<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="N69n0035">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition), Electronic version, No. 35 淸淨道論(第14卷-第23卷)</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">漢譯南傳大藏經（元亨寺版）數位版, No. 35 淸淨道論(第14卷-第23卷)</title>
			<author>佛音撰　悟醒譯</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>NanChuan</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>10卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">N</idno>.<idno type="vol">69</idno>.<idno type="no">35</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-01-03 21:49:07 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition)</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">漢譯南傳大藏經（元亨寺版）</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">淸淨道論(第14卷-第23卷)</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Ven. Zhiguang, Text as provided by Ven. Xiangyin</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，智光法師提供，祥因法師提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【南傳】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-12-20">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<cb:mulu type="其他" level="1">第十六品　根、諦之解釋</cb:mulu><cb:mulu type="其他" level="2">二　慧地之五　四諦之解釋</cb:mulu><cb:mulu type="其他" level="3">（一五）由同分異分</cb:mulu><ref cRef="PTS.Vism.516" type="PTS_hide"/>
<milestone unit="juan" n="17"/>
<lb ed="N" n="0146a10"/>
<lb ed="N" n="0146a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第十七品　慧地之解釋</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.517"/>第十七品　慧地之解釋</head>
<lb ed="N" n="0146a12"/>
<lb ed="N" n="0146a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">慧地之六、緣起之解釋</cb:mulu><head>〔慧地之六･緣起之解釋〕</head>
<lb ed="N" n="0146a14"/><p xml:id="pN69p0146a1401">如斯於〔前〕所說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0146001" n="0146001"/>蘊、處、界、根、諦、緣起等種種之法是〔慧之〕地。」
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0147a" n="0147a"/>
<lb ed="N" n="0147a01"/>此慧地之諸法中，餘下緣起及「等」之語所攝之緣已生法。故今說明其等之順序。</p>
<lb ed="N" n="0147a02"/><p xml:id="pN69p0147a0201">其中應先知無明等之法是「緣起」。卽依世尊如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0147002" n="0147002"/>諸比丘！云何是緣起？
<lb ed="N" n="0147a03"/>諸比丘！無明之緣而有行，行之緣而有識，識之緣而有名色，名色之緣而有六處，
<lb ed="N" n="0147a04"/>六處之緣而有觸，觸之緣而有受，受之緣而有愛，愛之緣而有取，取之緣而有有，
<lb ed="N" n="0147a05"/>有之緣而有生，生之緣而老、死、愁、悲、苦、憂惱發生。如斯有此一切苦蘊之集，
<lb ed="N" n="0147a06"/>諸比丘！此云緣起。」卽依世尊如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0147003" n="0147003"/>諸比丘！云何是緣已生法。諸比丘！老
<lb ed="N" n="0147a07"/>死是無常、有爲、緣已生、盡滅法、衰滅法、離貪法、滅法也。諸比丘！生……乃
<lb ed="N" n="0147a08"/>至……有、取、愛、受、觸、六處、名色、識、行……諸比丘！無明是無常、有爲、
<lb ed="N" n="0147a09"/>緣已生、盡滅法、衰滅法、離貪法、滅法也。諸比丘！此等云緣已生法。」</p>
<lb ed="N" n="0147a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　緣起語義之一</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.518"/>一、〔緣起語義之一〕</head><p xml:id="pN69p0147a1008" cb:place="inline">其次此〔緣起及緣已生法之〕略解如下，當知「緣起」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0147004" n="0147004"/>
<lb ed="N" n="0147a11"/>是緣之法。「緣已生法」是依各各之緣而生之法。此云何可知耶？應依世尊之語而知。
<lb ed="N" n="0147a12"/>卽世尊於經說示緣起與緣已生法，「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0147005" n="0147005"/>諸比丘！云何是緣起？諸比丘！生之緣而有老
<lb ed="N" n="0147a13"/>死。諸如來之出世又諸如來雖不出世，〔緣起之〕界（自性）是住立、法住性、法決
<lb ed="N" n="0147a14"/>定性，此緣性也。如來現正覺、現觀此。現正覺、現觀之後，而講說、說示、施設、
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0148a" n="0148a"/>
<lb ed="N" n="0148a01"/>確立、開顯、分別、顯示〔此〕。『汝等當見！』宣示：『諸比丘！生之緣而有老死。』
<lb ed="N" n="0148a02"/>諸比丘！有之緣而有生……乃至……諸比丘！無明之緣而有行。諸如來之出世……
<lb ed="N" n="0148a03"/>乃至……分別、顯示，『汝等當見！』宣示：『諸比丘！無明之緣而有行。』諸如來
<lb ed="N" n="0148a04"/>之出世……乃至……分別、顯示，『汝等當見！』宣示：『諸比丘！無明之緣而有
<lb ed="N" n="0148a05"/>行。』諸比丘！此中所有如性、不違如性、不他性、此緣性，諸比丘！此言爲緣起。」
<lb ed="N" n="0148a06"/>如斯說示緣起是如性等之同義語，說緣之法是緣起也。</p>
<lb ed="N" n="0148a07"/><p xml:id="pN69p0148a0701">故「緣起」是老死等諸法之緣爲相，與苦連結爲味，當知邪道（輪迴）爲現起。
<lb ed="N" n="0148a08"/>而此〔緣起〕各各不多不少，依緣而各各之法而發生故言爲「如性」。至諸緣和合時，
<lb ed="N" n="0148a09"/>雖須臾由此而生之諸法無不發生故〔言爲〕「不違如性」。依他法（甲）〔應生〕之緣，
<lb ed="N" n="0148a10"/>他法（乙）不生起故，〔言爲〕「不他性」。如上述此等老死等之緣故，又緣之合聚故，
<lb ed="N" n="0148a11"/>言爲「此緣性」。〔此緣性〕之語義如次，此等〔老死等〕之緣是此緣。此緣卽此緣性
<lb ed="N" n="0148a12"/>也。又此緣之合聚是此緣性。而此〔緣起之語〕相，當徧求於文典。</p>
<lb ed="N" n="0148a13"/><p xml:id="pN69p0148a1301"><ref cRef="PTS.Vism.519"/>其次，某些人不顧慮〔數論〕外學所徧計自性、神我等之原因，依緣之正生起
<lb ed="N" n="0148a14"/>是緣起，說緣起唯斯之生起。此爲不正當。何故耶？（一）〔斯說〕於經無故，（二）
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0149a" n="0149a"/>
<lb ed="N" n="0149a01"/>於經相違故，（三）不生甚深之道理故。（四）破壞語故。</p>
<lb ed="N" n="0149a02"/><p xml:id="pN69p0149a0201">卽（一）「經無有」〔說〕唯生起爲緣起。</p>
<lb ed="N" n="0149a03"/><p xml:id="pN69p0149a0301">（二）言緣起其〔唯生起〕者是部分住〔者說〕，此「陷於與經相違故」。云何〔相
<lb ed="N" n="0149a04"/>違〕耶？謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0149006" n="0149006"/>時，世尊於初夜作意順逆之緣起。」等乃世尊之語故，最初住正覺之
<lb ed="N" n="0149a05"/>緣起作意是部分住，是彼〔世尊〕之一部分住。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0149007" n="0149007"/>諸比丘！我最初之住正覺，
<lb ed="N" n="0149a06"/>同依部分〔住〕而住。」其時，〔世尊〕見緣相而住，非見唯生起〔而住〕。所謂「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0149008" n="0149008"/>彼
<lb ed="N" n="0149a07"/>〔我〕『依邪見之緣亦有覺受，依正見之緣亦有覺受，依邪思惟之緣亦有覺受〔云云〕』
<lb ed="N" n="0149a08"/>而如斯知解」。如斯言緣起唯生起者，〔說〕部分住陷於與經相違。又與迦旃延經相
<lb ed="N" n="0149a09"/>違。卽於迦旃延經有：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0149009" n="0149009"/>迦旃延！有如實正慧見世間之集（因）者，於世間無非有
<lb ed="N" n="0149a10"/>性。」順緣起爲世間〔發生〕之緣故是世間之集，爲說明斷見之斷絕，非〔說〕唯生
<lb ed="N" n="0149a11"/>起。然，由見唯生起，斷見不能斷絕，緣之不斷時，果爲不斷故，只是依見緣之不
<lb ed="N" n="0149a12"/>斷〔斷見卽斷絕〕，如斯言緣起唯是生起者，卽陷於與迦旃經相違。</p>
<lb ed="N" n="0149a13"/><p xml:id="pN69p0149a1301">（三）其次，「不生甚深之道理故」，依世尊如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0149010" n="0149010"/>阿難！此緣起是甚深又
<lb ed="N" n="0149a14"/>甚深也。」而甚深是四種〔甚深〕，此於後<anchor xml:id="nkr_note_orig_0149011" n="0149011"/>說明。〔故〕其〔緣起〕唯於生起而非能
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0150a" n="0150a"/>
<lb ed="N" n="0150a01"/>存在。又彼等此緣起以四種之道理（四句分別）所莊嚴及讚說，但其四種道理亦於
<lb ed="N" n="0150a02"/>唯生起非能存在。故不生甚深之道理，所以緣起非唯生起。</p>
<lb ed="N" n="0150a03"/><p xml:id="pN69p0150a0301"><ref cRef="PTS.Vism.520"/>（四）其次，「破壞語故」，此「緣」（依緣）之語是結合於過去時，對同一主語
<lb ed="N" n="0150a04"/>而成〔其〕目的。如謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0150012" n="0150012"/>緣眼與諸色而眼識生起。」〔之情形〕。然，言此〔緣起語〕
<lb ed="N" n="0150a05"/>時，〔緣（依緣）之語不要主語〕，結合狀況之「起」語，〔於兩者〕無同一之主語故，
<lb ed="N" n="0150a06"/>〔若緣起唯有生起之意義者〕，卽導致語之破壞，不成何等之義。所以破壞語故緣起
<lb ed="N" n="0150a07"/>非唯生起。</p>
<lb ed="N" n="0150a08"/><p xml:id="pN69p0150a0801">此時，以〔緣起之語〕結合「有」之語，〔緣起者〕是爲「緣起有」〔之意義〕，但
<lb ed="N" n="0150a09"/>不合理。何故耶？不結合〔斯「有」之語〕故，又結合於「有」之語者，於生起卽〔更〕
<lb ed="N" n="0150a10"/>有生起之過失故，卽言：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0150013" n="0150013"/>諸比丘！我爲汝等說示緣起。諸比丘！云何是緣起……
<lb ed="N" n="0150a11"/>乃至……諸比丘！此言爲緣起。」此等〔緣起之〕語亦無有一與「有」之結合。</p>
<lb ed="N" n="0150a12"/><p xml:id="pN69p0150a1201">又〔緣起之語〕非與生起〔之語結合〕。若然，於生起應該〔更〕生起。</p>
<lb ed="N" n="0150a13"/><p xml:id="pN69p0150a1301">亦有人思惟：「此緣之狀態是此緣性。狀態是行相，無明等是行現前之因。其〔狀
<lb ed="N" n="0150a14"/>態〕是在行之變化名爲緣起。」但彼等之說不合理。何故耶？語無明等爲因故。卽依
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0151a" n="0151a"/>
<lb ed="N" n="0151a01"/>世尊：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0151014" n="0151014"/>因此，阿難！所有之生是此老死之因，此是因緣，此是集，此是緣……乃
<lb ed="N" n="0151a02"/>至……所有無明是行之……緣。」如斯說無明等是因，非〔說〕彼等之變化爲〔因〕。
<lb ed="N" n="0151a03"/>故知緣起是緣之法。所說此〔緣起是緣之法〕，當知是正當之說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0151a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　緣起語義之二</cb:mulu><head>二、〔緣起語義之二〕</head><p xml:id="pN69p0151a0408" cb:place="inline">於此所謂緣起，因此文字蔭暗之〔錯誤〕，想念生起而說
<lb ed="N" n="0151a05"/>此唯是生起，但知此語有如次之義，應寂滅斯〔想念〕。卽世尊言：</p>
<lb ed="N" n="0151a06"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0151a0601"><l>彼〔緣〕轉起之法聚</l><l>說〔緣起〕二種〔意義〕</l>
<lb ed="N" n="0151a07"/><l>是故彼緣之〔法聚〕</l><l>用果〔之語〕說〔緣起〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0151a08"/><p xml:id="pN69p0151a0801">曰：主張依緣性轉起此法聚〔言爲〕緣起之此語，有二種〔之意義〕。卽（一）此〔緣
<lb ed="N" n="0151a09"/><ref cRef="PTS.Vism.521"/>起〕是爲〔有情之〕利益、安樂而使了解故，諸賢者以此使〔諸有情〕有了解之價
<lb ed="N" n="0151a10"/>値而〔言爲〕「緣。」又生起者，俱〔生起而〕非單獨，正生起而非無因故〔言爲〕
<lb ed="N" n="0151a11"/>「起」，如斯「緣而且爲起故」爲緣起。（二）又俱生起故爲「起」。依緣之和合，不排拒
<lb ed="N" n="0151a12"/>〔緣之和合〕故爲「緣」。如斯此緣而且爲起故亦爲緣起。而此因之聚爲彼〔緣已生
<lb ed="N" n="0151a13"/>法聚之〕緣故爲彼緣。爲彼緣故亦是〔此因之法聚〕，如言痰塊是世間痰〔病〕之緣
<lb ed="N" n="0151a14"/>塊。又如樂敎法之緣而諸佛之出世，言：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0151015" n="0151015"/>諸佛出世樂。」當知緣起是依果而說。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0152a" n="0152a"/>
<lb ed="N" n="0152a01"/><p xml:id="pN69p0152a0101">（三）或者：</p>
<lb ed="N" n="0152a02"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0152a0201"><l>此因聚由因</l><l>向〔果〕故言「緣」</l>
<lb ed="N" n="0152a03"/><l>因諸俱生法</l><l>生起故言「起」</l></lg>
<lb ed="N" n="0152a04"/><p xml:id="pN69p0152a0401">曰：使行等現前，依無明等一一因之名目而說此因聚，此由成共通〔一定〕果之義，
<lb ed="N" n="0152a05"/>依不缺之義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0152016" n="0152016"/>，諸和合支（因聚）於互相依此（因）赴向於〔果義〕而言爲「緣。」
<lb ed="N" n="0152a06"/>其〔因聚〕是諸俱在而無互相別離令生起法故言爲「起」。如斯緣而且爲起故亦爲緣
<lb ed="N" n="0152a07"/>起。</p>
<lb ed="N" n="0152a08"/><p xml:id="pN69p0152a0801">（四）又有其他之理由</p>
<lb ed="N" n="0152a09"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0152a0901"><l>此緣性互相爲緣</l><l>平等俱時諸法生</l>
<lb ed="N" n="0152a10"/><l>是故於此依牟尼</l><l>如斯說〔緣起之語〕</l></lg>
<lb ed="N" n="0152a11"/><p xml:id="pN69p0152a1101">曰：依無明之名目而說諸緣之中，所生起行等法之諸緣，此無互相緣，於互相欠缺
<lb ed="N" n="0152a12"/>時，卽不能使生起〔諸法〕，故爲「緣。」又此緣性令生起諸法，平等而非偏頗，俱時
<lb ed="N" n="0152a13"/>而不依前後，〔故爲「起」〕。依巧於言說之牟尼隨順於義說如斯⸺說緣起之義
<lb ed="N" n="0152a14"/>⸺。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0153a" n="0153a"/>
<lb ed="N" n="0153a01"/><p xml:id="pN69p0153a0101">又〔世尊〕如斯說：</p>
<lb ed="N" n="0153a02"/><lg xml:id="lgN69p0153a0201"><l>依前句常〔論〕等非有，又依後句</l>
<lb ed="N" n="0153a03"/><l>斷〔論〕等之害破，由於兩者說眞理。</l></lg>
<lb ed="N" n="0153a04"/><p xml:id="pN69p0153a0401"><ref cRef="PTS.Vism.522"/>「依前句。」說明緣之和合是依「緣」之句。轉起之諸法依屬緣之和合而起故，如常
<lb ed="N" n="0153a05"/>〔論〕、無因〔論〕、〔自性、微、時等之〕異因〔論〕、自在天論之類，〔依緣之句〕
<lb ed="N" n="0153a06"/>說明「常〔論〕等之非有」。又「依後句」，依「起」之句說明諸法之生起。於緣之和合
<lb ed="N" n="0153a07"/>而諸法之生起故，以破斷〔論〕、非有〔論〕、無作〔論〕等，卽依〔起之句〕說明：
<lb ed="N" n="0153a08"/>「斷〔論〕等之害破。」「依兩者」，語緣與起之全體。由各各之緣和合而不斷相續、
<lb ed="N" n="0153a09"/>各各諸法發生故，〔說明緣與起之〕中道，捨斷所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0153017" n="0153017"/>作者與受者是同一，作者
<lb ed="N" n="0153a10"/>與受者是相異。」之〔邪〕論。不住著於世人之用語，不超越〔世俗之〕名稱「說明此
<lb ed="N" n="0153a11"/>眞理」。以上先述緣起語之義。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0153a12"/>
<lb ed="N" n="0153a13"/>
<lb ed="N" n="0153a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0154a" n="0154a"/>
<lb ed="N" n="0154a01"/>
<lb ed="N" n="0154a02"/>
<lb ed="N" n="0154a03"/>
<lb ed="N" n="0154a04"/>
<lb ed="N" n="0154a05"/>
<lb ed="N" n="0154a06"/>
<lb ed="N" n="0154a07"/>
<lb ed="N" n="0154a08"/>
<lb ed="N" n="0154a09"/>
<lb ed="N" n="0154a10"/>
<lb ed="N" n="0154a11"/>
<lb ed="N" n="0154a12"/>
<lb ed="N" n="0154a13"/>
