哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666a10"/><lb ed="R129" n="0298b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666a1001">不孝父母六親眷屬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666a11"/><lb ed="R129" n="0298b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666a1101">孝。是孝順。愛敬從命義<note place="inline">梵網經云。孝順父母師僧三寶。孝順至道之法。孝名
<lb ed="X" n="0666a12"/><lb ed="R129" n="0298b15"/>爲戒。是諸佛之本源。行菩薩道之根本。是大衆諸佛子之根本。祖師云。稽首三界主。大孝釋迦尊。累劫報
<lb ed="X" n="0666a13"/><lb ed="R129" n="0298b16"/>親恩。積因成正覺。曾子曰。敢問聖人之悳。無以加於孝乎。子曰。天地之性生也人爲貴。人之行莫大於孝。
<lb ed="X" n="0666a14"/><lb ed="R129" n="0298b17"/>故孝經云。夫孝德之本也。道德以之爲體。敎法由是而生。梵網云。一切男子是我父。一切女人是我母。我
<lb ed="X" n="0666a15"/><lb ed="R129" n="0298b18"/>生生無不從之受生。故六道衆生。皆是我父母。而殺而食者。卽殺我父母。葢父母者。有生我育我之恩。迴
<lb ed="X" n="0666a16"/><lb ed="R129" n="0299a01"/>乾就濕。乳哺養育。嚥苦吐甘。慈訓長成。憐念之心。未甞暫捨。故須孝順。現存者。竭力供養。發以道心。過去
<lb ed="X" n="0666a17"/><lb ed="R129" n="0299a02"/>者。戒善潛資。咸令離苦。雜藏寶經云。雪山中鸚鵡。採花果供盲父母。父母者。今淨梵<name role="" type="person">摩耶夫人</name>是。鸚鵡。我
<lb ed="X" n="0666a18"/><lb ed="R129" n="0299a03"/>身是也</note>。六親有三。一。父。母。兄。弟。姊。妹。爲根本。二。父六
<lb ed="X" n="0666a19"/><lb ed="R129" n="0299a04"/>親。伯。叔。兄。弟。子。孫。三。母六親。舅。姨。兄。弟。兒。孫。眷屬
<lb ed="X" n="0666a20"/><lb ed="R129" n="0299a05"/>者。親眷朋屬。各有眷愛之情。統屬之誼故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666a21"/><lb ed="R129" n="0299a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666a2101">盛年放逸。以自憍<g ref="#CB05096">𭝟</g>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666a22"/><lb ed="R129" n="0299a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666a2201">根恣心自恃來。壯盛之年。恃血氣之勇。故多放逸。
<lb ed="X" n="0666a23"/><lb ed="R129" n="0299a08"/><note place="inline">大經三四云。放逸懈怠。不修進故。說五種退。一樂多事。二樂說世事。三樂睡眠。四樂近在家。五樂多遊行</note>
<lb ed="X" n="0666a24"/><lb ed="R129" n="0299a09"/>憍。恣也。<g ref="#CB05096">𭝟</g>。慢也。由恃血氣之勇。故旁若無人。眼空
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0666b" n="0666b"/>
<lb ed="X" n="0666b01"/><lb ed="R129" n="0299a10"/>四海。當思形不久住。福智羸劣。不貪安樂。不造衆
<lb ed="X" n="0666b02"/><lb ed="R129" n="0299a11"/>惡可耳。下承憍慢字開列衆罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666b03"/><lb ed="R129" n="0299a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666b0301">貪一切財寶。貪一切歌樂。貪一切女色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666b04"/><lb ed="R129" n="0299a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666b0401">一。普及義。切。盡際義。總該統攝之謂。貪財寶則于
<lb ed="X" n="0666b05"/><lb ed="R129" n="0299a14"/>世味厚。而求法之心薄。貪歌樂。則于淫聲重。而法
<lb ed="X" n="0666b06"/><lb ed="R129" n="0299a15"/>音之心輕。貪女色。則于穢軀近。而淸淨法身遠。如
<lb ed="X" n="0666b07"/><lb ed="R129" n="0299a16"/>次與般若。解脫。法身三德反矣<note place="inline">又貪世財。與三寶遠。失無量利益。貪
<lb ed="X" n="0666b08"/><lb ed="R129" n="0299a17"/>歌詠及竹絲等音樂。則微玅法音沉。鍾鼓之聲絕。昔者乾闥婆王奏樂。江河湧沸。迦葉起舞。佛言。衆生顚倒。
<lb ed="X" n="0666b09"/><lb ed="R129" n="0299a18"/>見法流動。迦葉頭陀第一尙爾。況下凡乎。又肇公赴秦宮請。媵人私逼之。肇不可。媵人讚爲沙門謔<anchor xml:id="nkr_note_add_0666b0901" n="0666b0901"/><anchor xml:id="beg0666b0901" n="0666b0901"/>己<anchor xml:id="end0666b0901"/>。王
<lb ed="X" n="0666b10"/><lb ed="R129" n="0299b01"/>召。將殺之。肇曰。姑緩七日。當就死。王許。肇著論訖。遂赴刃。有將頭臨白刃。一似斬春風之句。爲法求延。非
<lb ed="X" n="0666b11"/><lb ed="R129" n="0299b02"/>邀譽于末劫。爲度生計耳。肇公不近女色尙爾。況眞以身根研磨不休乎。願貪者味之</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666b12"/><lb ed="R129" n="0299b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666b1201">心生貪戀。意起煩惱。親近非聖。媟狎惡友。不知懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666b13"/><lb ed="R129" n="0299b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666b1301">首二句。明內因。次二句。明外緣。據相宗集起名心。
<lb ed="X" n="0666b14"/><lb ed="R129" n="0299b05"/>屬賴耶識。籌量名意。卽末那。了別爲識。卽前六。今
<lb ed="X" n="0666b15"/><lb ed="R129" n="0299b06"/>心生意起。大抵重前六。動身發語。乃至起惑造業。
<lb ed="X" n="0666b16"/><lb ed="R129" n="0299b07"/>皆前六識爲最故。戀。謂躭著。聖。正也。媟。狎也。狎。親
<lb ed="X" n="0666b17"/><lb ed="R129" n="0299b08"/>近也。字法之變耳。知懺悔。便可轉煩惱而成智慧
<lb ed="X" n="0666b18"/><lb ed="R129" n="0299b09"/>矣<note place="inline">心地觀云。懺悔能燒煩惱薪。懺悔能往生天路。懺悔能得四禪樂。懺悔與寶摩尼珠。懺悔能延
<lb ed="X" n="0666b19"/><lb ed="R129" n="0299b10"/>金剛壽。懺悔能入常樂宮。懺悔能出三界獄。懺悔能開菩提華。懺悔見佛大圓鏡。懺悔能至於寶所。大經
<lb ed="X" n="0666b20"/><lb ed="R129" n="0299b11"/>二七云黑銕入火則赤。出冷還黑。而此黑色非內非外。因緣故有。佛性亦爾。衆生煩惱火滅則得聞見</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666b21"/><lb ed="R129" n="0299b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666b2101">或殺害一切衆生。或飮酒昏迷。無智慧心。今日披誠
<lb ed="X" n="0666b22"/><lb ed="R129" n="0299b13"/>一一懺悔<note place="inline">坊本衆生下增偷盜婬妄句。藏本無者。因前貪財色語攝故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666b23"/><lb ed="R129" n="0299b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666b2301">晉。裴楷。呼酒爲狂藥。四分律云。飮酒犯三十六失。
<lb ed="X" n="0666b24"/><lb ed="R129" n="0299b15"/><note place="inline">不孝父母。輕慢長友。不敬三寶。不信經法。誹謗沙門。訐露人罪。恒說妄語。誣人惡事。傳言兩舌。惡口傷人。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0666c" n="0666c"/>
<lb ed="X" n="0666c01"/><lb ed="R129" n="0299b16"/>生病之根。鬪諍之本。惡名流布。人所憎嫌。排斥聖賢。怨黷天地。廢忘事業。破散家財。恒無慚愧。不知羞耻。
<lb ed="X" n="0666c02"/><lb ed="R129" n="0299b17"/>無故捶打奴僕。橫殺衆生。奸婬佗妻。偷人財物。疎遠善人。狎近惡友。常懷恚怒。日夜憂愁。牽東引西。持南
<lb ed="X" n="0666c03"/><lb ed="R129" n="0299b18"/>著北。倒溝臥路。墮車墜馬。逢河落水。持燈失火。暑月爇亡。寒天凍死等是也</note>由飮酒。故昏
<lb ed="X" n="0666c04"/><lb ed="R129" n="0300a01"/>迷。因昏迷。故無智慧。智是心之照用。慧是心之性
<lb ed="X" n="0666c05"/><lb ed="R129" n="0300a02"/>體。轉識成智。則惑斷證眞。縱識無智。則罪過彌天。
<lb ed="X" n="0666c06"/><lb ed="R129" n="0300a03"/><note place="inline">大經三十一云。有智慧時無煩惱有煩惱。時無智慧。譬如明時無暗。暗時無明。此煩惱根。先以定動。後以
<lb ed="X" n="0666c07"/><lb ed="R129" n="0300a04"/>智<g ref="#CB15072">㧞</g>。如拔堅木。先以手動。後則易出○又云阿難具足八能。能持十二部經。一信根堅固。二其心質直。三
<lb ed="X" n="0666c08"/><lb ed="R129" n="0300a05"/>身無病苦。四常勤精進。五具足念心。六心無憍慢。七成就定意。八具足從聞生智</note>由無智爲
<lb ed="X" n="0666c09"/><lb ed="R129" n="0300a06"/>本。妄犯五戒。一殺害衆生。二貪財。三貪色。四內生
<lb ed="X" n="0666c10"/><lb ed="R129" n="0300a07"/>煩惱。外狎惡友。豈無妄語。五飮酒。文義昭然<note place="inline">報恩經問。
<lb ed="X" n="0666c11"/><lb ed="R129" n="0300a08"/>五戒幾實罪。幾遮罪。答。四是實。飮酒是遮。飮與前四同類。結爲五戒。以飮酒是放逸之本。如迦葉佛時。有
<lb ed="X" n="0666c12"/><lb ed="R129" n="0300a09"/>優婆塞。以酒故。邪婬他婦。盜殺他雞。飮酒亂心。一時能犯四戒</note>。披誠。披露竭誠之
<lb ed="X" n="0666c13"/><lb ed="R129" n="0300a10"/>心也○<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0666c1301" n="0666c1301"/><anchor xml:id="beg0666c1301" n="0666c1301"/>已<anchor xml:id="end0666c1301"/>上猶經之證信。此下猶經之發起序也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666c14"/><lb ed="R129" n="0300a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666c1401">過去諸罪。現作衆惡。今日志誠。悉皆懺悔。未作之罪
<lb ed="X" n="0666c15"/><lb ed="R129" n="0300a12"/>不敢更作。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666c16"/><lb ed="R129" n="0300a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666c1601">由一一懺謝。故過現罪惡悉懺。由懺悔力。諸罪皆
<lb ed="X" n="0666c17"/><lb ed="R129" n="0300a14"/>滅。淨智自顯<note place="inline">大經十九云。猶如濁水。置之明珠。以珠威力。水卽澄淸。如烟雲除。月則淸
<lb ed="X" n="0666c18"/><lb ed="R129" n="0300a15"/>朗。作惡能悔。亦復如是。前過則湔刷之。後過則無重造</note>。改往修來。故云未作
<lb ed="X" n="0666c19"/><lb ed="R129" n="0300a16"/>等<note place="inline">大經喩如焦炭。不還爲木。壞甁。更無甁用</note>。此文出大金光明經<note place="inline">未作二句
<lb ed="X" n="0666c20"/><lb ed="R129" n="0300a17"/>一懺要旨。若恃懺逐日造罪。是懺反開罪于人。非度人法。如水灌漏巵。終無乎復故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666c21"/><lb ed="R129" n="0300a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666c2101">弟子<note place="inline">某甲</note>等。今日志心歸依十方盡虗空界。一切諸
<lb ed="X" n="0666c22"/><lb ed="R129" n="0300b01"/>佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0666c23"/><lb ed="R129" n="0300b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666c2301">佛是三界導師。四生慈父。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0666c2301" n="0666c2301"/><anchor xml:id="beg0666c2301" n="0666c2301"/>已<anchor xml:id="end0666c2301"/>歸命。則視佛爲師
<lb ed="X" n="0666c24"/><lb ed="R129" n="0300b03"/>爲父。故稱弟子。某甲。稱<anchor xml:id="nkr_note_add_0666c2401" n="0666c2401"/><anchor xml:id="beg0666c2401" n="0666c2401"/>己<anchor xml:id="end0666c2401"/>名也。餘倣此。等有二義。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0667a" n="0667a"/>
<lb ed="X" n="0667a01"/><lb ed="R129" n="0300b04"/>一。禮時運想。能禮所禮。性皆空寂。故等。二。偕衆共
<lb ed="X" n="0667a02"/><lb ed="R129" n="0300b05"/>禮。禮在各身。稱在異口。想在衆念。悉皆齊等。外則
<lb ed="X" n="0667a03"/><lb ed="R129" n="0300b06"/>身禮佛相。威儀可觀。口稱佛名。和音可聽。內則心
<lb ed="X" n="0667a04"/><lb ed="R129" n="0300b07"/>想佛義。聖相宛然。志心者。精專定向之心也。歸。歸
<lb ed="X" n="0667a05"/><lb ed="R129" n="0300b08"/>同。身心投佛。遵法而行也。十方者。東西等四正方。
<lb ed="X" n="0667a06"/><lb ed="R129" n="0300b09"/>東南西南等四維方。上方。下方。共成十。十方虗空
<lb ed="X" n="0667a07"/><lb ed="R129" n="0300b10"/>必有河沙世界。界中必有度生之佛故<note place="inline">問。上必求十方聖賢。
<lb ed="X" n="0667a08"/><lb ed="R129" n="0300b11"/>下必普度衆生者何。答。古云。如千鈞之弩。不獨爲鼷鼠發機。三界之尊。豈偏令一人離苦。問。何故虗空二
<lb ed="X" n="0667a09"/><lb ed="R129" n="0300b12"/>字。恒入佛法。答。虗空是佛法正宗。出生死確論。如七祖<name role="" type="person">婆須密</name>。付八祖偈云。心同虗空界。示等虗空法。證
<lb ed="X" n="0667a10"/><lb ed="R129" n="0300b13"/>得虗空時。無是無非法。旣無是法又無非法。謂之無上佛果菩提。亦名眞如佛性</note>。諸佛。指
<lb ed="X" n="0667a11"/><lb ed="R129" n="0300b14"/>現在諸佛。卽下所列者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667a12"/><lb ed="R129" n="0300b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667a1201">諸大菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667a13"/><lb ed="R129" n="0300b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667a1301">具云菩提薩埵。大論翻云佛道成衆生。自行。修諸
<lb ed="X" n="0667a14"/><lb ed="R129" n="0300b17"/>佛道。化他。成就衆生。亦云覺有情。以自覺覺他彰
<lb ed="X" n="0667a15"/><lb ed="R129" n="0300b18"/>名。自覺。異凡夫之不覺。覺他。異二乘之獨覺。對迷
<lb ed="X" n="0667a16"/><lb ed="R129" n="0301a01"/>屬悟。望果屬因。以智上求。運悲下化故。菩薩雖多。
<lb ed="X" n="0667a17"/><lb ed="R129" n="0301a02"/>今止列六。亦得名衆。諸大二字。直冠八部上。俱菩
<lb ed="X" n="0667a18"/><lb ed="R129" n="0301a03"/>薩示現。故有大乘懺悔法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667a19"/><lb ed="R129" n="0301a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667a1901">辟支。羅漢。四果。四向。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667a20"/><lb ed="R129" n="0301a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667a2001">辟支。此云獨覺。出無佛世。觀緣悟道。如秋觀黃葉
<lb ed="X" n="0667a21"/><lb ed="R129" n="0301a06"/>落。春睹百華開等。羅漢。具云阿羅漢。有三義。所謂
<lb ed="X" n="0667a22"/><lb ed="R129" n="0301a07"/>無生。應供。殺賊<note place="inline">卽第四果</note>。斷三界八十八使將盡。名初
<lb ed="X" n="0667a23"/><lb ed="R129" n="0301a08"/>果向。盡。證初果果。進斷欲界五品思。證二果向。六
<lb ed="X" n="0667a24"/><lb ed="R129" n="0301a09"/>品思盡。證二果果。又進斷第八品殘思。證三果向。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0667b" n="0667b"/>
<lb ed="X" n="0667b01"/><lb ed="R129" n="0301a10"/>九品思盡。證三果果。更進斷後七十一品思。證四
<lb ed="X" n="0667b02"/><lb ed="R129" n="0301a11"/>果向。斷盡思惑。證四果果。若論斷惑證眞。先向後
<lb ed="X" n="0667b03"/><lb ed="R129" n="0301a12"/>果。位次尊卑。則先果後向。達磨論云。向者。趨向。果
<lb ed="X" n="0667b04"/><lb ed="R129" n="0301a13"/>者。證果。此名小乘。故有小乘懺悔法<note place="inline">華嚴云。上品十善。修治淸
<lb ed="X" n="0667b05"/><lb ed="R129" n="0301a14"/>淨。心廣無量故。具大悲愍。不捨衆生。希求諸佛大智。修一切諸度。廣大行願。故成菩薩。辟支。從上品十善
<lb ed="X" n="0667b06"/><lb ed="R129" n="0301a15"/>淸淨。不從他敎。大悲方便未具。惟自覺悟。了甚深因緣法。成獨覺乘。羅漢四果。從上品十善。以智慧修習。
<lb ed="X" n="0667b07"/><lb ed="R129" n="0301a16"/>心狹劣故。怖三界故。闕大悲故。從他聞聲解了。名聲聞乘。有說上上品十善。乃至修四無量心者。卽得成
<lb ed="X" n="0667b08"/><lb ed="R129" n="0301a17"/>佛。無量法門。不出十善故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667b09"/><lb ed="R129" n="0301a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667b0901">梵王。帝釋。天龍八部。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667b10"/><lb ed="R129" n="0301b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667b1001">梵者。離欲義。梵王。色界天主。大梵天王是也。帝釋。
<lb ed="X" n="0667b11"/><lb ed="R129" n="0301b02"/>欲界天主。釋提桓因是也。天龍。八部中首二。禪考
<lb ed="X" n="0667b12"/><lb ed="R129" n="0301b03"/>云。一天。二龍。三夜叉。四乾闥婆<note place="inline">卽天樂人</note>。五阿修羅<note place="inline">不飮
<lb ed="X" n="0667b13"/><lb ed="R129" n="0301b04"/>酒。常與帝釋鬪</note>。六迦樓羅<note place="inline">卽金翅鳥神</note>。七緊那羅<note place="inline">似人頭有角</note>。八摩
<lb ed="X" n="0667b14"/><lb ed="R129" n="0301b05"/>睺羅伽<note place="inline">卽大蟒神。人首蛇身而腹行者也○舍利問經云。八部鬼神。何因旣生惡道。又常聞
<lb ed="X" n="0667b15"/><lb ed="R129" n="0301b06"/>正法。佛言。以二種業。一由惡業。生惡道。二以善業。受快樂。又問善惡之異。可得聞乎。佛言。可。一。天神者。先
<lb ed="X" n="0667b16"/><lb ed="R129" n="0301b07"/>以車輦。舍宅。飮食。供養三寶。父母賢聖。猶懷慳嫉故。二。虗空龍神。修德行施。不依正念。急性。好嗔故。三。夜
<lb ed="X" n="0667b17"/><lb ed="R129" n="0301b08"/>叉神。好大布施。或先損害。後加饒益。隨功勝負。在天上。空中。地下。四乾闥婆者。好施有嗔。獻伎樂故。五阿
<lb ed="X" n="0667b18"/><lb ed="R129" n="0301b09"/>修羅神。志強喜捨。不隨善友。所作淨福。好逐幻僞。作諸邪福故。六迦樓羅神。先修大捨。高心凌物故。七緊
<lb ed="X" n="0667b19"/><lb ed="R129" n="0301b10"/>那羅神。昔好勸人發菩提心。未正其志。逐諸邪行故。八摩睺羅伽神。布施護法。性好嗔恚故。如是。皆由依
<lb ed="X" n="0667b20"/><lb ed="R129" n="0301b11"/>附邪師。以邪亂正。俱謂是道。以自建立。頌云。由作二因善不善。乃爲八部人非人</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667b21"/><lb ed="R129" n="0301b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667b2101">一切聖衆。願垂證鑒。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667b22"/><lb ed="R129" n="0301b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667b2201">承上作結。願以肯心求聖垂慈。證明懺悔之志心
<lb ed="X" n="0667b23"/><lb ed="R129" n="0301b14"/>也。鑒。猶視也。下列聖賢二位。</p><cb:div type="commentary">
<lb ed="X" n="0667b24"/><lb ed="R129" n="0301b15"/><p xml:id="pX74p0667b2401">○禮佛偈</p>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0667c" n="0667c"/>
<lb ed="X" n="0667c01"/><lb ed="R129" n="0301b16"/><p xml:id="pX74p0667c0101">能禮所禮性空寂。感應道交難思議。我此道場如
<lb ed="X" n="0667c02"/><lb ed="R129" n="0301b17"/>帝珠。毗盧遮那影現中。我身影現毗盧前。頭面接
<lb ed="X" n="0667c03"/><lb ed="R129" n="0301b18"/>足歸命禮<note place="inline">凡遇佛菩薩。只就名號更之。如遇釋迦。則云釋迦如來影現中。我身影現釋迦
<lb ed="X" n="0667c04"/><lb ed="R129" n="0302a01"/>前等。餘例知○釋曰。首句。空假二觀。次句。中觀。第三句。喩明。後三句。總顯中道○能禮。言能志心以身命
<lb ed="X" n="0667c05"/><lb ed="R129" n="0302a02"/>歸投而頂禮也。所禮。卽相好光明莊嚴之聖賢也。聖凡互對。所能歷然。感應昭著。內成假觀。外爲俗諦。此
<lb ed="X" n="0667c06"/><lb ed="R129" n="0302a03"/>二性本空寂。不勞析體。內爲空觀。外成眞諦也。帝珠。借<name role="" type="person">帝釋天</name>殿上千如意珠所結之綱珠。此珠體圓而
<lb ed="X" n="0667c07"/><lb ed="R129" n="0302a04"/>光盛。彼此互燭。衆珠之光射一珠中。譬衆等志心感于佛。一珠之光映衆珠。譬佛心應羣品。圓光互照。感
<lb ed="X" n="0667c08"/><lb ed="R129" n="0302a05"/>應相生。能所不二。聖凡一體。豈非中道諦觀。感應道交。不思議也明矣</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c09"/><lb ed="R129" n="0302a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c0901">南無<name role="" type="person">毗盧遮那佛</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c10"/><lb ed="R129" n="0302a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c1001">毗盧遮那。此云徧一切處。謂毗盧性海。煩惱體淨。
<lb ed="X" n="0667c11"/><lb ed="R129" n="0302a08"/>衆德悉備。身土相稱。徧一切處。乃法身佛。卽我人
<lb ed="X" n="0667c12"/><lb ed="R129" n="0302a09"/>之本覺玅性也。又云徧寂。謂周徧寂靜。卽法身。又
<lb ed="X" n="0667c13"/><lb ed="R129" n="0302a10"/>翻光明徧照。報身也。卽慈悲之體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c14"/><lb ed="R129" n="0302a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c1401">南無本師釋迦牟尼佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c15"/><lb ed="R129" n="0302a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c1501">釋現前七佛中。釋尊。是娑婆敎主。現在導師。成佛
<lb ed="X" n="0667c16"/><lb ed="R129" n="0302a13"/>之本。故云本師。化身佛也。照前佛是眞應一對。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c17"/><lb ed="R129" n="0302a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c1701">南無阿彌陀佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c18"/><lb ed="R129" n="0302a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c1801">阿彌陀。此云無量壽。亦云無量光。體用皆無量故。
<lb ed="X" n="0667c19"/><lb ed="R129" n="0302a16"/>爲樂<g ref="#CB15131">邦</g>敎主。今人求生淨土。正往彼國也。與本師
<lb ed="X" n="0667c20"/><lb ed="R129" n="0302a17"/>佛。成苦樂東西對。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c21"/><lb ed="R129" n="0302a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c2101">南無彌勒佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0667c22"/><lb ed="R129" n="0302b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c2201">彌勒。此云慈氏。釋見前。彌勒下生時。萬億閻浮。皆
<lb ed="X" n="0667c23"/><lb ed="R129" n="0302b02"/>以黃金爲地。地平如掌。秔稻自生。衣食自至。無量
<lb ed="X" n="0667c24"/><lb ed="R129" n="0302b03"/>快樂。賢愚經云。彌勒三會度人無數。悉我遺法種
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0668a" n="0668a"/>
<lb ed="X" n="0668a01"/><lb ed="R129" n="0302b04"/>福衆生。然後乃化同緣之徒。偈云。彌勒眞彌勒。分
<lb ed="X" n="0668a02"/><lb ed="R129" n="0302b05"/>身百千億。時時示時人。時人自不識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a03"/><lb ed="R129" n="0302b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a0301">南無龍種上尊王佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a04"/><lb ed="R129" n="0302b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a0401">那伽。此云龍。勇徤之謂。美其性也。種。是種族義。姓
<lb ed="X" n="0668a05"/><lb ed="R129" n="0302b08"/>氏也。上尊。謂種中最上最尊者。王。自在義。五住究
<lb ed="X" n="0668a06"/><lb ed="R129" n="0302b09"/>盡。二死永亡。往來無閡故。聖號。收前諸號。謂法報
<lb ed="X" n="0668a07"/><lb ed="R129" n="0302b10"/>化身具足。現未自在故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a08"/><lb ed="R129" n="0302b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a0801">南無龍自在王佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a09"/><lb ed="R129" n="0302b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a0901">隨德彰名。餘例上佛。可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a10"/><lb ed="R129" n="0302b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a1001">南無寶勝佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a11"/><lb ed="R129" n="0302b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a1101">摩尼寶珠。超勝衆寶之上。如來至寶。越乎衆聖之
<lb ed="X" n="0668a12"/><lb ed="R129" n="0302b15"/>尊。一稱佛名。尙得滅塵勞及業火益。況頂禮乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a13"/><lb ed="R129" n="0302b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a1301">南無覺華定自在王佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a14"/><lb ed="R129" n="0302b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a1401">覺華。是定名。約理說。覺是果智。表本覺。華是玅因。
<lb ed="X" n="0668a15"/><lb ed="R129" n="0302b18"/>表始覺。始本不二。理智一如。不可思議。故云覺華
<lb ed="X" n="0668a16"/><lb ed="R129" n="0303a01"/>定。以彼佛常居此定。故號之。自在王義。準前可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a17"/><lb ed="R129" n="0303a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a1701">南無袈裟幢佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a18"/><lb ed="R129" n="0303a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a1801">大淨法門經云。袈裟。晉名去穢。大集經云。離染。以
<lb ed="X" n="0668a19"/><lb ed="R129" n="0303a04"/>悳彰名。據袈裟幢世界。是依世界立名也。幢者。表
<lb ed="X" n="0668a20"/><lb ed="R129" n="0303a05"/>正佛能摧邪顯正。建大法幢等<note place="inline">又幢者。喩法無上。故稱袈裟幢</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a21"/><lb ed="R129" n="0303a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a2101">南無師子吼佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668a22"/><lb ed="R129" n="0303a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a2201">師子出窟。百獸潛蹤。佛師子出。羣魔竄伏。又大師
<lb ed="X" n="0668a23"/><lb ed="R129" n="0303a08"/>子一吼。小師子勇徤。佛師子吼。諸菩薩等悉勇猛
<lb ed="X" n="0668a24"/><lb ed="R129" n="0303a09"/>精進<note place="inline">大經云。一切禽獸聞師子吼。水性之屬潛沒深淵。陸行之類。藏伏窟穴。飛者墮落。諸大香
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0668b" n="0668b"/>
<lb ed="X" n="0668b01"/><lb ed="R129" n="0303a10"/>象。怖走失糞。師子子。始滿三歲。則能哮吼。如師子王。如來正覺。智慧爪牙。摧破諸魔軍故</note>。又師
<lb ed="X" n="0668b02"/><lb ed="R129" n="0303a11"/>子吼者。名決定說。一切衆生悉有佛性。如來常住。
<lb ed="X" n="0668b03"/><lb ed="R129" n="0303a12"/>無有變易。詳如經說。應知佛祖無法與人。只與人
<lb ed="X" n="0668b04"/><lb ed="R129" n="0303a13"/>指路頭耳<note place="inline">古德云。有所得。是野干鳴。無所得。是師子吼。又達多放大醉象。欲令踐佛。象旣
<lb ed="X" n="0668b05"/><lb ed="R129" n="0303a14"/>見佛。卽時醒悟。佛卽伸手摩頂。復爲說法。令得無上菩提。畜生見佛。猶壞畜生業果。況人乎</note>。問
<lb ed="X" n="0668b06"/><lb ed="R129" n="0303a15"/>禮佛可爾。何必更禮菩薩。答。譬如好人。偏多交善
<lb ed="X" n="0668b07"/><lb ed="R129" n="0303a16"/>友<note place="inline">昔波羅奈國。有屠兒。名廣額。每日殺無量羊。見舍利弗。卽受八戒。經一日夜。命終得爲北方天
<lb ed="X" n="0668b08"/><lb ed="R129" n="0303a17"/>王。毗沙門子。況禮諸大菩薩乎。大經云。諸佛菩薩。是得善法根本處。譬如雪山。是種種微玅上藥根本處。
<lb ed="X" n="0668b09"/><lb ed="R129" n="0303a18"/>亦如雪山有上香藥。名曰娑訶。人若見之。得壽無量。無有病苦。四毒難中。若觸之者。增長壽命。念念皆得
<lb ed="X" n="0668b10"/><lb ed="R129" n="0303b01"/>宿命智。佛菩薩亦然。若有見者。卽斷一切煩惱。四魔不能干觸者。命不少夭。念者。得無上菩提。佛菩薩是
<lb ed="X" n="0668b11"/><lb ed="R129" n="0303b02"/>眞大善知識故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668b12"/><lb ed="R129" n="0303b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668b1201">南無<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668b13"/><lb ed="R129" n="0303b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668b1301"><name role="" type="person">文殊師利</name>。此云玅德<note place="inline">在佛爲普光大智。卽玅觀察智</note>。大經云。了了
<lb ed="X" n="0668b14"/><lb ed="R129" n="0303b05"/>見佛性。猶如玅德等。悔過修來。積功累德。唯智者
<lb ed="X" n="0668b15"/><lb ed="R129" n="0303b06"/>能。故首標之<note place="inline">或號曼殊室利。此云玅吉祥。又號滿殊尸利。此云玅首</note>。淸凉云。
<lb ed="X" n="0668b16"/><lb ed="R129" n="0303b07"/>文殊有三表法。一表能信之心。二表能起之解。三
<lb ed="X" n="0668b17"/><lb ed="R129" n="0303b08"/>表能證大智。且文殊居首有三義。一是古佛。二諸
<lb ed="X" n="0668b18"/><lb ed="R129" n="0303b09"/>佛之師。三行以智爲先。無智則驪黃莫辨<note place="inline">古語云。寶石不
<lb ed="X" n="0668b19"/><lb ed="R129" n="0303b10"/>吸腐草。磁石不引曲鍼。皆各得其用也。無著問善財云。我欲見文殊。何者卽是。財曰。汝發一念心淸淨卽是。
<lb ed="X" n="0668b20"/><lb ed="R129" n="0303b11"/>著云。我發一念心淸淨。爲甚麼不見。財曰。是眞見文殊。普超三昧經。佛言。我今得佛。皆文殊恩。本是我師。
<lb ed="X" n="0668b21"/><lb ed="R129" n="0303b12"/>過去無央數佛。皆其弟子。當來者亦恩力所致。文殊乃佛道中父母也。爾時衆念。文殊旣在佛前。何不成
<lb ed="X" n="0668b22"/><lb ed="R129" n="0303b13"/>佛耶。佛言。深入善權。廣化衆生。故未取證。當知文殊三佛。分三世現。過去號龍種上尊王。見在北方歡喜
<lb ed="X" n="0668b23"/><lb ed="R129" n="0303b14"/>世界。號歡喜藏摩尼寶積。聞名者。滅四重罪。未來號普現。寶積經文殊云。願我成佛時。以恒沙佛世界爲
<lb ed="X" n="0668b24"/><lb ed="R129" n="0303b15"/>一佛刹。名爲普見。諸菩薩言。文殊所得佛刹。與彌陀佛刹等不。佛言。譬如有人。析一毛爲百分。以一分于
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0668c" n="0668c"/>
<lb ed="X" n="0668c01"/><lb ed="R129" n="0303b16"/>大海中。取一滴水。喩彌陀佛刹莊嚴。彼大海水。喩普見佛刹莊嚴。復過于是。古<g ref="#CB15223">喆</g>云。道無方所。明之在人。
<lb ed="X" n="0668c02"/><lb ed="R129" n="0303b17"/>法離見聞。斷之在智。葢業報與道相反。亦應云業報無方所。脫之在人。法離<anchor xml:id="nkr_note_add_0668c0201" n="0668c0201"/><anchor xml:id="beg0668c0201" n="0668c0201"/>縛<anchor xml:id="end0668c0201"/>解。燭之在智</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c03"/><lb ed="R129" n="0303b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c0301">南無普賢菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c04"/><lb ed="R129" n="0304a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c0401">梵語邲輸跋陀。或三曼<g ref="#CB02494">䟦</g>陀。此云普賢。行彌法界
<lb ed="X" n="0668c05"/><lb ed="R129" n="0304a02"/>曰普。位鄰極聖曰賢。菩薩中。眞淨行願第一<note place="inline">不外當人
<lb ed="X" n="0668c06"/><lb ed="R129" n="0304a03"/>塵勞業用</note>。觀經大論。並翻徧吉。望文殊亦有三義。一表
<lb ed="X" n="0668c07"/><lb ed="R129" n="0304a04"/>所信如來藏。二表所起玅行。三表出纏法界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c08"/><lb ed="R129" n="0304a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c0801">南無大勢至菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c09"/><lb ed="R129" n="0304a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c0901">此菩薩具大德用。能除大地衆生黑暗者。梵語摩
<lb ed="X" n="0668c10"/><lb ed="R129" n="0304a07"/>訶那鉢。此云大勢至。思益經云。我投足之處。震動
<lb ed="X" n="0668c11"/><lb ed="R129" n="0304a08"/>三千大千世界及魔宮殿<note place="inline">悲華經云。願我世界如觀世音等無有異。寶藏
<lb ed="X" n="0668c12"/><lb ed="R129" n="0304a09"/>佛言。由汝願取大千世界。故今字汝爲大勢至。觀經云。以智慧光。普照一切。令離三途。得無上力故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c13"/><lb ed="R129" n="0304a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c1301">南無地藏菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c14"/><lb ed="R129" n="0304a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c1401">地。譬誓願之堅厚。藏。譬智德之包含。本經云。地獄
<lb ed="X" n="0668c15"/><lb ed="R129" n="0304a12"/>不空。誓不成佛。爲幽冥敎主<note place="inline">又云。若未來世聞是菩薩名字。或讚歎。或
<lb ed="X" n="0668c16"/><lb ed="R129" n="0304a13"/>瞻禮。或稱名。或供養。乃至彩<g ref="#CB15148">𦘕</g>刻鏤塑漆形像。是人當得百返。生於<name role="" type="person">三十三天</name></note>。昔一禪師
<lb ed="X" n="0668c17"/><lb ed="R129" n="0304a14"/>見佛菩薩像。嘆曰。只一泥塊。裝佛成佛。塑菩薩成
<lb ed="X" n="0668c18"/><lb ed="R129" n="0304a15"/>菩薩。欲威則威。欲慈則慈。種種變化。應思人惟萬
<lb ed="X" n="0668c19"/><lb ed="R129" n="0304a16"/>物之靈。反不如一泥塊乎。任諸佛千言萬語。諄諄