<lb ed="N" n="0154a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0155a" n="0155a"/>
<lb ed="N" n="0155a01"/>
<lb ed="N" n="0155a02"/>
<lb ed="N" n="0155a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　各緣起支之解釋</cb:mulu><head>三、〔各緣起支之解釋〕</head><p xml:id="pN69p0155a0309" cb:place="inline">其次，世尊說示緣起，依「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0155001" n="0155001"/>無明之緣而有行」等之方
<lb ed="N" n="0155a04"/>法，〔作〕經典義之解釋者，分別論者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0155002" n="0155002"/>入於會衆，無誹謗諸阿闍梨，不逸脫自宗義，
<lb ed="N" n="0155a05"/>不至於他宗之義，不拒經於外，隨順於律，眺望大法經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0155003" n="0155003"/>，令把握說法之義，再返
<lb ed="N" n="0155a06"/>復依其他諸異門而解釋義，應進行義之解釋。而緣起義之解釋，如諸古人言：</p>
<lb ed="N" n="0155a07"/><lg xml:id="lgN69p0155a0701"><l>諦與有情、結生、緣相之四法</l>
<lb ed="N" n="0155a08"/><l>是極難見又難說。</l></lg>
<lb ed="N" n="0155a09"/><p xml:id="pN69p0155a0901">本來困難，故除去證得聖典〔之義〕的人人，緣起之義不容易解說，須置於念頭，</p>
<lb ed="N" n="0155a10"/><lg xml:id="lgN69p0155a1001"><l>我今欲作緣相之解釋</l>
<lb ed="N" n="0155a11"/><l><ref cRef="PTS.Vism.523"/>如跳入海洋無住立。</l>
<lb ed="N" n="0155a12"/><l>然飾種種說示法之此敎法，</l>
<lb ed="N" n="0155a13"/><l>未曾斷絕往昔阿闍梨之道。</l>
<lb ed="N" n="0155a14"/><l>是故依止此兩者，我始解說</l>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0156a" n="0156a"/>
<lb ed="N" n="0156a01"/><l>此〔緣起之〕義諦聽等持。</l></lg>
<lb ed="N" n="0156a02"/><p xml:id="pN69p0156a0201">然，依往昔之諸阿闍梨如次說，</p>
<lb ed="N" n="0156a03"/><lg xml:id="lgN69p0156a0301"><l>希求依我聽者誰，</l>
<lb ed="N" n="0156a04"/><l>前後（永久）得勝〔法〕。</l>
<lb ed="N" n="0156a05"/><l>若前後得勝〔法〕者</l>
<lb ed="N" n="0156a06"/><l>彼可至不老與死</l></lg>
<lb ed="N" n="0156a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（一）依無明之緣而有行</cb:mulu><head>〔一、無明之緣而有行〕</head><p xml:id="pN69p0156a0709" cb:place="inline">先對於「無明之緣而有行」等〔之句〕，</p>
<lb ed="N" n="0156a08"/><lg xml:id="lgN69p0156a0801"><l>〔一〕說示之別、〔二〕義、〔三〕相、〔四〕依一種等、</l>
<lb ed="N" n="0156a09"/><l>〔五〕依〔緣起〕支之差別，當識知決定說。</l></lg>
<lb ed="N" n="0156a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　由說示之別</cb:mulu><p xml:id="pN69p0156a1001">其中，〔一〕「由說示之別」，四人搬運蔓草者，以取蔓草，最初又由中央始而最
<lb ed="N" n="0156a11"/>後，又最後又由中央始而至最初，依世尊說示四種之緣起。卽（一）譬搬運蔓草之
<lb ed="N" n="0156a12"/>四人中，於最初見蔓草之根，彼切斷其根，以〔蔓草之〕一切拉近身邊，取而使用，
<lb ed="N" n="0156a13"/>如斯世尊：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0156004" n="0156004"/>諸比丘！斯無明之緣而有行……乃至……生之緣而有老死。」由最初
<lb ed="N" n="0156a14"/>始至最後說示緣起。（二）又譬彼等〔四〕人中，最初見蔓草之中央，彼切斷中央，
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0157a" n="0157a"/>
<lb ed="N" n="0157a01"/>以上方部分拉近身邊，取而使用，如斯世尊：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0157005" n="0157005"/>歡喜彼受者、觀迎者、在耽著者而
<lb ed="N" n="0157a02"/>生起歡喜。對受觀喜卽是取。其取之緣而有有。有之緣而有生。」此由中央始至最後
<lb ed="N" n="0157a03"/>而說示。（三）又譬彼等〔四〕人之中，一人見最初蔓草之端，彼捕其端，由端至根
<lb ed="N" n="0157a04"/>取一切而使用，世尊如斯說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0157006" n="0157006"/>生之緣而有老死。」「諸比丘！依生之緣而有老死
<lb ed="N" n="0157a05"/>否？又〔汝等〕對此如何思惟耶」？「尊師！生之緣而有老死，我等對此『生之緣而
<lb ed="N" n="0157a06"/><ref cRef="PTS.Vism.524"/>有老死』如斯思惟」。「有之緣而有生……乃至……又無明之緣而有行，乃斯說也。
<lb ed="N" n="0157a07"/>諸比丘！無明之緣而有行否？又〔汝等〕對此如何思惟耶」？是由最後始至最初說示
<lb ed="N" n="0157a08"/>緣起。（四）又譬此等〔四〕人之中，一人最初見蔓草之中央，彼切斷其中央而取下
<lb ed="N" n="0157a09"/>部分，下取至根止而使用，如斯世尊說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0157007" n="0157007"/>諸比丘！此等之四食，是以何爲因緣，
<lb ed="N" n="0157a10"/>以何爲集，以何爲生因，以何爲發生因耶？此等四食是渴愛爲因緣，渴愛爲集，渴
<lb ed="N" n="0157a11"/>愛爲生因，渴愛爲發生因。渴愛以何爲因緣……受……觸……六處……名色……識
<lb ed="N" n="0157a12"/>……行以何爲因緣……〔以何爲發生因耶〕？行是以無明爲因緣……乃至……以無明
<lb ed="N" n="0157a13"/>爲發生因。」此是由中央始至最初之說示。</p>
<lb ed="N" n="0157a14"/><p xml:id="pN69p0157a1401">然，何故如斯說示耶？緣起爲徧賢善故，又〔世尊〕自說示到達極妙故。卽緣
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0158a" n="0158a"/>
<lb ed="N" n="0158a01"/>起是徧賢善也。〔四種之說示〕依何者亦必至通達眞理。又世尊與四無畏、〔四〕無
<lb ed="N" n="0158a02"/>礙解相應，達種種甚深之狀態故，說示到達之極妙。彼說亦到達之極妙故，依種種
<lb ed="N" n="0158a03"/>方法而說法。而（一）特別由最初始彼〔世尊〕之順說，〔世尊〕觀察所化之人人（諸
<lb ed="N" n="0158a04"/>弟子），暗於轉起（諸法之生成）原因之分別，爲示由各自原因之轉起，又爲示生起
<lb ed="N" n="0158a05"/>之次第而說者應當知。（三）由最初始之逆說，〔世尊〕眺望此「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0158008" n="0158008"/>世人實陷於苦難，
<lb ed="N" n="0158a06"/>依生、老、死、死滅、再生」等方法而陷於苦難之世人，於〔成道之〕前分通達〔緣
<lb ed="N" n="0158a07"/>起〕，其各各老死之苦，〔如〕自己所證得，爲示有原因〔而說示〕。（四）由中央始
<lb ed="N" n="0158a08"/>至最初〔說示緣起〕，此食之因緣差別〔敎說〕，爲示說而遡至過去世，更又過去世
<lb ed="N" n="0158a09"/>以來之因果次第。（二）次由中央始至最後〔說示緣起〕，爲示〔說〕此於現在世，
<lb ed="N" n="0158a10"/>由未來世之因等起以來之未來世〔狀態〕。</p>
<lb ed="N" n="0158a11"/><p xml:id="pN69p0158a1101"><ref cRef="PTS.Vism.525"/>其等中，所化之人人暗於轉起之原因，爲示由各自之原因之轉起，由最初始說
<lb ed="N" n="0158a12"/>順說，當知於此提示〔順緣起〕。然，何故此〔順緣起〕中，無明爲最初說耶？如自
<lb ed="N" n="0158a13"/>性論者（數論派）之自性，無明亦〔自〕無原因而〔生〕，爲世間之根本原因耶？不
<lb ed="N" n="0158a14"/>然，非無原因。然，說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0158009" n="0158009"/>漏之集故有無明之集。」爲無明之原因。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0159a" n="0159a"/>
<lb ed="N" n="0159a01"/><p xml:id="pN69p0159a0101">然，有敎說言〔無明〕爲根本原因，此云何？於輪轉說〔無明〕爲初始。卽世
<lb ed="N" n="0159a02"/>尊說輪轉說以〔無明及有愛〕二法爲初始而說。（一）〔卽〕時而以無明〔爲初始〕。
<lb ed="N" n="0159a03"/>所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0159010" n="0159010"/>諸比丘！『此以前無有無明、於〔此〕以後而發生』，不承認無明之前際。
<lb ed="N" n="0159a04"/>諸比丘！雖如上所言，而『依此緣而有無明』而承認此。」（二）時而有愛〔爲初始〕。
<lb ed="N" n="0159a05"/>所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0159011" n="0159011"/>諸比丘！『此以前無有有愛，於〔此〕以後而發生』，不承認有愛之前際。
<lb ed="N" n="0159a06"/>諸比丘！雖如上所言，而承認謂：『依此緣而有有愛。』」</p>
<lb ed="N" n="0159a07"/><p xml:id="pN69p0159a0701">然，世尊說輪轉說，何故此等二法爲初始而說耶？〔此等二法〕至善趣、惡趣
<lb ed="N" n="0159a08"/>業之特別因故。（一）卽無明是至惡趣業之特別因。何故耶？恰如受火所熱，棍棒所
<lb ed="N" n="0159a09"/>打擲，於疲勞所打敗之屠牛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0159012" n="0159012"/>，其疲勞激痛故而無樂味，但自己持不利，如飮熱湯，
<lb ed="N" n="0159a10"/>被無明所打敗之凡夫，雖煩惱之熱苦故無樂味，又令隨惡趣故自己持不利，行殺生
<lb ed="N" n="0159a11"/>等至惡趣種種之業。（二）其次，有愛是至善趣業之特別因。何故耶？譬前述之牛渴
<lb ed="N" n="0159a12"/>飮冷水，吞飮冷水有樂味且除去自己之疲勞，打敗有愛之凡夫，無煩惱之熱苦故有
<lb ed="N" n="0159a13"/>樂味，且令至善趣故，除去自己惡趣之勞苦，行離殺生等至善趣之種種業。</p>
<lb ed="N" n="0159a14"/><p xml:id="pN69p0159a1401"><ref cRef="PTS.Vism.526"/>其次，爲輪轉說之初始之此等〔無明、有愛二〕法中，在某情形世尊說示一法
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0160a" n="0160a"/>
<lb ed="N" n="0160a01"/>爲根本。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0160013" n="0160013"/>諸比丘！以上，無明爲親因而有行，行爲親因而有識。」等。又說：
<lb ed="N" n="0160a02"/>「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0160014" n="0160014"/>諸比丘！取於諸法見樂味而住者，卽渴愛增大。渴愛之緣而有取。」等。在某情形
<lb ed="N" n="0160a03"/>〔說示〕兩者爲根本。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0160015" n="0160015"/>諸比丘！有無明蓋，且與渴愛相應之愚者得成此身。
<lb ed="N" n="0160a04"/>此身與外之名色爲二，緣於二而有觸、六處。觸其等〔觸與六處〕之愚者覺受苦樂。」
<lb ed="N" n="0160a05"/>等。</p>
<lb ed="N" n="0160a06"/><p xml:id="pN69p0160a0601">此等說示之中，言：「無明之緣而有行。」當知今唯說示無明之一法爲根本。</p>
<lb ed="N" n="0160a07"/><p xml:id="pN69p0160a0701">當知如斯先說示此〔緣起差〕別之決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0160a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　由義</cb:mulu><p xml:id="pN69p0160a0801">〔二〕「由義」，依無明等句之義。謂：</p>
<lb ed="N" n="0160a09"/><p xml:id="pN69p0160a0901">〔無明〕（一）身惡行等遂行〔此〕爲不當故言不可有。爲不可得之義。其
<lb ed="N" n="0160a10"/>不可有而有故爲「無明。」（二）身善行等其相反故言爲可有。其可有而不有故爲「無
<lb ed="N" n="0160a11"/>明」。（三）不知蘊聚之義、處努力之義、界之空義、根之增上義、諦之如實義故亦
<lb ed="N" n="0160a12"/>是「無明」。（四）不知由逼惱等所說苦等四種之義故亦是「無明」。（五）於無終邊輪
<lb ed="N" n="0160a13"/>迴，有情走向一切胎、趣、有、識住、有情居中故亦是「無明」。（六）走向於不存在
<lb ed="N" n="0160a14"/>第一義之女、男等中，不走於存在〔第一義〕之蘊等中故亦是「無明」。（七）又隱蔽
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0161a" n="0161a"/>
<lb ed="N" n="0161a01"/>眼識等之基（所依）、所緣及緣起、緣已生法故亦是「無明」。</p>
<lb ed="N" n="0161a02"/><p xml:id="pN69p0161a0201">果由彼緣而來故爲「緣」。「緣」者非無，謂不排拒之義。「來」者是生起且轉起之
<lb ed="N" n="0161a03"/>義。又緣之義是資助之義。其無明且爲緣者，卽是「無明之緣」。「依其無明之緣」〔而
<lb ed="N" n="0161a04"/>有行〕。</p>
<lb ed="N" n="0161a05"/><p xml:id="pN69p0161a0501">〔行〕　行作有爲故是「行」。又（一）依無明之緣的行，（二）以所述行之語行
<lb ed="N" n="0161a06"/>而爲二種行。其中（一）依無明之緣而有行，是福、非福、不動行之三與身、語、
<lb ed="N" n="0161a07"/>心行之三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0161016" n="0161016"/>，此等六皆唯是世間之善、不善之思。其次，（二）以所述行之語行，
<lb ed="N" n="0161a08"/><ref cRef="PTS.Vism.527"/>〔一〕有爲行、〔二〕所行作之行、〔三〕行作之行、〔四〕加行之行作，謂此等四種。
<lb ed="N" n="0161a09"/>其中：</p>
<lb ed="N" n="0161a10"/><p xml:id="pN69p0161a1001">〔一〕於「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0161017" n="0161017"/>諸行無常」等〔句〕所說，一切有緣之法是「有爲行」。〔二〕於諸義
<lb ed="N" n="0161a11"/>疏所說業所生之〔欲、色、無色〕三地之色、非色法是「所行作之行」。彼等亦謂包
<lb ed="N" n="0161a12"/>攝於「諸行無常」〔句〕中。然，其等於各別之叙述時卽不承認。〔三〕其次三地之善、
<lb ed="N" n="0161a13"/>不善之思言爲「行作之行」。其所述時，於「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0161018" n="0161018"/>諸比丘！至此無明者是行作福善之行」
<lb ed="N" n="0161a14"/>等中可以認識。〔四〕其次身心之精進言爲「加行之行作」。此於「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0161019" n="0161019"/>車輪只要續〔迴
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0162a" n="0162a"/>
<lb ed="N" n="0162a01"/>轉〕之行作卽〔迴轉〕行去，如固定於車軸而停止」等〔之文〕所說。</p>
<lb ed="N" n="0162a02"/><p xml:id="pN69p0162a0201">非唯此等〔四者〕，更又其等方法而說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0162020" n="0162020"/>友！毘舍佉！入定於想受滅之比丘，
<lb ed="N" n="0162a03"/>語行於最初滅，而身行、心行〔滅〕。」依行之語而述多行。其等中之所有行無不包攝
<lb ed="N" n="0162a04"/>於有爲行。</p>
<lb ed="N" n="0162a05"/><p xml:id="pN69p0162a0501">由此更於「行之緣而有識」等〔文句〕所說〔語句之義〕，亦當知由上述之方法。
<lb ed="N" n="0162a06"/>唯〔在上之說明〕，所不說者於〔次說〕。識知故爲「識」。趣向故爲「名」。惱壞故爲
<lb ed="N" n="0162a07"/>「色」。伸展來者及引導擴大者爲「處」。接觸故爲「觸」，覺受故爲「受」。渴故爲「渴愛」。
<lb ed="N" n="0162a08"/>取故爲「取」。有故爲「有」。生故爲「生」。老故爲「老」。由此〔人人〕死故爲「死」。
<lb ed="N" n="0162a09"/>憂愁爲「愁」。非泣爲「悲」。苦故爲「苦」。又由生、住二種之破壞故爲「苦」。不快之
<lb ed="N" n="0162a10"/>狀態爲「憂」。激甚之憂惱爲「惱」。「發生」者是生起<anchor xml:id="nkr_note_orig_0162021" n="0162021"/>。「發生」之語非單與愁等〔之
<lb ed="N" n="0162a11"/><ref cRef="PTS.Vism.528"/>句結合〕，當知與一切句之結合。若不然，言「無明之緣而有行」時，卽不知〔無明之
<lb ed="N" n="0162a12"/>緣而有行〕是爲何耶？然，有與「發生」〔句之〕結合時，其無明而且爲緣，彼無明
<lb ed="N" n="0162a13"/>之緣而有行發生，卽示爲緣與緣已生之差別，〔其他〕一切情形亦同此。「如斯」是示
<lb ed="N" n="0162a14"/>已所說示之方法之〔語〕。此不依自在天之化作等，示由無明之原因。「此」如上所述
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0163a" n="0163a"/>
<lb ed="N" n="0163a01"/>者。「一切之」是不雜，又全體也。「苦蘊之」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0163022" n="0163022"/>是苦之聚合，不是有情，不是樂淨等。
<lb ed="N" n="0163a02"/>「集」是生。「有」是存在。</p>
<lb ed="N" n="0163a03"/><p xml:id="pN69p0163a0301">當知如斯此〔緣起經〕義之決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0163a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　由相等</cb:mulu><p xml:id="pN69p0163a0401">〔三〕「由相等」，是依無明等之相等。所謂「無明」是無智爲〔特〕相，癡蒙爲
<lb ed="N" n="0163a05"/>味（作用），〔所緣自性之〕隱蔽爲現起（現狀），漏爲足處（直接因）。「行」是行作
<lb ed="N" n="0163a06"/>爲相，營務爲味，思爲現起，無明爲足處。「識」是識知爲相，〔名色之〕前行爲味，
<lb ed="N" n="0163a07"/>結生爲現起，行爲足處，又基（所依）、所緣爲足處。「名」是趣向爲相，與〔識〕相
<lb ed="N" n="0163a08"/>應爲味，不簡別爲現起，識爲足處。「色」是惱壞爲相，散在爲味，無記爲現起，識
<lb ed="N" n="0163a09"/>爲足處。「六處」是努力爲相，見等爲味，基（識之所依）、（認識之門）爲現起，名
<lb ed="N" n="0163a10"/>色爲足處。「觸」是接觸爲相，觸擊爲味，合集爲現起，六處爲足處。「受」是領納爲
<lb ed="N" n="0163a11"/>相，境味之受用爲味，苦樂爲現起，觸爲足處。「渴愛」是因爲相，歡喜爲味，無飽
<lb ed="N" n="0163a12"/>足爲現起，受爲足處。「取」是把取爲相，不放爲味，依強烈渴愛之〔惡〕見爲現起，
<lb ed="N" n="0163a13"/>渴愛爲足處。「有」是業、業果爲相，〔他〕令存在〔自〕存在爲味，善、不善、無記