<lb ed="X" n="0668c20"/><lb ed="R129" n="0304a17"/>敎誨。奈之何非聾卽啞。則人不如一土塊多矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c21"/><lb ed="R129" n="0304a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c2101">南無大莊嚴菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0668c22"/><lb ed="R129" n="0304b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c2201">稱自性廣大之玅體。發應物無邊之玅用。莊嚴性
<lb ed="X" n="0668c23"/><lb ed="R129" n="0304b02"/>海圓成法身。全卽自性廣大之體。故云大莊嚴。望
<lb ed="X" n="0668c24"/><lb ed="R129" n="0304b03"/>前以無緣大慈。炤後以同體大悲。廣化衆生。法華
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0669a" n="0669a"/>
<lb ed="X" n="0669a01"/><lb ed="R129" n="0304b04"/>經云。定慧力莊嚴。以此度衆生。卽此義。大經云。具
<lb ed="X" n="0669a02"/><lb ed="R129" n="0304b05"/>足智慧及福德二種莊嚴。詳如經說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669a03"/><lb ed="R129" n="0304b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669a0301">南無觀自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669a04"/><lb ed="R129" n="0304b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669a0401">具佛五眼。見五蘊空。觀也。度一切苦厄。自在也。般
<lb ed="X" n="0669a05"/><lb ed="R129" n="0304b08"/>若眞空無五蘊故。菩薩依般若斷顚倒夢想。究竟
<lb ed="X" n="0669a06"/><lb ed="R129" n="0304b09"/>涅槃。永嘉云。不見一法卽如來。方得名爲觀自在。
<lb ed="X" n="0669a07"/><lb ed="R129" n="0304b10"/><note place="inline">詳如心經貫古說</note>菩薩受記經。<name role="" type="person">德藏菩薩</name>問佛。觀音勢至
<lb ed="X" n="0669a08"/><lb ed="R129" n="0304b11"/>于何土成佛。答。彌陀正法滅後。觀音成佛。號普光
<lb ed="X" n="0669a09"/><lb ed="R129" n="0304b12"/>功德山王。國土號衆寶善集莊嚴。般涅槃後。得大
<lb ed="X" n="0669a10"/><lb ed="R129" n="0304b13"/>勢卽于其國成等正覺。號善住功德寶王。永不入
<lb ed="X" n="0669a11"/><lb ed="R129" n="0304b14"/>滅。更無所補。吁。今者時當叔世。佛法世法。均之衰
<lb ed="X" n="0669a12"/><lb ed="R129" n="0304b15"/>殄。法河將涸。法燈將滅。法山<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1201" n="0669a1201"/><anchor xml:id="beg0669a1201" n="0669a1201"/>已<anchor xml:id="end0669a1201"/>頹。法船欲沉。法橋
<lb ed="X" n="0669a13"/><lb ed="R129" n="0304b16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1301" n="0669a1301"/><anchor xml:id="beg0669a1301" n="0669a1301"/>已<anchor xml:id="end0669a1301"/>壞。法殿<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1302" n="0669a1302"/><anchor xml:id="beg0669a1302" n="0669a1302"/>已<anchor xml:id="end0669a1302"/>崩。法幢<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1303" n="0669a1303"/><anchor xml:id="beg0669a1303" n="0669a1303"/>已<anchor xml:id="end0669a1303"/>倒。法樹欲折。善友欲去。大
<lb ed="X" n="0669a14"/><lb ed="R129" n="0304b17"/>怖<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1401" n="0669a1401"/><anchor xml:id="beg0669a1401" n="0669a1401"/>已<anchor xml:id="end0669a1401"/>至。饑荒。疫病。徧地流行。此而不修。不禮三寶。
<lb ed="X" n="0669a15"/><lb ed="R129" n="0304b18"/>更待何時<note place="inline">文出大經第九。餘義恐繁。俱置第三卷。不憚煩。應覽之</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669a16"/><lb ed="R129" n="0305a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669a1601">禮諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1601" n="0669a1601"/><anchor xml:id="beg0669a1601" n="0669a1601"/>已<anchor xml:id="end0669a1601"/>。次復懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669a17"/><lb ed="R129" n="0305a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669a1701">首句結前。次句生後<note place="inline">大經云。菩薩具質直心。不讚人善。不訟彼缺。常不犯過。設
<lb ed="X" n="0669a18"/><lb ed="R129" n="0305a03"/>有過失。卽時懺悔。於師同學。終不覆藏。慚愧自責不敢更作。於輕罪中。生極重想。餘倣此</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669a19"/><lb ed="R129" n="0305a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669a1901">夫欲禮懺。必須先敬三寶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669a20"/><lb ed="R129" n="0305a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669a2001">夫者。發語辭。必須。猶決定。不可移易之謂。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a2001" n="0669a2001"/><anchor xml:id="beg0669a2001" n="0669a2001"/>己<anchor xml:id="end0669a2001"/>無
<lb ed="X" n="0669a21"/><lb ed="R129" n="0305a06"/>力滅罪。須仗三寶力。故以先敬示人<note place="inline">佛法僧是三寶。功成玅智。
<lb ed="X" n="0669a22"/><lb ed="R129" n="0305a07"/>道登圓覺。爲佛。玄理幽微。正敎誠精。爲法。禁戒守眞。威儀出俗。爲僧。佛世有相從三寶。別相三寶。一體三
<lb ed="X" n="0669a23"/><lb ed="R129" n="0305a08"/>寶。佛滅後。加住持三寶。四中惟一體三寶。是總相。餘三是別相。相從可知。別相三者。法。報。化。應。爲佛。敎。理
<lb ed="X" n="0669a24"/><lb ed="R129" n="0305a09"/>智。斷。爲法。三乘階次。爲僧。一體三寶。卽人性具者是。自性常覺爲佛。自性寂滅爲法。自性寂炤同體爲僧。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0669b" n="0669b"/>
<lb ed="X" n="0669b01"/><lb ed="R129" n="0305a10"/>住持三者。泥塑木雕。圖形裝彩爲佛。貝多黃卷。方册梵筴爲法。圓頂方袍精嚴戒律爲僧。復有大小之異。
<lb ed="X" n="0669b02"/><lb ed="R129" n="0305a11"/>丈六身。佛。四諦十二因緣。法。四果四向。僧。是名小大三。若三身十身佛。二空理等法。三賢十聖僧。是爲乘
<lb ed="X" n="0669b03"/><lb ed="R129" n="0305a12"/>乘三。三皆稱寶者。最尊最貴。絕倫絕等。非世間異寶可及。因人惟知寶爲貴。故以寶類之。有六種相似。一
<lb ed="X" n="0669b04"/><lb ed="R129" n="0305a13"/>世間難得相似。無善根衆生。曠劫難遇故。二無垢相似。離一切有漏法故。三威德相似。具足六通。不可思
<lb ed="X" n="0669b05"/><lb ed="R129" n="0305a14"/>議。威德自在故。四莊嚴相似。離莊嚴出世間故。五勝玅相似。出世間故。六不可改易相似。是無漏法。世間
<lb ed="X" n="0669b06"/><lb ed="R129" n="0305a15"/>八風不能動故。由六相似。故以佛法僧三爲寶</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669b07"/><lb ed="R129" n="0305a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669b0701">所以然者。三寶卽是一切衆生。良友福田。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669b08"/><lb ed="R129" n="0305a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669b0801">徵釋。三寶能使人悟入佛知佛見。離苦得樂。能作
<lb ed="X" n="0669b09"/><lb ed="R129" n="0305a18"/>衆生廣大福田。如世善友。令人進於善道故。良。善
<lb ed="X" n="0669b10"/><lb ed="R129" n="0305b01"/>也。佛菩薩作衆生不請之友。直欲使之得涅槃樂。
<lb ed="X" n="0669b11"/><lb ed="R129" n="0305b02"/>故云良友福田。具三義。一知三寶有度人之力。起
<lb ed="X" n="0669b12"/><lb ed="R129" n="0305b03"/>人信敬。是敬田。二能<g ref="#CB15072">㧞</g>盡衆生之苦。是悲田。三能
<lb ed="X" n="0669b13"/><lb ed="R129" n="0305b04"/>報父母恩。是恩田。能令行人種一切福。故總曰福
<lb ed="X" n="0669b14"/><lb ed="R129" n="0305b05"/>田<note place="inline">田能生五糓百糓。三寶能令人生五分法身。及百福相好故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669b15"/><lb ed="R129" n="0305b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669b1501">若能歸向者。則滅無量罪。長無量福。能令行者。離生
<lb ed="X" n="0669b16"/><lb ed="R129" n="0305b07"/>死苦。得解脫樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669b17"/><lb ed="R129" n="0305b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669b1701">此顯福田中饒益事也。歸。是歸投。向。是趨向。歸則
<lb ed="X" n="0669b18"/><lb ed="R129" n="0305b09"/>不逆。向則不背。若人能歸向。仗三寶力。<g ref="#CB15072">㧞</g>其罪根。
<lb ed="X" n="0669b19"/><lb ed="R129" n="0305b10"/>如舜畊田。先耘其草也。罪滅則福自生。如草去則
<lb ed="X" n="0669b20"/><lb ed="R129" n="0305b11"/>苗自長也。衆生有自性一體三寶。故能歸向餘三
<lb ed="X" n="0669b21"/><lb ed="R129" n="0305b12"/>寶。三寶有大威猛力。大福德力。大智慧力。大慈悲
<lb ed="X" n="0669b22"/><lb ed="R129" n="0305b13"/>力。故能使行人離苦得樂耳。由滅無量罪。則惑業
<lb ed="X" n="0669b23"/><lb ed="R129" n="0305b14"/>苦三障乃至八萬四千塵勞門俱轉。轉極。則五住
<lb ed="X" n="0669b24"/><lb ed="R129" n="0305b15"/>盡而二死離。由長無量福。則初自三德。終至河沙
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0669c" n="0669c"/>
<lb ed="X" n="0669c01"/><lb ed="R129" n="0305b16"/>性德。衆福俱長。長之極。證得大解脫涅槃樂。苗長。
<lb ed="X" n="0669c02"/><lb ed="R129" n="0305b17"/>由田之力。樂得。由三寶力。解脫。卽大自在也<note place="inline">生死。智人
<lb ed="X" n="0669c03"/><lb ed="R129" n="0305b18"/>觀之。元非惡事。但在盲人。決須離之。故先<g ref="#CB15223">喆</g>云。生是死之生。死是生之死。兩路坦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669001" n="0669001"/>〔狀乎〕。無彼復無此。旣無
<lb ed="X" n="0669c04"/><lb ed="R129" n="0306a01"/>生死。又無彼此。明明百草頭。明明祖師意。如天普葢。似地普擎。一念相應。一時淸淨。此是離生死苦的樣
<lb ed="X" n="0669c05"/><lb ed="R129" n="0306a02"/>子</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669c06"/><lb ed="R129" n="0306a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669c0601">是故弟子<note place="inline">某甲</note>等。歸依十方盡虗空界。一切諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669c07"/><lb ed="R129" n="0306a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669c0701">旣入道場。須聞法要。先發起圓常正信。歸依一體
<lb ed="X" n="0669c08"/><lb ed="R129" n="0306a05"/>三寶。行大乘懺法。立四弘誓願。是故。乃離苦得樂
<lb ed="X" n="0669c09"/><lb ed="R129" n="0306a06"/>之故也。義見前<note place="inline">華嚴玄談云。三寶最吉祥。故我經初說。大經佛吿迦葉。一切衆生怖
<lb ed="X" n="0669c10"/><lb ed="R129" n="0306a07"/>畏生死。故求三歸。以三歸故。則知佛性決定涅槃。乃至佛名爲覺。又佛亦名世尊。以世法言音不同。世人
<lb ed="X" n="0669c11"/><lb ed="R129" n="0306a08"/>自不能解。佛悉知之。故云世尊</note>。禮懺行人。必以三歸爲入道之因。
<lb ed="X" n="0669c12"/><lb ed="R129" n="0306a09"/>歸依者。自歸其中。依此利生也。先歸佛。不墮地獄。
<lb ed="X" n="0669c13"/><lb ed="R129" n="0306a10"/>凡遇三寶。須各禮一拜。今人見佛不禮。如民見王
<lb ed="X" n="0669c14"/><lb ed="R129" n="0306a11"/>上。不敬。不禮佛。不惟不超獄。且於獄有分在。以忘
<lb ed="X" n="0669c15"/><lb ed="R129" n="0306a12"/>本故。例慢君可知<note place="inline">觀佛三昧經云。曠野鬼神。每食小兒。有長者子。曾歸三寶。被鬼
<lb ed="X" n="0669c16"/><lb ed="R129" n="0306a13"/>執捉。稱南無佛。佛往救兒。降伏鬼神。授不殺戒</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669c17"/><lb ed="R129" n="0306a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669c1701">歸依十方盡虗空界。一切尊法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669c18"/><lb ed="R129" n="0306a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669c1801">二歸依法。法者。正也。經。律。論。乃至祖師語錄。高僧
<lb ed="X" n="0669c19"/><lb ed="R129" n="0306a16"/>文集。無論入藏不入藏。悉是正義。超邪見故。故歸
<lb ed="X" n="0669c20"/><lb ed="R129" n="0306a17"/>依法。不墮餓鬼。又諦。緣。度法。能令。行人證三乘。成
<lb ed="X" n="0669c21"/><lb ed="R129" n="0306a18"/>正覺故<note place="inline">佛坐樹下。捉一枝葉問弟子曰。此枝葉多。樹上葉多。答。樹上葉多。佛言。我所知法。如
<lb ed="X" n="0669c22"/><lb ed="R129" n="0306b01"/>樹上葉。我所說法。如掌中葉。應知佛所知法。卽衆生本有自性法。所說法。卽世尊慈悲心中隨緣化導而
<lb ed="X" n="0669c23"/><lb ed="R129" n="0306b02"/>說者</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0669c24"/><lb ed="R129" n="0306b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669c2401">歸依十方盡虗空界。一切聖僧○<note place="inline">序分竟。下猶經之正宗分也</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0670a" n="0670a"/>
<lb ed="X" n="0670a01"/><lb ed="R129" n="0306b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670a0101">三歸依僧。僧。卽和合衆也。菩薩。聲聞。緣覺。及西方
<lb ed="X" n="0670a02"/><lb ed="R129" n="0306b05"/>東土。歷代祖師。當今弘法者皆是。歸依僧脫旁生
<lb ed="X" n="0670a03"/><lb ed="R129" n="0306b06"/>苦<note place="inline">大經二十八云。若値三寶。當以衣服。飮食。臥具。房舍。醫藥。燈明華。香。伎樂。旛。葢。七寶供養</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670a04"/><lb ed="R129" n="0306b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670a0401">弟子今日所以懺悔者。正言無始以來。在凡夫地。莫
<lb ed="X" n="0670a05"/><lb ed="R129" n="0306b08"/>問貴賤。罪自無量<note place="inline">自坊本作相</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670a06"/><lb ed="R129" n="0306b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670a0601">無始者。直從過去無量劫來所起罪業。欲搜其端。
<lb ed="X" n="0670a07"/><lb ed="R129" n="0306b10"/>本無有始。下明此身是罪業根本<note place="inline">大經十九云。貴者富之根。富有
<lb ed="X" n="0670a08"/><lb ed="R129" n="0306b11"/>二種。一象馬種種畜生。二金銀種種珍寶。象馬雖多。不敵一珠。衆生亦爾。一惡富。二善富。多作諸惡。不如
<lb ed="X" n="0670a09"/><lb ed="R129" n="0306b12"/>一善。佛言。修一善心。破百種惡。如少金剛。能壞須彌。亦如少火。能燒一切。如少毒藥。能害衆生。小善亦爾。
<lb ed="X" n="0670a10"/><lb ed="R129" n="0306b13"/>能破大惡</note>。賤者。往因愚癡。不自悔恤。故作衆罪。貴者。諒
<lb ed="X" n="0670a11"/><lb ed="R129" n="0306b14"/>必有知。故作誤爲。亦復不免<note place="inline">雪峰祖師云。爲報滿城朱紫道。閻王不怕
<lb ed="X" n="0670a12"/><lb ed="R129" n="0306b15"/>佩金魚</note>。罪自無量。總標。下文總開。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670a13"/><lb ed="R129" n="0306b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670a1301">或因三業而生罪。或從六根而起過。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670a14"/><lb ed="R129" n="0306b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670a1401">或者。不定之辭。或身口意三共作。或身等別作。身
<lb ed="X" n="0670a15"/><lb ed="R129" n="0306b18"/>等三爲體。從體起種種業用。善業用。必招福。惡業
<lb ed="X" n="0670a16"/><lb ed="R129" n="0307a01"/>用。必致苦。故應懺也。身有殺。盜。婬。口有妄言。綺語。
<lb ed="X" n="0670a17"/><lb ed="R129" n="0307a02"/>兩舌。惡罵。意有貪。嗔。癡。總言三業。別名十惡。反是。
<lb ed="X" n="0670a18"/><lb ed="R129" n="0307a03"/>卽名十善。善惡皆由身口意造故<note place="inline">大慧祖師云。身口意淸淨。是名
<lb ed="X" n="0670a19"/><lb ed="R129" n="0307a04"/>佛出世。身口意不淨。是名佛滅度。問。如何是護此三業。答。不毀三寶。是護身。永淨四事。是護口。息心淸淨。
<lb ed="X" n="0670a20"/><lb ed="R129" n="0307a05"/>是護意。經云。守口如甁。防意如城</note>。從。猶因也。眼。耳。鼻。舌。身。意。是造
<lb ed="X" n="0670a21"/><lb ed="R129" n="0307a06"/>善惡業之根。起。猶生也。凡夫不能生福。但能生罪
<lb ed="X" n="0670a22"/><lb ed="R129" n="0307a07"/>過。故應懺耳。此六卽三業。加眼耳鼻三。六根不染
<lb ed="X" n="0670a23"/><lb ed="R129" n="0307a08"/>六塵。則爲玅行。故初果不入六塵。發大心菩薩不
<lb ed="X" n="0670a24"/><lb ed="R129" n="0307a09"/>住六塵行施。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0670b" n="0670b"/>
<lb ed="X" n="0670b01"/><lb ed="R129" n="0307a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670b0101">或以內心。自邪思惟。或藉外境。起於染著。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670b02"/><lb ed="R129" n="0307a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670b0201">不藉外境。但由往因惡種子生。故云內心自。問。邪
<lb ed="X" n="0670b03"/><lb ed="R129" n="0307a12"/>何云自。心地觀云。心如獨行。無第二故。豈不曰自。
<lb ed="X" n="0670b04"/><lb ed="R129" n="0307a13"/>邪思。邪見也<note place="inline">大經說因語中云。一切惡行。因雖無量。若說邪見。則<anchor xml:id="nkr_note_add_0670b0401" n="0670b0401"/><anchor xml:id="beg0670b0401" n="0670b0401"/>已<anchor xml:id="end0670b0401"/>攝盡。如無上菩提
<lb ed="X" n="0670b05"/><lb ed="R129" n="0307a14"/>因雖無量。若說信心。則亦攝盡。又云若人樂殺。樂行邪見。此人卽地獄人。若不樂殺。乃至邪見。是人卽是
<lb ed="X" n="0670b06"/><lb ed="R129" n="0307a15"/>天人</note>。藉。賴也。內心。望上。六根。卽是六識。外境。卽是六
<lb ed="X" n="0670b07"/><lb ed="R129" n="0307a16"/>塵。染著。貪染躭著也。由內心邪思。故內外交生罪
<lb ed="X" n="0670b08"/><lb ed="R129" n="0307a17"/>業紛起<note place="inline">楞伽經云。以心生故。種種法生。以法生故。種種心生</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670b09"/><lb ed="R129" n="0307a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670b0901">如是乃至十惡增長八萬四千諸塵勞門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670b10"/><lb ed="R129" n="0307b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670b1001">如是。疊上三六內外。乃至。超略之辭。塵勞門。開八
<lb ed="X" n="0670b11"/><lb ed="R129" n="0307b02"/>萬四千者。約見惑十使。謂貪。嗔。癡。慢。疑。身見。邊見。
<lb ed="X" n="0670b12"/><lb ed="R129" n="0307b03"/>邪見。見取。戒取。十使互具成一百。歷十法界成一
<lb ed="X" n="0670b13"/><lb ed="R129" n="0307b04"/>千。復約身三口四七支。各有一千。成七千。更約三
<lb ed="X" n="0670b14"/><lb ed="R129" n="0307b05"/>世。成二萬一千。又約貪行多者二萬一千。嗔行多
<lb ed="X" n="0670b15"/><lb ed="R129" n="0307b06"/>者二萬一千。癡行多者二萬一千。等分行者二萬
<lb ed="X" n="0670b16"/><lb ed="R129" n="0307b07"/>一千。成八萬四千。以八萬四千律儀對治之。則成
<lb ed="X" n="0670b17"/><lb ed="R129" n="0307b08"/>八萬四千法門<note place="inline">懺法能令人出苦入樂。故云門。亦是顯法之門也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670b18"/><lb ed="R129" n="0307b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670b1801">然其罪相。雖復無量。大而爲語。不出有三。一者煩惱。
<lb ed="X" n="0670b19"/><lb ed="R129" n="0307b10"/>二者是業。三者是果報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670b20"/><lb ed="R129" n="0307b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670b2001">先總標。次列。然者。轉上文之辭。復<note place="inline">音福</note>猶說也。謂八
<lb ed="X" n="0670b21"/><lb ed="R129" n="0307b12"/>萬四千雖似乎多。猶多限量。如云惑有塵沙。豈有
<lb ed="X" n="0670b22"/><lb ed="R129" n="0307b13"/>量哉。是放而言之也。總而言之。不出三種。此則收
<lb ed="X" n="0670b23"/><lb ed="R129" n="0307b14"/>總歸別且標定耳。大。猶總也。一者下。別列<note place="inline">此三是一懺大
<lb ed="X" n="0670b24"/><lb ed="R129" n="0307b15"/>旨。生第五怨親章結文。及後三障文。一部水懺止懺三障。貪嗔癡等。是煩惱障。身口六根等所作罪。是業
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0670c" n="0670c"/>
<lb ed="X" n="0670c01"/><lb ed="R129" n="0307b16"/>障。六道四生等。是報障。由三障重累。所以不能出離生死苦海</note>。大經如來呼三障
<lb ed="X" n="0670c02"/><lb ed="R129" n="0307b17"/>爲大病。諸菩薩於無量劫修菩提時。給施一切疾
<lb ed="X" n="0670c03"/><lb ed="R129" n="0307b18"/>病醫藥。常作是願。永斷三障。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670c04"/><lb ed="R129" n="0308a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670c0401">此三種法。能障聖道。及以人天勝玅好事。是故經中
<lb ed="X" n="0670c05"/><lb ed="R129" n="0308a02"/>目爲三障。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670c06"/><lb ed="R129" n="0308a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670c0601">明三障得名之故。障。礙也蔽也。此三能礙一切聖
<lb ed="X" n="0670c07"/><lb ed="R129" n="0308a04"/>道。及人道天中勝玅好事<note place="inline">涅槃云。多思慮故名人。雜心云。意寂靜故名人。
<lb ed="X" n="0670c08"/><lb ed="R129" n="0308a05"/>俱舍云。光潔自在神用名天</note>。聖道。卽諦。緣。度等。人天好事。卽五
<lb ed="X" n="0670c09"/><lb ed="R129" n="0308a06"/>戒十善等。葢人天未出三界。故有勝玅好事。若辦
<lb ed="X" n="0670c10"/><lb ed="R129" n="0308a07"/>出世業。便是無事人<note place="inline">大慧云。三世諸佛是無事人。歷代祖師是無事人。古哲云。
<lb ed="X" n="0670c11"/><lb ed="R129" n="0308a08"/>但於事上通無事。見色聞聲不用聾</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670c12"/><lb ed="R129" n="0308a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670c1201">所以諸佛菩薩敎作方便懺悔。除滅。此三障滅。則六
<lb ed="X" n="0670c13"/><lb ed="R129" n="0308a10"/>根十惡。乃至八萬四千諸塵勞門。皆悉淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670c14"/><lb ed="R129" n="0308a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670c1401">方。是方法。便。是便宜。下文興七種心。是滅罪方便。
<lb ed="X" n="0670c15"/><lb ed="R129" n="0308a12"/>衆生垢滅。則塵勞門。自淨矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670c16"/><lb ed="R129" n="0308a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670c1601">是故弟子<note place="inline">某甲</note>等。今日運此增上勝心懺悔三障。欲
<lb ed="X" n="0670c17"/><lb ed="R129" n="0308a14"/>滅三障者。當用何等心。可令此障滅除。先當興七種。
<lb ed="X" n="0670c18"/><lb ed="R129" n="0308a15"/>心以爲方便。然後此障乃可得滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0670c19"/><lb ed="R129" n="0308a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670c1901">承上文標定七種心也。運。卽前啓運等義。增上勝
<lb ed="X" n="0670c20"/><lb ed="R129" n="0308a17"/>心者。心生悔過。是勝心。仰承諸聖四心。及滅罪生
<lb ed="X" n="0670c21"/><lb ed="R129" n="0308a18"/>福之力。故云增上。懺悔者。經云。欲斷起惡。勤懺法
<lb ed="X" n="0670c22"/><lb ed="R129" n="0308b01"/>門。欲願淸淨。念悔法門也。欲滅等三句。問。先當下。
<lb ed="X" n="0670c23"/><lb ed="R129" n="0308b02"/>答。興。起也。猶運也。七種心。總標。因罪從心生。懺須
<lb ed="X" n="0670c24"/><lb ed="R129" n="0308b03"/>心懺。心心懺悔。罪業自滅<note place="inline">此七種心。卽諸聖敎人所作之方便。阿毗達磨
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0671a" n="0671a"/>
<lb ed="X" n="0671a01"/><lb ed="R129" n="0308b04"/>云。有七種懺法。意義相若。心地觀云。三界中以心爲主。能觀心者。究竟解脫。心法本元不染塵穢。云何心
<lb ed="X" n="0671a02"/><lb ed="R129" n="0308b05"/>法染貪嗔癡。于三世法。誰說爲心。過去心<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a0201" n="0671a0201"/><anchor xml:id="beg0671a0201" n="0671a0201"/>已<anchor xml:id="end0671a0201"/>滅。未來心未至。現在心不住。諸法之內。性不可得。諸法之外。
<lb ed="X" n="0671a03"/><lb ed="R129" n="0308b06"/>相不可得。諸法中間。都不可得。心法本無形相。亦無住處。一切如來尙不見心。何況餘人得見心法。一切
<lb ed="X" n="0671a04"/><lb ed="R129" n="0308b07"/>法從妄想生。故佛說三界惟心</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671a05"/><lb ed="R129" n="0308b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671a0501">何等爲七。一者慚愧。二者恐怖。三者厭離。四者發菩
<lb ed="X" n="0671a06"/><lb ed="R129" n="0308b09"/>提心。五者怨親平等。六者念報佛恩。七者觀罪性空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671a07"/><lb ed="R129" n="0308b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671a0701">徵列。菩提居中者。以此心最重擔。荷前三後三故
<lb ed="X" n="0671a08"/><lb ed="R129" n="0308b11"/><note place="inline">昔佛說一百二十種菩提心。卽說一百二十種譬喩中一喩云。如人依附于王。不畏餘人。行人亦然。依菩
<lb ed="X" n="0671a09"/><lb ed="R129" n="0308b12"/>提心大勢力王。不畏障葢惡道之難。大經云。佛住<name role="" type="person">尼連禪河</name>邊。吿阿難言。我欲洗。可取衣及澡豆。佛旣入
<lb ed="X" n="0671a10"/><lb ed="R129" n="0308b13"/>水。一切飛鳥水陸之類。及五百梵志。皆來河邊。各相謂言。云何得此金剛身。乃至聞佛說佛性義。卽是我
<lb ed="X" n="0671a11"/><lb ed="R129" n="0308b14"/>故。卽發無上菩提心。尋時出家。修菩提道。一切飛鳥水陸之屬。亦發菩提心</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671a12"/><lb ed="R129" n="0308b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671a1201">第一慚愧者。自惟我與釋迦如來。同爲凡夫。而今世
<lb ed="X" n="0671a13"/><lb ed="R129" n="0308b16"/>尊成道以來。<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a1301" n="0671a1301"/><anchor xml:id="beg0671a1301" n="0671a1301"/>已<anchor xml:id="end0671a1301"/>經爾所塵沙劫數。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671a14"/><lb ed="R129" n="0308b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671a1401">此羞<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a1401" n="0671a1401"/><anchor xml:id="beg0671a1401" n="0671a1401"/>己<anchor xml:id="end0671a1401"/>久淪生死。慚者。依自法力。崇重賢善爲性。
<lb ed="X" n="0671a15"/><lb ed="R129" n="0308b18"/>對治無慚。止息惡行爲業<note place="inline">自。卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a1501" n="0671a1501"/><anchor xml:id="beg0671a1501" n="0671a1501"/>己<anchor xml:id="end0671a1501"/>身。法。謂敎法。言我如是身。解如是法。敢
<lb ed="X" n="0671a16"/><lb ed="R129" n="0309a01"/>作諸惡耶</note>。愧者。依世間力。輕拒暴惡爲性。對治無愧。止
<lb ed="X" n="0671a17"/><lb ed="R129" n="0309a02"/>息惡行爲業<note place="inline">謂世人譏訶。名世間力。輕惡人而不親。拒惡業而不作。故曰輕拒等</note>。我。
<lb ed="X" n="0671a18"/><lb ed="R129" n="0309a03"/>生死因也<note place="inline">大經四云。譬如二手相拍。聲出其中。我亦如是。衆生業愛三因緣故。名之爲我</note>。
<lb ed="X" n="0671a19"/><lb ed="R129" n="0309a04"/>自惟者。自心思惟久遠劫前。佛與我同是凡夫。因
<lb ed="X" n="0671a20"/><lb ed="R129" n="0309a05"/>佛獨于空王佛所發菩提心。故能成佛也<note place="inline">最初逢事古釋
<lb ed="X" n="0671a21"/><lb ed="R129" n="0309a06"/>迦等七萬五千佛。滿第一阿僧祇劫。乃至逢事然燈佛等七萬七千佛。滿第二阿僧祇劫。乃至逢事勝觀
<lb ed="X" n="0671a22"/><lb ed="R129" n="0309a07"/>佛等。滿第三阿僧祗劫。嗣後又經九十一劫修玅相業。直至逢事迦葉佛。方得圓滿。其間上生爲天帝。下
<lb ed="X" n="0671a23"/><lb ed="R129" n="0309a08"/>生爲轉輪聖王。各三十六返。又或間爲仙人。爲比丘。爲小王。爲婆羅門。不可稱數。度生無量。然據法華壽
<lb ed="X" n="0671a24"/><lb ed="R129" n="0309a09"/>量品。猶爲方便。其實世尊成佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a2401" n="0671a2401"/><anchor xml:id="beg0671a2401" n="0671a2401"/>已<anchor xml:id="end0671a2401"/>來。不可思議劫數。故云爾所塵沙</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0671b" n="0671b"/>
<lb ed="X" n="0671b01"/><lb ed="R129" n="0309a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671b0101">而我等相與躭染六塵。輪轉生死。永無出期。此實天
<lb ed="X" n="0671b02"/><lb ed="R129" n="0309a11"/>下可慚可愧。可羞可耻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671b03"/><lb ed="R129" n="0309a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671b0301">而字。寓羞耻不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671001" n="0671001"/>乎意。相與。惡友糾纏也。躭染。躭洄
<lb ed="X" n="0671b04"/><lb ed="R129" n="0309a13"/>染著也。染塵故。八萬四千塵勞門開也。生而復死。
<lb ed="X" n="0671b05"/><lb ed="R129" n="0309a14"/>死<anchor xml:id="nkr_note_add_0671b0501" n="0671b0501"/><anchor xml:id="beg0671b0501" n="0671b0501"/>已<anchor xml:id="end0671b0501"/>又生。如輪旋轉。故云輪轉。生死者。三緣和合
<lb ed="X" n="0671b06"/><lb ed="R129" n="0309a15"/>刹那有生。乃至本有未盡<anchor xml:id="nkr_note_add_0671b0601" n="0671b0601"/><anchor xml:id="beg0671b0601" n="0671b0601"/>已<anchor xml:id="end0671b0601"/>來。皆名爲生。此無而
<lb ed="X" n="0671b07"/><lb ed="R129" n="0309a16"/>忽有。緣會而生也。若色心兩不相持。刹那有死。從
<lb ed="X" n="0671b08"/><lb ed="R129" n="0309a17"/>本有一盡之時。卽名爲死。是有而忽無。緣散爲死
<lb ed="X" n="0671b09"/><lb ed="R129" n="0309a18"/>也。生死無出期日者。皆由躭戀六塵。較之釋尊久
<lb ed="X" n="0671b10"/><lb ed="R129" n="0309b01"/>佛。實足羞殺天下人矣<note place="inline">須知六塵是中諦境。能生種智。壞在躭著。我卽六根。
<lb ed="X" n="0671b11"/><lb ed="R129" n="0309b02"/>躭卽六識。幷塵成十八界。本如來藏。妙眞如性。故大經云。如被火人。爲慚愧故以衣覆身。以是善心。生忉
<lb ed="X" n="0671b12"/><lb ed="R129" n="0309b03"/>利天。復爲梵王。轉輪聖王。不至惡趣。常受安樂。況以如來爲端而興起道心乎</note>。再四言可。
<lb ed="X" n="0671b13"/><lb ed="R129" n="0309b04"/>急切之至也。如是思惟。必須竭誠懺悔。改往修來。
<lb ed="X" n="0671b14"/><lb ed="R129" n="0309b05"/>勇猛精進。一生取辦菩提。與佛無異。則羞耻可休。
<lb ed="X" n="0671b15"/><lb ed="R129" n="0309b06"/>懺悔力滿。下之六章大意。倣是可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671b16"/><lb ed="R129" n="0309b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671b1601">第二恐怖者。旣是凡夫身口意業。常與罪相應。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671b17"/><lb ed="R129" n="0309b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671b1701">二怖畏三途。恐。是內憂。怖。是外懼。旣是句。躡前同
<lb ed="X" n="0671b18"/><lb ed="R129" n="0309b09"/>爲凡夫語。身口意業。卽能躭六塵者。前章我字。是
<lb ed="X" n="0671b19"/><lb ed="R129" n="0309b10"/>總擧。此身口意是別開。相應。猶相當也。卽永無出
<lb ed="X" n="0671b20"/><lb ed="R129" n="0309b11"/>期意。六根攬六塵。若單取者。單受報。交相著者。受
<lb ed="X" n="0671b21"/><lb ed="R129" n="0309b12"/>交報。無纖毫之謬<note place="inline">義出楞嚴</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671b22"/><lb ed="R129" n="0309b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671b2201">以是因緣。命終之後。應墮地獄。畜生。餓鬼。受無量苦。
<lb ed="X" n="0671b23"/><lb ed="R129" n="0309b14"/>如此實爲可驚可恐。可怖可懼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671b24"/><lb ed="R129" n="0309b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671b2401">因貪癡爲因。十惡業爲緣。盡形壽<anchor xml:id="nkr_note_add_0671b2401" n="0671b2401"/><anchor xml:id="beg0671b2401" n="0671b2401"/>已<anchor xml:id="end0671b2401"/>。卽受果報。可
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0671c" n="0671c"/>