<lb ed="N" n="0163a14"/>爲現起，取爲足處。「生」等之相等，當知由諦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0163023" n="0163023"/>之解釋而所說者。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0164a" n="0164a"/>
<lb ed="N" n="0164a01"/><p xml:id="pN69p0164a0101">當知如斯依此〔緣起支〕相等之決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0164a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　由一種等</cb:mulu><p xml:id="pN69p0164a0201">〔四〕「由一種等」，此〔緣起支〕中，「無明」是無智、無見、癡等性故爲一種。
<lb ed="N" n="0164a03"/>不行道、邪行道故爲二種。又有行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0164024" n="0164024"/>、無行故爲〔二〕種。三受相應故爲三種。四
<lb ed="N" n="0164a04"/>諦之不通達故爲四種。隱蔽五趣之過患故爲五種。又〔轉起六〕門、〔六〕所緣故爲
<lb ed="N" n="0164a05"/><ref cRef="PTS.Vism.529"/>〔六種〕。當知對〔其他〕一切非色〔支亦同此〕六種。</p>
<lb ed="N" n="0164a06"/><p xml:id="pN69p0164a0601">「行」是有漏持法等異熟法故爲一種。善、不善故爲二種。又小、大、劣、中、
<lb ed="N" n="0164a07"/>邪〔定〕、正定故亦爲〔二種〕。〔三〕福行等之性故爲三種。轉起〔卵生、胎生、濕
<lb ed="N" n="0164a08"/>生、化生之〕四胎故爲四種。至五趣故爲五種。</p>
<lb ed="N" n="0164a09"/><p xml:id="pN69p0164a0901">「識」是世間（有漏）異熟等之性故爲一種。有因、無因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0164025" n="0164025"/>之故爲二種。三有之
<lb ed="N" n="0164a10"/>所攝，三受相應，無因、二因、三因之故爲三種。由〔四〕胎、〔五〕趣爲四種、五
<lb ed="N" n="0164a11"/>種。</p>
<lb ed="N" n="0164a12"/><p xml:id="pN69p0164a1201">「名色」是識之依止故，業之緣故爲一種。有所緣、無所緣之故爲二種。過去等
<lb ed="N" n="0164a13"/>之故爲三種。由〔四〕胎、〔五〕趣故爲四種、五種。</p>
<lb ed="N" n="0164a14"/><p xml:id="pN69p0164a1401">「六處」是〔心、心所〕發生合流之處故爲一種。種淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0164026" n="0164026"/>、識之故爲二種。境之
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0165a" n="0165a"/>
<lb ed="N" n="0165a01"/>到達、不到達、非二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0165027" n="0165027"/>之故爲三種。〔四〕胎、〔五〕趣之所攝之故爲四種、五種。
<lb ed="N" n="0165a02"/>依此方法當知「觸」等之一種等狀態。</p>
<lb ed="N" n="0165a03"/><p xml:id="pN69p0165a0301">當知如斯由此〔緣起支〕一種等之決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0165a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">五　由支之差別</cb:mulu><p xml:id="pN69p0165a0401">〔五〕「由〔緣起〕支差別」，此〔緣起支之〕中，愁等爲示說有之輪不斷。然，
<lb ed="N" n="0165a05"/>老死所襲之愚人發生其〔愁〕等。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0165028" n="0165028"/>諸比丘！無聞之凡夫觸身苦受而愁、疲、
<lb ed="N" n="0165a06"/>悲、搥腦哭泣、陷於蒙昧。」只要其〔愁〕之轉起，卽有無明之〔轉起〕。更又無明
<lb ed="N" n="0165a07"/>之緣而有行。如斯而連續有之輪。故當知其〔愁〕等與老死一起，而緣起支唯十二。
<lb ed="N" n="0165a08"/>如斯識知由〔緣起〕支差別之決定說。以上先略說〔緣起支之差別〕。</p>
<lb ed="N" n="0165a09"/><p xml:id="pN69p0165a0901"><ref cRef="PTS.Vism.530"/>其次之詳說如下，「無明」，若依經典所說是對苦等四〔諦〕處之無智。若依阿
<lb ed="N" n="0165a10"/>毘達磨說，對前際等八處之〔無智〕。卽如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0165029" n="0165029"/>其中，云何是無明？對於苦之
<lb ed="N" n="0165a11"/>無智……乃至……對至苦滅之道無智，對前際無智，對後際無智，對前後際無智，
<lb ed="N" n="0165a12"/>對此緣性、緣已生法之無智。」其中，假令除去出世間〔滅道〕二諦，於餘之處，雖
<lb ed="N" n="0165a13"/>由所緣生起無明，於此依隱蔽唯〔無明〕之義。然，其〔無智〕生起而隱蔽苦諦，
<lb ed="N" n="0165a14"/>不得通達〔苦諦〕如眞、自然之相。於同樣稱集、滅、道、前際之過去五蘊，稱後
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0166a" n="0166a"/>
<lb ed="N" n="0166a01"/>際之未來五蘊，稱前後際其兩者，稱此緣性、緣已生法之此緣性（緣起）及隱蔽緣
<lb ed="N" n="0166a02"/>已生法，此是無明、此是行，如斯不得通達此〔緣起及緣已生法之〕如眞、自然之
<lb ed="N" n="0166a03"/>相。故言：「對苦之無智……乃至……對此緣性、緣已生法之無智。」</p>
<lb ed="N" n="0166a04"/><p xml:id="pN69p0166a0401">「行」是福等之三及身行等之三，此於前<anchor xml:id="nkr_note_orig_0166030" n="0166030"/>略說之六。而詳說之，（一）「福行」是
<lb ed="N" n="0166a05"/>依施戒等而轉起八欲界善思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0166031" n="0166031"/>，依修習而轉起五色界善思等之十三思。（二）「非福
<lb ed="N" n="0166a06"/>行」是依殺生等而轉起之十二不善思。（三）「不動行」，依修習而轉起四無色界善思。
<lb ed="N" n="0166a07"/>斯〔福行等之〕三行是二十九思。其次，於他之三〔行〕。（四）「身行」是身思。（五）
<lb ed="N" n="0166a08"/>「語行」是語思，（六）「心行」是意思。此三法於刹那營作業，爲示說依福行等門而轉
<lb ed="N" n="0166a09"/>起。卽八欲界善思與十二不善思等二十思，令等起身表，依身門而轉起者，〔此〕名
<lb ed="N" n="0166a10"/><ref cRef="PTS.Vism.531"/>爲身行。彼等〔二十思〕令等起語表，依語門而轉起者，〔此〕名爲語行。然，此〔二
<lb ed="N" n="0166a11"/>十思〕中，神通之思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0166032" n="0166032"/>爲別事，〔謂行之緣而有識時之結生〕，不爲識之緣故不含攝
<lb ed="N" n="0166a12"/>〔於此〕。如神通之思〔於此亦含括〕掉擧思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0166033" n="0166033"/>。故此〔掉擧思〕亦由識之緣所除去。
<lb ed="N" n="0166a13"/>然，〔加神通思、掉擧思〕之此等一切是依無明之緣〔而生行〕也。其次，一切之二
<lb ed="N" n="0166a14"/>十九思，非令等起〔身語之〕兩表，而於意門生起者，〔此〕爲心行。此〔身行等之〕
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0167a" n="0167a"/>
<lb ed="N" n="0167a01"/>三法是入於〔福行等之〕三法故，當知依義者唯由福行等而〔說明〕無明之緣性。</p>
<lb ed="N" n="0167a02"/><p xml:id="pN69p0167a0201">茲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0167034" n="0167034"/>有〔問者〕然，依無明之緣，如何而知此等之行耶？〔答曰：〕無明有時，
<lb ed="N" n="0167a03"/>卽〔行〕有故。卽不捨斷對苦等稱無明之無智者，由對苦乃至前際等之無智，樂想
<lb ed="N" n="0167a04"/>輪迴之苦，以勵進其爲〔苦〕因〔福行等之〕三種行。又對集依無智，行伴苦因之
<lb ed="N" n="0167a05"/>渴愛，思惟爲樂行，策勵〔其行〕。又對滅、道依無智而非苦滅，想苦之滅是趣〔梵
<lb ed="N" n="0167a06"/>天界等之〕殊勝，又非〔苦〕滅之道，想爲滅道是祭祀、苦行等，而希求苦之滅，
<lb ed="N" n="0167a07"/>依勵行祭祀、苦行等方面之三種行。又彼〔無智者〕是對四諦不捨斷無明故，特別
<lb ed="N" n="0167a08"/>混著生、老、病、死等之甚多過患而稱爲福果，不知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0167035" n="0167035"/>苦是苦而爲獲得其〔福果〕
<lb ed="N" n="0167a09"/>以勵行身、語、心行等之福行。恰如欲〔得〕天女者，〔跳進〕天〔女〕所居之斷崖。
<lb ed="N" n="0167a10"/>其福果雖想爲快樂，但不見其中令生大熱惱之壞苦性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0167036" n="0167036"/>及不樂味之性者，此依上所
<lb ed="N" n="0167a11"/>述勵行〔祭祀、苦行等之〕福行。恰如癡蛾飛入燈炎，如貪蜜滴者嘗塗蜜之刀口。
<lb ed="N" n="0167a12"/>又不見對受用諸欲受報之過患者，依有樂想而爲煩惱所克服，勵行轉起〔身語心之〕
<lb ed="N" n="0167a13"/>三門之非福行。恰如愚人玩糞，如欲死者之服毒。不知覺無色之報〔於諸行〕有行
<lb ed="N" n="0167a14"/>〔苦〕、壞苦者，勵行常等顚倒心行之不動行。恰如迷了方向者，向惡鬼之市鎭行路。
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0168a" n="0168a"/>
<lb ed="N" n="0168a01"/><ref cRef="PTS.Vism.532"/>如斯因有無明而有行。無〔無明〕故而無〔行〕，當知此等之行是由無明之緣而生。
<lb ed="N" n="0168a02"/>又如次所說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168037" n="0168037"/>諸比丘！至於不知無明者，行作福行、亦行作非福行、行作不動行。
<lb ed="N" n="0168a03"/>諸比丘！斷無明者生起明故，彼離無明及生起明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168038" n="0168038"/>故無行作福行。」</p>
<lb ed="N" n="0168a04"/><p xml:id="pN69p0168a0401">茲〔問者〕曰：我等先已理解無明是行之緣，對如何之行說有如何之緣耶？〔答
<lb ed="N" n="0168a05"/>曰：〕有關此，依世尊如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168039" n="0168039"/>（一）因緣。（二）所緣緣。（三）增上緣。（四）
<lb ed="N" n="0168a06"/>無間緣。（五）等無間緣。（六）俱生緣。（七）互相緣。（八）依緣。（九）親依緣。
<lb ed="N" n="0168a07"/>（一〇）前生緣。（一一）後生緣。（一二）習行緣。（一三）業緣。（一四）異熟緣。
<lb ed="N" n="0168a08"/>（一五）食緣。（一六）根緣。（一七）禪緣。（一八）道緣。（一九）相應緣。（二〇）
<lb ed="N" n="0168a09"/>不相應緣。（二一）有緣。（二二）非有緣。（二三）離去緣。（二四）不離去緣。」以
<lb ed="N" n="0168a10"/>上說二十四緣。</p>
<lb ed="N" n="0168a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（甲）二十四緣之說明</cb:mulu><p xml:id="pN69p0168a1101">其中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168040" n="0168040"/>，〔甲、二十四緣之說明〕（一）〔因緣〕　其因而且爲其緣故名「緣」。言
<lb ed="N" n="0168a12"/>爲因而成爲緣，因之狀態爲緣，對所緣緣等亦相同此。其〔因緣之〕中，「因」〔一〕
<lb ed="N" n="0168a13"/>是論式之部分、〔二〕原因、〔三〕根之同義語。卽〔一〕於世間謂宗、因、〔喩、合、
<lb ed="N" n="0168a14"/>結〕等時之論式部分而言爲因。〔二〕其次於〔佛〕敎謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168041" n="0168041"/>由因所發生之一切法。」
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0169a" n="0169a"/>
<lb ed="N" n="0169a01"/>等情形之原因〔言爲因〕。〔三〕「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0169042" n="0169042"/>謂三是善因，三是不善因」等情形，〔善、不善之〕
<lb ed="N" n="0169a02"/>根言爲因。於此是〔根之〕意義。其次，此〔因緣〕中，「緣」者其語義如次，緣此
<lb ed="N" n="0169a03"/>而有行故爲緣⸺不排拒此作用之義⸺。然，某法（甲）緣他法（乙），不排拒此
<lb ed="N" n="0169a04"/><ref cRef="PTS.Vism.533"/>而存立、又生起者，言此（乙）是彼（甲）之緣。緣、因、原因、因緣、生成、發
<lb ed="N" n="0169a05"/>生〔因〕等，其文雖異其義爲一。以上，由根之義言「因」，由資助之義言爲「緣」，
<lb ed="N" n="0169a06"/>略說之，根之意義爲資助之法爲「因緣」。此對於稻等如稻之種子等，對珠光等如珠
<lb ed="N" n="0169a07"/>之色澤等，對善等令成善等之性。此是〔離婆多等〕諸阿闍梨之意趣。</p>
<lb ed="N" n="0169a08"/><p xml:id="pN69p0169a0801">〔主張說以因緣爲善等之性因是不相宜〕然，若如斯〔因緣令成善等之性〕，〔一〕
<lb ed="N" n="0169a09"/>〔此〕對與其等起諸色卽不成因緣。然，此〔因緣〕不使彼等〔色等〕成善等之性，
<lb ed="N" n="0169a10"/>而〔因緣對於色法亦〕非不爲〔因〕緣。然，如斯說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0169043" n="0169043"/>因是與因相應之諸法及對
<lb ed="N" n="0169a11"/>其等起之諸色而爲因緣之緣。」〔二〕又諸無因心不〔只是〕無此〔因〕，且成無記之
<lb ed="N" n="0169a12"/>性。〔三〕又雖有諸有因〔心〕，但關係於如理作意〔而成〕善等之性，此非關於相
<lb ed="N" n="0169a13"/>應之因〔而成〕。〔四〕若相應於因中爲自性，而有善等之性者，關於相應〔法〕中
<lb ed="N" n="0169a14"/>之因，應該是無貪之善或爲無記〔之一面〕。然，亦有〔善、無記之〕兩者。是故如
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0170a" n="0170a"/>
<lb ed="N" n="0170a01"/>於相應〔法〕中，於因中亦不以善等之性〔爲自性，於如理作意等之關係而〕徧求。</p>
<lb ed="N" n="0170a02"/><p xml:id="pN69p0170a0201">而成善等性者不解爲因之根義，而解爲成善住立狀態時，卽無任何矛盾。然，
<lb ed="N" n="0170a03"/>得因緣諸法，如生出根之樹木，堅固而善住立，無因〔之諸法〕，如芽生已盡之胡麻
<lb ed="N" n="0170a04"/>植物，不能善住立。斯根是爲資助之意義，資助成善住立狀態之法，應知〔此〕爲
<lb ed="N" n="0170a05"/>因緣。</p>
<lb ed="N" n="0170a06"/><p xml:id="pN69p0170a0601">（二）〔所緣緣〕　其〔因緣〕以外之〔二十三緣〕中，「所緣緣」是依所緣而資
<lb ed="N" n="0170a07"/>助法。此「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170044" n="0170044"/>色處是對眼識界」之〔文〕始，「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170045" n="0170045"/>緣各各之法（甲）而各各法之心、心
<lb ed="N" n="0170a08"/>所法（乙）生者，其各各之法（甲）對各各之法〔乙〕而爲所緣緣之緣」以連結故，
<lb ed="N" n="0170a09"/>任何法無不爲〔所緣緣〕。譬喩力弱之人依靠杖或繩而起且站立，此心、心所法是色
<lb ed="N" n="0170a10"/>等之所緣爲緣始能生起且住立。故對一切心、心所〔法〕而爲所緣之法，當知〔此〕
<lb ed="N" n="0170a11"/>爲所緣緣。</p>
<lb ed="N" n="0170a12"/><p xml:id="pN69p0170a1201"><ref cRef="PTS.Vism.534"/>（三）〔增上緣〕　「增上緣」爲優勢資助法之義。其〔一〕俱生〔增上緣〕、〔二〕
<lb ed="N" n="0170a13"/>所緣〔增上緣〕之二種。其中，〔一〕「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170046" n="0170046"/>欲增上是欲與相應之諸法及對此等起之諸
<lb ed="N" n="0170a14"/>色爲增上緣之緣」等之語故，稱爲欲、精進、心、觀之四法，當知是「俱生增上緣」。
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0171a" n="0171a"/>
<lb ed="N" n="0171a01"/>然，〔此四法〕非一起〔爲增上緣〕。然，欲之堅固，以欲爲主之心轉起時，唯欲爲
<lb ed="N" n="0171a02"/>增上〔緣〕，而其他卽不然。對其餘〔之精進、心、觀〕亦同樣。〔二〕其次或重法
<lb ed="N" n="0171a03"/>（甲），若非色〔之心心所〕法（乙）轉起者，其（甲）爲彼等（乙）之「所緣增上
<lb ed="N" n="0171a04"/>〔緣〕也」。故說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171047" n="0171047"/>重各各之法而各各法之心心所法（乙）生起者，各各之法（甲）
<lb ed="N" n="0171a05"/>對於各各之法（乙）爲增上緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0171a06"/><p xml:id="pN69p0171a0601">（四）〔無間緣〕、（五）〔等無間緣〕　「無間緣」是於無間而資助法。「等無間緣」
<lb ed="N" n="0171a07"/>是等無間而資助法。而人對此二緣雖作種種之臆說，但其眞義如下，卽眼識之無間
<lb ed="N" n="0171a08"/>（之後）而有意界，意界之無間而有意識界等心之決定，不是其他是依此前前之心
<lb ed="N" n="0171a09"/>而成故，各自之無間適應得令生起〔此〕心生起之法爲無間緣。故說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171048" n="0171048"/>此無間緣
<lb ed="N" n="0171a10"/>是以此眼識界相應之諸〔心所〕法，對意界及相應此之諸〔心所〕法，而〔作用〕
<lb ed="N" n="0171a11"/>爲無間緣之緣。」等。無間緣此卽不外是等無間緣。卽〔皆是生之共義語〕如於積集、
<lb ed="N" n="0171a12"/>相續<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171049" n="0171049"/>〔之文字〕，又如增語、詞之二法，此〔無間緣、等無間緣亦〕唯文字之異，
<lb ed="N" n="0171a13"/>但其義爲不異。</p>
<lb ed="N" n="0171a14"/><p xml:id="pN69p0171a1401">又依世之無間<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171050" n="0171050"/>而有無間緣，依時之無間而謂有等無間緣，〔有如離婆多等〕諸
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0172a" n="0172a"/>
<lb ed="N" n="0172a01"/>阿闍梨之所說，但此是與從「滅盡〔定〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172051" n="0172051"/>出定者之非想非非想處善，是對果定而爲
<lb ed="N" n="0172a02"/>等無間緣之緣」等〔文〕有矛盾。又對此，〔異說者〕雖言：「〔非想非非想處善〕非
<lb ed="N" n="0172a03"/>去失令等起諸法之能力，但由修習力所障礙故，諸法才不能無間生起。」此時不外成
<lb ed="N" n="0172a04"/>爲時無間之無而已。然，依修習力而此時，無有時無間性，我等卽如斯說。而無時
<lb ed="N" n="0172a05"/><ref cRef="PTS.Vism.535"/>無間性故，卽不得有等無間性。然，言：「由時之無間而等無間緣。」是彼等〔異說者〕