<lb ed="X" n="0671c01"/><lb ed="R129" n="0309b16"/>恐怖處。卽三途也<note place="inline">旣有怖畏。應覓歸依處二。一自性涅槃。二無上涅槃</note>。地獄
<lb ed="X" n="0671c02"/><lb ed="R129" n="0309b17"/>是火途<note place="inline">從熱得名</note>。畜生是血途<note place="inline">互相吞噉得名</note>。餓鬼是刀途<note place="inline">刀杖
<lb ed="X" n="0671c03"/><lb ed="R129" n="0309b18"/>驅逼得名。古語云。三途一報五千劫。出得頭來是幾時</note>。此三途聞之實足駭
<lb ed="X" n="0671c04"/><lb ed="R129" n="0310a01"/>聽。故曰可驚。思之實堪寒心。故曰可恐。想之誠應
<lb ed="X" n="0671c05"/><lb ed="R129" n="0310a02"/>發畏。故曰可怖。見之決當消魂。故曰可懼<note place="inline">大經云。如人唯
<lb ed="X" n="0671c06"/><lb ed="R129" n="0310a03"/>有一子。行住坐臥。心常念之。有過。善言誘喩。不加其惡。菩薩亦然。見諸衆生若墮三途。或人天中。心不放
<lb ed="X" n="0671c07"/><lb ed="R129" n="0310a04"/>捨。亦不生嗔</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671c08"/><lb ed="R129" n="0310a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671c0801">第三厭離者。相與常觀生死之中。唯有無常。苦。空。無
<lb ed="X" n="0671c09"/><lb ed="R129" n="0310a06"/>我。不淨虗假。如水上泡。速起速滅。往來流轉。猶如車
<lb ed="X" n="0671c10"/><lb ed="R129" n="0310a07"/>輪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0671c11"/><lb ed="R129" n="0310a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671c1101"><note place="inline">此厭離穢身也。大經云。厭離之本。是正知見。正見之本是三昧。三昧有本是安隱。安隱有本是遠離。遠離
<lb ed="X" n="0671c12"/><lb ed="R129" n="0310a09"/>有本。所謂喜心。喜心有本。所謂不悔。不悔有本。所謂持戒。持戒。有本。所謂法雨。應知修行。聞法爲本</note>
<lb ed="X" n="0671c13"/><lb ed="R129" n="0310a10"/>相與等者。敎先以觀察智。照知生死。虗幻不實。唯
<lb ed="X" n="0671c14"/><lb ed="R129" n="0310a11"/>有等者。如來一代時敎。不出無常苦空無我不淨。
<lb ed="X" n="0671c15"/><lb ed="R129" n="0310a12"/><note place="inline">卽四念處。一觀心無常。二觀受是苦。三觀法無我。四觀身不淨。此四。正與常樂我淨四德相反。又心無常
<lb ed="X" n="0671c16"/><lb ed="R129" n="0310a13"/>者有二。一念念滅。一切有爲法。二謂相續法壞。此四亦是十六行觀中。觀苦四相也。仁王經有四無常偈。
<lb ed="X" n="0671c17"/><lb ed="R129" n="0310a14"/>昔斑足太子。欲登王位。受外道敎。應取千王頭以祭家神。自登位得九百九十九王頭。因少一王。卽北行
<lb ed="X" n="0671c18"/><lb ed="R129" n="0310a15"/>萬里。遇一王。名善明。白斑足言。願聽一日飯沙門。禮三寶。斑足許之。時普明卽依過去七佛法。請百法師。
<lb ed="X" n="0671c19"/><lb ed="R129" n="0310a16"/>敷百高座。一日二時講般若波羅蜜八萬偈。第一法師爲王說四偈○初無常理偈。劫火終訖。乾坤洞然。
<lb ed="X" n="0671c20"/><lb ed="R129" n="0310a17"/>須彌巨海。都爲<g ref="#CB01926">灰</g>颺。天龍福盡。於中凋喪。二儀尙殞。國有何常○二說苦理偈。生老病死。輪轉無際。事與
<lb ed="X" n="0671c21"/><lb ed="R129" n="0310a18"/>願違。憂悲爲患。欲深禍重。瘡疣無外。三界皆苦。國有何賴○三說空理偈。有本自無。因緣成諸。盛者必衰。
<lb ed="X" n="0671c22"/><lb ed="R129" n="0310b01"/>實者必虗。衆生蠢。蠢都如幻居。聲響俱空。國土亦如○四說無我偈。識神無形。假乘四蛇。無明<anchor xml:id="nkr_note_add_0671c2201" n="0671c2201"/><anchor xml:id="beg0671c2201" n="0671c2201"/>寶象<anchor xml:id="end0671c2201"/>。以爲
<lb ed="X" n="0671c23"/><lb ed="R129" n="0310b02"/>樂車。形無常主。神無常家。形神尙離。豈有國邪</note>上文總標。下別釋。先釋無
<lb ed="X" n="0671c24"/><lb ed="R129" n="0310b03"/>常<note place="inline">如來等四句。出大經。文殊對<name role="" type="person">純陀</name>語</note>。前二句。釋無常。風擊水成泡。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0672a" n="0672a"/>
<lb ed="X" n="0672a01"/><lb ed="R129" n="0310b04"/>豈能久立<note place="inline">觀萬法如浮漚不實。淨名云。是身如泡不得久立</note>。念念無常。忽
<lb ed="X" n="0672a02"/><lb ed="R129" n="0310b05"/>有忽無。故云速起滅也。二往來二句。釋苦空。上喩
<lb ed="X" n="0672a03"/><lb ed="R129" n="0310b06"/>明。下法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a04"/><lb ed="R129" n="0310b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a0401">生。老。病。死。八苦交煎。無時暫息。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a05"/><lb ed="R129" n="0310b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a0501">法合上輪轉譬。八苦者。生老病死是四。加求不得。
<lb ed="X" n="0672a06"/><lb ed="R129" n="0310b09"/>愛別離。冤憎會。五陰熾盛成八。如是八種皆言苦
<lb ed="X" n="0672a07"/><lb ed="R129" n="0310b10"/>者。生如活剝牛皮。死如生龜脫殻。餘可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a08"/><lb ed="R129" n="0310b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a0801">衆等相與<anchor xml:id="nkr_note_add_0672a0801" n="0672a0801"/><anchor xml:id="beg0672a0801" n="0672a0801"/>但<anchor xml:id="end0672a0801"/>觀自身。從頭至足。其中但有三十六物。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a09"/><lb ed="R129" n="0310b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a0901">三釋無我不淨。與。共也。勉一切行人。觀察<anchor xml:id="nkr_note_add_0672a0901" n="0672a0901"/><anchor xml:id="beg0672a0901" n="0672a0901"/>己<anchor xml:id="end0672a0901"/>身。三
<lb ed="X" n="0672a10"/><lb ed="R129" n="0310b13"/>十六物。總標。下文別列。先觀<anchor xml:id="nkr_note_add_0672a1001" n="0672a1001"/><anchor xml:id="beg0672a1001" n="0672a1001"/>己<anchor xml:id="end0672a1001"/>身若何。佛言。三事
<lb ed="X" n="0672a11"/><lb ed="R129" n="0310b14"/>和合。得受此身。一父。二母。三中陰。旣從三緣生。豈
<lb ed="X" n="0672a12"/><lb ed="R129" n="0310b15"/>潔淨常久之物乎。旣從緣生。豈實有我乎<note place="inline">然三敎皆云無
<lb ed="X" n="0672a13"/><lb ed="R129" n="0310b16"/>我。而義不同。孔子以謙光義說無我。佛觀五蘊皆空說無我。老子以長而不宰說無我。問。除人身。亦有不
<lb ed="X" n="0672a14"/><lb ed="R129" n="0310b17"/>藉三緣者乎。答。大經云。孔雀。聞雷震聲便得有身。靑雀。飮雄雀淚有身。命命鳥。見雄者舞便得身。應云智
<lb ed="X" n="0672a15"/><lb ed="R129" n="0310b18"/>者聞般若法。得生法身</note>。又三十六物分三<note place="inline">謂外次中</note>。先列外十
<lb ed="X" n="0672a16"/><lb ed="R129" n="0311a01"/>二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a17"/><lb ed="R129" n="0311a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a1701"><g ref="#CB00993">𩬊</g>。毛。爪。齒。眵。淚。涕。唾。垢。汙。二便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a18"/><lb ed="R129" n="0311a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a1801">眵<note place="inline">音癡</note>目汁凝也。涕<note place="inline">經作洟字</note>鼻中液也。二便。屎尿也。<g ref="#CB00993">𩬊</g>
<lb ed="X" n="0672a19"/><lb ed="R129" n="0311a04"/>等皆不淨無我之物。故聖賢皆施與人<note place="inline">如太子出家。因車匿
<lb ed="X" n="0672a20"/><lb ed="R129" n="0311a05"/>請還宮。遂截其<g ref="#CB00993">𩬊</g>。如釋于閃婆。爲衆所擯。欲向異域。請佛遺物以爲供養。佛授以<g ref="#CB00993">𩬊</g>。遂住異域。便得佛果</note>
<lb ed="X" n="0672a21"/><lb ed="R129" n="0311a06"/>爪。手足甲也<note place="inline">不可盡菩薩。及求善法天子等。皆捨手足甲。華齒菩薩。及六牙象王等。捨
<lb ed="X" n="0672a22"/><lb ed="R129" n="0311a07"/>齒布施</note>。下次十二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a23"/><lb ed="R129" n="0311a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a2301">皮。膚。血。肉。筋。脉。骨。髓。肪。膏。腦。膜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672a24"/><lb ed="R129" n="0311a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a2401">人身筋有九萬。脉有八萬<note place="inline">淸淨藏菩薩。金色天子。金色鹿王等。捨身。皮膚。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0672b" n="0672b"/>
<lb ed="X" n="0672b01"/><lb ed="R129" n="0311a10"/>法作菩薩。月思天子等。捨血無悔。安隱菩薩。及一切施王等。捨肉及髓等</note>。三中十二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b02"/><lb ed="R129" n="0311a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b0201">脾。腎。心。肺。肝。膽。腸。胃。赤。白痰癊。生。熟二藏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b03"/><lb ed="R129" n="0311a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b0301">脾。是土藏。腎。是水藏。肺。是金藏。肝。是木藏。血不行。
<lb ed="X" n="0672b04"/><lb ed="R129" n="0311a13"/>則痰聚胸中。水病也。癊。心病也。善德菩薩。及自遠
<lb ed="X" n="0672b05"/><lb ed="R129" n="0311a14"/>離諸惡王等。捨大膓。小膓。肝。脾。肺。腎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b06"/><lb ed="R129" n="0311a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b0601">如是九孔常流。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b07"/><lb ed="R129" n="0311a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b0701">承上文以結之。雙出苦集不淨義也。眼。耳。鼻。口。孔
<lb ed="X" n="0672b08"/><lb ed="R129" n="0311a17"/>有七。加水道。殻道成九。其不淨可知。常流。應前無
<lb ed="X" n="0672b09"/><lb ed="R129" n="0311a18"/>時暫息意。下引涅槃經證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b10"/><lb ed="R129" n="0311b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b1001">是故經言。此身衆苦所集。一切皆是不淨。何有智慧
<lb ed="X" n="0672b11"/><lb ed="R129" n="0311b02"/>者。而當樂此身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b12"/><lb ed="R129" n="0311b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b1201">身者積聚義。謂積聚衆苦<note place="inline">經云如是身城。諸佛棄捨。凡夫味著。是身種子
<lb ed="X" n="0672b13"/><lb ed="R129" n="0311b04"/>精血。究竟不淨。諸佛所訶。是身不如魔羅耶山。生于旃檀。九孔常流。種種可惡。諸蟲共處。亦不能生優鉢
<lb ed="X" n="0672b14"/><lb ed="R129" n="0311b05"/>羅華。分陀利等。心地觀云。觀自身本性不淨。如人厭炭色。設諸方便。以水洗之。經無量時。黑色仍舊。乃至
<lb ed="X" n="0672b15"/><lb ed="R129" n="0311b06"/>炭盡。終無所益。我身亦爾。有漏不淨。洗盡海水。亦復無益。老子云。吾有大患。爲我有身。無身何患。肇公云。
<lb ed="X" n="0672b16"/><lb ed="R129" n="0311b07"/>約天地爲高下。約日月爲東西。約身爲彼此。約心爲是非。總是有爲法耳</note>。何字。本經作
<lb ed="X" n="0672b17"/><lb ed="R129" n="0311b08"/>誰。責辭也。智慧與煩惱相反。故於此身。不生好樂
<lb ed="X" n="0672b18"/><lb ed="R129" n="0311b09"/><note place="inline">涅槃經。梵志問身與煩惱孰先。答。身及煩惱。俱無先後。然亦要因煩惱而得有身。終不因身而有煩惱。又
<lb ed="X" n="0672b19"/><lb ed="R129" n="0311b10"/>云。菩薩自觀身如病如瘡。如癰如怨。如箭入體。是大火聚。是一切善惡根本。雖復不淨。猶故視養。爲善法
<lb ed="X" n="0672b20"/><lb ed="R129" n="0311b11"/>故。爲於涅槃。不爲生死。乃至爲法輪王。不爲轉輪王。若不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672001" n="0672001"/>〔獲〕身。命則不全。不得受持讀誦。爲他廣說。思惟
<lb ed="X" n="0672b21"/><lb ed="R129" n="0311b12"/>其義故。如渡者獲筏。陸人獲馬。田夫獲糞。寒人獲火。癲者獲毒藥耳</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b22"/><lb ed="R129" n="0311b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b2201">生死旣有如此種種惡法。甚可患厭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672b23"/><lb ed="R129" n="0311b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b2301">結<note place="inline">問如何得脫離生死。答。德山云。汝但無事於心。無心於事。自然虗而靈。空而妙。何患生死關不徹乎。
<lb ed="X" n="0672b24"/><lb ed="R129" n="0311b15"/>須知生死中有不生死者在。昔<name role="" type="person">商那和修</name>問毱多曰。汝生幾耶。答。我年十七。曰。汝身十七。性十七耶。答師。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0672c" n="0672c"/>
<lb ed="X" n="0672c01"/><lb ed="R129" n="0311b16"/><g ref="#CB00993">𩬊</g><anchor xml:id="nkr_note_add_0672c0101" n="0672c0101"/><anchor xml:id="beg0672c0101" n="0672c0101"/>已<anchor xml:id="end0672c0101"/>白。爲<g ref="#CB00993">𩬊</g>白。心白耶。答。我但<g ref="#CB00993">𩬊</g>白。非心白也。毱多曰。我身十七。非性十七也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c02"/><lb ed="R129" n="0311b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c0201">第四發菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c03"/><lb ed="R129" n="0311b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c0301">因慚恐厭離等。故發菩提心。當捨不淨幻身。樂求
<lb ed="X" n="0672c04"/><lb ed="R129" n="0312a01"/>淸淨法身也<note place="inline">大經迦葉讚佛云。發心畢竟二不別。如是二心先心難。自未得度先度他。
<lb ed="X" n="0672c05"/><lb ed="R129" n="0312a02"/>是故我禮初發心</note>。夫菩提心。以智悲願三爲體。有五位。一。
<lb ed="X" n="0672c06"/><lb ed="R129" n="0312a03"/>發心菩提<note place="inline">十信</note>。二。伏心菩提<note place="inline">三賢</note>。三。明心菩提<note place="inline">前七地</note>。四。
<lb ed="X" n="0672c07"/><lb ed="R129" n="0312a04"/>出到菩提<note place="inline">後三地</note>。五無上菩提<note place="inline">佛果</note>。者字。疊前標文言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c08"/><lb ed="R129" n="0312a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c0801">經言。當樂佛身。佛身者。卽法身也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c09"/><lb ed="R129" n="0312a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c0901">梵語修多羅。此云契經。經通敎理。敎能契理。理能
<lb ed="X" n="0672c10"/><lb ed="R129" n="0312a07"/>契機。故名契經。取涅槃經當樂句。立發心章張本。
<lb ed="X" n="0672c11"/><lb ed="R129" n="0312a08"/>樂。願也。求也。欲求佛眞法身。應發菩提心。及廣大
<lb ed="X" n="0672c12"/><lb ed="R129" n="0312a09"/>行願。以無量智慧。修無量法門。始得生故<note place="inline">大經云。如來身
<lb ed="X" n="0672c13"/><lb ed="R129" n="0312a10"/>者。是常住身。不可壞身。金剛之身。非雜食身。卽是法身。無量億劫。堅牢難壞。非人天身。非恐怖身。心地觀
<lb ed="X" n="0672c14"/><lb ed="R129" n="0312a11"/>文殊問佛。心無形相。亦無住處。凡夫行者。最初發心。依何等處。觀何等相。佛言。凡夫所觀菩提心相。猶如
<lb ed="X" n="0672c15"/><lb ed="R129" n="0312a12"/>淸淨圓滿月輪。於胸臆上明朗而住。若欲速得不退轉者。在空寂室。端身正念。結金剛<anchor xml:id="nkr_note_add_0672c1501" n="0672c1501"/><anchor xml:id="beg0672c1501" n="0672c1501"/>縛<anchor xml:id="end0672c1501"/>印。冥目觀察臆
<lb ed="X" n="0672c16"/><lb ed="R129" n="0312a13"/>中明月。作是思惟。是滿月輪五十由旬。無垢明淨。內外澄徹。最極淸涼。月卽是心。心卽是月。塵翳無染。妄
<lb ed="X" n="0672c17"/><lb ed="R129" n="0312a14"/>想不生。自然身心淸淨。大菩提心。堅固不退。詳如經說</note>。下明法身生處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c18"/><lb ed="R129" n="0312a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c1801">從無量功德智慧生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c19"/><lb ed="R129" n="0312a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c1901">此句是總。下去是別。大經文殊云。如是光明。名爲
<lb ed="X" n="0672c20"/><lb ed="R129" n="0312a17"/>智慧。智慧者。卽是常住。常住之法。無有因緣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c21"/><lb ed="R129" n="0312a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c2101">從六波羅蜜生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0672c22"/><lb ed="R129" n="0312b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c2201">六。卽施。戒。忍。進。禪。智。波羅蜜。此云彼岸到。修此六
<lb ed="X" n="0672c23"/><lb ed="R129" n="0312b02"/>法。度慳貪等河。到涅槃彼岸也。到<anchor xml:id="nkr_note_add_0672c2301" n="0672c2301"/><anchor xml:id="beg0672c2301" n="0672c2301"/>已<anchor xml:id="end0672c2301"/>。不惟法身生。
<lb ed="X" n="0672c24"/><lb ed="R129" n="0312b03"/>報身亦生也。後倣此。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0673a" n="0673a"/>
<lb ed="X" n="0673a01"/><lb ed="R129" n="0312b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a0101">從慈悲喜捨生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673a02"/><lb ed="R129" n="0312b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a0201">卽四無量心也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0673a0201" n="0673a0201"/><anchor xml:id="beg0673a0201" n="0673a0201"/>已<anchor xml:id="end0673a0201"/>上俱名正道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673a03"/><lb ed="R129" n="0312b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a0301">從三十七助菩提法生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673a04"/><lb ed="R129" n="0312b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a0401">三十七助道品。卽四念處。四正勤。四如意足。五根。
<lb ed="X" n="0673a05"/><lb ed="R129" n="0312b08"/>五力。七覺支。八正道。註現後二卷障學文中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673a06"/><lb ed="R129" n="0312b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a0601">從如是等種種功德智慧。生如來身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673a07"/><lb ed="R129" n="0312b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a0701">結上文。六四正。三十七助法。種種功德。是反前種
<lb ed="X" n="0673a08"/><lb ed="R129" n="0312b11"/>種惡法句。合上無量功德語<note place="inline">大經二云。世間知字不知義。何等爲義。無
<lb ed="X" n="0673a09"/><lb ed="R129" n="0312b12"/>我者。名爲生死。我者。名爲如來</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673a10"/><lb ed="R129" n="0312b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a1001">欲得此身者。當發菩提心求一切種智。常樂我淨。薩
<lb ed="X" n="0673a11"/><lb ed="R129" n="0312b14"/>婆若果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673a12"/><lb ed="R129" n="0312b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a1201">前發心爲因。得如來身是果。果身非菩提智等決
<lb ed="X" n="0673a13"/><lb ed="R129" n="0312b16"/>不能生。故勸當發。智有三種。內法內名。外法外名。
<lb ed="X" n="0673a14"/><lb ed="R129" n="0312b17"/>能知能解者。名一切智<note place="inline">卽二乘智</note>。能用諸佛一切道法。
<lb ed="X" n="0673a15"/><lb ed="R129" n="0312b18"/>發起衆生一切善種差別。分別無謬者。名道種智。
<lb ed="X" n="0673a16"/><lb ed="R129" n="0313a01"/><note place="inline">卽菩薩智</note>能知一切道。知一切種。名一切種智<note place="inline">卽佛果智</note>。常
<lb ed="X" n="0673a17"/><lb ed="R129" n="0313a02"/>樂我淨。涅槃四德。常者。卽眞常之體。不遷不變。萬
<lb ed="X" n="0673a18"/><lb ed="R129" n="0313a03"/>古恒如。非對斷言常也。樂者。安隱。寂滅。離二生死。
<lb ed="X" n="0673a19"/><lb ed="R129" n="0313a04"/>苦樂雙融。非對苦言樂也。我者。主宰義。具八自在。
<lb ed="X" n="0673a20"/><lb ed="R129" n="0313a05"/>得大安樂。卽我無我不二之眞我。非凡夫外道邪
<lb ed="X" n="0673a21"/><lb ed="R129" n="0313a06"/>妄等我也。淨者。三業淸淨。三惑永斷。如大圓鏡。了
<lb ed="X" n="0673a22"/><lb ed="R129" n="0313a07"/>無纖翳。非對染言淨也<note place="inline">大經云。世間知字不知義。何等爲義。我無我現前。夫
<lb ed="X" n="0673a23"/><lb ed="R129" n="0313a08"/>無常者。聲聞緣覺常者。如來法身。苦者。一切外道。樂者。卽是涅槃。不淨者。卽有爲法。淨者。佛菩薩所有正
<lb ed="X" n="0673a24"/><lb ed="R129" n="0313a09"/>法。是名不顚倒。遠離四倒者。惟此常。樂。我。淨。又常等四德。是勝三修。較前第三厭離章。苦。無常。無我。是劣</note>。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0673b" n="0673b"/>
<lb ed="X" n="0673b01"/><lb ed="R129" n="0313a10"/><note place="inline">三修。涅槃以勝三斥劣三。斷奠聲聞。入秘密藏。亦如法華。斷奠聲聞。咸趣一實</note>薩婆若多。
<lb ed="X" n="0673b02"/><lb ed="R129" n="0313a11"/>秦言一切智相。因名般若。果名薩婆<note place="inline">大品云。此是聲聞辟支佛
<lb ed="X" n="0673b03"/><lb ed="R129" n="0313a12"/>智。非佛菩薩智。據果字。卽一切種智。亦無妨也。報恩經云。菩薩發菩提心。修行。漸得無上菩提。不發。終不
<lb ed="X" n="0673b04"/><lb ed="R129" n="0313a13"/>能得</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673b05"/><lb ed="R129" n="0313a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673b0501">淨佛國土。成就衆生。於身命財。無所恡惜<note place="inline">恡。吝同</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673b06"/><lb ed="R129" n="0313a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673b0601">首句。上求佛果。次句。下化衆生。由內證種智則心
<lb ed="X" n="0673b07"/><lb ed="R129" n="0313a16"/>淨。心淨。卽佛土淨也。至此。則依正無礙六。依中現
<lb ed="X" n="0673b08"/><lb ed="R129" n="0313a17"/>依。正中現正。正中現依。依中現正。依中現依正。正
<lb ed="X" n="0673b09"/><lb ed="R129" n="0313a18"/>中現依正。如斯自利。由前利他成就衆生而成。於
<lb ed="X" n="0673b10"/><lb ed="R129" n="0313b01"/>身二句。出大經。引以作結。謂此上求下化。應以施
<lb ed="X" n="0673b11"/><lb ed="R129" n="0313b02"/>度居先。內之身命不憐惜。外之財寶。不慳吝也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673b12"/><lb ed="R129" n="0313b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673b1201">第五怨親平等者。於一切衆生。起慈悲心。無彼我相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673b13"/><lb ed="R129" n="0313b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673b1301">五。心離分別。申明前章妙行耳。怨。是怨讐<note place="inline">能害身命者</note>。
<lb ed="X" n="0673b14"/><lb ed="R129" n="0313b05"/>親。是親愛<note place="inline">能衛我身心者</note>。一體同觀。不起憎愛。是爲平等。
<lb ed="X" n="0673b15"/><lb ed="R129" n="0313b06"/><note place="inline">圓覺云。觀彼冤家。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0673b1501" n="0673b1501"/><anchor xml:id="beg0673b1501" n="0673b1501"/>己<anchor xml:id="end0673b1501"/>父母。祖師云。至道無難。唯嫌揀擇。但莫憎愛。洞然明白。報恩經云。達多惡心不息。
<lb ed="X" n="0673b16"/><lb ed="R129" n="0313b07"/>養利指爪甲。下藏毒藥<anchor xml:id="nkr_note_add_0673b1601" n="0673b1601"/><anchor xml:id="beg0673b1601" n="0673b1601"/>掐<anchor xml:id="end0673b1601"/>足。藥化爲甘露。竟無所爲。又排山下石。斷佛命根。止傷佛足。佛慈悲心。冤親平
<lb ed="X" n="0673b17"/><lb ed="R129" n="0313b08"/>等</note>如來終不於衆生計有恩。計則破於平等。由平
<lb ed="X" n="0673b18"/><lb ed="R129" n="0313b09"/>等。故無彼我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673b19"/><lb ed="R129" n="0313b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673b1901">何以故爾。若見怨異於親。卽是分別。以分別故。起諸
<lb ed="X" n="0673b20"/><lb ed="R129" n="0313b11"/>相著。相著因緣。生諸煩惱。煩惱因緣。造諸惡業。惡業
<lb ed="X" n="0673b21"/><lb ed="R129" n="0313b12"/>因緣。故得苦果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673b22"/><lb ed="R129" n="0313b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673b2201">徵。何以必須無彼我相耶。若見下。出過。異。二也。分
<lb ed="X" n="0673b23"/><lb ed="R129" n="0313b14"/>別。揀別是親非親也。相著。謂著彼此之相也。由異
<lb ed="X" n="0673b24"/><lb ed="R129" n="0313b15"/>則不一。故分別。由分別。故著彼我怨親之相。因緣
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0673c" n="0673c"/>
<lb ed="X" n="0673c01"/><lb ed="R129" n="0313b16"/>者。內心分別以因。外境人我怨親爲緣。生憎愛煩
<lb ed="X" n="0673c02"/><lb ed="R129" n="0313b17"/>惱。又煩惱爲因。起諸惡逆業用爲緣。所以招致三
<lb ed="X" n="0673c03"/><lb ed="R129" n="0313b18"/>途苦報之果耳。起念分別。是生死根源<note place="inline">先德云。瞥起是病。不
<lb ed="X" n="0673c04"/><lb ed="R129" n="0314a01"/>續是藥。不怕念起。惟恐覺遲。覺卽是佛。大慧云。佛者覺也。爲常覺故。謂之大覺。亦謂之覺王。皆從凡夫中
<lb ed="X" n="0673c05"/><lb ed="R129" n="0314a02"/>做得出來。彼旣丈夫。我寧不爾。若多相著。應念佛。偈云。心不妄取過去法。亦不貪著未來事。不於現在有
<lb ed="X" n="0673c06"/><lb ed="R129" n="0314a03"/>所住。了達三世悉空寂</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673c07"/><lb ed="R129" n="0314a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673c0701">第六念報佛恩者。如來往昔無量劫中。捨頭目髓腦。
<lb ed="X" n="0673c08"/><lb ed="R129" n="0314a05"/>支節手足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673c09"/><lb ed="R129" n="0314a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673c0901">六。證覺報恩。擧佛曠劫檀度二。先施內財。捨。施也。
<lb ed="X" n="0673c10"/><lb ed="R129" n="0314a07"/><note place="inline">冠下文</note>先要知恩然後報恩。知恩。自發菩提心。報恩。
<lb ed="X" n="0673c11"/><lb ed="R129" n="0314a08"/>敎一切衆生發心。髓。骨中脂也。腦。頭中脂也<note place="inline">昔大光明
<lb ed="X" n="0673c12"/><lb ed="R129" n="0314a09"/>王捨頭與婆羅門。語云。我以慈心愍汝。不逆汝意以頭施汝。令我來世得智慧頭。勝上身菩薩及寶髻天
<lb ed="X" n="0673c13"/><lb ed="R129" n="0314a10"/>子。捨頂上寶天冠。幷剝頭皮與人。愛作菩薩及<name role="" type="person">月光王</name>等捨眼。安隱菩薩等捨肉及髓。法自在菩薩等。捨
<lb ed="X" n="0673c14"/><lb ed="R129" n="0314a11"/>身支節。一切大小。堅精進菩薩。捨手足指。不可盡菩薩等。捨手足甲。乃至智勝菩薩及迦尸王等。破胸出
<lb ed="X" n="0673c15"/><lb ed="R129" n="0314a12"/>心。施于衆生。<name role="" type="person">常精進菩薩</name>及堅意王等。捨手。至無怨菩薩。及勝去天子等。刵耳劓鼻施人。如是等不可枚
<lb ed="X" n="0673c16"/><lb ed="R129" n="0314a13"/>擧。觀者應信受</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673c17"/><lb ed="R129" n="0314a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673c1701">國城妻子。象馬七珍。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673c18"/><lb ed="R129" n="0314a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673c1801">二。明外財施人<note place="inline">大經善見王太子。思惟正法得辟支佛。父王卽捨國位。如棄涕唾。出
<lb ed="X" n="0673c19"/><lb ed="R129" n="0314a16"/>家修道。得大勢至菩薩及勝功德月天子等。捨四天下大地。及一切莊嚴與人。況一國一城乎。不退菩薩
<lb ed="X" n="0673c20"/><lb ed="R129" n="0314a17"/>及莊嚴王等。捨妻子等與貧乏人</note>。至愛莫過<anchor xml:id="nkr_note_add_0673c2001" n="0673c2001"/><anchor xml:id="beg0673c2001" n="0673c2001"/>己<anchor xml:id="end0673c2001"/>身。尙施與人。況妻
<lb ed="X" n="0673c21"/><lb ed="R129" n="0314a18"/>子乎。國城尙捨。況七珍乎。七珍尙捨。況象馬乎。其
<lb ed="X" n="0673c22"/><lb ed="R129" n="0314b01"/>細微不必言矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673c23"/><lb ed="R129" n="0314b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673c2301">爲我等故。修諸苦行。<note place="inline">出大經二卷中</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0673c24"/><lb ed="R129" n="0314b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673c2401">爲。以也<note place="inline">如迦毗王等。捨身與貧窮苦惱衆生。作給使侍者等。大悲菩薩及善眼天子等。入于
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0674a" n="0674a"/>
<lb ed="X" n="0674a01"/><lb ed="R129" n="0314b04"/>地獄。救苦衆生。所以修此行者。斷我法。顯眞中也。如來爲衆生故。修此諸行耳</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674a02"/><lb ed="R129" n="0314b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674a0201">此恩此德。實難酬報<note place="inline">古語云。人但見父母生身。不知承佛恩力。多劫作忘恩背義人</note>。
<lb ed="X" n="0674a03"/><lb ed="R129" n="0314b06"/>是故經言。若以頂戴。兩肩荷負。於恒沙劫亦不能報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674a04"/><lb ed="R129" n="0314b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674a0401">承。上難報之故。引法華經證。荷。任在肩。負。任在背。
<lb ed="X" n="0674a05"/><lb ed="R129" n="0314b08"/>謂便使立地成佛。一肩擔荷。作佛長子。亦不能報
<lb ed="X" n="0674a06"/><lb ed="R129" n="0314b09"/>萬分之一<note place="inline">先德云。便就今日成佛去。樂邦敎主<anchor xml:id="nkr_note_add_0674a0601" n="0674a0601"/><anchor xml:id="beg0674a0601" n="0674a0601"/>已<anchor xml:id="end0674a0601"/>嫌遲。其是之謂乎</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674a07"/><lb ed="R129" n="0314b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674a0701">我等欲報如是恩者。當於此世勇猛精進。捍勞忍苦。
<lb ed="X" n="0674a08"/><lb ed="R129" n="0314b11"/>不惜身命。建立三寶。弘通大乘。廣化衆生。同入正覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674a09"/><lb ed="R129" n="0314b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674a0901">此示酬報之法也。如是。疊指<anchor xml:id="nkr_note_add_0674a0901" n="0674a0901"/><anchor xml:id="beg0674a0901" n="0674a0901"/>已<anchor xml:id="end0674a0901"/>上恩言。恩望義說。
<lb ed="X" n="0674a10"/><lb ed="R129" n="0314b13"/>如佛與父皆曰恩。君與師皆曰義。恩有二。一。等度
<lb ed="X" n="0674a11"/><lb ed="R129" n="0314b14"/>之恩。二。令人成佛之恩。直欲一生答盡。故云當於
<lb ed="X" n="0674a12"/><lb ed="R129" n="0314b15"/>此世。必抖擻塵勞。不許煩惱亂心。一心向往。故云
<lb ed="X" n="0674a13"/><lb ed="R129" n="0314b16"/>精進<note place="inline">離諸懈怠。屛除放逸</note>。果敢直前。故云勇猛。不避懶偷安。
<lb ed="X" n="0674a14"/><lb ed="R129" n="0314b17"/>故云捍勞。不求安樂。故云忍苦<note place="inline">求妙王菩薩及速行大王等。受一切
<lb ed="X" n="0674a15"/><lb ed="R129" n="0314b18"/>苦惱。薩陀波崙菩薩及金堅王等。爲求法故。賣身刳肉。破骨出髓。精進菩薩爲求法故。入大火坑等。皆不
<lb ed="X" n="0674a16"/><lb ed="R129" n="0315a01"/>惜身命樣子也。佛常出南洲。以三事勝故。一能斷婬。二釋念力。三能精進。三事尙勝諸天。況北洲乎。若三
<lb ed="X" n="0674a17"/><lb ed="R129" n="0315a02"/>寶將頹。當忘身忘命。忍苦建立之。大乘妙法。有欲遏絕而不行者。當精進勇猛。捍勞而弘通之。若此苦行。
<lb ed="X" n="0674a18"/><lb ed="R129" n="0315a03"/>不爲自求。正爲廣化羣生。共至寶所。庶幾酬佛恩萬分之一也</note>。捨字。一章大旨。象
<lb ed="X" n="0674a19"/><lb ed="R129" n="0315a04"/>馬七珍等。是資生施。捨頭目。乃至精進忍苦等。是