<lb ed="N" n="0172a06"/>之主張。故不執著〔異說者之說〕，應了解唯依文字上有此〔無間緣、等無間緣之〕
<lb ed="N" n="0172a07"/>相違，於其義卽無〔差別〕。何故耶？曰：於此等謂無間（於中間者）爲無間，無形
<lb ed="N" n="0172a08"/>故能爲無間故爲等無間。</p>
<lb ed="N" n="0172a09"/><p xml:id="pN69p0172a0901">（六）〔俱生緣〕　「俱生緣」是〔法〕生起之時，依資助而俱生起之法。如燈對
<lb ed="N" n="0172a10"/>〔其〕光，此非色蘊等有六種。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172052" n="0172052"/>〔一〕四非色蘊互相爲俱生緣之緣。〔二〕
<lb ed="N" n="0172a11"/>四大種是互相爲〔俱生緣之緣〕〔三〕入胎刹那之名、色是互相爲〔俱生緣之緣〕。
<lb ed="N" n="0172a12"/>〔四〕心、心所法是心等起之諸色爲〔俱生緣之緣〕。〔五〕〔四〕大種對諸所造色爲
<lb ed="N" n="0172a13"/>〔俱生緣之緣〕。〔六〕有色之諸法（心基）是對非色之諸〔心、心所〕法，有時是
<lb ed="N" n="0172a14"/>爲俱生緣之緣，有時（對無色界之心、心所法等）是非爲俱生緣之緣。」此〔有色之
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0173a" n="0173a"/>
<lb ed="N" n="0173a01"/>諸法〕是言心基<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173053" n="0173053"/>之事。</p>
<lb ed="N" n="0173a02"/><p xml:id="pN69p0173a0201">（七）〔互相緣〕　「互相緣」是互相爲資助生起、支持之法。互相爲支持如三根
<lb ed="N" n="0173a03"/>之棒。此非色蘊等之三種。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173054" n="0173054"/>〔一〕四非色蘊〔互相〕爲互相緣之緣。〔二〕
<lb ed="N" n="0173a04"/>四大種是〔互相爲互相緣之緣〕。〔三〕入胎刹那之名、色是〔互相〕爲互相緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0173a05"/><p xml:id="pN69p0173a0501">（八）〔依緣〕　「依緣」是由依處之相及依止之相爲資助之法。如土地、布帛對
<lb ed="N" n="0173a06"/>樹木、繪<anchor xml:id="nkr_note_add_0173a0601" n="0173a0601"/><anchor xml:id="beg0173a0601" n="0173a0601"/>畫<anchor xml:id="end0173a0601"/>等。「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173055" n="0173055"/>〔一〕四非色蘊爲互相緣之緣」，當知如是對俱生〔緣〕而說亦
<lb ed="N" n="0173a07"/>同樣。然，於何狀態第六分有〔六〕「眼處是對眼識界〔及各各相應之心所法〕……
<lb ed="N" n="0173a08"/>乃至……耳、鼻、舌、身處是對〔耳、鼻、舌〕、身識界及其相應之諸〔心所〕法爲
<lb ed="N" n="0173a09"/>依緣之緣。或依色（心基）而意界與意識界之作用時，其色對於意界、意識界及與
<lb ed="N" n="0173a10"/>其等相應之諸〔心所〕法爲依緣之緣」而如是分別。</p>
<lb ed="N" n="0173a11"/><p xml:id="pN69p0173a1101"><ref cRef="PTS.Vism.536"/>（九）〔親依緣〕　「親依緣」是先對此有如次之語義。有依屬之性故，依自果所
<lb ed="N" n="0173a12"/>依止而不相拒故言依。譬喩有甚悲痛之激惱，如斯強力之依止爲親依，此是強力原
<lb ed="N" n="0173a13"/>因之同義語。當知強力原因爲資助之法是親依緣。此有〔一〕所緣親依、〔二〕無間
<lb ed="N" n="0173a14"/>親依、〔三〕自然親依之三種。其中：</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0174a" n="0174a"/>
<lb ed="N" n="0174a01"/><p xml:id="pN69p0174a0101">〔一〕「所緣親依」　「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174056" n="0174056"/>行布施、受持戒、行布薩業、重其〔等〕而觀察，重宿
<lb ed="N" n="0174a02"/>作意而觀察，由禪出定重禪而觀察。諸有學重種姓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174057" n="0174057"/>而觀察，重淸白〔心〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174058" n="0174058"/>而觀
<lb ed="N" n="0174a03"/>察，諸有學由道〔定〕出定，重道而觀察」，依如斯之方法，先不附所緣親依與所緣
<lb ed="N" n="0174a04"/>增上之差異而分別。其中，或重所緣而心、心所生起，其〔所緣〕決定諸所緣中強
<lb ed="N" n="0174a05"/>力之所緣。如斯於唯應所重之義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174059" n="0174059"/>〔言爲〕所緣增上。依強力原因之義而〔言爲〕
<lb ed="N" n="0174a06"/>所緣親依，斯知此等之差異。</p>
<lb ed="N" n="0174a07"/><p xml:id="pN69p0174a0701">〔二〕「無間親依」　亦「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174060" n="0174060"/>前前之諸善蘊是對後後之諸善蘊爲親依緣之緣」等方
<lb ed="N" n="0174a08"/>法，不附加無間緣之差異而分別。然，於〔二十四緣〕論母之槪說，彼等之中，對
<lb ed="N" n="0174a09"/>於無間〔緣〕，依「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174061" n="0174061"/>眼識界及其相應之諸〔心所〕法是對意界及其相應之諸〔心所〕
<lb ed="N" n="0174a10"/>法爲無間緣之緣」等之方法而〔述〕。對於親依〔緣〕，依「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174062" n="0174062"/>前前之諸善法是對後後
<lb ed="N" n="0174a11"/>之諸善法爲親依緣之緣」等之方法而述故，於槪說有差異。〔然〕，此若依義亦爲同
<lb ed="N" n="0174a12"/>一。雖如是，於各自之無間（之後）〔其〕適應之心生起有令轉起之能力故，〔此名
<lb ed="N" n="0174a13"/>爲〕無間緣，前心對後心之生起而有強力故，當知〔此名爲〕無間親依。猶如於因
<lb ed="N" n="0174a14"/>緣等中雖無何等法而生起心，但無有無間心而心卽不得生起。故〔無間心〕爲強力
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0175a" n="0175a"/>
<lb ed="N" n="0175a01"/><ref cRef="PTS.Vism.537"/>緣。斯各自之無間依令生起適應〔此〕心而言爲無間緣，依強力之原因謂無間親依，
<lb ed="N" n="0175a02"/>當知如斯此等之差違。</p>
<lb ed="N" n="0175a03"/><p xml:id="pN69p0175a0301">〔三〕其次，「自然親依」是自然之親依者爲自然親依。自然是於自己之相續中
<lb ed="N" n="0175a04"/>〔自然〕完成故，又受習信、戒等，又〔寒暑等之〕時節、食物等之自然物故，能
<lb ed="N" n="0175a05"/>爲親依者是爲自然親依。與所緣〔親依〕、無間〔親依〕之義不混雜。對此「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175063" n="0175063"/>自然
<lb ed="N" n="0175a06"/>親依是親依於信而行布施、受持戒、行布薩業、令生起禪定、生起觀、生起道、生
<lb ed="N" n="0175a07"/>起神通、生起定。親依於戒、聞、捨、慧……乃至……令生起定。信、戒、聞、捨、
<lb ed="N" n="0175a08"/>慧是對於信、戒、聞、捨、慧而爲親依緣之緣」等方法，而知爲多種類之區別。斯此
<lb ed="N" n="0175a09"/>等之信等於自然〔令生善法〕故，且由強力原因之義，而爲親依故名爲親依緣。</p>
<lb ed="N" n="0175a10"/><p xml:id="pN69p0175a1001">（一〇）〔前生緣〕　「前生緣」是初生起作用而爲資助之法。其〔眼等之〕五門
<lb ed="N" n="0175a11"/>有基（所依）、所緣、心基之十一種。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175064" n="0175064"/>眼處是對眼識及其相應之諸〔心所〕
<lb ed="N" n="0175a12"/>法爲前生緣之緣。耳、鼻、舌、身處、色、聲、香、味、觸處是對〔耳、鼻、舌、
<lb ed="N" n="0175a13"/>身識界、眼、耳、鼻、舌、〕身識界及其相應之諸〔心所〕法爲前生緣之緣。色、
<lb ed="N" n="0175a14"/>聲、香、味、觸處是對意界〔及其相應之諸心所法〕爲〔前生緣之緣〕。意界、意識
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0176a" n="0176a"/>
<lb ed="N" n="0176a01"/>界爲依止而轉起之彼色（心基），是對意界及其相應之諸〔心所〕法爲前生緣之緣。
<lb ed="N" n="0176a02"/>對意識界及其相應之諸〔心所〕法，有時爲前生緣之緣，有時不爲前生緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0176a03"/><p xml:id="pN69p0176a0301">（一一）〔後生緣〕　「後生緣」是前生諸色法支持者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176065" n="0176065"/>之意義，爲資助而非色法。
<lb ed="N" n="0176a04"/>如鷲兒之身體有意欲食物之思。故言：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176066" n="0176066"/>後生之諸心、心所法是對前生之此身爲
<lb ed="N" n="0176a05"/><ref cRef="PTS.Vism.538"/>後生緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0176a06"/><p xml:id="pN69p0176a0601">（一二）〔習行緣〕　「習行緣」是習行之意義，而來於〔自己之〕無間（直後）
<lb ed="N" n="0176a07"/>爲令練達、強力資助之法。如〔學〕典籍等前之練習。此由善、不善、唯作之速行
<lb ed="N" n="0176a08"/>有三種。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176067" n="0176067"/>前前之諸善法對於後後之諸善法爲習行緣之緣。前前之諸不善法
<lb ed="N" n="0176a09"/>……乃至……諸唯作無記法對於後後之諸唯作無記法爲習行緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0176a10"/><p xml:id="pN69p0176a1001">（一三）〔業緣〕　「業緣」稱爲心之加行由作業爲資助之法，與其多刹那之善、
<lb ed="N" n="0176a11"/>不善之思俱生一切思而爲二種。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176068" n="0176068"/>善、不善業對於異熟之諸蘊及業作之諸色
<lb ed="N" n="0176a12"/>爲業緣之緣。俱生之思對於相應之諸〔心、心所〕法及由此等起之諸色爲業緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0176a13"/><p xml:id="pN69p0176a1301">（一四）〔異熟緣〕　「異熟緣」是依無動寂靜爲資助之異熟法。其〔五門轉〕作
<lb ed="N" n="0176a14"/>用之時，對於〔異熟識〕與等起之〔諸色〕，又結生之時，對於業作之諸色，又於一
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="N" n="0177a01"/>切時，對於〔異熟與〕相應之諸法爲緣。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177069" n="0177069"/>爲異熟無記之一蘊對於〔其他〕
<lb ed="N" n="0177a02"/>三〔異熟無記〕蘊及心等起之諸色而爲異熟緣之緣……乃至……結生刹那爲異熟無
<lb ed="N" n="0177a03"/>記之一蘊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177070" n="0177070"/>，對於〔其他之〕三蘊及業作之諸色……三蘊對於〔其他〕一蘊……二
<lb ed="N" n="0177a04"/>蘊對於〔其他之〕二蘊及業作之諸色爲異熟緣之緣。〔異熟識之〕諸蘊對於〔心〕基
<lb ed="N" n="0177a05"/>爲異熟緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0177a06"/><p xml:id="pN69p0177a0601">（一五）〔食緣〕　「食緣」對於色、非色而支持者爲資助之四食。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177071" n="0177071"/>段
<lb ed="N" n="0177a07"/>食是對此身爲食緣之緣。〔觸、意思、識之〕非色〔三〕食對於相應之諸〔心、心所〕
<lb ed="N" n="0177a08"/>法及其等起之諸法爲食緣之緣。」其次於〔發趣論之〕問分亦說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177072" n="0177072"/>結生刹那之異
<lb ed="N" n="0177a09"/>熟無記食對其相應之諸蘊及業作之諸色爲食緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0177a10"/><p xml:id="pN69p0177a1001"><ref cRef="PTS.Vism.539"/>（一六）〔根緣〕　「根緣」是增上（爲主）之意義而爲資助者，除女根、男根爲
<lb ed="N" n="0177a11"/>二十根。其中眼根等〔之五〕唯對於非色法，餘〔之十五〕對於色、非色而爲〔根〕
<lb ed="N" n="0177a12"/>緣。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177073" n="0177073"/>眼根對於眼識界〔及其相應之諸心所法〕……乃至……耳、鼻、舌、
<lb ed="N" n="0177a13"/>身根對於〔耳、鼻、舌、〕身識界及其相應之諸法爲根緣之緣。色命根對於業作之
<lb ed="N" n="0177a14"/>諸色爲根緣之緣。非色之諸根對於相應之諸〔心、心所〕法及其相應之諸法爲根緣
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="N" n="0178a01"/>之緣。」又於問分亦說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178074" n="0178074"/>結生刹那之異熟無記根對於相應諸蘊及業作之諸色爲根
<lb ed="N" n="0178a02"/>緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0178a03"/><p xml:id="pN69p0178a0301">（一七）〔禪緣〕　「禪緣」以審慮之意義爲資助者，除去二之〔前〕五識中〔存
<lb ed="N" n="0178a04"/>於身識〕樂、苦受之二，分一切之善〔、不善、無記〕等之七禪支<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178075" n="0178075"/>。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178076" n="0178076"/>諸
<lb ed="N" n="0178a05"/>禪支對於與禪相應之諸〔心、心所〕法及其等起之諸色爲禪緣之緣。」又於問分亦說：
<lb ed="N" n="0178a06"/>「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178077" n="0178077"/>結生刹那異熟無記之諸禪支對於相應諸蘊及業作之諸色爲禪緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0178a07"/><p xml:id="pN69p0178a0701">（一八）〔道緣〕　「道緣」由此處彼處導出之意義爲資助者，分爲善〔、不善、
<lb ed="N" n="0178a08"/>無記〕等之十二道支<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178078" n="0178078"/>。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178079" n="0178079"/>諸道支對於與道相應之諸〔心、心所〕法及其等
<lb ed="N" n="0178a09"/>起之諸色爲道緣之緣。」又於問分亦說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178080" n="0178080"/>結生刹那異熟無記之諸道支對於相應諸
<lb ed="N" n="0178a10"/>蘊及業作之諸色爲道緣之緣。」而知此等禪〔緣〕與道緣之二，是於無因之二〔之前〕
<lb ed="N" n="0178a11"/>五識心中不可得。</p>
<lb ed="N" n="0178a12"/><p xml:id="pN69p0178a1201">（一九）〔相應緣〕　「相應緣」以基（所依）爲一，所緣爲一，於同時生同時滅
<lb ed="N" n="0178a13"/>爲相應狀態爲資助之諸非色法。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178081" n="0178081"/>四非色蘊是互相爲應緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0178a14"/><p xml:id="pN69p0178a1401">（二〇）〔不相應緣〕　「不相應緣」不以一基（所依）等之狀態爲資助者，有色
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="N" n="0179a01"/>之諸法對於非色之諸〔心、心所〕法，又非色〔之諸心、心所法〕對於有色〔之諸
<lb ed="N" n="0179a02"/>法〕爲〔緣〕。由〔一〕俱生、〔二〕後生、〔三〕前生爲三種。卽如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179082" n="0179082"/>俱生
<lb ed="N" n="0179a03"/><ref cRef="PTS.Vism.540"/>之諸善蘊對於心等起之諸色而爲不相應緣之緣。後生之諸善蘊對於前生之此身爲不
<lb ed="N" n="0179a04"/>相應緣之緣。」又就無記句之俱生〔不相應緣〕之分別亦說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179083" n="0179083"/>結生刹那異熟無記
<lb ed="N" n="0179a05"/>之諸蘊對於業作之諸色爲不相應緣之緣。諸〔非色〕蘊對於基<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179084" n="0179084"/>〔色〕、又基（色）
<lb ed="N" n="0179a06"/>對於諸〔非色〕蘊爲不相應緣之緣。」其次，前生〔不相應緣〕當知唯眼根等之基。
<lb ed="N" n="0179a07"/>所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179085" n="0179085"/>前生之眼處對於〔後生之〕眼識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179086" n="0179086"/>〔及其相應之諸心所法〕……乃至……
<lb ed="N" n="0179a08"/>〔前生之〕身處對於〔後生之〕身識〔及其相應之諸心所法〕爲不相應緣之緣。〔前
<lb ed="N" n="0179a09"/>生之心〕基對於〔後生〕異熟無記、唯作無記之諸蘊……乃至……〔前生之心〕基
<lb ed="N" n="0179a10"/>對於〔後生〕善之諸蘊……乃至……〔前生之心〕基對於〔後生〕不善之諸蘊爲不
<lb ed="N" n="0179a11"/>相應緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0179a12"/><p xml:id="pN69p0179a1201">（二一）〔有緣〕　「有緣」由有狀態以現在爲相，對同樣〔狀態之某〕法爲支持
<lb ed="N" n="0179a13"/>者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179087" n="0179087"/>資助之法。其〔有緣〕依非色蘊、大種、名色、心心所、大種、處、基之七種，
<lb ed="N" n="0179a14"/>爲論母而槪說。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179088" n="0179088"/>〔一〕四非色蘊於互相爲有緣之緣。〔二〕四大種是於〔互
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="N" n="0180a01"/>相〕，〔三〕入胎之刹那名色是互相……〔四〕心、心所法對於心等起之諸色……〔五〕
<lb ed="N" n="0180a02"/>諸大種對於諸所造色……〔六〕眼處對於眼識界〔及其相應之諸心所法〕……乃至
<lb ed="N" n="0180a03"/>……身處……乃至……色處……乃至……觸處，對於身識界及其相應之諸〔心所〕
<lb ed="N" n="0180a04"/>等爲有緣之緣。色處……乃至……觸處，對於意界及其相之諸〔心所〕法爲〔有緣
<lb ed="N" n="0180a05"/>之緣〕。〔七〕意界、意識界所依止而作用之彼色（心基）對於意界、意識界及其相
<lb ed="N" n="0180a06"/>應之諸〔心所〕法爲有緣之緣。」又於問分亦槪說俱生、前生、後生、食、根〔之五
<lb ed="N" n="0180a07"/>有緣〕，先就於〔一〕俱生，依「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180089" n="0180089"/>一蘊對於〔其他〕三蘊及其等起之諸色而爲有緣
<lb ed="N" n="0180a08"/>之緣」等方法進行解釋。〔二〕就於前生對前生之眼等而〔眼識等爲有緣，對前生之
<lb ed="N" n="0180a09"/>諸蘊而心基爲有緣等之方法〕而進行解釋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180090" n="0180090"/>。〔三〕就於後生前生之此身，對於後生
<lb ed="N" n="0180a10"/><ref cRef="PTS.Vism.541"/>之心、心所〔法〕爲緣而進行解釋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180091" n="0180091"/>。〔四～五〕就於食、根，段食是對於此身爲
<lb ed="N" n="0180a11"/>有緣之緣，色命根是對業作之諸色爲有緣之緣而如是解釋。</p>
<lb ed="N" n="0180a12"/><p xml:id="pN69p0180a1201">（二二）〔非有緣〕　「非有緣」是於自己無間（直後）與生起某非色諸法轉起之
<lb ed="N" n="0180a13"/>機會而爲資助無間（直後）滅之非色法。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180092" n="0180092"/>等無間（直後）滅之諸心、心所
<lb ed="N" n="0180a14"/>法對於現在之諸心、心所法爲非有緣之緣。」</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="N" n="0181a01"/><p xml:id="pN69p0181a0101">（二三）〔離去緣〕　「離去緣」由離去爲資助故同樣於彼等〔非有緣之法〕。所
<lb ed="N" n="0181a02"/>謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181093" n="0181093"/>等無間（直前）離去之諸心、心所法對於現在之諸心、心所法爲離去緣之緣。」</p>
<lb ed="N" n="0181a03"/><p xml:id="pN69p0181a0301">（二四）〔不離去緣〕　「不離去緣」亦不離去之狀態爲資助故不外是有緣之法。
<lb ed="N" n="0181a04"/>然，成爲善妙所示，或爲化導所化（諸弟子）而於〔有緣、非有緣之其他〕說此〔離
<lb ed="N" n="0181a05"/>去緣、不離去緣之〕二法。恰如說無因〔、有因之〕二法，〔更說〕因不相應〔、因
<lb ed="N" n="0181a06"/>相應之〕二法。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0181a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（乙）無明緣行之關係</cb:mulu><p xml:id="pN69p0181a0701">〔乙、無明與緣行之關係〕　如斯此等二十四緣中，此無明是：</p>
<lb ed="N" n="0181a08"/><lg xml:id="lgN69p0181a0801"><l>對福〔行〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181094" n="0181094"/>爲二種緣，</l>
<lb ed="N" n="0181a09"/><l>又對他之〔非福行〕多種</l>
<lb ed="N" n="0181a10"/><l>〔爲緣〕，對其後〔之不動行〕</l>
<lb ed="N" n="0181a11"/><l>唯爲一種緣。</l></lg>
<lb ed="N" n="0181a12"/><p xml:id="pN69p0181a1201">其中，「對於福〔行爲〕二種〔緣〕」是所緣緣及親依緣爲二種之緣。卽（一）其
<lb ed="N" n="0181a13"/>〔無明，善凡夫〕思惟無明是「盡滅〔法〕、衰滅〔法〕」之時，對欲界之諸福行而爲
<lb ed="N" n="0181a14"/>所緣緣之緣，以神通（他心智）心知有癡心時，對色界之福行而爲〔所緣緣之緣〕。
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="N" n="0182a01"/>（二）其次，爲超越無明而完遂施等欲界之福業事者，〔爲超越無明〕令生起色界禪
<lb ed="N" n="0182a02"/>者，於彼等兩者〔無明〕是爲親依緣之緣。又癡迷於無明故，冀求欲有、色有之幸
<lb ed="N" n="0182a03"/>福而行彼等〔欲色界之〕福〔行〕者，亦〔無明是爲親依緣之緣〕。</p>
<lb ed="N" n="0182a04"/><p xml:id="pN69p0182a0401">「又對其〔之非福行爲〕多種之〔緣〕」。〔無明〕對於非福行爲多種之緣。云何？
<lb ed="N" n="0182a05"/>曰：此〔無明〕緣無明而貪等之生起時爲所緣緣之〔緣〕，重〔無明〕而欣賞時爲所
<lb ed="N" n="0182a06"/>緣增上〔緣〕、所緣親依〔緣之緣〕。癡迷於無明不見〔無明〕之過患，而行殺生者
<lb ed="N" n="0182a07"/>爲親依緣〔之緣〕，對〔不善之〕第二速行等爲無間〔緣〕、等無間〔緣〕、無間親依
<lb ed="N" n="0182a08"/>〔緣〕、習行〔緣〕、非有〔緣〕、離去緣之〔緣〕，何等行彼不善者爲因〔緣〕、俱生
<lb ed="N" n="0182a09"/>〔緣〕、互相〔緣〕、依〔緣〕、相應〔緣〕、有〔緣〕、不離去緣之〔緣〕。爲如斯多
<lb ed="N" n="0182a10"/>種之緣。</p>
<lb ed="N" n="0182a11"/><p xml:id="pN69p0182a1101"><ref cRef="PTS.Vism.542"/>「對其後〔之不動行〕爲一種緣。」〔無明〕對不動行唯爲親依緣之一種緣。而其
<lb ed="N" n="0182a12"/>〔無明〕之親依緣之狀態，當知此於福行所述相同。</p>
<lb ed="N" n="0182a13"/><p xml:id="pN69p0182a1301">於此〔反問〕曰：然者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182095" n="0182095"/>云何？無明之唯一爲行之緣耶？或其他亦有〔行之〕
<lb ed="N" n="0182a14"/>緣耶？又云何？此情形若唯一〔無明〕爲〔行之緣〕者，卽陷於一原因說。又其他
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0183a" n="0183a"/>
<lb ed="N" n="0183a01"/>若有〔無明之〕緣者，言：「無明之緣而有行。」此一原因之說明是不適當。〔答曰：〕
<lb ed="N" n="0183a02"/>非不適當。何故耶？</p>
<lb ed="N" n="0183a03"/><lg xml:id="lgN69p0183a0301"><l>於此由一〔因〕非有一〔果〕</l>
<lb ed="N" n="0183a04"/><l>非有多〔果〕。又由多〔原因〕</l>
<lb ed="N" n="0183a05"/><l>非有一果。但〔此〕</l>
<lb ed="N" n="0183a06"/><l>一因果之說明是有意義。</l></lg>
<lb ed="N" n="0183a07"/><p xml:id="pN69p0183a0701">卽由一原因或非有一果、非有多〔果〕。又由多原因非一〔果〕，唯是由多因、唯有
<lb ed="N" n="0183a08"/>多〔果〕。何以故？稱爲時節、土地、種子、水等，由多原因而可見稱爲色、香、味、
<lb ed="N" n="0183a09"/>等某芽之果生起。又此「無明之緣而有行，由行之緣而有識。」進行一因果之說明，
<lb ed="N" n="0183a10"/>於此有意義有目的。卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183096" n="0183096"/>世尊有時以主要、有以明瞭、有時以不共〔其他〕及說示
<lb ed="N" n="0183a11"/>微妙爲適合所化（諸弟子），宣說唯一之因與果。卽「由觸之緣而有受」，〔其因果〕
<lb ed="N" n="0183a12"/>爲主要故說示唯一之因與果。然，觸是如觸之樣而受確定，故爲受主要之因，又受
<lb ed="N" n="0183a13"/>是如受之樣而觸確定，故爲觸主要之果。「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183097" n="0183097"/>病是與痰等起」，甚明瞭故說唯一之因。
<lb ed="N" n="0183a14"/>然，此時痰明瞭而業等不〔明瞭〕。「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183098" n="0183098"/>諸比丘！所有不善之諸法皆是此不如理作意
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0184a" n="0184a"/>
<lb ed="N" n="0184a01"/>爲根本〔因〕」，爲不共〔他〕故說唯一之因。然，不如理作意唯不善根，非與〔其
<lb ed="N" n="0184a02"/>他善等〕共〔存〕，乃共通於基（所依）、所緣〔其他之善等〕。</p>
<lb ed="N" n="0184a03"/><p xml:id="pN69p0184a0301">故此行原因之基、所緣、俱生法等雖存在於其他，但又「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184099" n="0184099"/>觀樂味者增大渴愛」，
<lb ed="N" n="0184a04"/>言：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184100" n="0184100"/>由無明之集而有漏之集。」之語故，〔如〕渴愛等之行因雖存於他，但〔其等中
<lb ed="N" n="0184a05"/>無明之〕行因爲主要故，又言：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184101" n="0184101"/>諸比丘！無知而至於無明者以行作福行。」〔之語
<lb ed="N" n="0184a06"/><ref cRef="PTS.Vism.543"/>而無明爲行之因〕甚明瞭故，且不共〔其他〕故，當知說此無明爲行之因。對於一
<lb ed="N" n="0184a07"/>因一果之說明〔目的〕依以上詳釋之語，應知於其〔他之〕一切〔緣起支〕說明一
<lb ed="N" n="0184a08"/>因一果之目的。</p>
<lb ed="N" n="0184a09"/><p xml:id="pN69p0184a0901">於此〔反問〕曰：雖如斯一向持有罪不好果之無明，爲妥當於緣福〔行〕、不動
<lb ed="N" n="0184a10"/>行耶？然，尼無婆（苦味樹）之種子不能生甘蔗。〔答曰：〕云何有妥當？卽於世間
<lb ed="N" n="0184a11"/>之中：</p>
<lb ed="N" n="0184a12"/><lg xml:id="lgN69p0184a1201"><l>有相違與不相違、似同與不同，</l>
<lb ed="N" n="0184a13"/><l>而諸法之緣成就，然而彼等異熟卽不然。</l></lg>
<lb ed="N" n="0184a14"/><p xml:id="pN69p0184a1401">諸法之緣，處所、自性、作用等之相違與不相違於世間而成就。卽前心對於後心而
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="N" n="0185a01"/>〔其〕處所爲相違之緣。又以前工巧等之學習對於而後轉起工巧等之行爲，〔其處所
<lb ed="N" n="0185a02"/>爲相違之緣〕。業對於色是相違之緣。又牛乳等對於酪等〔其自性爲相違之緣〕。光
<lb ed="N" n="0185a03"/>明對於眼識〔其〕作用是相違之〔緣〕。又砂糖對酒〔其作用是相違之緣〕。其次眼、
<lb ed="N" n="0185a04"/>色等對於眼識等〔其〕處所爲相違之緣。前之速行等對後之速行等〔其〕自性相違，
<lb ed="N" n="0185a05"/>又作用是相違之〔緣〕。如緣之相違不相違之成就，斯〔緣之〕似同與不同亦〔成就〕。
<lb ed="N" n="0185a06"/>卽稱時節、食等似同之色爲〔似同〕色之緣，又稻之種子等爲〔似同之〕稻果之〔緣〕。
<lb ed="N" n="0185a07"/>又色爲不同非色之〔緣〕，非色爲〔不同〕色之緣。牛毛、赤羊毛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185102" n="0185102"/>、角、酪、胡麻、
<lb ed="N" n="0185a08"/>麥粉等爲〔不同〕之吉祥草、香草〔、音〕等之〔緣〕。或對諸法（甲）而相違、
<lb ed="N" n="0185a09"/>不相違、似同、不同，有彼諸緣（乙）時，彼等諸法（甲）非唯其等諸法（乙）之
<lb ed="N" n="0185a10"/>異熟。如斯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185103" n="0185103"/>此無明爲異熟，一向持不好之果，爲自性雖有罪，但對此等一切之福、
<lb ed="N" n="0185a11"/>〔非福、不動〕行等，於適宜之處所、作用、自性之相違、不相違爲緣，又當知似
<lb ed="N" n="0185a12"/>同、不同之緣爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0185a13"/><p xml:id="pN69p0185a1301">此〔無明〕緣之狀態。卽依「稱爲無明是對苦之未捨斷無智者，依無智對於苦乃
<lb ed="N" n="0185a14"/>至前際等，以輪迴之苦爲樂想，勵行其〔輪迴之〕因〔福、非福、不動〕之三種行」
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="N" n="0186a01"/>等方法而說。</p>
<lb ed="N" n="0186a02"/><p xml:id="pN69p0186a0201">又如次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186104" n="0186104"/>亦有其他之敎說：</p>
<lb ed="N" n="0186a03"/><lg xml:id="lgN69p0186a0301"><l>對生死輪迴，又對諸行之相，</l>
<lb ed="N" n="0186a04"/><l>又對諸緣已生法迷妄者</l>
<lb ed="N" n="0186a05"/><l><ref cRef="PTS.Vism.544"/>行作此〔福、非福、不動〕之三種行故</l>
<lb ed="N" n="0186a06"/><l>無明是彼等〔諸行〕之緣。</l></lg>
<lb ed="N" n="0186a07"/><p xml:id="pN69p0186a0701">然，對此等〔輪迴〕而迷妄者而行此等三種之行耶？〔曰：〕（一）先對於死之
<lb ed="N" n="0186a08"/>迷妄者，所有諸蘊破壞之時，不解爲死〔之意義〕，而妄計：「有情之死，有情是轉
<lb ed="N" n="0186a09"/>移往他之身體。」等。（二）對於生之迷妄者，所有諸蘊之現前時爲生，不解爲生〔之
<lb ed="N" n="0186a10"/>意義〕，而妄計：「有情之生，於有情出現新之身體。」等。（三）迷妄於輪迴，彼：</p>
<lb ed="N" n="0186a11"/><lg xml:id="lgN69p0186a1101"><l>無諸蘊及諸界、處之斷絕</l>
<lb ed="N" n="0186a12"/><l>以連續轉起言爲輪迴。</l></lg>
<lb ed="N" n="0186a13"/><p xml:id="pN69p0186a1301">如斯所說明不解爲輪迴之意思，妄計：「此有情由此世界至他世界，由他世界來此世
<lb ed="N" n="0186a14"/>界。」等。（四）迷妄於諸行相者，不解爲〔色、受等〕諸行之自性相是〔無常、無我
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="N" n="0187a01"/>等之〕同相，以妄計諸行是我、我所、恒常、樂、淨。（五）迷妄諸緣已生法者，不
<lb ed="N" n="0187a02"/>解爲依無明等而行等之轉起，妄計「我是知」或「不知」、「彼（自我）行」或「令行」、
<lb ed="N" n="0187a03"/>「〔自我〕於結生生起」、「微、自在天等依羯邏藍等之狀態形成彼（自我）之身體成
<lb ed="N" n="0187a04"/>具諸根。彼（自我）具諸根而被觸受、覺受、渴愛、取所擊。彼更於他之有而生存」，
<lb ed="N" n="0187a05"/>又「一切有情是運命、偶然之事情而轉變」。彼爲盲目於無明而如上之妄計，譬喩盲
<lb ed="N" n="0187a06"/>者行於地上，道或非道、高地或低地、平坦之處、凹凸之處〔不知而〕行，斯福〔行〕
<lb ed="N" n="0187a07"/>或非福〔行〕、不動行亦〔不知而〕行作。故如次說：</p>
<lb ed="N" n="0187a08"/><lg xml:id="lgN69p0187a0801"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0187105" n="0187105"/>譬喩生盲之人不導他</l>
<lb ed="N" n="0187a09"/><l>時行〔正〕道時而〔行〕邪道</l>
<lb ed="N" n="0187a10"/><l>斯輪迴輪轉之愚者不能導他人</l>
<lb ed="N" n="0187a11"/><l>有時行於福而時〔行〕非福</l>
<lb ed="N" n="0187a12"/><l>然彼知法以現觀〔四〕諦者</l>
<lb ed="N" n="0187a13"/><l>其時無明寂滅故而行寂靜。</l></lg>
<lb ed="N" n="0187a14"/><p xml:id="pN69p0187a1401">此詳論「由無明之緣而有行」句之門。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="N" n="0188a01"/>
<lb ed="N" n="0188a02"/>
<lb ed="N" n="0188a03"/>
<lb ed="N" n="0188a04"/>
<lb ed="N" n="0188a05"/>
<lb ed="N" n="0188a06"/>
<lb ed="N" n="0188a07"/>
<lb ed="N" n="0188a08"/>
<lb ed="N" n="0188a09"/>
<lb ed="N" n="0188a10"/>
<lb ed="N" n="0188a11"/>
<lb ed="N" n="0188a12"/>
<lb ed="N" n="0188a13"/>
<lb ed="N" n="0188a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="N" n="0189a01"/>
<lb ed="N" n="0189a02"/>
<lb ed="N" n="0189a03"/>
<lb ed="N" n="0189a04"/>
<lb ed="N" n="0189a05"/>
<lb ed="N" n="0189a06"/>
<lb ed="N" n="0189a07"/>
<lb ed="N" n="0189a08"/>
<lb ed="N" n="0189a09"/>
<lb ed="N" n="0189a10"/>
<lb ed="N" n="0189a11"/>
<lb ed="N" n="0189a12"/>
<lb ed="N" n="0189a13"/>
<lb ed="N" n="0189a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="N" n="0190a01"/>
<lb ed="N" n="0190a02"/>
<lb ed="N" n="0190a03"/>
<lb ed="N" n="0190a04"/>
<lb ed="N" n="0190a05"/>
<lb ed="N" n="0190a06"/>
<lb ed="N" n="0190a07"/>
<lb ed="N" n="0190a08"/>
<lb ed="N" n="0190a09"/>
<lb ed="N" n="0190a10"/>
<lb ed="N" n="0190a11"/>
<lb ed="N" n="0190a12"/>
<lb ed="N" n="0190a13"/>
<lb ed="N" n="0190a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="N" n="0191a01"/>
<lb ed="N" n="0191a02"/>
<lb ed="N" n="0191a03"/>
<lb ed="N" n="0191a04"/>
<lb ed="N" n="0191a05"/>
<lb ed="N" n="0191a06"/>
<lb ed="N" n="0191a07"/>
<lb ed="N" n="0191a08"/>
<lb ed="N" n="0191a09"/>
<lb ed="N" n="0191a10"/>
<lb ed="N" n="0191a11"/>
<lb ed="N" n="0191a12"/>
<lb ed="N" n="0191a13"/>
<lb ed="N" n="0191a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="N" n="0192a01"/>
<lb ed="N" n="0192a02"/>
<lb ed="N" n="0192a03"/>
<lb ed="N" n="0192a04"/>
<lb ed="N" n="0192a05"/>
<lb ed="N" n="0192a06"/>
<lb ed="N" n="0192a07"/>
<lb ed="N" n="0192a08"/>
<lb ed="N" n="0192a09"/>
<lb ed="N" n="0192a10"/>
<lb ed="N" n="0192a11"/>
<lb ed="N" n="0192a12"/>
<lb ed="N" n="0192a13"/>
<lb ed="N" n="0192a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0193a" n="0193a"/>
<lb ed="N" n="0193a01"/>
<lb ed="N" n="0193a02"/>
<lb ed="N" n="0193a03"/>
<lb ed="N" n="0193a04"/>
<lb ed="N" n="0193a05"/>
<lb ed="N" n="0193a06"/>