<lb ed="X" n="0674a20"/><lb ed="R129" n="0315a05"/>無畏施。弘大乘化生成佛。是法施<note place="inline">阿含經云。如來出世。必爲五事。
<lb ed="X" n="0674a21"/><lb ed="R129" n="0315a06"/>一。爲轉法輪利生。二。爲度多生父母。報其恩故。三爲無信人。立信地故。四。未發菩薩意者。令發意故。五。授
<lb ed="X" n="0674a22"/><lb ed="R129" n="0315a07"/>當佛記故。爲此五事。故出世也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674a23"/><lb ed="R129" n="0315a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674a2301">第七觀罪性空者。罪無自性<note place="inline">南藏加無有實相句。今從北</note>從因緣
<lb ed="X" n="0674a24"/><lb ed="R129" n="0315a09"/>生。顚倒而有。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0674b" n="0674b"/>
<lb ed="X" n="0674b01"/><lb ed="R129" n="0315a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674b0101">七觀罪性本空。如熱水卽寒氷。業累卽解脫故<note place="inline">大經
<lb ed="X" n="0674b02"/><lb ed="R129" n="0315a11"/>云。諸法本無有性。如人有筆。紙墨。和合成字。而紙中本無有字。以本無故。假緣而成。若本有者。何須衆緣。
<lb ed="X" n="0674b03"/><lb ed="R129" n="0315a12"/>亦如靑黃合成綠色。當知靑黃本無綠性。若本有者。何須合成。亦如衆生因食得命。食中實無有命。若本
<lb ed="X" n="0674b04"/><lb ed="R129" n="0315a13"/>有命。未食之時。食應有命。故心地觀云。復具四德。住阿蘭若。持戒淸淨。莊嚴自身。一。觀察自無本性。伏斷
<lb ed="X" n="0674b05"/><lb ed="R129" n="0315a14"/>二執。證無我故。二。他身亦無本性。於怨親所。離憎愛故。三。身心快樂。心心所法。無分別故。四。得平等智。生
<lb ed="X" n="0674b06"/><lb ed="R129" n="0315a15"/>死涅槃。無差別故</note>。從因下。出無性之故。妄識爲內因。幻境
<lb ed="X" n="0674b07"/><lb ed="R129" n="0315a16"/>爲外緣。故有心見想三顚倒。由三倒故造多罪業。
<lb ed="X" n="0674b08"/><lb ed="R129" n="0315a17"/>此顚倒句。明生有之故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674b09"/><lb ed="R129" n="0315a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674b0901">旣從因緣而生。則可從因緣而滅。從因緣而生者。狎
<lb ed="X" n="0674b10"/><lb ed="R129" n="0315b01"/>近惡友造作無端。從因緣而滅者。卽是今日洗心懺
<lb ed="X" n="0674b11"/><lb ed="R129" n="0315b02"/>悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674b12"/><lb ed="R129" n="0315b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674b1201">首二句。承上生有。以生滅字顯罪性空。罪旣從緣。
<lb ed="X" n="0674b13"/><lb ed="R129" n="0315b04"/>生本無生。因緣別離。滅實非滅。生滅雙空。生與有
<lb ed="X" n="0674b14"/><lb ed="R129" n="0315b05"/>亦空。故云無性。後四句。承上生滅。出滅生之相。前
<lb ed="X" n="0674b15"/><lb ed="R129" n="0315b06"/>二句。造罪之由。後二句。滅罪之相。由自心貪等爲
<lb ed="X" n="0674b16"/><lb ed="R129" n="0315b07"/>創因。外狎惡友爲助緣。無端造作也<note place="inline">無端有三。一不正義。因內
<lb ed="X" n="0674b17"/><lb ed="R129" n="0315b08"/>多邪見。外逼邪友。造諸不端之罪。二。無端不作。言罪之多。甚者八萬四千塵勞門悉開。三無端。由無故從
<lb ed="X" n="0674b18"/><lb ed="R129" n="0315b09"/>無端處。以巧邪惡知見。尋求罪釁耳</note>。洗心。則心垢自除。是淨因。向諸
<lb ed="X" n="0674b19"/><lb ed="R129" n="0315b10"/>聖懺悔。仗三寶力滅罪。爲助緣。因緣二字具三觀。
<lb ed="X" n="0674b20"/><lb ed="R129" n="0315b11"/>中論云。因緣所生法。我說卽是空。一名爲假名。亦
<lb ed="X" n="0674b21"/><lb ed="R129" n="0315b12"/>名中道義。用此三觀爲洗心之玅藥。承諸聖慈悲
<lb ed="X" n="0674b22"/><lb ed="R129" n="0315b13"/>之水。以祛自心重垢耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674b23"/><lb ed="R129" n="0315b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674b2301">是故經言。此罪性。不在內。不在外。不在中間。故知此
<lb ed="X" n="0674b24"/><lb ed="R129" n="0315b15"/>罪從本是空。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0674c" n="0674c"/>
<lb ed="X" n="0674c01"/><lb ed="R129" n="0315b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c0101">引淨名經。顯罪性本空。良以心爲罪福之本。心空
<lb ed="X" n="0674c02"/><lb ed="R129" n="0315b17"/>故。罪性亦空也<note place="inline">未曾有經。<name role="" type="person">妙吉祥</name>菩薩。見人造殺業。因轉問佛。佛言。汝從何心而起
<lb ed="X" n="0674c03"/><lb ed="R129" n="0315b18"/>業相。若現在心。現在心不住。過未可知。由心無所住。不在內外中間。心無色相。非靑黃赤白。心無邊際。無
<lb ed="X" n="0674c04"/><lb ed="R129" n="0316a01"/>限量。無取捨。非善惡。無動轉。非生滅。若虗空無障礙。非染淨。離一切相故。因悟罪性本空。亦不生怖畏之
<lb ed="X" n="0674c05"/><lb ed="R129" n="0316a02"/>想。心地觀蘭若品。我法二執及罪相。於三世中不可得。自身他身無有二。一切諸法亦如是</note>。故
<lb ed="X" n="0674c06"/><lb ed="R129" n="0316a03"/>知二句。結成罪性本空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c07"/><lb ed="R129" n="0316a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c0701">生如是等七種心<anchor xml:id="nkr_note_add_0674c0701" n="0674c0701"/><anchor xml:id="beg0674c0701" n="0674c0701"/>已<anchor xml:id="end0674c0701"/>。緣想十方諸佛賢聖。擎拳合掌。
<lb ed="X" n="0674c08"/><lb ed="R129" n="0316a05"/>披陳至到。慚愧改革。舒歷<note place="inline">歷。時本作瀝。非</note>心肝。洗蕩腸胃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c09"/><lb ed="R129" n="0316a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c0901">先結前。緣想下。示懺悔法。在三業虔誠。緣想。是意
<lb ed="X" n="0674c10"/><lb ed="R129" n="0316a07"/>業<note place="inline">表佛有他心通</note>。擎拳等。身業<note place="inline">表佛有天眼通</note>。發言懺悔。是口業。
<lb ed="X" n="0674c11"/><lb ed="R129" n="0316a08"/><note place="inline">表佛有天耳通</note>又緣想。則一心三觀圓成。一體三身齊現。
<lb ed="X" n="0674c12"/><lb ed="R129" n="0316a09"/>一心三智普照。披露至禱是垢皆陳也。改。是更惡
<lb ed="X" n="0674c13"/><lb ed="R129" n="0316a10"/>爲善義。革。是革去宿惡義。舒是發露義<note place="inline">卽不覆藏</note>。歷。從
<lb ed="X" n="0674c14"/><lb ed="R129" n="0316a11"/>前罪過。一一自陳也。蕩。是滌去的意思<note place="inline">舒歷二句廣前洗心
<lb ed="X" n="0674c15"/><lb ed="R129" n="0316a12"/>句。宗鏡云。洗濯身心。淸淨無餘。毫無邪念。乃爲眞懺。罪相自空。若不洗心求懺。自欺欺人。安能滅罪</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c16"/><lb ed="R129" n="0316a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c1601">如此懺悔。亦何罪而不滅。亦何福而不生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c17"/><lb ed="R129" n="0316a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c1701">承能懺作結。罪滅。自離生死苦。福生。得趨涅槃樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c18"/><lb ed="R129" n="0316a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c1801">若復不爾。悠悠緩縱。情慮躁動。徒自勞形。於事何益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c19"/><lb ed="R129" n="0316a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c1901">復。又也。責辭。不爾。言不能三業精誠。洗心而懺也。
<lb ed="X" n="0674c20"/><lb ed="R129" n="0316a17"/>悠悠。怠惰貌。緩則不能急急于心。縱則仍落恣恃
<lb ed="X" n="0674c21"/><lb ed="R129" n="0316a18"/>窼臼。躁動。則不澄靜。安能滌煩惱垢乎。旣不能如
<lb ed="X" n="0674c22"/><lb ed="R129" n="0316b01"/>法懺。則空自勞身。滅罪事胡益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c23"/><lb ed="R129" n="0316b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c2301">且復人命無常。喩如轉燭。一息不還。便同<g ref="#CB01926">灰</g>壤。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0674c24"/><lb ed="R129" n="0316b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c2401">此以無常迅速勵之也。轉<note place="inline">去聲</note>。變也。燈燭本明。息之
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0675a" n="0675a"/>
<lb ed="X" n="0675a01"/><lb ed="R129" n="0316b04"/>則變明成暗。光不還來。如人不過一口氣而<anchor xml:id="nkr_note_add_0675a0101" n="0675a0101"/><anchor xml:id="beg0675a0101" n="0675a0101"/>已<anchor xml:id="end0675a0101"/>。氣
<lb ed="X" n="0675a02"/><lb ed="R129" n="0316b05"/>絕神逝。便同冷<g ref="#CB01926">灰</g>舊壤。豈復隨識妄動哉。無常有
<lb ed="X" n="0675a03"/><lb ed="R129" n="0316b06"/>三義。一纔生卽死。二比上三界。時分極促。三念念
<lb ed="X" n="0675a04"/><lb ed="R129" n="0316b07"/>遷謝。卽生卽滅故。一息。法喩雙明。約喩。滅燭。光不
<lb ed="X" n="0675a05"/><lb ed="R129" n="0316b08"/>還明。約法。氣絕。卽同<g ref="#CB01926">灰</g>壤<note place="inline">正法念經云。有於胎藏中死。有生<anchor xml:id="nkr_note_add_0675a0501" n="0675a0501"/><anchor xml:id="beg0675a0501" n="0675a0501"/>已<anchor xml:id="end0675a0501"/>命終。有能
<lb ed="X" n="0675a06"/><lb ed="R129" n="0316b09"/>行能走。皆歸于死。方等經問。云何命終時。得見于諸佛。聞說淸淨法。不受於苦惱。答。他有所求令滿足。信
<lb ed="X" n="0675a07"/><lb ed="R129" n="0316b10"/>解深法捨嚴具。三寶福田勤供養。臨命終時見諸佛</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675a08"/><lb ed="R129" n="0316b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a0801">三途苦報。卽身膺受。不可以錢財寶貨。囑託求脫。杳
<lb ed="X" n="0675a09"/><lb ed="R129" n="0316b12"/>杳冥冥。恩赦無期。獨嬰此苦。無代受者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675a10"/><lb ed="R129" n="0316b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675a1001">膺。當也。親也。陽網疎漏。賄囑可脫。陰<g ref="#CB05321">𮊁</g>細密。多賂
<lb ed="X" n="0675a11"/><lb ed="R129" n="0316b14"/>難逃。故云不可以錢等。三途渺漠。受苦年長。故云
<lb ed="X" n="0675a12"/><lb ed="R129" n="0316b15"/>杳冥等。恩。悲心<g ref="#CB15072">㧞</g>苦也。赦。寬宥也。嬰。受也。自作自
<lb ed="X" n="0675a13"/><lb ed="R129" n="0316b16"/>受。影響相符。父子至親。豈能相代<note place="inline">大經云。如人爲王嗔。能以輭語
<lb ed="X" n="0675a14"/><lb ed="R129" n="0316b17"/>貢上財寶。便可得脫。死王不爾。雖以軟語錢財珍寶貢之。亦不得脫。況三途極苦乎</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675a15"/><lb ed="R129" n="0316b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a1501">莫言我今生中無有此罪。所以不能懇禱懺悔。經中
<lb ed="X" n="0675a16"/><lb ed="R129" n="0317a01"/>謂言。凡夫之人。擧足動步。無非是罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675a17"/><lb ed="R129" n="0317a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675a1701">先<g ref="#CB15081">䇿</g>發自恃之流。如云我生無罪。何須懺悔。次引
<lb ed="X" n="0675a18"/><lb ed="R129" n="0317a03"/>經證成<note place="inline">大經云。擧足動步。不依律行。安得無罪。譬如二手相拍。聲出其中。又云。見修善者。名
<lb ed="X" n="0675a19"/><lb ed="R129" n="0317a04"/>見天人。行惡者。名見地獄。何以故。定受報故。不特今生有罪。過去之罪尤多。故下云云</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675a20"/><lb ed="R129" n="0317a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a2001">又復過去生中。皆悉成就無量惡業。追逐行者。如影
<lb ed="X" n="0675a21"/><lb ed="R129" n="0317a06"/>隨形。若不懺悔。罪惡日深。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675a22"/><lb ed="R129" n="0317a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675a2201">語云萬般將不去。惟有業隨身。其惡業追行者意
<lb ed="X" n="0675a23"/><lb ed="R129" n="0317a08"/>乎。如影隨形。言不相離也<note place="inline">日深句。生二卷中日深日厚偈文</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675a24"/><lb ed="R129" n="0317a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a2401">故知包藏瑕疵。佛不許可。說悔先罪。淨名所尙。故使
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0675b" n="0675b"/>
<lb ed="X" n="0675b01"/><lb ed="R129" n="0317a10"/>長淪苦海。實由隱覆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675b02"/><lb ed="R129" n="0317a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675b0201">故字承上不懺罪惡日深來。包藏。包含覆藏也。瑕
<lb ed="X" n="0675b03"/><lb ed="R129" n="0317a12"/>疵。譬隱顯二過。瑕。玉之內病也。譬隱過。天眼所見。
<lb ed="X" n="0675b04"/><lb ed="R129" n="0317a13"/>疵。黑類也。譬顯過。肉眼共見。法華云。護惜瑕疵<note place="inline">是小
<lb ed="X" n="0675b05"/><lb ed="R129" n="0317a14"/>智</note>維摩云。不著佛求。不著法求。惟在反觀諸身而
<lb ed="X" n="0675b06"/><lb ed="R129" n="0317a15"/>求。故云說悔等。先罪。<anchor xml:id="nkr_note_add_0675b0601" n="0675b0601"/><anchor xml:id="beg0675b0601" n="0675b0601"/>已<anchor xml:id="end0675b0601"/>作之罪也。長淪句。根日深
<lb ed="X" n="0675b07"/><lb ed="R129" n="0317a16"/>義來。隱覆。卽隱匿覆藏。近根包藏義。遠承不懺義。
<lb ed="X" n="0675b08"/><lb ed="R129" n="0317a17"/>淪。沒溺也<note place="inline">大經云。心初無悔。不能修善。覆藏瑕疵。雖有過去一切善業。悉爲是罪之所垢
<lb ed="X" n="0675b09"/><lb ed="R129" n="0317a18"/>汙。所有現受輕報。轉爲地獄極重惡果。楞嚴云。十方如來色目覆藏。同名陰賊。菩薩觀覆。如戴高山履于
<lb ed="X" n="0675b10"/><lb ed="R129" n="0317b01"/>巨海</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675b11"/><lb ed="R129" n="0317b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675b1101">是故弟子<note place="inline">某甲</note>等<note place="inline">北藏無等字</note>。今日發露懺悔。不復覆藏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675b12"/><lb ed="R129" n="0317b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675b1201">結訖洗心發露罪滅福生。作悔文一小結局<note place="inline">佛言覆藏
<lb ed="X" n="0675b13"/><lb ed="R129" n="0317b04"/>者漏。不覆則無漏。發露悔過是無漏。又若覆罪。罪則增長。發露慚愧。罪則消滅。惟智者不覆罪。若不信因
<lb ed="X" n="0675b14"/><lb ed="R129" n="0317b05"/>果。信業信報。不能諮啓智人。不近善友。便是闡提。如迦摩羅疾。世醫拱手。亦如死屍。醫不能治</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675b15"/><lb ed="R129" n="0317b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675b1501">所言三障者。一曰煩惱。二名爲業。三是果報。此三種
<lb ed="X" n="0675b16"/><lb ed="R129" n="0317b07"/>法更相由藉。因煩惱故。所以起諸惡業。惡業因緣。故
<lb ed="X" n="0675b17"/><lb ed="R129" n="0317b08"/>得苦果。是故弟子<note place="inline">某甲</note>今日至心懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675b18"/><lb ed="R129" n="0317b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675b1801">所言。疊前重標。然後依次懺悔。三障。又名三道。若
<lb ed="X" n="0675b19"/><lb ed="R129" n="0317b10"/>三障淨。便成圓覺<note place="inline">卽是如來</note>。更相。互相也。三世迭遷。遞
<lb ed="X" n="0675b20"/><lb ed="R129" n="0317b11"/>互相資而起。煩惱雖分大小隨等。實不出根本六
<lb ed="X" n="0675b21"/><lb ed="R129" n="0317b12"/>中貪嗔癡三。此三。能成三界因果。資始爲因。助因
<lb ed="X" n="0675b22"/><lb ed="R129" n="0317b13"/>爲緣。又展轉感果爲因。互相由藉爲緣。因親緣疎
<lb ed="X" n="0675b23"/><lb ed="R129" n="0317b14"/>故分釋。旣有惡因緣。必有善因緣對治<note place="inline">善因緣。有深淺。小乘
<lb ed="X" n="0675b24"/><lb ed="R129" n="0317b15"/>生滅因緣。是淺。大椉無性因緣。是深。中論因緣所生法。我說卽是空。空。卽無性義。淺因緣對治外道自然</note>。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0675c" n="0675c"/>
<lb ed="X" n="0675c01"/><lb ed="R129" n="0317b16"/><note place="inline">計</note>上總指三障明三世因果。是故下結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c02"/><lb ed="R129" n="0317b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c0201">第一先應懺悔煩惱障。而此煩惱皆從意起。所以者
<lb ed="X" n="0675c03"/><lb ed="R129" n="0317b18"/>何。意業起故。則身與口隨之而動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c04"/><lb ed="R129" n="0318a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c0401">惑業苦三。煩惱居首。故懺亦先之。煩惱總有二十
<lb ed="X" n="0675c05"/><lb ed="R129" n="0318a02"/>六。貪。嗔。癡。慢。疑。邪見六爲根本。隨煩惱有二十<note place="inline">小隨
<lb ed="X" n="0675c06"/><lb ed="R129" n="0318a03"/>十。中隨二。大隨八</note>。名相具如百法明門。隨之而動者。言身
<lb ed="X" n="0675c07"/><lb ed="R129" n="0318a04"/>口七支。隨意家所有煩惱而動。動卽是業。業必感
<lb ed="X" n="0675c08"/><lb ed="R129" n="0318a05"/>報<note place="inline">大經云。如人小時拾取土塊。糞穢。瓦石。枯骨。木枝。置于口中。父母見<anchor xml:id="nkr_note_add_0675c0801" n="0675c0801"/><anchor xml:id="beg0675c0801" n="0675c0801"/>已<anchor xml:id="end0675c0801"/>。恐爲其患。左手捉頭。右手挑
<lb ed="X" n="0675c09"/><lb ed="R129" n="0318a06"/>出。菩薩亦爾。見諸衆生法身未悟。或行身口意業不善。見<anchor xml:id="nkr_note_add_0675c0901" n="0675c0901"/><anchor xml:id="beg0675c0901" n="0675c0901"/>已<anchor xml:id="end0675c0901"/>。卽以智力<g ref="#CB15072">㧞</g>之。免其流轉生死</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c10"/><lb ed="R129" n="0318a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c1001">意業有三。一者慳貪。二者嗔恚。三者癡闇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c11"/><lb ed="R129" n="0318a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c1101">惡心。是過患根本。於順境起貪。違境起嗔。以護自
<lb ed="X" n="0675c12"/><lb ed="R129" n="0318a09"/>身將爲主宰。住貪嗔中。不知是患名癡。此三由根
<lb ed="X" n="0675c13"/><lb ed="R129" n="0318a10"/>本無明有。故別明意業擧數立名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c14"/><lb ed="R129" n="0318a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c1401">由癡闇故。起諸邪見。造諸不善。是故經言。貪嗔癡業。
<lb ed="X" n="0675c15"/><lb ed="R129" n="0318a12"/>能令衆生。墮于地獄。餓鬼。畜生受苦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c16"/><lb ed="R129" n="0318a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c1601">由三毒爲業因。致三途苦果<note place="inline">大經云。一切衆生不見佛性。故爲煩惱繫
<lb ed="X" n="0675c17"/><lb ed="R129" n="0318a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0675c1701" n="0675c1701"/><anchor xml:id="beg0675c1701" n="0675c1701"/>縛<anchor xml:id="end0675c1701"/>生死。見佛性故。諸結煩惱所不能轉。解脫生死。得大涅槃</note>。經言者。華嚴云。由
<lb ed="X" n="0675c18"/><lb ed="R129" n="0318a15"/>貪嗔癡。發身口意作諸惡業。無量無邊等<note place="inline">最勝王經。佛吿
<lb ed="X" n="0675c19"/><lb ed="R129" n="0318a16"/><name role="" type="person">阿難陀</name>。我昔雖具煩惱貪嗔癡等。能於三途五趣中。隨緣救濟。令得出離耳</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c20"/><lb ed="R129" n="0318a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c2001">若生人中。得貧窮孤露。兇狠頑鈍。愚迷無知。諸煩惱
<lb ed="X" n="0675c21"/><lb ed="R129" n="0318a18"/>報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0675c22"/><lb ed="R129" n="0318b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c2201">此出三毒之餘報也。三途報畢。方來人道。得字貫
<lb ed="X" n="0675c23"/><lb ed="R129" n="0318b02"/>到報字上。貧則無財。貪財寶之餘報。窮則無交。狎
<lb ed="X" n="0675c24"/><lb ed="R129" n="0318b03"/>惡友之餘報。孤則無親。不孝六親之餘報。露則無
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0676a" n="0676a"/>
<lb ed="X" n="0676a01"/><lb ed="R129" n="0318b04"/>覆。藏過。慢三寶之餘報。其心最兇。力最狠。性最頑。
<lb ed="X" n="0676a02"/><lb ed="R129" n="0318b05"/>質又鈍。遠慈悲智慧士。於感愚迷無知報耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a03"/><lb ed="R129" n="0318b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a0301">意業旣有如此惡果。是故<note place="inline">某甲</note>等。今日至心歸命諸
<lb ed="X" n="0676a04"/><lb ed="R129" n="0318b07"/>佛。求哀懺悔<note place="inline">坊本以此節移在後。今依兩藏</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a05"/><lb ed="R129" n="0318b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a0501">結意家惡果。興至心哀悔。求哀。語淚雙行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a06"/><lb ed="R129" n="0318b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a0601">夫此煩惱。諸佛菩薩。入理聖人。種種訶責。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a07"/><lb ed="R129" n="0318b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a0701">專指意業。佛與三椉及諸祖師。皆斥煩惱爲怨賊
<lb ed="X" n="0676a08"/><lb ed="R129" n="0318b11"/>等。可惡不一。故云種種。訶責句。總標。下別開。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a09"/><lb ed="R129" n="0318b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a0901">亦名此煩惱以爲怨家。何以故。能斷衆生慧命根故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a10"/><lb ed="R129" n="0318b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a1001">一。訶煩惱如怨家。次徵釋。煩惱菩提。原非兩物。但
<lb ed="X" n="0676a11"/><lb ed="R129" n="0318b14"/>逐于物。卽菩提是煩惱。若能轉物。卽煩惱是菩提。
<lb ed="X" n="0676a12"/><lb ed="R129" n="0318b15"/>故巖頭祖師云。却物爲上。逐物爲下。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a13"/><lb ed="R129" n="0318b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a1301">亦名此煩惱以之爲賊。能劫衆生諸善法故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a14"/><lb ed="R129" n="0318b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a1401">二。訶煩惱如惡賊。劫善法財。所以恒受貧窮之苦。
<lb ed="X" n="0676a15"/><lb ed="R129" n="0318b18"/>殺法身怨。截智慧命。所以久沒愚迷之海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a16"/><lb ed="R129" n="0319a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a1601">亦名此煩惱以爲瀑河。能漂衆生。入於生死大苦海
<lb ed="X" n="0676a17"/><lb ed="R129" n="0319a02"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a18"/><lb ed="R129" n="0319a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a1801">三。視煩惱如瀑河。波濤衝逆爲瀑河<note place="inline">瀑流之河也。楞嚴云。譬如
<lb ed="X" n="0676a19"/><lb ed="R129" n="0319a04"/>瀑流。流急不見。非是無流。喩煩惱心心相續。無少間歇。故古德勸人。要在急水灘頭一篙撐住。便是好手。
<lb ed="X" n="0676a20"/><lb ed="R129" n="0319a05"/>大經云。涅槃者。名爲洲渚。何以故。四大瀑河不能漂故。一欲暴。二有暴。三見暴。四無明暴</note>。漂。飄
<lb ed="X" n="0676a21"/><lb ed="R129" n="0319a06"/>同<note place="inline">心地觀云。凡夫不觀自心。故漂生死海。佛菩薩能觀心故。度生死海。到於彼岸。三世如來。法皆如是。
<lb ed="X" n="0676a22"/><lb ed="R129" n="0319a07"/>受苦深遠。了無邊涯。喩如大海</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676a23"/><lb ed="R129" n="0319a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a2301">亦名此煩惱以爲羈鏁。能繫衆生於生死獄。不能得
<lb ed="X" n="0676a24"/><lb ed="R129" n="0319a09"/>出故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0676b" n="0676b"/>
<lb ed="X" n="0676b01"/><lb ed="R129" n="0319a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676b0101">四。見煩惱如羈鏁。羈。紲也。繫也。如馬之韁。人繫之
<lb ed="X" n="0676b02"/><lb ed="R129" n="0319a11"/>亦自業力致之。人被煩惱繫。是無繩自縛。急以智
<lb ed="X" n="0676b03"/><lb ed="R129" n="0319a12"/>刀斷之。非爲早也<note place="inline">大經云。如大香象。能壞鐵鎖。自在而去。智慧者。善業力多。惡業
<lb ed="X" n="0676b04"/><lb ed="R129" n="0319a13"/>羸弱。能發露懺悔。除諸罪業。惡業旣除。何患生死獄不破。而身心不自在耶</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676b05"/><lb ed="R129" n="0319a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676b0501">所以六道牽連。四生不絕。惡業無窮。苦果不息。當知
<lb ed="X" n="0676b06"/><lb ed="R129" n="0319a15"/>皆是煩惱過患。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676b07"/><lb ed="R129" n="0319a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676b0701">由如怨賊之煩惱。羈鏁衆生于瀑河大海。故有六
<lb ed="X" n="0676b08"/><lb ed="R129" n="0319a17"/>道等。六道者。一天道<note place="inline">三界諸天</note>二人道<note place="inline">能持五戒守五常</note>三修
<lb ed="X" n="0676b09"/><lb ed="R129" n="0319a18"/>羅道<note place="inline">鬼畜人天所攝</note>四地獄道<note place="inline">八寒八熱等</note>五餓鬼道<note place="inline">九種十類等</note>
<lb ed="X" n="0676b10"/><lb ed="R129" n="0319b01"/>六畜生道<note place="inline">胎卵濕化等。亦名六趣</note>。六道果報。總有三種。謂苦。
<lb ed="X" n="0676b11"/><lb ed="R129" n="0319b02"/>樂。捨。由惡業爲因。感三途苦報。由善業爲因。感人
<lb ed="X" n="0676b12"/><lb ed="R129" n="0319b03"/>天樂報<note place="inline">四州六欲</note>。由不動業爲因。感上界差別報<note place="inline">色無色界。
<lb ed="X" n="0676b13"/><lb ed="R129" n="0319b04"/>又三界中苦樂身。是別業正報。所居勝劣器界。卽苦樂依報</note>。牽連。亦名輪轉。謂
<lb ed="X" n="0676b14"/><lb ed="R129" n="0319b05"/>生<anchor xml:id="nkr_note_add_0676b1401" n="0676b1401"/><anchor xml:id="beg0676b1401" n="0676b1401"/>已<anchor xml:id="end0676b1401"/>。復死。死<anchor xml:id="nkr_note_add_0676b1402" n="0676b1402"/><anchor xml:id="beg0676b1402" n="0676b1402"/>已<anchor xml:id="end0676b1402"/>。更生。生死不停<note place="inline">如天上死。人間生等。傳傳分柝。可知。
<lb ed="X" n="0676b15"/><lb ed="R129" n="0319b06"/>無常經云。循環三界內。猶如汲井輪</note>。四生。胎。卵。溼。化也。依殻而生曰
<lb ed="X" n="0676b16"/><lb ed="R129" n="0319b07"/>卵。含藏而出曰胎。假潤而生曰溼。無而忽有曰化。
<lb ed="X" n="0676b17"/><lb ed="R129" n="0319b08"/>業有三。一善。二惡。三不動。此三業用能招六道。不
<lb ed="X" n="0676b18"/><lb ed="R129" n="0319b09"/>絕不息。三界因果。輪迴無間故。煩惱過患卽惑業
<lb ed="X" n="0676b19"/><lb ed="R129" n="0319b10"/>苦。應上諸煩惱報<note place="inline">不能懺悔。不遇善友。不聞正法。卽是三障。今旣幸逢佛菩薩大
<lb ed="X" n="0676b20"/><lb ed="R129" n="0319b11"/>淸淨智慧人。又遇淸淨究竟解脫法。自可翻三障成三德矣</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676b21"/><lb ed="R129" n="0319b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676b2101">是故今日。運此增上善心。求哀懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676b22"/><lb ed="R129" n="0319b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676b2201">是故。指煩惱過患三障之故也。運。卽行人淸淨心
<lb ed="X" n="0676b23"/><lb ed="R129" n="0319b14"/>中志誠力。慚愧力。懺悔力。默密齊轉也。善心。卽前
<lb ed="X" n="0676b24"/><lb ed="R129" n="0319b15"/>七種心。翻惡從善故。又藉佛菩薩慈悲心力。令能
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0676c" n="0676c"/>
<lb ed="X" n="0676c01"/><lb ed="R129" n="0319b16"/>悔過。是于善心加上一層。故云增上。所謂煩惱。成
<lb ed="X" n="0676c02"/><lb ed="R129" n="0319b17"/>般若矣。所謂罪過。成法身矣。所謂怨賊瀑河羈鎖
<lb ed="X" n="0676c03"/><lb ed="R129" n="0319b18"/>等大患。轉成解脫矣。如斯善利。皆從上求佛菩薩
<lb ed="X" n="0676c04"/><lb ed="R129" n="0320a01"/>悲哀心力。及行人懺悔力而得也<note place="inline">又善心有二。一卽前七種心。二
<lb ed="X" n="0676c05"/><lb ed="R129" n="0320a02"/>如相宗說。善謂信慚愧。無貪等三根。勤安不放<anchor xml:id="nkr_note_orig_0676001" n="0676001"/>〔遲〕行捨及不害。上引聖言及懺悔竟。下列罪業名</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c06"/><lb ed="R129" n="0320a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c0601"><note place="inline">某甲</note>等。自從無始以來至于今日。或在人天六道受
<lb ed="X" n="0676c07"/><lb ed="R129" n="0320a04"/>報。有此心識常懷愚惑繁滿胸<g ref="#CB05111">䘳</g>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c08"/><lb ed="R129" n="0320a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c0801">心識等根前意業來。心識是能藏。愚惑<note place="inline">無智不信不求解脫
<lb ed="X" n="0676c09"/><lb ed="R129" n="0320a06"/>故</note>是所藏。懷者。包藏也。愚卽無明。標諸惡心所之
<lb ed="X" n="0676c10"/><lb ed="R129" n="0320a07"/>本。繁。多也。旣曰常懷。又曰多滿。則惟惡無善生。後
<lb ed="X" n="0676c11"/><lb ed="R129" n="0320a08"/>無邊量。惱亂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0676002" n="0676002"/>文胸襟。胸次襟懷也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c12"/><lb ed="R129" n="0320a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c1201">或因三毒根造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c13"/><lb ed="R129" n="0320a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c1301">貪。嗔。癡。是根本六中之三。藏于藏識。則諸善心所
<lb ed="X" n="0676c14"/><lb ed="R129" n="0320a11"/>爲之消忘。故云毒。又能生長一切罪惡。故曰根。三
<lb ed="X" n="0676c15"/><lb ed="R129" n="0320a12"/>毒轉。便是三聚淨戒矣。三毒根。是業因。由因作業。
<lb ed="X" n="0676c16"/><lb ed="R129" n="0320a13"/>故云造一切罪。下倣此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c17"/><lb ed="R129" n="0320a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c1701">或因三漏造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c18"/><lb ed="R129" n="0320a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c1801">三漏<note place="inline">出阿毗達磨論</note>一欲漏<note place="inline">欲界</note>二有漏<note place="inline">上二界一切煩惱。除無明</note>三無
<lb ed="X" n="0676c19"/><lb ed="R129" n="0320a16"/>明漏<note place="inline">三界無明</note>令心連注。流散不絕。漏落三界。故名漏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c20"/><lb ed="R129" n="0320a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c2001">或因三苦造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c21"/><lb ed="R129" n="0320a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c2101">三苦<note place="inline">三受爲因</note>一。苦受生苦苦<note place="inline">三界<anchor xml:id="nkr_note_add_0676c2101" n="0676c2101"/><anchor xml:id="beg0676c2101" n="0676c2101"/>已<anchor xml:id="end0676c2101"/>苦。欲界更苦</note>。二樂受生壞
<lb ed="X" n="0676c22"/><lb ed="R129" n="0320b01"/>苦<note place="inline">樂壞時苦。等於三途</note>。三。不苦不樂受。生行苦<note place="inline">卽處中苦。通於無色</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c23"/><lb ed="R129" n="0320b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c2301">或緣<note place="inline">卽因字</note>三倒造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0676c24"/><lb ed="R129" n="0320b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c2401">心顚倒。想顚倒。見顚倒。爲三。由三倒故。苦者計樂。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0677a" n="0677a"/>
<lb ed="X" n="0677a01"/><lb ed="R129" n="0320b04"/>樂者計苦。常計無常。無常計常。無我計我。我計無
<lb ed="X" n="0677a02"/><lb ed="R129" n="0320b05"/>我。不淨計淨。淨計不淨。豈非顚倒。<note place="inline">出涅槃經第二</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a03"/><lb ed="R129" n="0320b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a0301">或貪三有造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a04"/><lb ed="R129" n="0320b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a0401">欲有。色有。無色有<note place="inline">卽是三界</note>。三界因果不忘。曰有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a05"/><lb ed="R129" n="0320b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a0501">如是等罪。無量無邊。惱亂一切六道四生。今日慚愧
<lb ed="X" n="0677a06"/><lb ed="R129" n="0320b09"/>皆悉懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a07"/><lb ed="R129" n="0320b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a0701">如是等罪。總收上三毒至三有罪作結。後倣此。大
<lb ed="X" n="0677a08"/><lb ed="R129" n="0320b11"/>經云。夫無量者。名曰無邊。邊不可得。故名無量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a09"/><lb ed="R129" n="0320b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a0901">又復<note place="inline">某甲</note>等。自從無始以來至于今日。或因四識住
<lb ed="X" n="0677a10"/><lb ed="R129" n="0320b13"/>造一切罪<note place="inline">識。南藏無</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a11"/><lb ed="R129" n="0320b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1101">色識住。受識住。想識住。行識住。是爲四。<note place="inline">出阿毗曇雜論</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a12"/><lb ed="R129" n="0320b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a1201">或因四流造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a13"/><lb ed="R129" n="0320b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1301">一欲流<note place="inline">欲界惑。除見癡</note>二有流<note place="inline">上二界惑。除見癡</note>三見流<note place="inline">三界見</note>四
<lb ed="X" n="0677a14"/><lb ed="R129" n="0320b17"/>無明流<note place="inline">三界癡</note>亦名四軛<note place="inline">幷下四取。皆出唯識論</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a15"/><lb ed="R129" n="0320b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a1501">或因四取造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a16"/><lb ed="R129" n="0321a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1601">欲取。見取。戒取。我語取爲四<note place="inline">能取自身相續不絕。故名取</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a17"/><lb ed="R129" n="0321a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a1701">或因四執造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a18"/><lb ed="R129" n="0321a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1801">一生執不生。二不滅執滅。三斷執不斷。四不常執
<lb ed="X" n="0677a19"/><lb ed="R129" n="0321a04"/>常。執。猶取也。幷下四緣。出圓覺疏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a20"/><lb ed="R129" n="0321a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a2001">或因四緣造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a21"/><lb ed="R129" n="0321a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a2101">一因緣。諸法和合。二次第緣。心心數法。三所緣緣。
<lb ed="X" n="0677a22"/><lb ed="R129" n="0321a07"/>法無所依。四增上緣。法無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a23"/><lb ed="R129" n="0321a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a2301">或因四大造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677a24"/><lb ed="R129" n="0321a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a2401">四大。卽妄身。地。水。火。風。假合而成者<note place="inline">內四大也。其外四大。可知</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0677b" n="0677b"/>
<lb ed="X" n="0677b01"/><lb ed="R129" n="0321a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b0101">或因四縛造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b02"/><lb ed="R129" n="0321a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b0201">貪縛。嗔縛。戒取縛。見取縛。此四不出三界。不得解
<lb ed="X" n="0677b03"/><lb ed="R129" n="0321a12"/>脫。故俱名縛。亦名四結。出唯識論。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b04"/><lb ed="R129" n="0321a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b0401">或因四貪造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b05"/><lb ed="R129" n="0321a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b0501">情。色。食。婬。爲四貪<note place="inline">徧攷經論。惟涅槃有四愛。卽愛著飮食等四事供養也。圭峰禪
<lb ed="X" n="0677b06"/><lb ed="R129" n="0321a15"/>師。愛貪四句料簡。是貪非愛。如人愛忙。非是貪忙。是愛非貪。如人愛看相打相殺。誰肯貪求。亦貪亦愛。卽
<lb ed="X" n="0677b07"/><lb ed="R129" n="0321a16"/>名利財色等。非貪非愛。謂乖情之境</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b08"/><lb ed="R129" n="0321a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b0801">或因四生造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b09"/><lb ed="R129" n="0321a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b0901">胎。卵。濕。化。爲四生。出瑜伽論。下結<note place="inline">義現前</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b10"/><lb ed="R129" n="0321b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b1001">如是等罪。無量無邊。惱亂六道一切衆生。今日慚愧。
<lb ed="X" n="0677b11"/><lb ed="R129" n="0321b02"/>皆悉懺悔。</p>
<lb ed="X" n="0677b12"/><lb ed="R129" n="0321b03"/><p xml:id="pX74p0677b1201">又復<note place="inline">某甲</note>等。自從無始以來。至于今日。或因五住地
<lb ed="X" n="0677b13"/><lb ed="R129" n="0321b04"/>煩惱造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b14"/><lb ed="R129" n="0321b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b1401">五住地者。一見一切住地<note place="inline">三界見。分別惑</note>二欲愛住地<note place="inline">欲界
<lb ed="X" n="0677b15"/><lb ed="R129" n="0321b06"/>九品思</note>三色愛住地<note place="inline">色界四地。各九品思</note>四無色愛住地<note place="inline">有四地。各
<lb ed="X" n="0677b16"/><lb ed="R129" n="0321b07"/>九品思</note>五無明住地<note place="inline">所知障</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b17"/><lb ed="R129" n="0321b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b1701">或因五蓋造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b18"/><lb ed="R129" n="0321b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b1801">葢以覆眞實爲義。止觀云。貪欲<note place="inline">追昔五欲。忘失正念</note>嗔恚<note place="inline">想他
<lb ed="X" n="0677b19"/><lb ed="R129" n="0321b10"/>惱我。忿怒相續</note>睡眠<note place="inline">心神昏昧。烏暗沉黑</note>掉擧<note place="inline">作無益事。心中憂悔</note>疑<note place="inline">非障理疑。乃障
<lb ed="X" n="0677b20"/><lb ed="R129" n="0321b11"/>定疑</note>爲五蓋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b21"/><lb ed="R129" n="0321b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b2101">或因五慳造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b22"/><lb ed="R129" n="0321b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b2201">住處慳<note place="inline">有房舍。不欲人居</note>。家慳<note place="inline">惜門徒家。不欲他人相識。他施如失<anchor xml:id="nkr_note_add_0677b2201" n="0677b2201"/><anchor xml:id="beg0677b2201" n="0677b2201"/>己<anchor xml:id="end0677b2201"/>物。亦名護他
<lb ed="X" n="0677b23"/><lb ed="R129" n="0321b14"/>物慳</note>。稱讚慳<note place="inline">不<anchor xml:id="nkr_note_add_0677b2301" n="0677b2301"/><anchor xml:id="beg0677b2301" n="0677b2301"/>揚<anchor xml:id="end0677b2301"/>人美。恐勝<anchor xml:id="nkr_note_add_0677b2302" n="0677b2302"/><anchor xml:id="beg0677b2302" n="0677b2302"/>己<anchor xml:id="end0677b2302"/>故</note>財慳。法慳。出成實論。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677b24"/><lb ed="R129" n="0321b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b2401">或因五見造一切罪。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0677c" n="0677c"/>
<lb ed="X" n="0677c01"/><lb ed="R129" n="0321b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c0101">一身見<note place="inline">執我我所</note>二邊見<note place="inline">隨身計斷常。墮二邊故</note>三見取<note place="inline">執前諸見爲勝
<lb ed="X" n="0677c02"/><lb ed="R129" n="0321b17"/>爲能。或執一切有漏等法。妄謂常樂我淨</note>四戒取<note place="inline">非因計因</note>五邪見<note place="inline">撥無因果</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c03"/><lb ed="R129" n="0321b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c0301">或因五心造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c04"/><lb ed="R129" n="0322a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c0401">一率爾。二尋求。三決定。四染淨。五等流。是爲五心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c05"/><lb ed="R129" n="0322a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c0501">如是等煩惱。無量無邊。惱亂六道一切衆生。今日發
<lb ed="X" n="0677c06"/><lb ed="R129" n="0322a03"/>露皆悉懺悔。</p>
<lb ed="X" n="0677c07"/><lb ed="R129" n="0322a04"/><p xml:id="pX74p0677c0701">又復<note place="inline">某甲</note>等。自從無始以來。至于今日。或因六情根
<lb ed="X" n="0677c08"/><lb ed="R129" n="0322a05"/>造一切罪<note place="inline">情字南藏無</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c09"/><lb ed="R129" n="0322a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c0901">一眼根<note place="inline">喜怒視相</note>二耳根<note place="inline">聽審相續</note>三鼻根<note place="inline">愛香憎臭</note>四舌根<note place="inline">甞甘
<lb ed="X" n="0677c10"/><lb ed="R129" n="0322a07"/>苦等味</note>五身根<note place="inline">貪滑嫌澀</note>六意根<note place="inline">審察思量。此六。俱識情之根。故名六情根</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c11"/><lb ed="R129" n="0322a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1101">或因六識造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c12"/><lb ed="R129" n="0322a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1201">眼識<note place="inline">玄黃不眞</note>耳識<note place="inline">苦樂音異</note>鼻識<note place="inline">觀氣旋光</note>舌識<note place="inline">辨說邪正</note>身識<note place="inline">隨機
<lb ed="X" n="0677c13"/><lb ed="R129" n="0322a10"/>現儀</note>意識<note place="inline">緣慮旋空</note>能轉六識成六神通矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c14"/><lb ed="R129" n="0322a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1401">或因六想造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c15"/><lb ed="R129" n="0322a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1501">析玄云。眼等六識。各有相應想<note place="inline">謂眼識相應想。乃至意識相應想也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c16"/><lb ed="R129" n="0322a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1601">或因六受造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c17"/><lb ed="R129" n="0322a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1701">六根皆能領納六境曰受<note place="inline">空品云。眼受色。乃至意受法是矣</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c18"/><lb ed="R129" n="0322a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1801">或因六行造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c19"/><lb ed="R129" n="0322a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1901">眼等六根。各有所司。則各有所行也<note place="inline">法句經云。昔有人河邊學
<lb ed="X" n="0677c20"/><lb ed="R129" n="0322a17"/>道二十年。但念六塵。心無寧息。佛徃度之。化作沙門。樹下共宿。其夜月明。龜從河出。野干欲噉。龜縮頭尾。
<lb ed="X" n="0677c21"/><lb ed="R129" n="0322a18"/>四足藏甲。狗不得便而去。龜還入水。道人見此。語沙門曰。龜有護命之鎧。野干不得便。沙門對曰。世人不
<lb ed="X" n="0677c22"/><lb ed="R129" n="0322b01"/>若此龜。放恣六情。外魔得便。復說偈曰。藏六如龜防意如城。慧與魔戰。勝則無患。須知無爲。能殺其賊</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c23"/><lb ed="R129" n="0322b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c2301">或因六愛造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0677c24"/><lb ed="R129" n="0322b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c2401">毗曇云。眼等六根。各有所觸而生愛<note place="inline">眼觸生愛。乃至意觸生愛</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0678a" n="0678a"/>
<lb ed="X" n="0678a01"/><lb ed="R129" n="0322b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a0101">或因六疑造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678a02"/><lb ed="R129" n="0322b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a0201">淨名疏云。貪。嗔。癡。慢。疑。覺。六者俱有疑<note place="inline">亦名俱生惑。大經問。
<lb ed="X" n="0678a03"/><lb ed="R129" n="0322b06"/>慳貪嫉妬因何生。答。因無明生。無明復因何生。答因放逸生。放逸又因何生。答。因顚倒生。顚倒又因何生。
<lb ed="X" n="0678a04"/><lb ed="R129" n="0322b07"/>答。因疑心生。疑故則生顚倒。見佛聞法。疑網卽除。疑除故倒除。倒除則慳等幷除矣</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678a05"/><lb ed="R129" n="0322b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a0501">如是等煩惱。無量無邊。惱亂六道一切衆生。今日慚
<lb ed="X" n="0678a06"/><lb ed="R129" n="0322b09"/>愧發露皆悉懺悔<note place="inline">時本無慚愧字</note>。</p>
<lb ed="X" n="0678a07"/><lb ed="R129" n="0322b10"/><p xml:id="pX74p0678a0701">又復<note place="inline">某甲</note>等。自從無始以來至于今日。或因七漏造
<lb ed="X" n="0678a08"/><lb ed="R129" n="0322b11"/>一切罪。或因七使造一切罪。或因八倒造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678a09"/><lb ed="R129" n="0322b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a0901">七漏者。一見<note place="inline">是漏自性</note>二諸根<note place="inline">是漏相應</note>三忘<note place="inline">是漏所依</note>四惡<note place="inline">是漏
<lb ed="X" n="0678a10"/><lb ed="R129" n="0322b13"/>所引</note>五親近<note place="inline">是漏所發</note>六愛<note place="inline">是漏所雜</note>七念<note place="inline">是漏所知障</note>。七使者。首
<lb ed="X" n="0678a11"/><lb ed="R129" n="0322b14"/>楞云。欲使。恚使。愛使。慢使。無明使。見使。疑使也。外
<lb ed="X" n="0678a12"/><lb ed="R129" n="0322b15"/>道獨具八倒<note place="inline">一我見。二衆生。三壽命。四士夫。五常。六斷。七有。八無</note>。凡夫。小乘
<lb ed="X" n="0678a13"/><lb ed="R129" n="0322b16"/>共計八倒<note place="inline">凡夫四者。一無常計常。二無樂計樂。三無我計我。四不淨計淨。二乘四者。一常
<lb ed="X" n="0678a14"/><lb ed="R129" n="0322b17"/>計無常。二樂計無樂。三我計無我。四淨計不淨。出涅槃經</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678a15"/><lb ed="R129" n="0322b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a1501">或因八垢造一切罪。或因八苦造一切罪。如是等煩
<lb ed="X" n="0678a16"/><lb ed="R129" n="0323a01"/>惱。無量無邊。惱亂六道一切衆生。今日發露。皆悉懺
<lb ed="X" n="0678a17"/><lb ed="R129" n="0323a02"/>悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678a18"/><lb ed="R129" n="0323a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a1801">八垢者。念煩惱。不念煩惱。念不念煩惱。我煩惱。我
<lb ed="X" n="0678a19"/><lb ed="R129" n="0323a04"/>所煩惱。自性煩惱。差別煩惱。攝受煩惱<note place="inline">亦名八妄想</note>。煩
<lb ed="X" n="0678a20"/><lb ed="R129" n="0323a05"/>惱自性汙染。故名垢<note place="inline">出涅槃</note>。八苦者。生。老。病。死。冤憎
<lb ed="X" n="0678a21"/><lb ed="R129" n="0323a06"/>會。愛別離。求不得。五陰熾盛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678a22"/><lb ed="R129" n="0323a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a2201">又復<note place="inline">某甲</note>等。自從無始以來至于今日。或因九惱造
<lb ed="X" n="0678a23"/><lb ed="R129" n="0323a08"/>一切罪。此因九結造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678a24"/><lb ed="R129" n="0323a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a2401">一惱我身。二憎我親。三讚歎我怨。此三。通過現未。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0678b" n="0678b"/>
<lb ed="X" n="0678b01"/><lb ed="R129" n="0323a10"/>三世各三。故成九惱<note place="inline">出淨名經</note>。結。是結集不散意<note place="inline">以能和合
<lb ed="X" n="0678b02"/><lb ed="R129" n="0323a11"/>苦故</note>。一愛結。二恚結。三慢結。四無明結。五見結。六取
<lb ed="X" n="0678b03"/><lb ed="R129" n="0323a12"/>結。七疑結。八嫉結。九慳結。結則與解脫相反也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678b04"/><lb ed="R129" n="0323a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678b0401">或因九緣造一切罪。或因十煩惱造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678b05"/><lb ed="R129" n="0323a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678b0501">九緣者。明緣。空緣。根緣。境緣。作意緣。根本依緣。染
<lb ed="X" n="0678b06"/><lb ed="R129" n="0323a15"/>淨依緣。分別依緣。種子緣。頌曰。眼識九緣生。耳識
<lb ed="X" n="0678b07"/><lb ed="R129" n="0323a16"/>唯從八<note place="inline">除明緣</note>。鼻舌身三七<note place="inline">除明緣空緣</note>。後三五三四<note place="inline">後三。
<lb ed="X" n="0678b08"/><lb ed="R129" n="0323a17"/>最後三識也。卽第六意。第七末那。第八阿賴耶。五三四。如次配三識。則意識五緣生。不藉明空根境四緣
<lb ed="X" n="0678b09"/><lb ed="R129" n="0323a18"/>故。末那惟三緣。不藉餘六。秪資染淨依緣。分別依緣。種子緣故。阿賴耶惟四緣生。比第七識。加根本依緣。
<lb ed="X" n="0678b10"/><lb ed="R129" n="0323b01"/>根本依。卽阿賴耶。染淨依。卽第七。分別依。第六識也</note>。十煩惱者。一忿。二惱。三
<lb ed="X" n="0678b11"/><lb ed="R129" n="0323b02"/>恨。四覆。五<anchor xml:id="nkr_note_add_0678b1101" n="0678b1101"/><anchor xml:id="beg0678b1101" n="0678b1101"/>諂<anchor xml:id="end0678b1101"/>。六誑。七憍。八害。九嫉。十慳。此十。廼二
<lb ed="X" n="0678b12"/><lb ed="R129" n="0323b03"/>十隨煩惱之半。詳現百法明門論。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678b13"/><lb ed="R129" n="0323b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678b1301">或因十纏造一切罪。或因十一徧使造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678b14"/><lb ed="R129" n="0323b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678b1401">十纏者。一嗔心<note place="inline">忿恚纏</note>。二覆心<note place="inline">隱覆自罪纏</note>三睡<note place="inline">意識昏迷纏</note>
<lb ed="X" n="0678b15"/><lb ed="R129" n="0323b06"/>四眠<note place="inline">五情暗冥纏</note>五戲<note place="inline">嬉遊纏</note>六掉<note place="inline">三業躁動纏</note>七無慚<note place="inline">屛處起罪
<lb ed="X" n="0678b16"/><lb ed="R129" n="0323b07"/>不自羞纏</note>八無愧<note place="inline">露處起罪不羞他纏</note>九慳<note place="inline">財法不能惠施纏</note>十嫉<note place="inline">他榮心生
<lb ed="X" n="0678b17"/><lb ed="R129" n="0323b08"/>熱惱纏。纏<anchor xml:id="nkr_note_add_0678b1701" n="0678b1701"/><anchor xml:id="beg0678b1701" n="0678b1701"/>縛<anchor xml:id="end0678b1701"/>也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0678b1702" n="0678b1702"/><anchor xml:id="beg0678b1702" n="0678b1702"/>縛<anchor xml:id="end0678b1702"/>于生死而不得脫也</note>十一徧使者<note place="inline">能使惡道周徧流轉故</note>。一
<lb ed="X" n="0678b18"/><lb ed="R129" n="0323b09"/>不信。二懈怠。三不慚。四不愧。五多貪。六多嗔。七多
<lb ed="X" n="0678b19"/><lb ed="R129" n="0323b10"/>癡。八昏沉。九放逸。十慳悋。十一毒害<note place="inline">反是。名十一善心所</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678b20"/><lb ed="R129" n="0323b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678b2001">或因十二入造一切罪。或因十六知見造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678b21"/><lb ed="R129" n="0323b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678b2101">十二入者<note place="inline">入。以互相涉入爲義</note>。眼。耳。鼻。舌。身。意。爲內六入。屬
<lb ed="X" n="0678b22"/><lb ed="R129" n="0323b13"/>能<note place="inline">能見聞覺知故</note>。色。聲。香。味。觸。法。爲外六入。屬所<note place="inline">著見聞覺知之
<lb ed="X" n="0678b23"/><lb ed="R129" n="0323b14"/>處所也</note>。亦名十二處。十六知見者。智論云。一我者知
<lb ed="X" n="0678b24"/><lb ed="R129" n="0323b15"/>見<note place="inline">起我我所</note>。二生者知見<note place="inline">如父有子</note>。三受者知見<note place="inline">命根成就</note>。四命
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0678c" n="0678c"/>
<lb ed="X" n="0678c01"/><lb ed="R129" n="0323b16"/>者知見<note place="inline">能擧事故</note>。五有情者知見<note place="inline">蘊和合生</note>。六養育者知見
<lb ed="X" n="0678c02"/><lb ed="R129" n="0323b17"/><note place="inline">因緣故長</note>。七衆數者知見<note place="inline">諸法有數</note>。八人者知見<note place="inline">妄計我是人</note>。九
<lb ed="X" n="0678c03"/><lb ed="R129" n="0323b18"/>作者知見<note place="inline">手足能所</note>。十使作者知見<note place="inline">力能役他</note>。十一起者知
<lb ed="X" n="0678c04"/><lb ed="R129" n="0324a01"/>見<note place="inline">作後世業</note>。十二使起者知見<note place="inline">亦令他作</note>。十三受者知見<note place="inline">苦樂
<lb ed="X" n="0678c05"/><lb ed="R129" n="0324a02"/>果現</note>。十四使受者知見<note place="inline">厭於苦樂</note>。十五知者知見<note place="inline">五識名知</note>。十
<lb ed="X" n="0678c06"/><lb ed="R129" n="0324a03"/>六見者知見<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0678001" n="0678001"/>〔日〕觀色像</note>。般若名十六我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678c07"/><lb ed="R129" n="0324a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678c0701">或因十八界。造一切罪。或因二十五我。造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678c08"/><lb ed="R129" n="0324a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678c0801">根。塵。識。各六爲十八界<note place="inline">界。有三義。一分別辨析義。二種族義。三界畔義</note>。二
<lb ed="X" n="0678c09"/><lb ed="R129" n="0324a06"/>十五我<note place="inline">卽二十五冥諦。出百論</note>。一冥初<note place="inline">世間本性</note>生覺。二從覺<note place="inline">中陰</note>
<lb ed="X" n="0678c10"/><lb ed="R129" n="0324a07"/>生我心。三從我心<note place="inline">我慢</note>生五塵<note place="inline">色。聲。香。味。觸</note>。五塵生地水
<lb ed="X" n="0678c11"/><lb ed="R129" n="0324a08"/>火風空五大五大生眼耳鼻舌身<note place="inline">五知根</note>。手足口。幷
<lb ed="X" n="0678c12"/><lb ed="R129" n="0324a09"/>大遺根。小遺根<note place="inline">五業根</note>。心平等根。共十一根。兼前總
<lb ed="X" n="0678c13"/><lb ed="R129" n="0324a10"/>成二十四。加神我主諦。成二十五我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678c14"/><lb ed="R129" n="0324a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678c1401">或因六十二見。造一切罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678c15"/><lb ed="R129" n="0324a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678c1501">色。受。想。行。識。各具四句。如云陰大我小。我在陰中。
<lb ed="X" n="0678c16"/><lb ed="R129" n="0324a13"/>我大陰小。陰在我中。離降是我。卽陰是我。一陰具
<lb ed="X" n="0678c17"/><lb ed="R129" n="0324a14"/>四句。五陰成二十。歷三世。成六十。加根本斷常二
<lb ed="X" n="0678c18"/><lb ed="R129" n="0324a15"/>見。成六十二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678c19"/><lb ed="R129" n="0324a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678c1901">或因見諦思惟。九十八使。百八煩惱晝夜熾然。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0678c20"/><lb ed="R129" n="0324a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678c2001">見諦。攝欲界三十二使<note place="inline">苦諦下十使。集滅二諦下各七。除身。邊。戒三。道諦下
<lb ed="X" n="0678c21"/><lb ed="R129" n="0324a18"/>八使。除身邊二見</note>。色界二十八使<note place="inline">苦下九使。除嗔。集滅下各六。除嗔。身。邊。戒。道下
<lb ed="X" n="0678c22"/><lb ed="R129" n="0324b01"/>七使。除嗔。身。邊</note>。無色界二十八使<note place="inline">苦下九使。除嗔。集滅下各六。除嗔。身。邊。戒。道下
<lb ed="X" n="0678c23"/><lb ed="R129" n="0324b02"/>七使。除嗔。身。邊</note>。共八十八使。思惟。攝欲界四使<note place="inline">一貪。二嗔。三癡。四慢。
<lb ed="X" n="0678c24"/><lb ed="R129" n="0324b03"/>此四使。從斯陀含向入修道斷。至阿那果。九品方斷</note>。色界三使<note place="inline">一貪。二癡。三慢。竝是阿羅
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0679a" n="0679a"/>
<lb ed="X" n="0679a01"/><lb ed="R129" n="0324b04"/>漢向。修道斷</note>。無色界三使<note place="inline">一貪。二癡。三慢</note>。故三界。合有十使。幷
<lb ed="X" n="0679a02"/><lb ed="R129" n="0324b05"/>前見惑。成九十八使<note place="inline">但此三使。是阿羅漢向。至果方盡</note>。使者。驅使
<lb ed="X" n="0679a03"/><lb ed="R129" n="0324b06"/>爲義。能使行人心神流轉三界故。百八煩惱。卽九
<lb ed="X" n="0679a04"/><lb ed="R129" n="0324b07"/>十八使。加無慚愧等十纏。成一百八使也。此百八
<lb ed="X" n="0679a05"/><lb ed="R129" n="0324b08"/>使。于十二時中。如火熾然。卽有微善之薪。皆爲<g ref="#CB01926">灰</g>
<lb ed="X" n="0679a06"/><lb ed="R129" n="0324b09"/>燼。何不警歟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679a07"/><lb ed="R129" n="0324b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679a0701">開諸漏門。造一切罪。惱亂賢聖。及以四生。徧滿三界。
<lb ed="X" n="0679a08"/><lb ed="R129" n="0324b11"/>彌亘六道。無處可避。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679a09"/><lb ed="R129" n="0324b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679a0901">諸漏門。八萬四千塵勞門也。賢聖有二。一小椉。四
<lb ed="X" n="0679a10"/><lb ed="R129" n="0324b13"/>果爲聖。四向爲賢。大椉。三賢。十聖。總未至無餘涅
<lb ed="X" n="0679a11"/><lb ed="R129" n="0324b14"/>槃城。皆作漏門中出入之客。三界。是造罪受苦的
<lb ed="X" n="0679a12"/><lb ed="R129" n="0324b15"/>處所。四生六道。是造罪受苦的有情。徧。是周義。亘。
<lb ed="X" n="0679a13"/><lb ed="R129" n="0324b16"/>是盡義。彌。是滿義。良由惑業襲習報應綸輪。故六
<lb ed="X" n="0679a14"/><lb ed="R129" n="0324b17"/>道徧滿三界。報應綸輪。惑業襲習。所以晝夜熾然
<lb ed="X" n="0679a15"/><lb ed="R129" n="0324b18"/>開諸漏門。只進不出。三界火宅。晝夜熾然。故說無
<lb ed="X" n="0679a16"/><lb ed="R129" n="0325a01"/>處可避也<note place="inline">問。何故云無可避處。答。乘有漏因。感有漏果。依有漏果。又造有漏因。因果相資。