<lb ed="N" n="0193a07"/>
<lb ed="N" n="0193a08"/>
<lb ed="N" n="0193a09"/>
<lb ed="N" n="0193a10"/>
<lb ed="N" n="0193a11"/>
<lb ed="N" n="0193a12"/>
<lb ed="N" n="0193a13"/>
<lb ed="N" n="0193a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0194a" n="0194a"/>
<lb ed="N" n="0194a01"/>
<lb ed="N" n="0194a02"/>
<lb ed="N" n="0194a03"/>
<lb ed="N" n="0194a04"/>
<lb ed="N" n="0194a05"/>
<lb ed="N" n="0194a06"/>
<lb ed="N" n="0194a07"/>
<lb ed="N" n="0194a08"/>
<lb ed="N" n="0194a09"/>
<lb ed="N" n="0194a10"/>
<lb ed="N" n="0194a11"/>
<lb ed="N" n="0194a12"/>
<lb ed="N" n="0194a13"/>
<lb ed="N" n="0194a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0195a" n="0195a"/>
<lb ed="N" n="0195a01"/>
<lb ed="N" n="0195a02"/>
<lb ed="N" n="0195a03"/>
<lb ed="N" n="0195a04"/>
<lb ed="N" n="0195a05"/>
<lb ed="N" n="0195a06"/>
<lb ed="N" n="0195a07"/>
<lb ed="N" n="0195a08"/>
<lb ed="N" n="0195a09"/>
<lb ed="N" n="0195a10"/>
<lb ed="N" n="0195a11"/>
<lb ed="N" n="0195a12"/>
<lb ed="N" n="0195a13"/>
<lb ed="N" n="0195a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0196a" n="0196a"/>
<lb ed="N" n="0196a01"/>
<lb ed="N" n="0196a02"/>
<lb ed="N" n="0196a03"/>
<lb ed="N" n="0196a04"/>
<lb ed="N" n="0196a05"/>
<lb ed="N" n="0196a06"/>
<lb ed="N" n="0196a07"/>
<lb ed="N" n="0196a08"/>
<lb ed="N" n="0196a09"/>
<lb ed="N" n="0196a10"/>
<lb ed="N" n="0196a11"/>
<lb ed="N" n="0196a12"/>
<lb ed="N" n="0196a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（二）依行之緣而有識</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.545"/>〔二、依行之緣而有識〕</head><p xml:id="pN69p0196a1309" cb:place="inline">於「由行之緣而有識」之句，「識」是眼識等之六種。其
<lb ed="N" n="0196a14"/>中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196001" n="0196001"/>，眼識有善異熟與不善異熟二種，耳、鼻、舌、身識亦同此。意識有善、不善
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0197a" n="0197a"/>
<lb ed="N" n="0197a01"/>異熟之二意界與（三九、五五）無因〔異熟〕之三意識界（四〇、四一、五六）、有
<lb ed="N" n="0197a02"/>因異熟之八欲界心、五色界〔異熟心〕、四無色界〔異熟心〕等二十二種。如斯由此
<lb ed="N" n="0197a03"/>等六識，包攝一切三十三世間（有漏）異熟識。其次出世間〔心〕，不適當於輪迴論
<lb ed="N" n="0197a04"/>故不攝。</p>
<lb ed="N" n="0197a05"/><p xml:id="pN69p0197a0501">於此有〔問者〕，然，如上所述知識是由行之緣而生耶？〔曰：〕不積業卽無有
<lb ed="N" n="0197a06"/>異熟〔之報〕。然，〔緣此行而生識〕是異熟，異熟不積業時卽不生起。若〔業〕之
<lb ed="N" n="0197a07"/>生起，所有者應所有之異熟生起。然，不生故當知無有行之緣而有此識。</p>
<lb ed="N" n="0197a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　行與識之關係</cb:mulu><head>〔一〕〔行與識之關係〕</head><p xml:id="pN69p0197a0808" cb:place="inline">由何行之緣而有何識耶？先（一）由欲界福行之緣於
<lb ed="N" n="0197a09"/>善異熟之眼等五識及意識中之一意界、二〔無因〕意識界、八欲界異熟之十六心〔生〕。
<lb ed="N" n="0197a10"/>所謂「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197002" n="0197002"/>欲界之善業所作積故〔善〕異熟之眼識生起。耳、鼻、舌、身識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197003" n="0197003"/>……生起
<lb ed="N" n="0197a11"/>異熟意界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197004" n="0197004"/>……生起喜俱意識界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197005" n="0197005"/>……生起捨俱意識界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197006" n="0197006"/>……〔乃至生起〕喜俱智
<lb ed="N" n="0197a12"/>相應〔無行〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197007" n="0197007"/>……喜俱智相應有行……喜俱智不相應〔無行〕……喜俱智不相應
<lb ed="N" n="0197a13"/>有行……捨俱智相應〔無行〕……捨俱智相應有行……捨俱智不相應〔無行〕……
<lb ed="N" n="0197a14"/>捨俱智不相應有行〔之意識界〕。」</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0198a" n="0198a"/>
<lb ed="N" n="0198a01"/><p xml:id="pN69p0198a0101"><ref cRef="PTS.Vism.546"/>其次（二）由色界之福行之緣有五色界異熟。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198008" n="0198008"/>作積彼色界善業故，離
<lb ed="N" n="0198a02"/>諸欲……以初禪異熟……乃至……具足第五禪而住。」由如斯福行之緣而有二十一種
<lb ed="N" n="0198a03"/>識。</p>
<lb ed="N" n="0198a04"/><p xml:id="pN69p0198a0401">其次（三）由非福行之緣有不善異熟眼等之五、一意界、一意識界之七種識。
<lb ed="N" n="0198a05"/>所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198009" n="0198009"/>作積不善業故，〔不善〕異熟之眼識生起……耳、鼻、舌、身識……<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198010" n="0198010"/>〔不
<lb ed="N" n="0198a06"/>善〕異熟之意界……〔不善〕異熟之意識界生起。」</p>
<lb ed="N" n="0198a07"/><p xml:id="pN69p0198a0701">其次（四）由不動行之緣而有四無色異熟之四種識。所謂「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198011" n="0198011"/>作積彼無色界之善
<lb ed="N" n="0198a08"/>業故，徧超色想……俱空無邊處想之異熟〔識〕……俱識無邊處……無所有處……
<lb ed="N" n="0198a09"/>非想非非想處〔想〕之〔異熟識〕捨斷樂、苦故……具足第四禪而住」。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0198a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　異熟識轉起、結生之活動</cb:mulu><head>〔二〕〔異熟識轉起、結生之活動〕</head><p xml:id="pN69p0198a1012" cb:place="inline">依何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198012" n="0198012"/>行之緣而有何識耶？如以上已知，
<lb ed="N" n="0198a11"/>其次應知如次其〔識之〕活動。卽所有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198013" n="0198013"/>〔之識〕轉起<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198014" n="0198014"/>、結生爲二種之活動。其
<lb ed="N" n="0198a12"/>中，二〔前〕五識、二意界、喜俱無因意識界之此十三，於五蘊有（欲、色界）唯
<lb ed="N" n="0198a13"/>轉起活動。其餘之十九於三有不適宜轉起、結生活動。其爲云何？</p>
<lb ed="N" n="0198a14"/><p xml:id="pN69p0198a1401">首先，善異熟之眼識等之五由善異熟或不善異熟而生⸺隨業而至其〔眼等之〕
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0199a" n="0199a"/>
<lb ed="N" n="0199a01"/>根成熟⸺者，現好或好中之色等之所緣爲緣於眼等之識閾，依止於眼淨（眼根）
<lb ed="N" n="0199a02"/>等實行見、聞、嗅、嘗、觸之作用活動。不善異熟〔前〕五〔識〕亦同樣。唯於此
<lb ed="N" n="0199a03"/>等有不好或不好中之所緣爲其相違。於此等十〔識認識之〕門、所緣、基（所依）、
<lb ed="N" n="0199a04"/>處所一定，又其作用亦一定。由此於善異熟眼識等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199015" n="0199015"/>之後，於善異熟之意界是與彼
<lb ed="N" n="0199a05"/><ref cRef="PTS.Vism.547"/>等〔眼識等〕同所緣爲緣，依止心基而實行領受作用<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199016" n="0199016"/>之活動。不善異熟〔前五識〕
<lb ed="N" n="0199a06"/>直後之不善異熟〔之意界〕亦同樣。而且此二〔意界〕門及所緣是不一定，基與處
<lb ed="N" n="0199a07"/>所是一定，又作用亦一定。其次喜俱無因〔異熟〕意識界，於善異熟意界直後，與
<lb ed="N" n="0199a08"/>其〔意界〕同所緣爲緣，依止於心基而實行推度作用之〔活動，又此喜俱無因意識
<lb ed="N" n="0199a09"/>界〕於六門依強力之所緣，欲界諸有情多〔起〕貪相應速行之後，斷有分路，由速
<lb ed="N" n="0199a10"/>行〔心〕對所執取之所緣，爲彼所緣〔作用〕一次或二次轉起，是中部義疏之所說。
<lb ed="N" n="0199a11"/>然，於阿毘達磨之義疏，彼所緣〔作用唯〕述有二心分（二次）。而此心有「彼所緣」
<lb ed="N" n="0199a12"/>及「有分頂」之二名。〔於此心〕門與所緣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199017" n="0199017"/>不一定，基爲一定，處所與作用爲不一定。
<lb ed="N" n="0199a13"/>如斯先述十三〔心〕唯於五蘊有轉起活動。</p>
<lb ed="N" n="0199a14"/><p xml:id="pN69p0199a1401">其餘，十九任何之一，無不適合自己結生之活動。然於轉起，先述善、不善異
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0200a" n="0200a"/>
<lb ed="N" n="0200a01"/>熟二之無因意識界，於（一）五門善、不善異熟意界之直後行推度作用，（二）於六
<lb ed="N" n="0200a02"/>門如前說之方法而行彼所緣作用，（三）自與結生以來，令斷絕有分心不生起時，行
<lb ed="N" n="0200a03"/>有分作用，（四）於〔人生之〕最後行死之作用，實行斯四作用，基有一定，門、所
<lb ed="N" n="0200a04"/>緣、處所、作用乃不一定而活動。八欲界有因〔異熟〕心，（一）如前說之方法，於
<lb ed="N" n="0200a05"/>六門行彼所緣作用，（二）與自結生以來，令斷絕有分之無心生起時，行有分作用，
<lb ed="N" n="0200a06"/>（三）〔於一生〕最後死之作用，實行斯三作用，基爲一定，門、所緣、處所、作用
<lb ed="N" n="0200a07"/>乃不一定而活動。五色界〔異熟心〕及四無界〔異熟心〕者，（一）與自結生以來，
<lb ed="N" n="0200a08"/>令斷絕有分，無心生起時，行有分作用，（二）〔一生之〕最後行死之作用，實行斯
<lb ed="N" n="0200a09"/>二作用之活動。其等中，於色界〔心〕，基、門、所緣是一定<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200018" n="0200018"/>，處所、作用是不一
<lb ed="N" n="0200a10"/>定。餘〔之無色界心〕，基一定〔不存在〕，所緣是一定，處所與作用是不一定而活
<lb ed="N" n="0200a11"/>動。如斯先述三十二種之識於轉起，由行之緣而活動。此時，彼等諸行對其〔識〕
<lb ed="N" n="0200a12"/><ref cRef="PTS.Vism.548"/>而業緣及親依緣爲緣。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0200a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　三界諸趣之業與結生</cb:mulu><head>〔三〕〔三界諸趣之業與結生〕</head><p xml:id="pN69p0200a1311" cb:place="inline">其次言：「其餘之十九任何之一，無不適合於
<lb ed="N" n="0200a14"/>自己結生之活動。」其餘簡略故難知之。故爲其詳細之說示曰：（一）有幾何之結生
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0201a" n="0201a"/>
<lb ed="N" n="0201a01"/>耶？（二）有幾何之結生心耶？（三）何者於何處結生耶？（四）結心〔心〕之所
<lb ed="N" n="0201a02"/>緣云何？</p>
<lb ed="N" n="0201a03"/><p xml:id="pN69p0201a0301">（一）無想之結生共二十結生。（二）如旣述有十九種之結生心。（三）其〔十
<lb ed="N" n="0201a04"/>九心之〕中，不善異熟之無因意識界（五六）爲惡趣中之結生〔心〕。善異熟〔之無
<lb ed="N" n="0201a05"/>因意識界〕（四一）於人界生而盲者、生而聾者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201019" n="0201019"/>、生而精神錯亂者、生而聾啞者、
<lb ed="N" n="0201a06"/>非男女（中性）等之〔結生心〕。八之有因欲界異熟〔心〕，是欲界諸天<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201020" n="0201020"/>及人中具
<lb ed="N" n="0201a07"/>福者之結生〔心〕。五色界異熟〔心〕，是有色梵界之〔結生心〕。四無色界異熟〔心〕，
<lb ed="N" n="0201a08"/>是無色界之〔結生心〕。何者結生於何處，但其〔結生〕是適合<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201021" n="0201021"/>其〔心〕之結生。
<lb ed="N" n="0201a09"/>（四）其次略言〔結生心之所緣〕者，於結生〔心〕，有過去、現在、不可說之三所
<lb ed="N" n="0201a10"/>緣，於無想〔有情之〕結生沒有所緣。其中，識無邊處、非想非非想處之結生〔心〕，
<lb ed="N" n="0201a11"/>唯有過去所緣。於十欲界〔結生心〕，有過去或現在〔之所緣〕。其餘者唯有不可說
<lb ed="N" n="0201a12"/>〔所緣〕。如斯結生對三所緣而轉起，過去所緣或不可說所緣於某死心之直後轉起。
<lb ed="N" n="0201a13"/>而現在所緣爲某死心者不存在。故當知以〔過去、不可說〕二所緣之何者爲所緣於
<lb ed="N" n="0201a14"/>〔心〕之直後，以〔過去、現在、不可說〕三所緣之何者爲所緣之結生〔心〕而轉
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0202a" n="0202a"/>
<lb ed="N" n="0202a01"/>起善趣、惡趣之行相。卽：</p>
<lb ed="N" n="0202a02"/><p xml:id="pN69p0202a0201">（一）〔於欲界善趣有惡業者之結生〕　先述在欲界善趣而有惡業者，「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202022" n="0202022"/>其等
<lb ed="N" n="0202a03"/>〔惡業〕，其時懸於彼前」等語，臥於臨終之牀者，〔於生前〕所積之惡業或〔惡〕業
<lb ed="N" n="0202a04"/>之相卽現來彼意門。緣其〔惡業或業之相〕而生起⸺爲終彼所緣⸺於速行心之
<lb ed="N" n="0202a05"/>直後，所緣有分境而死心生起。其滅歿時，現其〔意門〕之業、業相爲緣，依未斷
<lb ed="N" n="0202a06"/><ref cRef="PTS.Vism.549"/>絕之煩惱力，使向惡趣所攝之結生心生起。此是以過去爲所緣，於死〔心〕之直後，
<lb ed="N" n="0202a07"/>〔轉起〕過去爲所緣之結生〔心〕。</p>
<lb ed="N" n="0202a08"/><p xml:id="pN69p0202a0801">其他者於臨終之時，依上述之業類，而地獄等火焰色等之惡趣相現來意門。由
<lb ed="N" n="0202a09"/>此有分二次生起而滅時，以其〔惡趣相之〕所緣爲緣，一〔刹那之〕轉向〔心〕、由
<lb ed="N" n="0202a10"/>死之近而速力鈍故五〔刹那之〕速行〔心〕、二〔刹那之〕彼所緣〔心〕等之三路心
<lb ed="N" n="0202a11"/>生起。由此以有分之境爲所緣而一死心〔生起〕。至此經過十一心刹那。如斯於彼五
<lb ed="N" n="0202a12"/>心刹那之壽命殘存時，同其所緣而結生心生起。此是過去爲所緣之死〔心〕之直後，
<lb ed="N" n="0202a13"/>〔轉起〕現在爲所緣之結生〔心〕。</p>
<lb ed="N" n="0202a14"/><p xml:id="pN69p0202a1401">又其他者於臨終之時，於五門任何之一，爲貪等因之劣所緣現來。彼於順次生
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0203a" n="0203a"/>
<lb ed="N" n="0203a01"/>起確定〔作用〕之終。由死之近而速力鈍故五〔刹那之〕速行〔心〕及二〔刹那之〕
<lb ed="N" n="0203a02"/>彼所緣〔心〕生起。由此有分之境爲所緣而一〔刹那之〕死心〔生起〕。而至經過二
<lb ed="N" n="0203a03"/>有分、一轉向、一見〔作用〕、一領受、一推度、一確定、五速行、二彼所緣、一死
<lb ed="N" n="0203a04"/>心等之十五心刹那。如斯存留一刹那壽命時，同以此爲所緣而結生心生起。此亦過
<lb ed="N" n="0203a05"/>去爲所緣，於死〔心〕之直後，〔轉起〕現在爲所緣之結生〔心〕。以上先述過去爲
<lb ed="N" n="0203a06"/>所緣於善趣死〔心〕之直後，〔轉起〕過去、現在爲所緣而惡趣之結生〔心〕之轉起
<lb ed="N" n="0203a07"/>行相。</p>
<lb ed="N" n="0203a08"/><p xml:id="pN69p0203a0801">（二）〔於惡趣善業者之結生〕　其次，於惡趣積無罪之業者，依如前述之方法，
<lb ed="N" n="0203a09"/>其無罪之業或〔無罪之〕業相現來於意門故，〔前述之〕黑分、〔此時之〕白分以外，
<lb ed="N" n="0203a10"/>當知皆同前說。此是過去爲所緣於惡趣死〔心〕之直後，〔轉起〕過去、現在爲所緣
<lb ed="N" n="0203a11"/>而善趣之結生〔心〕之轉起行相。</p>
<lb ed="N" n="0203a12"/><p xml:id="pN69p0203a1201">（三）〔於欲界善趣善業者之結生〕　其次，在善趣積無罪之業者，「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203023" n="0203023"/>其等〔善
<lb ed="N" n="0203a13"/>業〕於其時懸彼」等之語故，〔生前〕所積無罪業或〔無罪業〕之相現來臥於臨終之
<lb ed="N" n="0203a14"/>牀者之意門。而其〔無罪業或無罪業之相〕，唯於欲界積無罪業者而〔現〕。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0204a" n="0204a"/>
<lb ed="N" n="0204a01"/><p xml:id="pN69p0204a0101"><ref cRef="PTS.Vism.550"/>其次，〔於生前〕積大業（上二界之禪定）者，唯業相之現來。緣此而生起彼所
<lb ed="N" n="0204a02"/>緣爲最後，又〔無彼所緣作用〕，唯於速行路之直後，有分境爲所緣而死心生起。此