<lb ed="X" n="0679a17"/><lb ed="R129" n="0325a02"/>連貫不絕。故說彌亘徧滿。更無隙地避之也。下示逃避之方</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679a18"/><lb ed="R129" n="0325a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679a1801">今日至禱。向十方佛尊法聖衆。慚愧發露。皆悉懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679a19"/><lb ed="R129" n="0325a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679a1901">至禱。至誠懇禱也。十方者。四正。四隅。幷上下方成
<lb ed="X" n="0679a20"/><lb ed="R129" n="0325a05"/>十。俱有佛刹及三寶故。慚愧。是出火宅之心。發露。
<lb ed="X" n="0679a21"/><lb ed="R129" n="0325a06"/>是出漏門之口。具此心口。則諸漏塞。火宅出也<note place="inline">發露
<lb ed="X" n="0679a22"/><lb ed="R129" n="0325a07"/>如倒樹然。先發開四圍之土。露出根芽樹自倒矣。上承三寶力。以慚愧利鍬。發去覆藏心。吐露自心咎。則
<lb ed="X" n="0679a23"/><lb ed="R129" n="0325a08"/>罪林傾而業根拔矣。上文廣擧罪相懺滌竟。下文發願。不論有罪無罪。皆應懺悔。有罪懺。則罪滅。無罪禱。
<lb ed="X" n="0679a24"/><lb ed="R129" n="0325a09"/>令福生。加以至誠。不惟福增。幷智慧功悳自然成就。下次第發願。圓滿功德。但懺罪。不發願。如淨琉璃甁。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0679b" n="0679b"/>
<lb ed="X" n="0679b01"/><lb ed="R129" n="0325a10"/>不貯獅子乳也。下倣此</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679b02"/><lb ed="R129" n="0325a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679b0201">願<note place="inline">某甲</note>等。承是懺悔三毒一切煩惱。所生功德。生生
<lb ed="X" n="0679b03"/><lb ed="R129" n="0325a12"/>世世。三慧明。三達朗。三苦滅。三願滿。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679b04"/><lb ed="R129" n="0325a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679b0401">三毒重提前總相中第一法。一切煩惱。該攝漏苦
<lb ed="X" n="0679b05"/><lb ed="R129" n="0325a14"/>倒有諸三。煩惱所生下。明罪滅福生。不止現在未
<lb ed="X" n="0679b06"/><lb ed="R129" n="0325a15"/>來。多生皆然。下例此。三慧者。一聞<note place="inline">耳門</note>二思<note place="inline">心門</note>三修。
<lb ed="X" n="0679b07"/><lb ed="R129" n="0325a16"/><note place="inline">中道觀門</note>聞而不聽。無受潤因。聽而不思。無深旨趣。思
<lb ed="X" n="0679b08"/><lb ed="R129" n="0325a17"/>而不修。終無證理。所以當明。三達者。達明也。一天
<lb ed="X" n="0679b09"/><lb ed="R129" n="0325a18"/>眼智明。二宿命智明。三漏盡智明。此三當朗<note place="inline">義見中卷</note>。
<lb ed="X" n="0679b10"/><lb ed="R129" n="0325b01"/>三苦<note place="inline">名義現前</note>。三願者。一願一切衆生。得證知法。二願
<lb ed="X" n="0679b11"/><lb ed="R129" n="0325b02"/>以無厭心。爲衆生說法。三願捨身命。護持正法。此
<lb ed="X" n="0679b12"/><lb ed="R129" n="0325b03"/>願當滿<note place="inline">應知無漏善法。不止于此。但略擧耳。何則。無漏無盡故。前惡法可懺除。有漏有窮故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679b13"/><lb ed="R129" n="0325b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679b1301">願承是懺悔四識<note place="inline">時本加住字非</note>等一切煩惱。所生功德。生
<lb ed="X" n="0679b14"/><lb ed="R129" n="0325b05"/>生世世。廣四等心。立四信業。滅四惡趣。得四無畏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679b15"/><lb ed="R129" n="0325b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679b1501">四等<note place="inline">卽四無量心</note>一慈能與樂。二悲能<g ref="#CB15072">㧞</g>苦。三喜慶彼
<lb ed="X" n="0679b16"/><lb ed="R129" n="0325b07"/>樂。四捨冤親等。此四心。當廣。廣則無量。無量必等。
<lb ed="X" n="0679b17"/><lb ed="R129" n="0325b08"/>等則無偏向也。四信業者。一信佛<note place="inline">樂常讚佛</note>二信法。利
<lb ed="X" n="0679b18"/><lb ed="R129" n="0325b09"/>益<note place="inline">樂欲聽法。常念修行</note>。三信僧<note place="inline">能行二利。樂供養衆</note>。四信戒<note place="inline">樂離五欲</note>。此四
<lb ed="X" n="0679b19"/><lb ed="R129" n="0325b10"/>信要立。立則不爲魔外搖動也。四惡趣。一地獄<note place="inline">八寒
<lb ed="X" n="0679b20"/><lb ed="R129" n="0325b11"/>八熱等</note>二畜生<note place="inline">水陸空行等</note>三餓鬼<note place="inline">三類九種等。一重類饒火節焰。不聞漿水
<lb ed="X" n="0679b21"/><lb ed="R129" n="0325b12"/>之名。二中類。伺求蕩滌膿血糞穢。三輕類。時薄一飽。九種。卽三財九品鬼。一。無財三品。一。炬口鬼。火炬炎
<lb ed="X" n="0679b22"/><lb ed="R129" n="0325b13"/>炎。常從口出。二。針咽鬼。腹大如山。咽如針孔。三。臭口鬼。口中腐臭。自惡受殃。二。少財三品。一。針毛鬼。毛利
<lb ed="X" n="0679b23"/><lb ed="R129" n="0325b14"/>如針。行便自刺。二。臭毛鬼。其毛旣利。而復臭氣。三。大癭鬼。咽埀大癭。自抉噉膿。三。多財三品。一。得棄鬼。常
<lb ed="X" n="0679b24"/><lb ed="R129" n="0325b15"/>得祭祀所棄食故。二。得失鬼。常得<anchor xml:id="nkr_note_add_0679b2401" n="0679b2401"/><anchor xml:id="beg0679b2401" n="0679b2401"/>巷<anchor xml:id="end0679b2401"/>陌所遺食故。三。勢力鬼。夜叉羅刹。富類人天</note>四修羅。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0679c" n="0679c"/>
<lb ed="X" n="0679c01"/><lb ed="R129" n="0325b16"/><note place="inline">鬼。畜。人。天。所攝</note>此四趣最惡當滅。四無畏<note place="inline">出智論</note>。一。總持一
<lb ed="X" n="0679c02"/><lb ed="R129" n="0325b17"/>切智無畏。二。知根漏盡無畏。三。決疑說障道無畏。
<lb ed="X" n="0679c03"/><lb ed="R129" n="0325b18"/>四。答報說苦盡道無畏。於大衆中廣說自他智斷。
<lb ed="X" n="0679c04"/><lb ed="R129" n="0326a01"/>決定無失。故無恐懼相。此四誓願得之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679c05"/><lb ed="R129" n="0326a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679c0501">願承是懺悔五葢等諸煩惱。所生功德。度五道。豎五
<lb ed="X" n="0679c06"/><lb ed="R129" n="0326a03"/>根。淨五眼。成五分<note place="inline">德字下。例前應補生生世世四字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679c07"/><lb ed="R129" n="0326a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679c0701">五葢<note place="inline">見前</note>。等。卽等取五住。至五心文。五道。卽天。人。地
<lb ed="X" n="0679c08"/><lb ed="R129" n="0326a05"/>獄。餓鬼。畜生。汩生死苦。皆當度之。五根者。一。信根。
<lb ed="X" n="0679c09"/><lb ed="R129" n="0326a06"/><note place="inline">消除疑網</note>二。進根。三。念根。四。定根。五。慧根<note place="inline">義。見二卷中</note>。此五
<lb ed="X" n="0679c10"/><lb ed="R129" n="0326a07"/>根應等豎。豎。建立也。五眼者。金剛經註云。內外空
<lb ed="X" n="0679c11"/><lb ed="R129" n="0326a08"/>寂名肉眼。見自眞性。自在平等名天眼。見自性般
<lb ed="X" n="0679c12"/><lb ed="R129" n="0326a09"/>若之智名慧眼。見一切法。無一切法。見一切相。空
<lb ed="X" n="0679c13"/><lb ed="R129" n="0326a10"/>一切相。名法眼。見前無煩惱可斷。中無自性可守。
<lb ed="X" n="0679c14"/><lb ed="R129" n="0326a11"/>後無佛位可求。三際淸淨。名佛眼<note place="inline">智度論云。菩薩初發心時。以肉
<lb ed="X" n="0679c15"/><lb ed="R129" n="0326a12"/>眼見苦衆生。心生慈愍。學諸禪定。修得五通。以天眼徧見六道受種種身。益加哀憐。故求慧眼以救濟之。
<lb ed="X" n="0679c16"/><lb ed="R129" n="0326a13"/>得見衆生心相種種不同。云何令彼得是實法。故求法眼引導。令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0679001" n="0679001"/>〔人〕法中。後求佛眼。得一切智。成就佛法。
<lb ed="X" n="0679c17"/><lb ed="R129" n="0326a14"/>涅槃頌云。天眼通非礙。肉眼閡非通。法眼惟觀俗。慧眼了知空。佛眼如千日。照異體還同。圓明法界內。無
<lb ed="X" n="0679c18"/><lb ed="R129" n="0326a15"/>處不鑒容</note>。如此五眼。急當淨之。五分者。釋籤云。一分無
<lb ed="X" n="0679c19"/><lb ed="R129" n="0326a16"/>作戒<note place="inline">防非止惡</note>爲戒身。二分無漏淨禪<note place="inline">息慮靜緣</note>爲定身。三
<lb ed="X" n="0679c20"/><lb ed="R129" n="0326a17"/>分無漏智慧<note place="inline">破惑證眞</note>爲慧身。四分三種解脫<note place="inline">正習俱斷</note>爲
<lb ed="X" n="0679c21"/><lb ed="R129" n="0326a18"/>解脫身。五無生<note place="inline">了了覺照</note>爲解脫知見身。此五身須成
<lb ed="X" n="0679c22"/><lb ed="R129" n="0326b01"/><note place="inline">前三。從因顯德。後二。就果彰能。又第四。是盡智。第五。無生智</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0679c23"/><lb ed="R129" n="0326b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679c2301">願承是懺悔六受等諸煩惱。所生功德。生生世世。具
<lb ed="X" n="0679c24"/><lb ed="R129" n="0326b03"/>足六神通。滿足六度業。不爲六塵惑。常行六妙行。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0680a" n="0680a"/>
<lb ed="X" n="0680a01"/><lb ed="R129" n="0326b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680a0101">六神通者。如意。天眼。天耳。他心。宿命。漏盡是也。如
<lb ed="X" n="0680a02"/><lb ed="R129" n="0326b05"/>意通。任運自在有三種。一能到<note place="inline">身飛行。如鳥無閡。移遠令近。不往而
<lb ed="X" n="0680a03"/><lb ed="R129" n="0326b06"/>到。此沒彼出。一念能至</note>二轉變<note place="inline">能以大作小。小作大。一多亦然</note>三聖如性<note place="inline">此如
<lb ed="X" n="0680a04"/><lb ed="R129" n="0326b07"/>意通惟佛有之</note>。天眼通<note place="inline">徹視大千</note>有二種。一。修得。二。報得。天耳
<lb ed="X" n="0680a05"/><lb ed="R129" n="0326b08"/>通。洞聽十方一切聲。他心通者。悉知種類。及他人
<lb ed="X" n="0680a06"/><lb ed="R129" n="0326b09"/>喜嗔怖畏。宿命通。知過去等三世事。漏盡通。四漏
<lb ed="X" n="0680a07"/><lb ed="R129" n="0326b10"/>欲漏。有漏。無明漏。見漏。四漏俱盡。如斯六種。俱須
<lb ed="X" n="0680a08"/><lb ed="R129" n="0326b11"/>具足<note place="inline">餘如中卷釋</note>。六度業者。善戒云。一布施<note place="inline">得富報</note>二持
<lb ed="X" n="0680a09"/><lb ed="R129" n="0326b12"/>戒<note place="inline">得具足善道報</note>三忍辱<note place="inline">得力。及端正有相好報</note>四精進<note place="inline">得壽。及神通報</note>五
<lb ed="X" n="0680a10"/><lb ed="R129" n="0326b13"/>禪定<note place="inline">得安樂。及生天報</note>六智慧<note place="inline">得辯才。及破煩惱報</note>。此六度善業須
<lb ed="X" n="0680a11"/><lb ed="R129" n="0326b14"/>滿足。六塵惑者。一色<note place="inline">如熱金丸。執之則燒</note>二聲<note place="inline">如塗毒鼓。聞之必死</note>三
<lb ed="X" n="0680a12"/><lb ed="R129" n="0326b15"/>香<note place="inline">如敝龍氣。嗅之則病</note>四味<note place="inline">如沸蜜湯。又如塗蜜刀。<g ref="#CB02549">䑛</g>之則傷</note>五觸<note place="inline">如臥師子。近之
<lb ed="X" n="0680a13"/><lb ed="R129" n="0326b16"/>則囓</note>六法<note place="inline">如萬象紛紜</note>。此六。皆不可被其惑也。六妙行者。
<lb ed="X" n="0680a14"/><lb ed="R129" n="0326b17"/>色界初禪云。厭下界。苦麤障行。忻上界。淨妙出行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680a15"/><lb ed="R129" n="0326b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680a1501">又願承是懺悔七漏。八垢。九結十纏等一切諸煩惱。
<lb ed="X" n="0680a16"/><lb ed="R129" n="0327a01"/>所生功德。生生世世。坐七淨華。浴八解水。具九斷智。
<lb ed="X" n="0680a17"/><lb ed="R129" n="0327a02"/>成十地行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680a18"/><lb ed="R129" n="0327a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680a1801">文有四一。翻七漏而成七淨華。一戒淨<note place="inline">身口意始終淨。卽正
<lb ed="X" n="0680a19"/><lb ed="R129" n="0327a04"/>語。正業。正命</note>二心淨<note place="inline">三椉制煩惱。斷結漏盡。卽正精進。正念。正定</note>三見淨<note place="inline">見法
<lb ed="X" n="0680a20"/><lb ed="R129" n="0327a05"/>眞性。不起妄想。卽正見。正思惟</note>四度疑淨<note place="inline">見染疑斷。卽見道。初果位</note>五分別道
<lb ed="X" n="0680a21"/><lb ed="R129" n="0327a06"/>淨<note place="inline">是道宜行。非道宜捨</note>六行斷知見淨<note place="inline">所行所斷。通達分明。上二皆修道。二三果
<lb ed="X" n="0680a22"/><lb ed="R129" n="0327a07"/>位</note>七涅槃淨<note place="inline">得無生法忍。卽無學道。四果</note>。七淨。約所修因。故曰
<lb ed="X" n="0680a23"/><lb ed="R129" n="0327a08"/>華曰坐。下八解。約八法流。故曰水曰浴。八解水<note place="inline">詳見
<lb ed="X" n="0680a24"/><lb ed="R129" n="0327a09"/>中卷</note>。此八解水。濯前八垢等<note place="inline">十誦律云。如來巡視僧坊。見僧抱疾。糞穢汚體。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0680b" n="0680b"/>
<lb ed="X" n="0680b01"/><lb ed="R129" n="0327a10"/>扶浴令淨。仍爲說法。病卽痊可。卽得聖道。此是佛浴。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0680001" n="0680001"/>〔入〕解水。是法浴</note>。九斷智者。一。
<lb ed="X" n="0680b02"/><lb ed="R129" n="0327a11"/>乾慧地。五停心。總別相念處。二。性地。煗頂忍世第
<lb ed="X" n="0680b03"/><lb ed="R129" n="0327a12"/>一<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0680b0301" n="0680b0301"/><anchor xml:id="beg0680b0301" n="0680b0301"/>已<anchor xml:id="end0680b0301"/>上伏見思</note>。三。初果<note place="inline">斷三界八十八使見惑盡。見眞諦</note>四二果<note place="inline">斷欲界六
<lb ed="X" n="0680b04"/><lb ed="R129" n="0327a13"/>品思惑</note>五三果<note place="inline">斷欲界殘思盡</note>六四果<note place="inline">斷三界見思盡</note>七支佛<note place="inline">斷見思盡
<lb ed="X" n="0680b05"/><lb ed="R129" n="0327a14"/>更侵習氣</note>八菩薩<note place="inline">斷三界正使盡。修六度行</note>九佛位<note place="inline">頓斷三界見思殘習。坐木菩提
<lb ed="X" n="0680b06"/><lb ed="R129" n="0327a15"/>樹下。生草爲座。成劣應身</note>。能斷此九者爲具智<note place="inline">翻破九結等</note>。成十地
<lb ed="X" n="0680b07"/><lb ed="R129" n="0327a16"/>行。華嚴云。登十地。斷十障。證十眞如<note place="inline">初。歡喜地。斷異生障。證徧
<lb ed="X" n="0680b08"/><lb ed="R129" n="0327a17"/>行眞如。二。離垢地。斷邪解障。證最勝眞如。三。發光地。斷暗鈍障。證聖流眞如。四。燄慧地。斷細惑現行障。證
<lb ed="X" n="0680b09"/><lb ed="R129" n="0327a18"/>無受眞如。五。難勝地。斷下乘涅槃障。證無分別眞如。六。現前地。斷麤相現行障。證染淨眞如。七遠行地。斷
<lb ed="X" n="0680b10"/><lb ed="R129" n="0327b01"/>細相現行障。證智所依眞如。八。不動地。斷無相加行障。證不增減眞如。九。善慧地。斷不欲利他障。證所依
<lb ed="X" n="0680b11"/><lb ed="R129" n="0327b02"/>眞如。十。法雲地。斷法未目在障。證法無分別眞如。是爲十地</note>。十行成。翻破十纏
<lb ed="X" n="0680b12"/><lb ed="R129" n="0327b03"/>等障矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680b13"/><lb ed="R129" n="0327b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680b1301">願以懺悔十一徧使。及十二入。十八界等一切諸煩
<lb ed="X" n="0680b14"/><lb ed="R129" n="0327b05"/>惱。所生功德。願十一空。能解常用。栖心自在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680b15"/><lb ed="R129" n="0327b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680b1501">十一空<note place="inline">出涅槃經</note>。一。內空<note place="inline">六根無體</note>。二。外空<note place="inline">六塵無相</note>。三內外空
<lb ed="X" n="0680b16"/><lb ed="R129" n="0327b07"/><note place="inline">六識無有</note>四有爲空<note place="inline">生滅相無</note>五無爲空<note place="inline">無相亦無</note>六無始空<note place="inline">體本
<lb ed="X" n="0680b17"/><lb ed="R129" n="0327b08"/>元虗</note>七性空<note place="inline">法本常無</note>八無所有空<note place="inline">俱無亦無</note>九第一義空<note place="inline">功用
<lb ed="X" n="0680b18"/><lb ed="R129" n="0327b09"/>投現</note>十空空<note place="inline">病去藥除</note>十一大空<note place="inline">小椉法無</note>。此十一空。必願能
<lb ed="X" n="0680b19"/><lb ed="R129" n="0327b10"/>解常用。心旣解空。故得栖心自在。若菩薩得此十
<lb ed="X" n="0680b20"/><lb ed="R129" n="0327b11"/>一空。卽住空平等地。翻前十一徧使而成者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680b21"/><lb ed="R129" n="0327b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680b2101">能轉十二行法輪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680b22"/><lb ed="R129" n="0327b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680b2201">法華經及鹿苑。皆法輪三轉。一。示相轉。二。勸修轉。
<lb ed="X" n="0680b23"/><lb ed="R129" n="0327b14"/>三。作證轉。每轉有四。謂苦。集。滅。道。三四成十二<note place="inline">第一
<lb ed="X" n="0680b24"/><lb ed="R129" n="0327b15"/>示相轉云。此是苦。逼迫性。此是集。招感性。此是滅。可證性。此是道。可修性。第二勸修轉云。此是苦。汝應知。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0680c" n="0680c"/>
<lb ed="X" n="0680c01"/><lb ed="R129" n="0327b16"/>此是集。汝應斷。此是滅。汝應證。此是道。汝應修。第三作證轉云。此是苦。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0101" n="0680c0101"/><anchor xml:id="beg0680c0101" n="0680c0101"/>已<anchor xml:id="end0680c0101"/>知。不復更證。此是集。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0102" n="0680c0102"/><anchor xml:id="beg0680c0102" n="0680c0102"/>已<anchor xml:id="end0680c0102"/>斷。
<lb ed="X" n="0680c02"/><lb ed="R129" n="0327b17"/>不復更斷。此是滅。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0201" n="0680c0201"/><anchor xml:id="beg0680c0201" n="0680c0201"/>已<anchor xml:id="end0680c0201"/>證。不復更證。此是道。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0202" n="0680c0202"/><anchor xml:id="beg0680c0202" n="0680c0202"/>已<anchor xml:id="end0680c0202"/>修。不復更修。以苦等四法。三唱令知。故云三轉</note>。
<lb ed="X" n="0680c03"/><lb ed="R129" n="0327b18"/>輪。喩也。如世車輪。有摧碾義。運。轉義。以是四法。運
<lb ed="X" n="0680c04"/><lb ed="R129" n="0328a01"/>入衆生心。摧滅煩惱。疲證涅槃。故云十二行法輪。
<lb ed="X" n="0680c05"/><lb ed="R129" n="0328a02"/>此輪惟極聖能轉。餘未能也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680c06"/><lb ed="R129" n="0328a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680c0601">具足十八不共之法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680c07"/><lb ed="R129" n="0328a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680c0701">十八不共者。一身。二口。三意<note place="inline">三皆無失</note>。四。無不定心。五。
<lb ed="X" n="0680c08"/><lb ed="R129" n="0328a05"/>無異想心。六。無不知捨心。七欲。八念。九精進。十智
<lb ed="X" n="0680c09"/><lb ed="R129" n="0328a06"/>慧。十一解脫。十二解脫知見<note place="inline">上六種皆無減</note>。十三身業。十
<lb ed="X" n="0680c10"/><lb ed="R129" n="0328a07"/>四口業。十五意業<note place="inline">上三業。皆隨智慧行</note>。十六。以智慧知過去。
<lb ed="X" n="0680c11"/><lb ed="R129" n="0328a08"/>十七。知見在。十八。知未來<note place="inline">上三皆無礙</note>。惟佛獨具。不與
<lb ed="X" n="0680c12"/><lb ed="R129" n="0328a09"/>二椉及菩薩共故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680c13"/><lb ed="R129" n="0328a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680c1301">無量功德。一切圓滿。</p><p xml:id="pX74p0680c1309" cb:place="inline">發願<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c1301" n="0680c1301"/><anchor xml:id="beg0680c1301" n="0680c1301"/>已<anchor xml:id="end0680c1301"/>。歸命禮諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680c14"/><lb ed="R129" n="0328a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680c1401">功德言無量。以無能盡述也。下結前生後<note place="inline">禮佛。卽禮三寶。
<lb ed="X" n="0680c15"/><lb ed="R129" n="0328a12"/>以法是佛說。僧是佛弟子。故歸命禮佛。卽禮三寶。且佛是主。義該法僧。運想須兼到</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0680c16"/><lb ed="R129" n="0328a13"/><cb:div type="orig"><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX74p0680c1601">南無<name role="" type="person">毗盧遮那佛</name></item><item xml:id="itemX74p0680c1608">南無本師釋迦牟尼佛</item>
<lb ed="X" n="0680c17"/><lb ed="R129" n="0328a14"/><item xml:id="itemX74p0680c1701">南無阿彌陀佛</item><item xml:id="itemX74p0680c1707">南無彌勒佛</item>
<lb ed="X" n="0680c18"/><lb ed="R129" n="0328a15"/><item xml:id="itemX74p0680c1801">南無龍種上尊王佛</item><item xml:id="itemX74p0680c1809">南無龍自在王佛</item>
<lb ed="X" n="0680c19"/><lb ed="R129" n="0328a16"/><item xml:id="itemX74p0680c1901">南無寶勝佛</item><item xml:id="itemX74p0680c1906">南無覺華定自在王佛</item>
<lb ed="X" n="0680c20"/><lb ed="R129" n="0328a17"/><item xml:id="itemX74p0680c2001">南無袈裟幢佛</item><item xml:id="itemX74p0680c2007">南無師子吼佛</item>
<lb ed="X" n="0680c21"/><lb ed="R129" n="0328a18"/><item xml:id="itemX74p0680c2101">南無<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩</item><item xml:id="itemX74p0680c2109">南無普賢菩薩</item>
<lb ed="X" n="0680c22"/><lb ed="R129" n="0328b01"/><item xml:id="itemX74p0680c2201">南無大勢至菩薩</item><item xml:id="itemX74p0680c2208">南無地藏菩薩</item>
<lb ed="X" n="0680c23"/><lb ed="R129" n="0328b02"/><item xml:id="itemX74p0680c2301">南無大莊嚴菩薩</item><item xml:id="itemX74p0680c2308">南無觀自在菩薩</item></list>
<lb ed="X" n="0680c24"/><lb ed="R129" n="0328b03"/><p xml:id="pX74p0680c2401">禮諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c2401" n="0680c2401"/><anchor xml:id="beg0680c2401" n="0680c2401"/>已<anchor xml:id="end0680c2401"/>。次復懺悔。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0681a" n="0681a"/>
<lb ed="X" n="0681a01"/><lb ed="R129" n="0328b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a0101">結前起後<note place="inline">衆生有煩惱病。仗佛菩薩作大醫王。能施甘露藥故。大經云。大慈愍衆生。故令
<lb ed="X" n="0681a02"/><lb ed="R129" n="0328b05"/>我歸依。善拔衆毒箭。故稱大醫王。又云。世尊甘露藥。以施諸衆生。衆生旣服<anchor xml:id="nkr_note_add_0681a0201" n="0681a0201"/><anchor xml:id="beg0681a0201" n="0681a0201"/>已<anchor xml:id="end0681a0201"/>。不死亦不生</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a03"/><lb ed="R129" n="0328b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a0301">夫論懺悔者。本是改往修來。滅惡興善<note place="inline">往字。生後兩先字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a04"/><lb ed="R129" n="0328b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a0401">承上文釋之。謂改往日<anchor xml:id="nkr_note_add_0681a0401" n="0681a0401"/><anchor xml:id="beg0681a0401" n="0681a0401"/>已<anchor xml:id="end0681a0401"/>作之過。修來世之良因。
<lb ed="X" n="0681a05"/><lb ed="R129" n="0328b08"/>滅前所陳三毒等惡。興前所願三慧等善也。惡有
<lb ed="X" n="0681a06"/><lb ed="R129" n="0328b09"/>二種。謂眞惡。假惡。眞。卽三業實造之罪。假惡。是世
<lb ed="X" n="0681a07"/><lb ed="R129" n="0328b10"/>人嫉妬他善。造言生謗之惡。令人無處措辨<note place="inline">諺云。衆口
<lb ed="X" n="0681a08"/><lb ed="R129" n="0328b11"/>鑠金。是也。問。假惡旣造于人口。與我何罪。答。無因致謗。由宿業障所感。人不見察。因謗成信。信謗卽信我
<lb ed="X" n="0681a09"/><lb ed="R129" n="0328b12"/>惡。故雖假亦惡</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a10"/><lb ed="R129" n="0328b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a1001">人之居世。誰能無過。學人失念尙起煩惱。羅漢結習。
<lb ed="X" n="0681a11"/><lb ed="R129" n="0328b14"/>動身口業。豈況凡夫而當無過<note place="inline">誰能句。與前貴賤罪自無量呼應</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a12"/><lb ed="R129" n="0328b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a1201">效聖賢修道業者。稱學人<note place="inline">識心達本源者。亦如三果四向</note>。暫時不
<lb ed="X" n="0681a13"/><lb ed="R129" n="0328b16"/>在。卽同死人。故云失念。羅漢。證無學果者。結習。卽
<lb ed="X" n="0681a14"/><lb ed="R129" n="0328b17"/>過去煩惱結之種子。雖證無學。出三界外。但斷現
<lb ed="X" n="0681a15"/><lb ed="R129" n="0328b18"/>行。種子猶在。動身發語。無不是業。出纏上士尙爾。
<lb ed="X" n="0681a16"/><lb ed="R129" n="0329a01"/>況在纏下愚乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a17"/><lb ed="R129" n="0329a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a1701">但智者先覺。便能改悔。愚者覆藏。遂使滋蔓。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a18"/><lb ed="R129" n="0329a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a1801">改悔。則復于無過。覆藏。則又增自欺<note place="inline">大經開二愚法。一。作罪。二。
<lb ed="X" n="0681a19"/><lb ed="R129" n="0329a04"/>覆藏。知<anchor xml:id="nkr_note_add_0681a1901" n="0681a1901"/><anchor xml:id="beg0681a1901" n="0681a1901"/>己<anchor xml:id="end0681a1901"/>有過。不惟不改。反文飾之。語云。小人之過也必文</note>。所以其罪日增。如
<lb ed="X" n="0681a20"/><lb ed="R129" n="0329a05"/>水之滋潤乎蔓草也<note place="inline">此立定二種。下雙承雙釋</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a21"/><lb ed="R129" n="0329a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a2101">所以積習長夜<note place="inline">南藏長夜積習</note>。曉悟無期。若能慚愧發露懺
<lb ed="X" n="0681a22"/><lb ed="R129" n="0329a07"/>悔者。豈惟止是滅罪。亦復增長無量功德。豎立如來
<lb ed="X" n="0681a23"/><lb ed="R129" n="0329a08"/>涅槃妙果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681a24"/><lb ed="R129" n="0329a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a2401">先逆承愚者之所以。卽覆藏使蔓之故也。長夜。譬
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0681b" n="0681b"/>
<lb ed="X" n="0681b01"/><lb ed="R129" n="0329a10"/>無明<note place="inline">生死中。無智慧明故</note>。由滋蔓故。所以積集惡習種子。惑
<lb ed="X" n="0681b02"/><lb ed="R129" n="0329a11"/>重難悟。如長夜之難曉。致三途劇苦。莫知所終。故
<lb ed="X" n="0681b03"/><lb ed="R129" n="0329a12"/>云無期。若能下。次承智者便悔來。慚愧。與愚者相
<lb ed="X" n="0681b04"/><lb ed="R129" n="0329a13"/>反。發露。與覆藏互違。無量劫來。惑業有習氣種子。
<lb ed="X" n="0681b05"/><lb ed="R129" n="0329a14"/>如大樹之有根。必先發開其泥露出其根。枯槁立
<lb ed="X" n="0681b06"/><lb ed="R129" n="0329a15"/>待。若不惟不去其土。而反覆之以泥。滋之以水。必
<lb ed="X" n="0681b07"/><lb ed="R129" n="0329a16"/>然蔓莚矣。功德多極曰無量。圓滿之極。則豎立如
<lb ed="X" n="0681b08"/><lb ed="R129" n="0329a17"/>來妙果<note place="inline">此滅罪長德。近承滅惡興善。遠應離苦得樂義。竪立句。立四種觀行第三段文</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681b09"/><lb ed="R129" n="0329a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681b0901">若欲行此法者。先當外肅形儀。瞻奉尊像。內起敬意。
<lb ed="X" n="0681b10"/><lb ed="R129" n="0329b01"/>緣於想法。懇切至禱。生二種心<note place="inline">懇。坊本作慊。非</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681b11"/><lb ed="R129" n="0329b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681b1101">此雙承上智者及慚愧二節。示懺悔之方。且標二
<lb ed="X" n="0681b12"/><lb ed="R129" n="0329b03"/>心也。身形儀表。肅然不敢妄動。是身業致敬也。眼
<lb ed="X" n="0681b13"/><lb ed="R129" n="0329b04"/>則仰望。住持三寶。若有來儀。則能禮所禮歷狀。假
<lb ed="X" n="0681b14"/><lb ed="R129" n="0329b05"/>觀之端也。內心。則生恭敬。攀緣聖境。依前想法。不
<lb ed="X" n="0681b15"/><lb ed="R129" n="0329b06"/>惟空觀就。中觀亦圓也。尙須誠懇急切。至極祈禱
<lb ed="X" n="0681b16"/><lb ed="R129" n="0329b07"/>發二種心<note place="inline">華嚴云。一者禮敬諸佛。法華維摩等。皆云瞻仰尊顏。目不暫捨</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681b17"/><lb ed="R129" n="0329b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681b1701">何等爲二。一者。自念我此形命難可常保。一朝散壞。
<lb ed="X" n="0681b18"/><lb ed="R129" n="0329b09"/>不知此身何時可復。若復不値諸佛賢聖。忽逢惡友。
<lb ed="X" n="0681b19"/><lb ed="R129" n="0329b10"/>造衆罪業復應墮落深坑險趣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681b20"/><lb ed="R129" n="0329b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681b2001">徵釋。一。念此身無常。形則假借四大。命則識息煖
<lb ed="X" n="0681b21"/><lb ed="R129" n="0329b12"/>三。電光石火。能幾何時。光陰不惜。散壞<note place="inline">是死字</note>四大
<lb ed="X" n="0681b22"/><lb ed="R129" n="0329b13"/>分張。此形永棄矣。復<note place="inline">音伏</note>還也。一旦失却。何時還得。
<lb ed="X" n="0681b23"/><lb ed="R129" n="0329b14"/><note place="inline">古云。人身一失袈裟下。萬劫千生不復追。是也</note>下言不遇淸淨良友。滌除
<lb ed="X" n="0681b24"/><lb ed="R129" n="0329b15"/>罪<g ref="#CB00985">𠎝</g>。反逢惡伴。造三途因。又當久沉三界矣。三界
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0681c" n="0681c"/>
<lb ed="X" n="0681c01"/><lb ed="R129" n="0329b16"/>難出。如深坑。三途八難受苦無捄。如險難處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c02"/><lb ed="R129" n="0329b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c0201">二者。自念我此生中。雖得値遇如來正法。不爲<note place="inline">訓求</note>佛
<lb ed="X" n="0681c03"/><lb ed="R129" n="0329b18"/>法。紹繼聖種。淨身口意。善法自居。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c04"/><lb ed="R129" n="0330a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c0401">二。自察幸得人身。不信三寶。縱遇佛法。甘心不求。
<lb ed="X" n="0681c05"/><lb ed="R129" n="0330a02"/>不願捨家剃度。雖或薙染。不肯興隆三寶。紹法王
<lb ed="X" n="0681c06"/><lb ed="R129" n="0330a03"/>位。繼菩薩志。培聖種子。遇而不遇。眞可惜也。淨身
<lb ed="X" n="0681c07"/><lb ed="R129" n="0330a04"/>下。出聖種義。三業淨。則三慧明而心垢蕩。善法居。
<lb ed="X" n="0681c08"/><lb ed="R129" n="0330a05"/>則惡伴遠而諸聖近。居者。四威儀中常在其中也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c09"/><lb ed="R129" n="0330a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c0901">而今我等私自作惡。而復覆藏。言他不知。謂彼不見
<lb ed="X" n="0681c10"/><lb ed="R129" n="0330a07"/>隱慝在心。慠然無愧。此實天下愚惑之甚。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c11"/><lb ed="R129" n="0330a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c1101">旣不求佛法淨三業。植聖種。反恣意作惡。爲地獄
<lb ed="X" n="0681c12"/><lb ed="R129" n="0330a09"/>種子。惑之甚也。慝惡之隱于心者。慠然憍<g ref="#CB05096">𭝟</g>凌人
<lb ed="X" n="0681c13"/><lb ed="R129" n="0330a10"/>也。作惡不悔是無愧也。私自作。於人所不知見處
<lb ed="X" n="0681c14"/><lb ed="R129" n="0330a11"/>而故爲。政不知佛菩薩五眼三智。何所不燭。故悟
<lb ed="X" n="0681c15"/><lb ed="R129" n="0330a12"/>老痛責云。實是天下第一等愚惑之人。故云甚耳。
<lb ed="X" n="0681c16"/><lb ed="R129" n="0330a13"/><note place="inline">隱慝應上私惡</note>自不肯向淸淨大衆前悔滌也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c17"/><lb ed="R129" n="0330a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c1701">卽今現有十方諸佛諸大菩薩。諸天神仙何曾不以
<lb ed="X" n="0681c18"/><lb ed="R129" n="0330a15"/>淸淨天眼。見於我等所作罪惡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c19"/><lb ed="R129" n="0330a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c1901">旣瞞不得諸聖天眼。則心所隱慝。身所私作。謂他
<lb ed="X" n="0681c20"/><lb ed="R129" n="0330a17"/>不知見者實惑也<note place="inline">般若經云。天眼。能見十方沙界衆生。成就身語意業惡行。誹毀
<lb ed="X" n="0681c21"/><lb ed="R129" n="0330a18"/>賢聖邪見因緣。身壞命終。當墮惡趣。楞嚴云。阿那律見<name role="" type="person">閻浮提</name>。如觀掌中菴摩羅果。諸菩薩等見百千界。
<lb ed="X" n="0681c22"/><lb ed="R129" n="0330b01"/>十方如來窮盡微塵淸淨國土。無所不矚。衆生洞視。不過分寸</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c23"/><lb ed="R129" n="0330b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c2301">又復幽顯靈祇注記罪福纖毫無差。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0681c24"/><lb ed="R129" n="0330b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c2401">言不止佛菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0681c2401" n="0681c2401"/><anchor xml:id="beg0681c2401" n="0681c2401"/>已<anchor xml:id="end0681c2401"/>也。更有幽冥中鬼使地祇。顯靈
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0682a" n="0682a"/>
<lb ed="X" n="0682a01"/><lb ed="R129" n="0330b04"/>中聰明正直神等。條記欵數。注疏明白秋毫不爽
<lb ed="X" n="0682a02"/><lb ed="R129" n="0330b05"/>者在。上明業因無差竟。下明果報不謬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682a03"/><lb ed="R129" n="0330b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682a0301">夫論作罪之人。命終之後。牛頭獄卒錄其精神。在閻
<lb ed="X" n="0682a04"/><lb ed="R129" n="0330b07"/>羅王所。辯覈是非。當爾之時。一切怨對。皆來證據。各
<lb ed="X" n="0682a05"/><lb ed="R129" n="0330b08"/>言汝先屠戮我身。炮煑蒸炙。或先剝奪於我一切財
<lb ed="X" n="0682a06"/><lb ed="R129" n="0330b09"/>寶。離我眷屬。我於今日。始得汝便<note place="inline">兩先字。去呼。應前徃字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682a07"/><lb ed="R129" n="0330b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682a0701">夫者。承上惡因不差。以起趨果相當也。錄者。依昔
<lb ed="X" n="0682a08"/><lb ed="R129" n="0330b11"/>記而執之也。閻羅。正云閻魔羅。此云靜息。以能靜
<lb ed="X" n="0682a09"/><lb ed="R129" n="0330b12"/>息造惡人之不善業故<note place="inline">或翻爲遮。遮令不造惡故。或云琰魔。此云雙王。鬼官
<lb ed="X" n="0682a10"/><lb ed="R129" n="0330b13"/>總司也。有二義。一。自受果報。此王苦樂竝受。故云雙王。二。兄妹爲王。兄治男事。妹治女事。兄妹竝稱獄主。
<lb ed="X" n="0682a11"/><lb ed="R129" n="0330b14"/>故云雙王。古云。兄與妹而雙王。苦與樂而同受是也。此南洲下過百踰繕那。有琰魔王國。縱廣亦爾。然有
<lb ed="X" n="0682a12"/><lb ed="R129" n="0330b15"/>二類。一大菩薩化作。二。實有情。鬼趣所攝。由治罸鬼。兼地獄主。故生地獄。非地獄趣如人治罸諸畜生等</note>。
<lb ed="X" n="0682a13"/><lb ed="R129" n="0330b16"/>覈。考之使實也。各以言辯論明是非等證據者。證
<lb ed="X" n="0682a14"/><lb ed="R129" n="0330b17"/>成據實也。屠戮。是殺字。炮。燔炙也。乾煏曰炮。水燒
<lb ed="X" n="0682a15"/><lb ed="R129" n="0330b18"/>曰煑。上乾下水曰蒸。用油而炒曰炙。剝奪。剝削。劫
<lb ed="X" n="0682a16"/><lb ed="R129" n="0331a01"/>奪人財也<note place="inline">是盜字</note>。離<note place="inline">平聲</note>分開也。因剝奪。故驚散。父南
<lb ed="X" n="0682a17"/><lb ed="R129" n="0331a02"/>子北。兄東弟西。故云離我眷屬<note place="inline">始。去聲。望前兩先字看。言方始爲之
<lb ed="X" n="0682a18"/><lb ed="R129" n="0331a03"/>也。禮記月令。桃始華。蟬始鳴。若本初之始則上呼</note>。始得便者。謂向業果未
<lb ed="X" n="0682a19"/><lb ed="R129" n="0331a04"/>熟。似乎未便。今正臨案對據。誠難逃脫。故云得便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682a20"/><lb ed="R129" n="0331a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682a2001">於時現前證據。何得敢諱。唯應甘心分受宿殃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682a21"/><lb ed="R129" n="0331a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682a2101">諱。猶隱藏也。其往爲人時。許其私作惡。心隱慝。似
<lb ed="X" n="0682a22"/><lb ed="R129" n="0331a07"/>可欺<anchor xml:id="nkr_note_add_0682a2201" n="0682a2201"/><anchor xml:id="beg0682a2201" n="0682a2201"/>己<anchor xml:id="end0682a2201"/>欺人。至此。始知昔者欺人之罪。皆自欺也。
<lb ed="X" n="0682a23"/><lb ed="R129" n="0331a08"/>甘心分受者。以情眞罪當分所應受其苦。故甘心
<lb ed="X" n="0682a24"/><lb ed="R129" n="0331a09"/>默默無辯也。宿殃往罪也。應前兩先字。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0682b" n="0682b"/>
<lb ed="X" n="0682b01"/><lb ed="R129" n="0331a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682b0101">如經所明。地獄之中。不枉治人。若其平素所作衆罪
<lb ed="X" n="0682b02"/><lb ed="R129" n="0331a11"/>心自忘失者。臨命終時。造惡之處。一切諸相皆現在
<lb ed="X" n="0682b03"/><lb ed="R129" n="0331a12"/>前。各言汝昔在於我邊作如是罪。今何得諱。是時作
<lb ed="X" n="0682b04"/><lb ed="R129" n="0331a13"/>罪之人。無藏隱處。於是閻羅王切齒訶責。將付地獄。
<lb ed="X" n="0682b05"/><lb ed="R129" n="0331a14"/>歷無量劫求出莫由<note place="inline">臨命終。時本作是其生。無量。時本作劫窮。非</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682b06"/><lb ed="R129" n="0331a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682b0601">此引經證成分受甘心之義<note place="inline">楞嚴云。臨命終時。未捨煖觸。一生善惡。俱
<lb ed="X" n="0682b07"/><lb ed="R129" n="0331a16"/>時頓現。一切二句。應前一切怨對皆現在前語</note>。各言下。出執對之辭<note place="inline">昔字。收前
<lb ed="X" n="0682b08"/><lb ed="R129" n="0331a17"/>先字。今何得諱。與前今何敢諱呼應</note>。無藏隱處者。業鏡臺前。不容你。
<lb ed="X" n="0682b09"/><lb ed="R129" n="0331a18"/>如前再覆藏。再隱慝也。至是妙辯默默。巧計蒙蒙。
<lb ed="X" n="0682b10"/><lb ed="R129" n="0331b01"/>慠心始挫矣。非眞惑而何。於是下。申明前文在閻
<lb ed="X" n="0682b11"/><lb ed="R129" n="0331b02"/>王所覈定是非。所以切齒痛恨而訶責之也<note place="inline">付地獄。與
<lb ed="X" n="0682b12"/><lb ed="R129" n="0331b03"/>前分受宿殃照應</note>。訶責者。如云癡人獄種。汝在世時。不孝
<lb ed="X" n="0682b13"/><lb ed="R129" n="0331b04"/>父母。邪慢無道。無有慚愧。汝今生處名<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>。
<lb ed="X" n="0682b14"/><lb ed="R129" n="0331b05"/>等。將付者。竟以罪人付無間獄也。請君自思。果有
<lb ed="X" n="0682b15"/><lb ed="R129" n="0331b06"/>隱業。及時懺悔。毋待臨期。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682b16"/><lb ed="R129" n="0331b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682b1601">此事不遠。不關他人。正是我身自作自受。雖父子至
<lb ed="X" n="0682b17"/><lb ed="R129" n="0331b08"/>親。一旦對至。無代受者<note place="inline">雖父下一十三字。時本無</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682b18"/><lb ed="R129" n="0331b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682b1801">申明分受宿殃義。此事。指曠劫難出之苦事。由自
<lb ed="X" n="0682b19"/><lb ed="R129" n="0331b10"/>作其因。故不遠。至親莫若父子。極苦無如地獄。一
<lb ed="X" n="0682b20"/><lb ed="R129" n="0331b11"/>朝怨對現。各自趨楚。饒君有至慈之父。無肯代子
<lb ed="X" n="0682b21"/><lb ed="R129" n="0331b12"/>須臾。極孝之兒。孰能替父少頃<note place="inline">有二義。一。事在兩難。父子各自有業。
<lb ed="X" n="0682b22"/><lb ed="R129" n="0331b13"/>各自趣苦。何暇代受。二無間最苦。苦境消魂。孰能敢觸。故無代者</note>。世間有家無二
<lb ed="X" n="0682b23"/><lb ed="R129" n="0331b14"/>犯之寬。典止五刑之法。或可代耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682b24"/><lb ed="R129" n="0331b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682b2401">我等相與得此人身。體無衆疾。各自努力。與性命競。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0682c" n="0682c"/>
<lb ed="X" n="0682c01"/><lb ed="R129" n="0331b16"/>大怖至時。悔無所及。是故至心求哀懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682c02"/><lb ed="R129" n="0331b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c0201">此勸人勤悔無怠也。體無衆疾者。諸病不生。康泰
<lb ed="X" n="0682c03"/><lb ed="R129" n="0331b18"/>時也。努力<note place="inline">方言</note>勉力也。與性命競者。勸人<g ref="#CB05270">𢬵</g>性命與
<lb ed="X" n="0682c04"/><lb ed="R129" n="0332a01"/>光陰競。言有一寸光陰。努力一寸。不少怠也。大怖
<lb ed="X" n="0682c05"/><lb ed="R129" n="0332a02"/>至時。卽前證據。訶責。付獄等事。是故下。結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682c06"/><lb ed="R129" n="0332a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682c0601"><note place="inline">某甲</note>等。自從無始以來至于今日。積聚無明。障蔽心
<lb ed="X" n="0682c07"/><lb ed="R129" n="0332a04"/>目。隨煩惱性。造三世罪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682c08"/><lb ed="R129" n="0332a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c0801">此下二章。擧無始無明。懺三世之過惡也。無始有
<lb ed="X" n="0682c09"/><lb ed="R129" n="0332a06"/>二義。一。過去世。無有始故。二。諸惑瞥爾而生故<note place="inline">古語
<lb ed="X" n="0682c10"/><lb ed="R129" n="0332a07"/>云。自從無始迷心海。曠劫漂沉生死波</note>。積聚者。不能發露故。無明者。
<lb ed="X" n="0682c11"/><lb ed="R129" n="0332a08"/>無智慧妙明之用。故不了境唯心。心隨境轉。故造
<lb ed="X" n="0682c12"/><lb ed="R129" n="0332a09"/>諸惡。所以慧心法眼。被其障蔽<note place="inline">心目二字。楞嚴一經之要旨</note>。性。
<lb ed="X" n="0682c13"/><lb ed="R129" n="0332a10"/>是種性。但隨煩惱種。故造三世罪也<note place="inline">此總標。下十一節別列</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682c14"/><lb ed="R129" n="0332a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682c1401">或躭染愛著。起貪欲煩惱○或瞋恚忿怒。懷害煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682c15"/><lb ed="R129" n="0332a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c1501">一。貪心所。躭。渾身沒在其中也。染。染指希望意。愛
<lb ed="X" n="0682c16"/><lb ed="R129" n="0332a13"/>則念念不捨。著則時刻不離。故起貪海欲叡煩惱。
<lb ed="X" n="0682c17"/><lb ed="R129" n="0332a14"/><note place="inline">大經云。五欲難滿。如火獲薪。如海吞流。如駞食蜜。如牛食苗。終無厭足</note>二。嗔心所嗔
<lb ed="X" n="0682c18"/><lb ed="R129" n="0332a15"/>者。無慈心。恚。忿。怒。卽嗔之等分。此等在懷。自然害
<lb ed="X" n="0682c19"/><lb ed="R129" n="0332a16"/>人<note place="inline">十誦律。一僧根鈍。佛以偈敎曰。守口攝意身莫犯。如是行者得度世。僧隨誦之。遂得聖道</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682c20"/><lb ed="R129" n="0332a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682c2001">或心憒惛懵。不了煩惱○或我慢自高。輕慠煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0682c21"/><lb ed="R129" n="0332a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c2101">三。癡心所。憒。心亂也<note place="inline">是散心</note>。懵。心不明也<note place="inline">是昏心</note>。名凡
<lb ed="X" n="0682c22"/><lb ed="R129" n="0332b01"/>夫者。以昏散故。昏散。是生死根本。無量劫中。非昏
<lb ed="X" n="0682c23"/><lb ed="R129" n="0332b02"/>卽散。所以佛祖說明靜止觀以治之<note place="inline">如天台智者說摩訶止觀
<lb ed="X" n="0682c24"/><lb ed="R129" n="0332b03"/>小止觀等。佛說定慧。如楞嚴圓覺等</note>。四。慢心所。自心貢高輕藐一切。
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0683a" n="0683a"/>
<lb ed="X" n="0683a01"/><lb ed="R129" n="0332b04"/>凌人慠物耳。慠。不敬也<note place="inline">如十誦律中。有一老人無依。欲投佛出家。舍利弗等
<lb ed="X" n="0683a02"/><lb ed="R129" n="0332b05"/>神力觀之。見無善根。不許。老人悲泣出門。遇佛外來。把其臂曰。佛當與汝作歸依處。度其出家。遂登聖道。
<lb ed="X" n="0683a03"/><lb ed="R129" n="0332b06"/>可見無論勝劣人來。皆當恭敬。不可忽慢。此間或字。冠下八節文首</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a04"/><lb ed="R129" n="0332b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a0401">疑惑正道。猶豫煩惱○謗無因果。邪見煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a05"/><lb ed="R129" n="0332b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a0501">五。疑心所。疑惑則不信<note place="inline">能障信三寶等善法</note>。猶豫則不決。心
<lb ed="X" n="0683a06"/><lb ed="R129" n="0332b09"/>無決斷爲魔所縛。外道惡友是其伴侶。所以正道
<lb ed="X" n="0683a07"/><lb ed="R129" n="0332b10"/>遠而苦海淪也<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0683a0701" n="0683a0701"/><anchor xml:id="beg0683a0701" n="0683a0701"/>已<anchor xml:id="end0683a0701"/>上是五鈍使。下去五利使。亦名五見</note>。六。邪見。不信
<lb ed="X" n="0683a08"/><lb ed="R129" n="0332b11"/>善惡因果。所以作惡不慚。行善不勤。口撥無因果。
<lb ed="X" n="0683a09"/><lb ed="R129" n="0332b12"/>是邪見也<note place="inline">如云天堂是妄造。地獄非眞說等</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a10"/><lb ed="R129" n="0332b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a1001">不識緣假。著我煩惱○迷於三世。執斷常煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a11"/><lb ed="R129" n="0332b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a1101">七。身見。不知四緣假合<note place="inline">不了四大本空</note>。因執身見。自生煩
<lb ed="X" n="0683a12"/><lb ed="R129" n="0332b15"/>惱。著者。堅執義<note place="inline">卽前第一貪心中。躭染愛著義</note>。八。邊見。內迷中道。
<lb ed="X" n="0683a13"/><lb ed="R129" n="0332b16"/>外迷三世。妄起堅著。各執一邊。故曰邊見。斷常。卽
<lb ed="X" n="0683a14"/><lb ed="R129" n="0332b17"/>有無。一異之別名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a15"/><lb ed="R129" n="0332b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a1501">朋狎惡法。起見取煩惱○僻稟邪師。造戒取煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a16"/><lb ed="R129" n="0333a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a1601">九。見取同志同類曰朋。親愛附近曰狎。其所朋狎
<lb ed="X" n="0683a17"/><lb ed="R129" n="0333a02"/>惟惡法。故妄執身邊戒取等見。自以爲勝爲能。及
<lb ed="X" n="0683a18"/><lb ed="R129" n="0333a03"/>執一切有漏等法。妄謂樂淨。卽是涅槃故○十。戒
<lb ed="X" n="0683a19"/><lb ed="R129" n="0333a04"/>取。僻。邪也<note place="inline">邪僻之心</note>。稟。受也。因內心自僻。外受邪熏。戒
<lb ed="X" n="0683a20"/><lb ed="R129" n="0333a05"/>取者。非因計因。如執持牛狗等戒爲生天因。乃至
<lb ed="X" n="0683a21"/><lb ed="R129" n="0333a06"/><g ref="#CB15072">㧞</g><g ref="#CB00993">𩬊</g>熏鼻臥棘等皆是<note place="inline">僻南作辟</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a22"/><lb ed="R129" n="0333a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a2201">乃至一切等四執。橫計煩惱<note place="inline">流通本無等字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683a23"/><lb ed="R129" n="0333a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a2301">十一。總收諸計。乃至一切等者。上文止從總中別
<lb ed="X" n="0683a24"/><lb ed="R129" n="0333a09"/>開十使。此十使。是八萬四千塵勞門根本。云一切
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0683b" n="0683b"/>
<lb ed="X" n="0683b01"/><lb ed="R129" n="0333a10"/>等。盡該之矣。四執者。一。生執不生。二。不滅執滅。三
<lb ed="X" n="0683b02"/><lb ed="R129" n="0333a11"/>斷執不斷。四。不常執常。從無中妄執。故云橫計。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b03"/><lb ed="R129" n="0333a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b0301">今日至誠。悉皆懺悔<note place="inline">時本作皆悉</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b04"/><lb ed="R129" n="0333a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b0401">結。至。謂盡心之極。懺而不誠。如魯禘旣灌而往。雖
<lb ed="X" n="0683b05"/><lb ed="R129" n="0333a14"/>懺何益。誠。尙能動物。況佛菩薩至聖乎。下文準此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b06"/><lb ed="R129" n="0333a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b0601">又復無始以來至於今日。守惜堅著。起慳恡煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b07"/><lb ed="R129" n="0333a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b0701">此章共十七節。前六節。承前章前六心所。明乖於
<lb ed="X" n="0683b08"/><lb ed="R129" n="0333a17"/>六度也。一。慳心所。由貪爲主。心旣慳吝。自不能施。
<lb ed="X" n="0683b09"/><lb ed="R129" n="0333a18"/>故乖檀度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b10"/><lb ed="R129" n="0333b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b1001">不攝六情。奢誕煩惱○心行弊惡。不忍煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b11"/><lb ed="R129" n="0333b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b1101">二。奢誕。攝。收也。六情。喜。怒。哀。樂。愛。惡也<note place="inline">怒與惡。是嗔之等分</note>。
<lb ed="X" n="0683b12"/><lb ed="R129" n="0333b03"/>此六種情識。縱之不收。故成奢侈虗誕不實之惑。
<lb ed="X" n="0683b13"/><lb ed="R129" n="0333b04"/>旣不能檢點意業。縱身口妄爲。違於戒度○三。不
<lb ed="X" n="0683b14"/><lb ed="R129" n="0333b05"/>忍。弊惡麤獷剛暴之類。六度之中。忍度最要。能修
<lb ed="X" n="0683b15"/><lb ed="R129" n="0333b06"/>六度<note place="inline">古云。一忍能令百禍消。如釋尊五百世作忍辱仙之類</note>。今人不明事理
<lb ed="X" n="0683b16"/><lb ed="R129" n="0333b07"/>如如。故不能忍。豈非癡之等分。乖於忍度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b17"/><lb ed="R129" n="0333b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b1701">怠惰緩縱。不勤煩惱○疑慮躁動覺觀煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b18"/><lb ed="R129" n="0333b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b1801">四。不勤。怠者不敬。惰者不勤。緩則不急。縱則不愼。
<lb ed="X" n="0683b19"/><lb ed="R129" n="0333b10"/>心懷慠慢。度乖精進○五覺觀<note place="inline">麤心相名覺。細心相名觀。初緣心中
<lb ed="X" n="0683b20"/><lb ed="R129" n="0333b11"/>發相名覺。後分別籌量好醜。炤了名觀</note>。疑。不決義。疑者心多思慮。身
<lb ed="X" n="0683b21"/><lb ed="R129" n="0333b12"/>口必然躁動。在定亦多覺觀<note place="inline">智度論云。入初禪定。名有覺有觀。初禪二
<lb ed="X" n="0683b22"/><lb ed="R129" n="0333b13"/>禪中間。名無覺有觀。從二禪乃至非有想。非無想定。名無覺無觀</note>。此根前疑中亂
<lb ed="X" n="0683b23"/><lb ed="R129" n="0333b14"/>心。大乖禪度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683b24"/><lb ed="R129" n="0333b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b2401">觸境迷惑。無知解煩惱○隨世八風。生彼我煩惱。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0683c" n="0683c"/>
<lb ed="X" n="0683c01"/><lb ed="R129" n="0333b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c0101">六。愚迷。觸著境界。不能了心故<note place="inline">大經云。譬如蒼蠅爲唾所粘。不能自
<lb ed="X" n="0683c02"/><lb ed="R129" n="0333b17"/>出。永嘉云。觸途成滯。或說時似悟。對境卽迷。楞嚴云。如說藥人。眞藥現前。汝不能識</note>。此無知
<lb ed="X" n="0683c03"/><lb ed="R129" n="0333b18"/>解。根前邪見橫計。與慧度相反○七。不平等心。八
<lb ed="X" n="0683c04"/><lb ed="R129" n="0334a01"/>風者<note place="inline">四順四逆</note>。一利<note place="inline">得可意事</note>二衰<note place="inline">失可意事</note>三毀<note place="inline">背後誹撥</note>四譽<note place="inline">背後
<lb ed="X" n="0683c05"/><lb ed="R129" n="0334a02"/>讚美</note>五稱<note place="inline">當面稱<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c0501" n="0683c0501"/><anchor xml:id="beg0683c0501" n="0683c0501"/>揚<anchor xml:id="end0683c0501"/></note>六譏<note place="inline">當面誹撥</note>七苦<note place="inline">逼惱身心</note>八樂<note place="inline">適悅身心</note>。隨逐
<lb ed="X" n="0683c06"/><lb ed="R129" n="0334a03"/>世人八種口風。互生彼此種種迷惑也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683c07"/><lb ed="R129" n="0334a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683c0701">諂曲面譽。不直心煩惱○獷強難觸。不調和煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683c08"/><lb ed="R129" n="0334a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c0801">八。<g ref="#CB02439">佞</g>口曲心。諂是卑屈承奉語。從不直心流出。故
<lb ed="X" n="0683c09"/><lb ed="R129" n="0334a06"/>云曲。譽<note place="inline">平聲</note>揚人善而過實也。面譽。猶面諛。當面奉
<lb ed="X" n="0683c10"/><lb ed="R129" n="0334a07"/>承。則違質直無諂行○九卒暴心。獷。麤惡也。若惡
<lb ed="X" n="0683c11"/><lb ed="R129" n="0334a08"/>犬之獷獷不可附近。強。是剛暴橫逆也。難觸。言不
<lb ed="X" n="0683c12"/><lb ed="R129" n="0334a09"/>可輕犯。犯必釀禍<note place="inline">流通本作強獷</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683c13"/><lb ed="R129" n="0334a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683c1301">易忿難悅。多含恨煩惱○嫉妬擊<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c1301" n="0683c1301"/><anchor xml:id="beg0683c1301" n="0683c1301"/>刺<anchor xml:id="end0683c1301"/>。狠戾煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683c14"/><lb ed="R129" n="0334a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c1401">十。嗔恨心。小人易怒而易悅。君子難怒而難悅。出
<lb ed="X" n="0683c15"/><lb ed="R129" n="0334a12"/>世高流。應以無住降心。幷忍力化之○十一。狠戾
<lb ed="X" n="0683c16"/><lb ed="R129" n="0334a13"/>心。由嫉能妬賢故。口中常出東敲西擊語。<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c1601" n="0683c1601"/><anchor xml:id="beg0683c1601" n="0683c1601"/>刺<anchor xml:id="end0683c1601"/><note place="inline">音七</note>。暗
<lb ed="X" n="0683c17"/><lb ed="R129" n="0334a14"/>傷人也<note place="inline">孟子刺人而殺之。此從古也。若讀次。是譏<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c1701" n="0683c1701"/><anchor xml:id="beg0683c1701" n="0683c1701"/>刺<anchor xml:id="end0683c1701"/>也。亦通</note>。狼戾。兇狠乖戾
<lb ed="X" n="0683c18"/><lb ed="R129" n="0334a15"/>不聽從于人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683c19"/><lb ed="R129" n="0334a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683c1901">凶險暴害。慘毒煩惱○乖背聖諦。執相煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0683c20"/><lb ed="R129" n="0334a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c2001">十二。酖毒心<note place="inline">嗔之等分</note>。心兇危險。剛暴害人。慘心毒人。
<lb ed="X" n="0683c21"/><lb ed="R129" n="0334a18"/><note place="inline">如達多之推山壓佛等慘毒。如惡友之害善友太子等。暴害可知</note>十三。執著心<note place="inline">慳貪
<lb ed="X" n="0683c22"/><lb ed="R129" n="0334b01"/>等分</note>。乖。是互反意背<note place="inline">音佩</note>。是違悖意。聖諦。卽中道第一
<lb ed="X" n="0683c23"/><lb ed="R129" n="0334b02"/>義諦。及二椉所修四諦<note place="inline">瓔珞經云。三諦亦聖諦攝</note>。聖諦圓融。執
<lb ed="X" n="0683c24"/><lb ed="R129" n="0334b03"/>相難入。故云乖背。故般若經。敎人離諸相修一切
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0684a" n="0684a"/>
<lb ed="X" n="0684a01"/><lb ed="R129" n="0334b04"/>善法。乃至離一切相卽名諸佛等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a02"/><lb ed="R129" n="0334b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a0201">於苦集滅道。生顚倒煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a03"/><lb ed="R129" n="0334b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a0301">十四。顚倒心。苦。集。滅。道。四諦也<note place="inline">苦。卽三苦八苦。集卽二十六種煩惱
<lb ed="X" n="0684a04"/><lb ed="R129" n="0334b07"/>等。滅。是寂滅。二乘所證有餘涅槃。如化城者。道。卽三十七品助道法</note>。此四法。眞實無
<lb ed="X" n="0684a05"/><lb ed="R129" n="0334b08"/>謬。故皆云諦。又苦集。世間因果。倒執之而不棄。道
<lb ed="X" n="0684a06"/><lb ed="R129" n="0334b09"/>滅。是出世間因果。反捨之而不修。豈非顚倒。此乖
<lb ed="X" n="0684a07"/><lb ed="R129" n="0334b10"/>聲聞業。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a08"/><lb ed="R129" n="0334b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a0801">隨從生死十二因緣。輪轉煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a09"/><lb ed="R129" n="0334b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a0901">十五。生死輪轉心。生死是果。無明。是因。行支爲緣
<lb ed="X" n="0684a10"/><lb ed="R129" n="0334b13"/>而生識。名色。六入。觸。受。五支。又以愛。取。有。三支爲
<lb ed="X" n="0684a11"/><lb ed="R129" n="0334b14"/>因。致未來生死果。此二椉所修。順觀生死十二輪
<lb ed="X" n="0684a12"/><lb ed="R129" n="0334b15"/>轉門。今重煩惱。故但明順觀生起。不言逆觀還滅。
<lb ed="X" n="0684a13"/><lb ed="R129" n="0334b16"/>從。順也。但隨順生死。不隨順涅槃。故須懺。此乖緣
<lb ed="X" n="0684a14"/><lb ed="R129" n="0334b17"/>覺業。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a15"/><lb ed="R129" n="0334b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a1501">乃至無始無明住地。恒沙煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a16"/><lb ed="R129" n="0335a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a1601">十六。無明心。乃至。是超略語。無明住地。障人成佛
<lb ed="X" n="0684a17"/><lb ed="R129" n="0335a02"/>者。恒沙煩惱是塵沙惑。能障菩薩行者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a18"/><lb ed="R129" n="0335a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a1801">起四住地。構於三界苦果煩惱。無量無邊。惱亂賢聖
<lb ed="X" n="0684a19"/><lb ed="R129" n="0335a04"/>六道四生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684a20"/><lb ed="R129" n="0335a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a2001">十七。見思二惑。四住。因無明生。故云起<note place="inline">攝論云。見一切住地。
<lb ed="X" n="0684a21"/><lb ed="R129" n="0335a06"/>欲愛住地。色愛住地。有愛住地。加上無明。卽五住地</note>。構。結也。四住。結成三界
<lb ed="X" n="0684a22"/><lb ed="R129" n="0335a07"/>苦因苦果耳。煩惱。卽上四住。生死結惑。三界苦因
<lb ed="X" n="0684a23"/><lb ed="R129" n="0335a08"/>也。生死八苦等。三界苦果也。由煩惱無量。故惱亂
<lb ed="X" n="0684a24"/><lb ed="R129" n="0335a09"/>無邊。若得懺盡無明。一切煩惱亦隨之而化也。賢
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0684b" n="0684b"/>
<lb ed="X" n="0684b01"/><lb ed="R129" n="0335a10"/>聖等者。能翻無明成大智慧。卽四生六道。是諸佛
<lb ed="X" n="0684b02"/><lb ed="R129" n="0335a11"/>菩薩。若不能懺。雖本賢聖。一任隨無明流。亦不免
<lb ed="X" n="0684b03"/><lb ed="R129" n="0335a12"/>四六之患。況博地凡夫乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b04"/><lb ed="R129" n="0335a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b0401">今日發露。向十方佛尊法聖衆皆悉懺悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b05"/><lb ed="R129" n="0335a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b0501">結訖總別雙陳罪咎仗三寶力以除之。<anchor xml:id="nkr_note_add_0684b0501" n="0684b0501"/><anchor xml:id="beg0684b0501" n="0684b0501"/>已<anchor xml:id="end0684b0501"/>上。廣擧
<lb ed="X" n="0684b06"/><lb ed="R129" n="0335a15"/>三世罪業懺悔竟。下文次第發願。轉成功德智慧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b07"/><lb ed="R129" n="0335a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b0701">願<note place="inline">某甲</note>等。承是懺悔意業所起貪嗔癡等一切煩惱。
<lb ed="X" n="0684b08"/><lb ed="R129" n="0335a17"/>所生功德。生生世世。折憍慢幢。竭愛欲水。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b09"/><lb ed="R129" n="0335a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b0901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0684b0901" n="0684b0901"/><anchor xml:id="beg0684b0901" n="0684b0901"/>已<anchor xml:id="end0684b0901"/>上種種惑業。皆承懺悔之力銷之。內有十句。法