<lb ed="N" n="0204a03"/>爲滅歿時，〔於臨終〕現來緣其同樣之業或業相，依未斷絕之煩惱力，令同善趣所攝
<lb ed="N" n="0204a04"/>結生心生起。此以過去爲所緣於死〔心〕之直後，〔轉起〕過去爲所緣或不可說爲所
<lb ed="N" n="0204a05"/>緣而結生。</p>
<lb ed="N" n="0204a06"/><p xml:id="pN69p0204a0601">又其他者，於臨終之時，依欲界之無罪業，於人界稱母胎樣相之〔善趣相〕，又
<lb ed="N" n="0204a07"/>於天界稱遊苑、宮殿、劫波（晝度）樹等樣相之善趣相現來意門。彼死心之直後，
<lb ed="N" n="0204a08"/>示惡趣相亦同順序而生起結生心。此以過去爲所緣於死〔心〕之直後，〔轉起〕現在
<lb ed="N" n="0204a09"/>爲所緣而結生。</p>
<lb ed="N" n="0204a10"/><p xml:id="pN69p0204a1001">又其他者，於臨終之時，諸近親者言：「汝！爲汝向佛行此供養，令心欣樂吧！」
<lb ed="N" n="0204a11"/>依〔所見〕花環、幢幡等色之所緣，又依法之聽聞、音樂之供養等聲之所緣，又依
<lb ed="N" n="0204a12"/>香煙、薰香等香之所緣，又言：「汝！以嘗爲汝布施〔於佛〕之供物！」依〔令嘗〕
<lb ed="N" n="0204a13"/>蜜、砂糖等味之所緣，又言：「汝！應觸爲汝布施〔於佛〕之施物！」依〔令觸〕支
<lb ed="N" n="0204a14"/>那〔絹〕布<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204024" n="0204024"/>或蘇摩那布等觸之所緣，持去於五門。於彼對於現其識閾之色等之所
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0205a" n="0205a"/>
<lb ed="N" n="0205a01"/>緣，於順次生起確定〔作用〕之後，由死之近而速力鈍故，生起五〔刹那之〕速行
<lb ed="N" n="0205a02"/>及二〔刹那之〕彼所緣。由此有分境爲所緣而一〔刹那之〕死心〔生起〕，其後，一
<lb ed="N" n="0205a03"/>心刹那住立對其同所緣而結生心生起。此亦過去爲所緣於死〔心〕之直後，〔轉起〕
<lb ed="N" n="0205a04"/>現在爲所緣而結生。</p>
<lb ed="N" n="0205a05"/><p xml:id="pN69p0205a0501">（四）〔由色界之結生〕　其次，依地徧禪等獲得大（色界定），而在〔色界〕
<lb ed="N" n="0205a06"/>善趣之其他者，於臨終之時，欲界善業、〔善〕業相〔善〕趣相之任何一種，或地徧
<lb ed="N" n="0205a07"/><ref cRef="PTS.Vism.551"/>等之相，或大心（上二界心）現來意門。又於眼、耳等之任何一種，善生起因之殊
<lb ed="N" n="0205a08"/>勝所緣現來。彼於順次生起確定〔作用〕之後，依死之近而速行鈍故，而五〔刹那
<lb ed="N" n="0205a09"/>之〕速行生起。而大趣者（上二界有情）無有彼所緣。故速行之直後以有分境爲所
<lb ed="N" n="0205a10"/>緣而一〔刹那之〕死心生起。其後欲界、大〔界〕善趣任何之一種屬於善趣⸺現
<lb ed="N" n="0205a11"/>起諸所緣中任何一所緣⸺結生心生起。此以不可說爲所緣於〔色界〕善趣死〔心〕
<lb ed="N" n="0205a12"/>之直後，〔轉起〕過去、現在、不可說所緣之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205025" n="0205025"/>任何一種爲所緣而結生。</p>
<lb ed="N" n="0205a13"/><p xml:id="pN69p0205a1301">（五）〔由無色界之結生〕　無色死〔心〕直後之結生亦當以此類推可知。此以
<lb ed="N" n="0205a14"/>過去、不可說爲所緣於善趣死〔心〕之直後，〔轉起〕過去、不可說、現在爲所緣之
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0206a" n="0206a"/>
<lb ed="N" n="0206a01"/>結生轉起之行相。</p>
<lb ed="N" n="0206a02"/><p xml:id="pN69p0206a0201">（六）〔於惡趣惡業者之結生〕　其次，在惡趣而有惡業者，由旣說之方法，彼
<lb ed="N" n="0206a03"/>〔惡〕業又〔惡〕業相或〔惡〕趣相〔現於〕意門，或於五門不善生起因之所緣現
<lb ed="N" n="0206a04"/>來。如斯於彼，於順次〔轉起〕死心之後，屬於惡趣⸺彼等所緣任何一所緣⸺結
<lb ed="N" n="0206a05"/>生心生起。此以過去爲所緣於惡趣死〔心〕之直後，〔轉起〕過去、現在爲所緣轉起
<lb ed="N" n="0206a06"/>結生之行相。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0206a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　結生識與諸色法之關係</cb:mulu><head>〔四〕〔結生識與諸色法之關係〕</head><p xml:id="pN69p0206a0712" cb:place="inline">依以上十九種識之結生說明其活動。一切悉
<lb ed="N" n="0206a08"/>如斯：</p>
<lb ed="N" n="0206a09"/><lg xml:id="lgN69p0206a0901"><l>正在活動，依於結〔生〕業之二種活動，</l>
<lb ed="N" n="0206a10"/><l>又依混合等之別而有二種以上之別。</l></lg>
<lb ed="N" n="0206a11"/><p xml:id="pN69p0206a1101">卽此十九種之異熟識進行結生，依業之二種活動。然，令生此〔結生〕之業，爲多
<lb ed="N" n="0206a12"/>刹那之業緣，又爲親依緣之緣。卽如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206026" n="0206026"/>善、不善業對於異熟爲親依緣之緣。」
<lb ed="N" n="0206a13"/>其次，進行如斯活動彼〔結生〕，由混合等之別，當知有二種以上之差別。卽此〔結
<lb ed="N" n="0206a14"/><ref cRef="PTS.Vism.552"/>生〕雖依結生進行一種活動，但與色混合、不混合之差別故爲二種，欲、色、無色
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0207a" n="0207a"/>
<lb ed="N" n="0207a01"/>有之差別故爲三種，依卵生、胎生、濕生、化生而爲四種，依〔五〕趣而爲五種，
<lb ed="N" n="0207a02"/>依〔七〕識住而爲七種，依〔八〕有情居而爲八種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207027" n="0207027"/>，其中：</p>
<lb ed="N" n="0207a03"/><lg xml:id="lgN69p0207a0301"><l>性之差別故混合爲二種</l>
<lb ed="N" n="0207a04"/><l>又其中之有性亦爲二種。</l>
<lb ed="N" n="0207a05"/><l>與最初者相共，</l>
<lb ed="N" n="0207a06"/><l>至少共二或三之十法。</l></lg>
<lb ed="N" n="0207a07"/><p xml:id="pN69p0207a0701">「性之差別故混合爲二種。」此〔十九結生〕中，除不與色混合無色有之〔結生〕，
<lb ed="N" n="0207a08"/>所生起之結生識，於此色有、無有稱爲女根、男根之性而生起，又於欲有，除生來
<lb ed="N" n="0207a09"/>半擇迦（閹人卽無性者）之結生，有性而生起故爲有性與無性之二種。</p>
<lb ed="N" n="0207a10"/><p xml:id="pN69p0207a1001">「又其中亦有二種」，又其中爲有性者，具女〔性〕、男性任何之一而生起故爲二
<lb ed="N" n="0207a11"/>種。</p>
<lb ed="N" n="0207a12"/><p xml:id="pN69p0207a1201">「與最初者之相共至少共二或三之十法」，於此與〔色〕混合及不混合之二者中，
<lb ed="N" n="0207a13"/>最初者與色混合之結生識，其共〔結生識〕之基<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207028" n="0207028"/>、身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207029" n="0207029"/>十法爲二之十法，又至少
<lb ed="N" n="0207a14"/>共生起基、身、性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207030" n="0207030"/>之十法爲三之十法，由此色無有減少。而此〔色〕如斯唯最少
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0208a" n="0208a"/>
<lb ed="N" n="0208a01"/>量之生起，於卵生、胎生之二胎，依一支極細之毛所沾起醍醐量程〔大〕名爲羯羅
<lb ed="N" n="0208a02"/>藍而生起。其〔結生〕中，應知胎發生之別卽是趣〔之別〕。卽此等之中：</p>
<lb ed="N" n="0208a03"/><lg xml:id="lgN69p0208a0301"><l>除去地獄與地〔居天〕之諸天等無有前之三胎，</l>
<lb ed="N" n="0208a04"/><l>〔人、畜、餓鬼之〕三趣具有四胎。</l></lg>
<lb ed="N" n="0208a05"/><p xml:id="pN69p0208a0501">其中，「諸天等。」依「等」之語而除去地獄與地〔居天〕，如於諸天，如斯於燒渴
<lb ed="N" n="0208a06"/>餓鬼，亦應知無有前三胎（卵生、胎生、濕生）。然，彼等唯是化生。其餘除去畜生、
<lb ed="N" n="0208a07"/>餓鬼、人之前三趣，於地居天亦存四胎。其中：</p>
<lb ed="N" n="0208a08"/><lg xml:id="lgN69p0208a0801"><l>於有色有三十九及九〔之色〕，</l>
<lb ed="N" n="0208a09"/><l>又殊勝者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208031" n="0208031"/>有七十<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208032" n="0208032"/>色</l>
<lb ed="N" n="0208a10"/><l>或於濕〔生〕及化生之胎</l>
<lb ed="N" n="0208a11"/><l>劣者有三十〔色〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0208a12"/><p xml:id="pN69p0208a1201">先述化生胎於有色之諸梵天（色界天），由眼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208033" n="0208033"/>、耳、基之十法及命九法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208034" n="0208034"/>等四
<lb ed="N" n="0208a13"/><ref cRef="PTS.Vism.553"/>聚三十九色共於結生色而生起。其次，除去有色之梵天，其他於濕生、化生、胎生
<lb ed="N" n="0208a14"/>之勝者依眼、耳、鼻、舌、身、基、性之十法而有七十〔色〕。而其等常於諸天中。
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0209a" n="0209a"/>
<lb ed="N" n="0209a01"/>其中：色、香、味、食素<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209035" n="0209035"/>及〔地、水、火、風〕四界、眼淨、命等，此十之色量、
<lb ed="N" n="0209a02"/>色聚，名爲眼十法。應知其餘亦同樣。</p>
<lb ed="N" n="0209a03"/><p xml:id="pN69p0209a0301">其次，劣者，爲生盲、〔生〕聾、無鼻、非男〔非女〕者，依舌、身、基之十法
<lb ed="N" n="0209a04"/>而三十之色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209036" n="0209036"/>生起。又對勝、劣之間者亦應知適當之分別。</p>
<lb ed="N" n="0209a05"/><p xml:id="pN69p0209a0501">已知如以上，更於：</p>
<lb ed="N" n="0209a06"/><lg xml:id="lgN69p0209a0601"><l>蘊、所緣、趣爲因，〔又〕依受、喜、尋、伺，</l>
<lb ed="N" n="0209a07"/><l>而當徧知死〔心〕與結生〔心〕等之別、無別。</l></lg>
<lb ed="N" n="0209a08"/><p xml:id="pN69p0209a0801">依此等之蘊等應知〔色之〕混合、不混合故爲二種結生及其〔結生〕直後之死等其
<lb ed="N" n="0209a09"/>別、無別之差別義。〔此〕云何？曰：於某時四蘊於無色〔界〕死之直後四蘊之結生，
<lb ed="N" n="0209a10"/>卽〔其〕所緣亦與〔死心之所緣〕無有差別。於某時非大（欲界）之外〔蘊〕爲所
<lb ed="N" n="0209a11"/>緣於〔死之直後〕，大（無色界）之內〔蘊〕爲所緣之〔結生〕。以上唯先於無色地
<lb ed="N" n="0209a12"/>述〔結生之〕方法。其次，某時四蘊於無色〔界〕死之直後，有五蘊欲界之結生。
<lb ed="N" n="0209a13"/>某時五蘊於欲界之死，又於色界死之後，四蘊有無色〔界〕之結生。以上以過去爲
<lb ed="N" n="0209a14"/>所緣於死之〔直後轉起〕現在爲所緣而結生。或善趣之死〔之直後〕，或有惡趣之結
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0210a" n="0210a"/>
<lb ed="N" n="0210a01"/>生。無因〔心〕死〔之直後〕有有因〔心〕之結生。二因〔心〕死〔之直後〕有三
<lb ed="N" n="0210a02"/>因〔心〕之結生。捨俱〔心〕死〔之直後〕有喜俱〔心〕之結生。無喜〔心〕死〔之
<lb ed="N" n="0210a03"/>直後〕有有喜〔心〕之結生。無尋〔心〕死〔之直後〕有有尋〔心〕之結生。無伺
<lb ed="N" n="0210a04"/>〔心〕死〔之直後〕有有伺〔心〕之結生。無尋無伺〔心〕死〔之直後〕有有尋有
<lb ed="N" n="0210a05"/>伺〔心〕之結生。如斯各各適當於相反之配合。</p>
<lb ed="N" n="0210a06"/><lg xml:id="lgN69p0210a0601"><l>唯得斯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210037" n="0210037"/>緣之法</l>
<lb ed="N" n="0210a07"/><l>至他之有。其〔生者〕，</l>
<lb ed="N" n="0210a08"/><l>於此不由（過去有）而移轉，</l>
<lb ed="N" n="0210a09"/><l>無因不生於此。</l></lg>
<lb ed="N" n="0210a10"/><p xml:id="pN69p0210a1001"><ref cRef="PTS.Vism.554"/>卽得斯緣唯此色、非色之法，言進行生起至他之有。非〔至〕有情，非〔至於〕
<lb ed="N" n="0210a11"/>命。又其〔生者〕非於過去有移轉於此，又若無由〔過去有〕亦卽無現前於此。</p>
<lb ed="N" n="0210a12"/><p xml:id="pN69p0210a1201">以此事很明瞭說明人死、結生之次第。卽於過去有，於自然下手而近於死者，
<lb ed="N" n="0210a13"/>切斷一切四肢五體連結之關結⸺給於難堪瀕死之苦痛⸺不堪於刀劍之落來，如
<lb ed="N" n="0210a14"/>於炎熱所曝多羅（棕梠）之靑葉，次第正使身體憔悴，消滅眼等之諸根，有時唯依
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0211a" n="0211a"/>
<lb ed="N" n="0211a01"/>存於心基之身根、意根、命根，〔唯〕一刹那依止於殘存心基之識，重、數息、近〔死〕、
<lb ed="N" n="0211a02"/>宿作諸〔業〕任何之一⸺得〔無明等之〕緣稱爲行⸺業，又於此使現起以緣業
<lb ed="N" n="0211a03"/>相、趣相之境而轉起。如斯進行轉起之〔識〕，由於未捨斷渴愛、無明，由無明隱蔽
<lb ed="N" n="0211a04"/>〔其〕過患，於彼〔惡趣等之〕境，令向渴愛，俱生之諸行〔彼境〕投入〔此識〕。
<lb ed="N" n="0211a05"/>其〔識〕於〔輪迴〕相續中，依渴愛而進行向〔惡趣等境〕，又依於諸行所投入，結
<lb ed="N" n="0211a06"/>著於此岸之樹，如過越水路之懸繩，捨前之依止，依業所等起，以味著後之依止或
<lb ed="N" n="0211a07"/>厭惡，依所緣〔緣〕等之緣而轉起。此時前之死亡故〔言爲〕死，而後向其他有等
<lb ed="N" n="0211a08"/>之結生故言爲結生。此〔識〕非由前來於此，又無此業、行、向境等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211038" n="0211038"/>之因，當知
<lb ed="N" n="0211a09"/>卽不由〔前有〕而現前。</p>
<lb ed="N" n="0211a10"/><lg xml:id="lgN69p0211a1001"><l>於此例喩山之回響等</l>
<lb ed="N" n="0211a11"/><l>非一之相續連結故亦非於多。</l></lg>
<lb ed="N" n="0211a12"/><p xml:id="pN69p0211a1201">其次，於此之識非由前有來此，而屬過去有依諸因之生起，當例喩山響、燈光、
<lb ed="N" n="0211a13"/>印章、映像等類之法。猶如山響、燈光、印章、影乃依聲等之因，如不行他處而存
<lb ed="N" n="0211a14"/>在，此心亦如斯。而此時非一之相續連結故又非於多。卽若有相續連結之時，〔連續
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0212a" n="0212a"/>
<lb ed="N" n="0212a01"/>之前後者〕若一向是唯一，卽不能由牛乳而酪之生。又〔若相續前後者〕一向是多
<lb ed="N" n="0212a02"/>者，酪不應依存於牛乳。一切之因與〔此〕生起之關係與此同樣。若如斯若〔一向
<lb ed="N" n="0212a03"/>爲一多〕者，應奪去一切世間之言說，而且此不成。故此狀態亦不應一向爲一多之
<lb ed="N" n="0212a04"/>說。</p>
<lb ed="N" n="0212a05"/><p xml:id="pN69p0212a0501"><ref cRef="PTS.Vism.555"/>於此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212039" n="0212039"/>〔反問〕曰：〔若〕如斯無由〔前有〕移轉至〔今有〕而現前者，於人
<lb ed="N" n="0212a06"/>之身體所有之蘊滅故，又果緣之業不來此故，此果爲他〔因之果〕應由他〔因〕而
<lb ed="N" n="0212a07"/>成。若無〔業果之〕受用者，其果爲誰之物耶？故〔前面之〕提說不善。〔答曰：〕
<lb ed="N" n="0212a08"/>關於此如次之說：</p>
<lb ed="N" n="0212a09"/><lg xml:id="lgN69p0212a0901"><l>於相續<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212040" n="0212040"/>果此非他之〔因〕，非由他來，</l>
<lb ed="N" n="0212a10"/><l>諸種子之行乃此義之成就者。</l></lg>
<lb ed="N" n="0212a11"/><p xml:id="pN69p0212a1101">卽於一相續果正在生起，於其處一向爲一多不成故，〔其〕他之〔果〕亦非由他
<lb ed="N" n="0212a12"/>而來者。但諸種子之行，爲此義之成就者。卽菴羅（芒果）之種子等所行作（行播
<lb ed="N" n="0212a13"/>種等）之時，其種子之〔發芽成長〕之相續中得依緣，他日生起〔與種子同一〕特
<lb ed="N" n="0212a14"/>別之果，不〔生起〕他種子之果。又雖依他〔種子〕行作之緣，亦不生起〔此特別
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0213a" n="0213a"/>
<lb ed="N" n="0213a01"/>之果〕，其等種子或行作非得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213041" n="0213041"/>〔其儘〕果位。應知此〔識之因果〕亦如是。又於年
<lb ed="N" n="0213a02"/>少若勤習學術、技藝、醫藥〔之學〕等，應知他日成大人之身等，果現前乃此意義
<lb ed="N" n="0213a03"/>也。</p>
<lb ed="N" n="0213a04"/><p xml:id="pN69p0213a0401">又「若無受用者，其果爲誰之物耶？」就於〔反問者〕而言：</p>
<lb ed="N" n="0213a05"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0213a0501"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0213042" n="0213042"/>果之生起故世俗之受用者成，猶如</l>
<lb ed="N" n="0213a06"/><l>由於果實之生世俗〔言〕樹之實。</l></lg>
<lb ed="N" n="0213a07"/><p xml:id="pN69p0213a0701">卽稱樹爲法一部分之〔存在〕而樹果之生起，如言樹果或已成果。同樣稱爲天
<lb ed="N" n="0213a08"/>人，爲蘊一部分之存在⸺稱爲被受用物⸺依苦樂果之生起，天或人之受用，言
<lb ed="N" n="0213a09"/>快樂或苦惱。故此時不要任何其他受用者。</p>
<lb ed="N" n="0213a10"/><p xml:id="pN69p0213a1001">又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213043" n="0213043"/>〔反問〕雖有言：「如斯者，彼等諸行正存在，或不存在而當爲果之緣。若