<lb ed="X" n="0684b10"/><lb ed="R129" n="0335b01"/>喩兼擧。憍倨傲慢。喩如高幢。惟忍力足以折伏。愛
<lb ed="X" n="0684b11"/><lb ed="R129" n="0335b02"/>欲潤生。如四海水。惟智日足以竭盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b12"/><lb ed="R129" n="0335b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b1201">滅嗔恚火。破愚癡暗。<g ref="#CB15072">㧞</g>斷疑根。裂諸見網。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b13"/><lb ed="R129" n="0335b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b1301">嗔<note place="inline">根本六中之一</note>。恚。卽前十纏十使。及十一徧使等皆具。
<lb ed="X" n="0684b14"/><lb ed="R129" n="0335b05"/><note place="inline">恚。是嗔之等分。故兼擧</note>嗔心能毀一切善法。如火能燎一切
<lb ed="X" n="0684b15"/><lb ed="R129" n="0335b06"/>物。用慈悲水以滅之。愚癡能蔽三智。如黑暗能障
<lb ed="X" n="0684b16"/><lb ed="R129" n="0335b07"/>三光。須用慧光以破之。疑亦根本六中之一。疑則
<lb ed="X" n="0684b17"/><lb ed="R129" n="0335b08"/>羣惑俱起。如樹有根。則莖枝與葉皆萌。須用信力
<lb ed="X" n="0684b18"/><lb ed="R129" n="0335b09"/><g ref="#CB15072">㧞</g>而斷之。諸見。卽八十八使。及六十二見等。邪見
<lb ed="X" n="0684b19"/><lb ed="R129" n="0335b10"/>縛人于生死海而不能出。如網之捉魚于鏊。付死
<lb ed="X" n="0684b20"/><lb ed="R129" n="0335b11"/>地而莫逃。應以金剛劒。般若鋒。裂而出之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b21"/><lb ed="R129" n="0335b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b2101">深識三界。猶如牢獄。四大毒蛇。五陰怨賊。六入空聚。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684b22"/><lb ed="R129" n="0335b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b2201">今有識得破。忍不過者。到底識不深透耳。但知到
<lb ed="X" n="0684b23"/><lb ed="R129" n="0335b14"/>見到。便能深體力行。是謂深識<note place="inline">深識字。貫下五句</note>。菩薩法
<lb ed="X" n="0684b24"/><lb ed="R129" n="0335b15"/>眼。觀三界如牢獄。無非受苦處。豈可貪住。又當深
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0684c" n="0684c"/>
<lb ed="X" n="0684c01"/><lb ed="R129" n="0335b16"/>識此身是幻。不過地水風火假合。暫住皮囊。如四
<lb ed="X" n="0684c02"/><lb ed="R129" n="0335b17"/>大毒蛇。二上二下。同處一篋。故次要深識人身。不
<lb ed="X" n="0684c03"/><lb ed="R129" n="0335b18"/>過色等五陰共成。猶如怨家惡賊。皆足以劫法財
<lb ed="X" n="0684c04"/><lb ed="R129" n="0336a01"/>殺慧命故<note place="inline">大經云。五陰。是生煩惱之根本。是故急須令斷五見。及六十二。是生死相續因。
<lb ed="X" n="0684c05"/><lb ed="R129" n="0336a02"/>故菩薩防之不近。但守護菩提心。如護赤子。亦如瞎者護此一目。行人護于導者。又云比丘觀五蘊。無我
<lb ed="X" n="0684c06"/><lb ed="R129" n="0336a03"/>我所。得阿羅果</note>。又深識六入。猶如空聚。謂眼等六入。猶如
<lb ed="X" n="0684c07"/><lb ed="R129" n="0336a04"/>空間聚落。旣無衛護官城。又無同居良善。惟是大
<lb ed="X" n="0684c08"/><lb ed="R129" n="0336a05"/>盜小賊。久踞其中<note place="inline">心地觀云。菩薩應觀四法。能護禁戒。妙行增修。趣求佛智。一。觀
<lb ed="X" n="0684c09"/><lb ed="R129" n="0336a06"/>察五陰生滅。二觀十二處。如空聚落。三。觀十八界。性同法界。四。於俗諦無捨無著。言空聚落者。以無主宰
<lb ed="X" n="0684c10"/><lb ed="R129" n="0336a07"/>故。不捨俗諦。爲度生故</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684c11"/><lb ed="R129" n="0336a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684c1101">愛詐親善。修八聖道。斷無明源。正向涅槃。不休不息。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0684c12"/><lb ed="R129" n="0336a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684c1201">首句。總結。言此愛欲。誠如怨家。欲來害我。詐爲親
<lb ed="X" n="0684c13"/><lb ed="R129" n="0336a10"/>善。急先識破。不能爲害<note place="inline">大經云。深觀愛結。如怨詐親。今文云善。喩如世間相
<lb ed="X" n="0684c14"/><lb ed="R129" n="0336a11"/>善之友也。須修八正道以治之。經有二種魔。一。強魔。百怪俱怖。二。軟魔。愛詐親善</note>。八聖道
<lb ed="X" n="0684c15"/><lb ed="R129" n="0336a12"/>者。聖。正也。一。正見。二。正思惟。三。正語。四。正業。五。正
<lb ed="X" n="0684c16"/><lb ed="R129" n="0336a13"/>精進。六。正定。七。正念。八。正命<note place="inline">詳見二卷障學文</note>。處世。如墮
<lb ed="X" n="0684c17"/><lb ed="R129" n="0336a14"/>蛇蠍坑。怨賊室。須尋出路也○斷無明源者。無明
<lb ed="X" n="0684c18"/><lb ed="R129" n="0336a15"/>是生死萬苦之本。如大海爲萬派之源。故當首斷。
<lb ed="X" n="0684c19"/><lb ed="R129" n="0336a16"/><note place="inline">無明名所知。能障二椉。不成佛道。二椉尙障。況博地凡夫乎。應知了心者。是根本智。了性者。是後得智。二
<lb ed="X" n="0684c20"/><lb ed="R129" n="0336a17"/>智不顯。實繇無明。無明不斷。佛法難成</note>正向等者。謂修此八正道。不
<lb ed="X" n="0684c21"/><lb ed="R129" n="0336a18"/>惟可以作斷無明之先鋒。抑亦可以直向涅槃城
<lb ed="X" n="0684c22"/><lb ed="R129" n="0336b01"/>也。梵語摩訶般涅槃那。此云大滅度。如次配知三
<lb ed="X" n="0684c23"/><lb ed="R129" n="0336b02"/>德秘藏。且具四德。不休息。是無休歇意<note place="inline">文具四心。修八正。不
<lb ed="X" n="0684c24"/><lb ed="R129" n="0336b03"/>顚倒心。斷無明。向涅槃。第一心。不休息。是常心。下文助道十度。廣大心</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X74.1495.0685a" n="0685a"/>
<lb ed="X" n="0685a01"/><lb ed="R129" n="0336b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0685a0101">三十七品。心心相續。十波羅蜜。常得現前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0685a02"/><lb ed="R129" n="0336b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0685a0201">三十七。是助道品。三四。二五。單七。隻八。是也。三四
<lb ed="X" n="0685a03"/><lb ed="R129" n="0336b06"/>者。一。四念處<note place="inline">觀身不淨。觀受是苦。觀心無常。觀法無我</note>。二。四正勤<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0685a0301" n="0685a0301"/><anchor xml:id="beg0685a0301" n="0685a0301"/>已<anchor xml:id="end0685a0301"/>生惡令
<lb ed="X" n="0685a04"/><lb ed="R129" n="0336b07"/>斷。未生惡不生。未生善令生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0685a0401" n="0685a0401"/><anchor xml:id="beg0685a0401" n="0685a0401"/>已<anchor xml:id="end0685a0401"/>生善增長</note>。三。四如意足<note place="inline">欲。念。進。慧</note>二五者。一。
<lb ed="X" n="0685a05"/><lb ed="R129" n="0336b08"/>五根<note place="inline">信。進。念。定。慧</note>。二。五力<note place="inline">卽信等五力</note>。單七者。謂七覺支<note place="inline">念覺
<lb ed="X" n="0685a06"/><lb ed="R129" n="0336b09"/>分。擇法覺分。精進覺分。喜覺分。輕安覺分。定覺分。捨覺分。隻八者。卽八正道。詳見中卷障學文</note>。十
<lb ed="X" n="0685a07"/><lb ed="R129" n="0336b10"/>波羅蜜。是十度。華嚴云。一施。二戒。三忍。四進。五定。
<lb ed="X" n="0685a08"/><lb ed="R129" n="0336b11"/><note place="inline">根本定。守本名</note>六慧<note place="inline">一切智。守本名</note>。七方便。八願。九力<note place="inline">幷上願從禪定開出</note>。
<lb ed="X" n="0685a09"/><lb ed="R129" n="0336b12"/>十智<note place="inline">幷上方便。從般若開出</note>。後四度。助前六者。故尋常止云
<lb ed="X" n="0685a10"/><lb ed="R129" n="0336b13"/>六度耳<note place="inline">涅槃經云。修戒。定。慧。解脫。解脫知見。六波羅蜜。三十七品以爲船筏。依乘此筏。渡煩
<lb ed="X" n="0685a11"/><lb ed="R129" n="0336b14"/>惱河。到於彼岸常樂涅槃。正此意也</note>。心心常得。兩句互有。文拘義通
<lb ed="X" n="0685a12"/><lb ed="R129" n="0336b15"/>者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0685a13"/><lb ed="R129" n="0336b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0685a1301">懺悔<anchor xml:id="nkr_note_add_0685a1301" n="0685a1301"/><anchor xml:id="beg0685a1301" n="0685a1301"/>已<anchor xml:id="end0685a1301"/>。至心信禮常住三寶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0685a14"/><lb ed="R129" n="0336b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0685a1401">首句。結前。次勸以至誠心。深信三寶而作禮也<note place="inline">三寶
<lb ed="X" n="0685a15"/><lb ed="R129" n="0336b18"/>義見前。但法寶者。至理可尊。曰法寶。契之于心爲法。形之于言曰敎。法有自相共相。敎有遮詮表詮</note>。常
<lb ed="X" n="0685a16"/><lb ed="R129" n="0337a01"/>住者。不生滅曰常。無去來曰住。無住無不住。有求
<lb ed="X" n="0685a17"/><lb ed="R129" n="0337a02"/>皆應。無禱不從。常在世間。捄苦衆生。令得解脫。如
<lb ed="X" n="0685a18"/><lb ed="R129" n="0337a03"/>釋迦世尊。常在娑婆。化度衆生耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0685a19"/><lb ed="R129" n="0337a04"/>
<lb ed="X" n="0685a20"/><lb ed="R129" n="0337a05"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>慈悲水懺法卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0661b1901" to="#end0661b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0661c1701" to="#end0661c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0662a1101" to="#end0662a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0662a2101" to="#end0662a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0662c0201" to="#end0662c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0662c0301" to="#end0662c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0662c1601" to="#end0662c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0663b1201" to="#end0663b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0663b1801" to="#end0663b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0663b2001" to="#end0663b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0663b2401" to="#end0663b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0663c0401" to="#end0663c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0663c0701" to="#end0663c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0663c2101" to="#end0663c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0664a0401" to="#end0664a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0664b1901" to="#end0664b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0664c1101" to="#end0664c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0665b1201" to="#end0665b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0665b1401" to="#end0665b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0665c0201" to="#end0665c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0666b0901" to="#end0666b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0666c1301" to="#end0666c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0666c2301" to="#end0666c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0666c2401" to="#end0666c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0668c0201" to="#end0668c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0669a1201" to="#end0669a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0669a1301" to="#end0669a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0669a1302" to="#end0669a1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0669a1303" to="#end0669a1303"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0669a1401" to="#end0669a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0669a1601" to="#end0669a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0669a2001" to="#end0669a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0670b0401" to="#end0670b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671a0201" to="#end0671a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671a1301" to="#end0671a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671a1401" to="#end0671a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671a1501" to="#end0671a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671a2401" to="#end0671a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671b0501" to="#end0671b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671b0601" to="#end0671b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671b2401" to="#end0671b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0671c2201" to="#end0671c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">寶象<note type="cf1">T08n0245_p0830b13  </note><note type="cf2">X28n0586_p0199c22</note><note type="cf3">X28n0586_p0413b13-14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">保養</rdg></app>
<app from="#beg0672a0801" to="#end0672a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0672a0901" to="#end0672a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0672a1001" to="#end0672a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0672c0101" to="#end0672c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0672c1501" to="#end0672c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0672c2301" to="#end0672c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0673a0201" to="#end0673a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0673b1501" to="#end0673b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0673b1601" to="#end0673b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">掐<note type="cf1">T23n1435_p0347a29</note></lem><rdg wit="#wit.orig">搯</rdg></app>
<app from="#beg0673c2001" to="#end0673c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0674a0601" to="#end0674a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0674a0901" to="#end0674a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0674c0701" to="#end0674c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0675a0101" to="#end0675a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0675a0501" to="#end0675a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0675b0601" to="#end0675b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0675c0801" to="#end0675c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0675c0901" to="#end0675c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0675c1701" to="#end0675c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0676b1401" to="#end0676b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0676b1402" to="#end0676b1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0676c2101" to="#end0676c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0677b2201" to="#end0677b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0677b2301" to="#end0677b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">揚</lem><rdg wit="#wit.orig">掦</rdg></app>
<app from="#beg0677b2302" to="#end0677b2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0678b1101" to="#end0678b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6">諂<note type="cf1">X74n1496_p0744a17</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0678b1701" to="#end0678b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0678b1702" to="#end0678b1702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0679b2401" to="#end0679b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">巷</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB15581">󳳝</g></rdg></app>
<app from="#beg0680b0301" to="#end0680b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0680c0101" to="#end0680c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0680c0102" to="#end0680c0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0680c0201" to="#end0680c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0680c0202" to="#end0680c0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0680c1301" to="#end0680c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0680c2401" to="#end0680c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0681a0201" to="#end0681a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0681a0401" to="#end0681a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0681a1901" to="#end0681a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0681c2401" to="#end0681c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0682a2201" to="#end0682a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0683a0701" to="#end0683a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0683c0501" to="#end0683c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">揚</lem><rdg wit="#wit.orig">掦</rdg></app>
<app from="#beg0683c1301" to="#end0683c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0683c1601" to="#end0683c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0683c1701" to="#end0683c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0684b0501" to="#end0684b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0684b0901" to="#end0684b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0685a0301" to="#end0685a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0685a0401" to="#end0685a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0685a1301" to="#end0685a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0662001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0662001">恐字更勘</note>
<note n="0662002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0662002">裕字更勘</note>
<note n="0662003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0662003">吾願二字更勘</note>
<note n="0663001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0663001">減疑滅</note>
<note n="0669001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669001">狀乎疑然平</note>
<note n="0671001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671001">乎疑平</note>
<note n="0672001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672001">獲疑護</note>
<note n="0676001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0676001">遲疑迭</note>
<note n="0676002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0676002">文字更勘</note>
<note n="0678001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0678001">日疑目</note>
<note n="0679001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0679001">人疑入</note>
<note n="0680001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0680001">入疑八</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0661b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0661b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0661c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0661c1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0662a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0662a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662a2101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0662c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0662c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0662c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0663b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0663b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0663b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0663b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0663c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0663c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0663c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0664a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0664a0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0664b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0664b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0664c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0664c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0665b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0665b1201">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0665b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0665b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0665c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0665c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0666b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0666c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0666c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0666c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666c2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0668c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0668c0201">縛【CB】，縳【卍續】</note>
<note n="0669a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0669a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0669a1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0669a1303" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1303">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0669a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0669a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0669a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0670b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0670b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0671c2201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X74.0671c22.37" target="#nkr_note_add_0671c2201">寶象【CB】，保養【卍續】</note>
<note n="0672a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672a0801">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0672a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672a0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0672a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0672c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0672c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672c1501">縛【CB】，縳【卍續】</note>
<note n="0672c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0673a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0673a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0673b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0673b1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0673b1601" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X74.0673b16.10" target="#nkr_note_add_0673b1601">掐【CB】，搯【卍續】</note>
<note n="0673c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0673c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0674a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0674a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0674a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0674a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0674c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0674c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0675a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0675a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0675b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0675c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0675c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0675c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675c1701">縛【CB】，縳【卍續】</note>
<note n="0676b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0676b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0676b1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0676b1402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0676c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0676c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0677b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0677b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0677b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0677b2301">揚【CB】，掦【卍續】</note>
<note n="0677b2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0677b2302">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0678b1101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X74.0678b11.05" target="#nkr_note_add_0678b1101">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0678b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0678b1701">縛【CB】，縳【卍續】</note>
<note n="0678b1702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0678b1702">縛【CB】，縳【卍續】</note>
<note n="0679b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0679b2401">巷【CB】，<g ref="#CB15581">󳳝</g>【卍續】</note>
<note n="0680b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0680c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0680c0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0680c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0680c0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0680c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0680c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0681a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0681a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0681a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0681c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0682a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0682a2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0683a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0683c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c0501">揚【CB】，掦【卍續】</note>
<note n="0683c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c1301">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0683c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c1601">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0683c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c1701">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0684b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0684b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0684b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0684b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0685a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0685a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0685a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0685a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0685a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0685a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>