<lb ed="N" n="0213a11"/>存在而爲〔果之緣〕者，於轉起之刹那必有彼等之異熟。又若不存在而爲〔果之緣〕
<lb ed="N" n="0213a12"/>者，於轉起之前或後應常持果。」對彼如次言：</p>
<lb ed="N" n="0213a13"/><lg xml:id="lgN69p0213a1301"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0213044" n="0213044"/>所造故有此等之緣，非常常持果。</l>
<lb ed="N" n="0213a14"/><l>就此應知被保證者等之譬喩。</l></lg>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0214a" n="0214a"/>
<lb ed="N" n="0214a01"/><p xml:id="pN69p0214a0101">卽諸行是所作故爲自果之緣。爲存在故又不存在故非爲〔自果之緣〕。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214045" n="0214045"/>
<lb ed="N" n="0214a02"/><ref cRef="PTS.Vism.556"/>欲界善業所作積故異熟之眼識生起。」等。〔諸行〕適應爲自果之緣而後不更感果，因
<lb ed="N" n="0214a03"/>爲異熟已熟故。爲辨知此義，次當知被保證者之譬喩。卽譬喩於世間爲遂行何等之
<lb ed="N" n="0214a04"/>目的而有保證〔金錢〕者，彼卽行買物或借財。在彼唯行其事業爲其目的遂行等之
<lb ed="N" n="0214a05"/>緣，事業之存否非〔目的遂行之緣〕。又遂行其目的等之後非〔保證之〕保有者。何
<lb ed="N" n="0214a06"/>故耶？因爲〔目的之〕遂行等已所作故。如斯諸行所作故唯爲自果之緣，且〔諸行〕
<lb ed="N" n="0214a07"/>適應與果後，無〔更〕感果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214046" n="0214046"/>。</p>
<lb ed="N" n="0214a08"/><p xml:id="pN69p0214a0801">以上依〔色之〕混合、不混合而正有二種轉起，說明結生識是依行之緣而轉起
<lb ed="N" n="0214a09"/>之〔狀態〕。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0214a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">五　行識與緣之關係</cb:mulu><head>〔五〕〔行、識與緣之關係〕</head><p xml:id="pN69p0214a1009" cb:place="inline">今爲破一切之此等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214047" n="0214047"/>三十二異熟識之癡惑：</p>
<lb ed="N" n="0214a11"/><lg xml:id="lgN69p0214a1101"><l>於諸有等依結生、轉起而此等諸行以</l>
<lb ed="N" n="0214a12"/><l>何樣，對如何之〔異熟識〕爲緣耶？應識知之。</l></lg>
<lb ed="N" n="0214a13"/><p xml:id="pN69p0214a1301">其中，三有、四胎、五趣、七識住、九有情居，此爲諸有等，此等「於諸有等結生與
<lb ed="N" n="0214a14"/>轉起。」此等〔諸行〕「對於如何」之異熟識而「爲緣耶？」又「於何樣」（幾通）爲緣耶？
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0215a" n="0215a"/>
<lb ed="N" n="0215a01"/>「當識知」其義。</p>
<lb ed="N" n="0215a02"/><p xml:id="pN69p0215a0201">其中，（一）〔福行與結生〕　先於福行，於欲界有八思差別之福行，槪言之，
<lb ed="N" n="0215a03"/>於欲有之善趣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215048" n="0215048"/>，於九異熟識之結生，多刹那之業緣及親依緣爲二種之緣。色界有
<lb ed="N" n="0215a04"/>五善思差別之福行，於色有之五結生〔多刹那之業緣及親依緣爲二種之緣〕。</p>
<lb ed="N" n="0215a05"/><p xml:id="pN69p0215a0501">（二）〔福行與轉起〕　次如上述欲界之〔八福行〕，於欲有之善趣⸺除去捨
<lb ed="N" n="0215a06"/>俱無因意識界⸺對七小異熟識於轉起，如前述之〔業緣及親依緣爲〕二種之緣，
<lb ed="N" n="0215a07"/>非於結生。同其〔福行〕對色有之五種異熟識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215049" n="0215049"/>於轉起同樣之〔二種之〕緣，而非
<lb ed="N" n="0215a08"/><ref cRef="PTS.Vism.557"/>於結生。其次，〔福行是〕對於欲有之惡趣八小異熟識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215050" n="0215050"/>而轉起同樣爲〔二種之〕緣，
<lb ed="N" n="0215a09"/>非於結生。其中，於地獄，<name role="" type="person">大目犍連</name>長老往地獄旅行等之時，此〔福行〕是好所緣
<lb ed="N" n="0215a10"/>結合之緣。又有大神變之畜生及餓鬼〔依福行〕唯得好所緣。又其〔福行〕於欲有
<lb ed="N" n="0215a11"/>對善趣之十六善異熟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215051" n="0215051"/>而同樣轉起〔二種之〕緣，非於結生。又槪言之，福行於色
<lb ed="N" n="0215a12"/>有對十異熟識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215052" n="0215052"/>，同樣於轉起爲緣，非於結生。</p>
<lb ed="N" n="0215a13"/><p xml:id="pN69p0215a1301">（三）〔非福行與結生、轉起〕　有十二不善思差別之非福行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215053" n="0215053"/>，於欲有對惡趣
<lb ed="N" n="0215a14"/>之一〔無因異熟意〕識於結生〔二種之〕緣，非於轉起。〔其非福行除去上述之一識〕
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0216a" n="0216a"/>
<lb ed="N" n="0216a01"/>對六〔不善異熟識〕於轉起〔爲緣〕，非於結生。又〔非福行對惡趣之〕七不善異熟
<lb ed="N" n="0216a02"/>識而轉起及於結生〔爲緣〕。次〔非福行〕於欲有之善趣，同對其等七〔不善異熟識〕
<lb ed="N" n="0216a03"/>而轉起爲緣，非於結生。於色有對四異熟識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216054" n="0216054"/>於轉起同爲緣，非於結生。而其〔非
<lb ed="N" n="0216a04"/>福行〕於欲界見不好之色，聞〔不好之〕聲而〔轉起〕，於梵天界卽無所謂不好之色
<lb ed="N" n="0216a05"/>等。於欲界之天界亦同樣。</p>
<lb ed="N" n="0216a06"/><p xml:id="pN69p0216a0601">（四）〔不動行與結生、轉起〕　〔次〕不動行於無色有對四異熟識而轉起及於
<lb ed="N" n="0216a07"/>結生爲〔二種之〕緣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216055" n="0216055"/>。</p>
<lb ed="N" n="0216a08"/><p xml:id="pN69p0216a0801">先於諸有由結生及轉起，此等諸行爲何是〔異熟識〕之緣，於何樣爲緣耶？應
<lb ed="N" n="0216a09"/>知如上。當知對於胎等亦與此同樣。其次所述，由最初唯說明〔要〕門。</p>
<lb ed="N" n="0216a10"/><p xml:id="pN69p0216a1001">卽此等〔福、非福、不動之三〕行中，（一）先言「福行」於〔欲、色之〕二有與
<lb ed="N" n="0216a11"/>結生，一切生自己之異熟。同樣於卵生等之四胎，於天、人之二趣，於多身多想、
<lb ed="N" n="0216a12"/>多身一想、一身多想、一身一想之四識住⸺於無想有情居〔之福行〕唯色爲行作
<lb ed="N" n="0216a13"/>故〔以除此〕⸺於四有情居與結生，一切生自己之異熟。故此〔之福行〕於此等
<lb ed="N" n="0216a14"/>之二有、四胎、二趣、四識住、四有情居對於二十一〔善〕異熟識，從〔其〕發生，
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0217a" n="0217a"/>
<lb ed="N" n="0217a01"/>於結生及轉起，如上述由〔多刹那之業緣及親依緣〕爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0217a02"/><p xml:id="pN69p0217a0201"><ref cRef="PTS.Vism.558"/>（二）其次「非福行」，唯於一欲有、於四胎，於其餘〔地獄、餓鬼、畜生之〕
<lb ed="N" n="0217a03"/>三趣、於多身一想之一識住、同樣於一有情居由結生而異熟。故此〔非福行〕於一
<lb ed="N" n="0217a04"/>有、四胎、三趣、一識住、一有情居對七〔不善〕異熟，於結生及轉起，如上述〔二
<lb ed="N" n="0217a05"/>種之〕緣。</p>
<lb ed="N" n="0217a06"/><p xml:id="pN69p0217a0601">（三）次「不動行」，唯於一無色有、於一化生、於一天趣、於空無邊處等之三識住，
<lb ed="N" n="0217a07"/>於空無邊處等之四有情居由結生而異熟。故此〔不動行〕於一有、一胎、一趣、三
<lb ed="N" n="0217a08"/>識住、四有情居對於四〔無色界〕異熟，於結生及轉起，如上述爲緣。如斯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217056" n="0217056"/></p>
<lb ed="N" n="0217a09"/><lg xml:id="lgN69p0217a0901"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0217057" n="0217057"/>於諸有情等由結生、轉起而此諸行於何樣</l>
<lb ed="N" n="0217a10"/><l>識知對如何之〔異熟識〕爲緣耶？</l></lg>
<lb ed="N" n="0217a11"/><p xml:id="pN69p0217a1101">此是詳論「由行之緣而有識」之句。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0217a12"/>
<lb ed="N" n="0217a13"/>
<lb ed="N" n="0217a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0218a" n="0218a"/>
<lb ed="N" n="0218a01"/>
<lb ed="N" n="0218a02"/>
<lb ed="N" n="0218a03"/>
<lb ed="N" n="0218a04"/>
<lb ed="N" n="0218a05"/>
<lb ed="N" n="0218a06"/>
<lb ed="N" n="0218a07"/>
<lb ed="N" n="0218a08"/>
<lb ed="N" n="0218a09"/>
<lb ed="N" n="0218a10"/>
<lb ed="N" n="0218a11"/>
<lb ed="N" n="0218a12"/>
<lb ed="N" n="0218a13"/>
<lb ed="N" n="0218a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0219a" n="0219a"/>
<lb ed="N" n="0219a01"/>
<lb ed="N" n="0219a02"/>
<lb ed="N" n="0219a03"/>
<lb ed="N" n="0219a04"/>
<lb ed="N" n="0219a05"/>
<lb ed="N" n="0219a06"/>
<lb ed="N" n="0219a07"/>
<lb ed="N" n="0219a08"/>
<lb ed="N" n="0219a09"/>
<lb ed="N" n="0219a10"/>
<lb ed="N" n="0219a11"/>
<lb ed="N" n="0219a12"/>
<lb ed="N" n="0219a13"/>
<lb ed="N" n="0219a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0220a" n="0220a"/>
<lb ed="N" n="0220a01"/>
<lb ed="N" n="0220a02"/>
<lb ed="N" n="0220a03"/>
<lb ed="N" n="0220a04"/>
<lb ed="N" n="0220a05"/>
<lb ed="N" n="0220a06"/>
<lb ed="N" n="0220a07"/>
<lb ed="N" n="0220a08"/>
<lb ed="N" n="0220a09"/>
<lb ed="N" n="0220a10"/>
<lb ed="N" n="0220a11"/>
<lb ed="N" n="0220a12"/>
<lb ed="N" n="0220a13"/>
<lb ed="N" n="0220a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0221a" n="0221a"/>
<lb ed="N" n="0221a01"/>
<lb ed="N" n="0221a02"/>
<lb ed="N" n="0221a03"/>
<lb ed="N" n="0221a04"/>
<lb ed="N" n="0221a05"/>
<lb ed="N" n="0221a06"/>
<lb ed="N" n="0221a07"/>
<lb ed="N" n="0221a08"/>
<lb ed="N" n="0221a09"/>
<lb ed="N" n="0221a10"/>
<lb ed="N" n="0221a11"/>
<lb ed="N" n="0221a12"/>
<lb ed="N" n="0221a13"/>
<lb ed="N" n="0221a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0222a" n="0222a"/>
<lb ed="N" n="0222a01"/>
<lb ed="N" n="0222a02"/>
<lb ed="N" n="0222a03"/>
<lb ed="N" n="0222a04"/>
<lb ed="N" n="0222a05"/>
<lb ed="N" n="0222a06"/>
<lb ed="N" n="0222a07"/>
<lb ed="N" n="0222a08"/>
<lb ed="N" n="0222a09"/>
<lb ed="N" n="0222a10"/>
<lb ed="N" n="0222a11"/>
<lb ed="N" n="0222a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（三）依識之緣而有名色</cb:mulu><head>〔三、依識之緣而有名色〕</head><p xml:id="pN69p0222a1210" cb:place="inline">所謂於「識之緣而有名色」之句：</p>
<lb ed="N" n="0222a13"/><lg xml:id="lgN69p0222a1301"><l>〔一〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222001" n="0222001"/>名色之分別。〔二〕於有等之轉起。</l>
<lb ed="N" n="0222a14"/><l>〔三〕依攝。〔四〕依緣之方法應識知決定說。</l></lg>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0223a" n="0223a"/>
<lb ed="N" n="0223a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　名色之分別</cb:mulu><head>〔一〕</head><p xml:id="pN69p0223a0102" cb:place="inline">「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223002" n="0223002"/>名色之分別」中，「名」者，〔名是〕面向於所緣故，是受等之三蘊。「色」
<lb ed="N" n="0223a02"/>是四大種及四大種所造之色。彼等之分別於蘊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223003" n="0223003"/>之解釋旣說。如斯先識知此名色分
<lb ed="N" n="0223a03"/>別之決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0223a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　於有等轉起</cb:mulu><head>〔二〕</head><p xml:id="pN69p0223a0402" cb:place="inline">「於有等轉起」之〔句〕中，「名」是除去一切之有、胎、識住、〔及無想有
<lb ed="N" n="0223a05"/>情之〕一有情居，其餘於〔八〕有情居中轉起。「色」於二有、四胎、五趣、前四識
<lb ed="N" n="0223a06"/>住、〔前〕五有情居中轉起。此名色正如斯轉起之時，（一）無性（無男女性）之胎
<lb ed="N" n="0223a07"/><ref cRef="PTS.Vism.559"/>生者及卵生者於結生刹那基、身十法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223004" n="0223004"/>之二色相續目<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223005" n="0223005"/>及三非色蘊現前故，若詳說
<lb ed="N" n="0223a08"/>其等者，當知色色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223006" n="0223006"/>（此時指基十法、身十法）之二十法及三非色蘊之此等二十三
<lb ed="N" n="0223a09"/>法是由識之緣〔而生起〕名色。而除去重複者，由一相續目取掉九色法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223007" n="0223007"/>卽成十四
<lb ed="N" n="0223a10"/>〔法〕。（二）於有性者加性十法而三十三〔法現前〕。對其等亦除去重複者，由二相
<lb ed="N" n="0223a11"/>續目取掉十八色法而成十五〔法〕。</p>
<lb ed="N" n="0223a12"/><p xml:id="pN69p0223a1201">（三）其次，於化生有情之中，梵衆天等之結生刹那，眼、耳、基之十法、命
<lb ed="N" n="0223a13"/>根之九法、四色相續目、三非色蘊之現前故，若詳說其等者，當知色色之三十九法、
<lb ed="N" n="0223a14"/>三非色蘊之此等四十二法由識之緣〔而生起〕名色。而除去重複者，由三相續目取
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0224a" n="0224a"/>
<lb ed="N" n="0224a01"/>掉二十七法而成十五〔法〕。</p>
<lb ed="N" n="0224a02"/><p xml:id="pN69p0224a0201">（四）其次，於欲有其餘之化生者、濕生者，又〔內六〕處之完具有性者之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224008" n="0224008"/>
<lb ed="N" n="0224a03"/>結生刹那，〔眼、耳、鼻、舌、身、基、性之〕七色相續目及三非色蘊現前故，詳說
<lb ed="N" n="0224a04"/>其等者，當知色色之七十法、三非色蘊之此等七十三法由識之緣〔而生起〕名色。
<lb ed="N" n="0224a05"/>而除去重複者，由六色相續目<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224009" n="0224009"/>取掉五十四法而成十九〔法〕。此是勝者〔有情之〕
<lb ed="N" n="0224a06"/>情形。（五）其次，於劣者各各減去所缺之色相續目，不論是簡略或詳細，當知由識
<lb ed="N" n="0224a07"/>之緣〔而生起〕名色。</p>
<lb ed="N" n="0224a08"/><p xml:id="pN69p0224a0801">（六）其次，於無色〔有之結生〕者，唯三非色蘊〔現前〕。（七）無想〔有之
<lb ed="N" n="0224a09"/>結生〕者，唯色命根九法〔現前〕。以上先述結生之方法。</p>
<lb ed="N" n="0224a10"/><p xml:id="pN69p0224a1001">（八）其次，於轉起，於色之轉起所有方處之結生心於存續之刹那，共結生心
<lb ed="N" n="0224a11"/>轉起之時節（寒暑等），時節等起之單純八法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224010" n="0224010"/>現前。然而結生心不能令色等起。然，
<lb ed="N" n="0224a12"/>譬喩落入懸崖之人不可能有〔救上〕他人之緣，如斯其〔結生心〕因爲基〔色〕弱
<lb ed="N" n="0224a13"/><ref cRef="PTS.Vism.560"/>而〔自〕弱故，不能令色等起。然，由結生心之後最初之有分以來，心等起之單純
<lb ed="N" n="0224a14"/>八法〔現前〕。（九）於聲之現前時，結生之後轉起時節及由心而聲九法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224011" n="0224011"/>〔現前〕。
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0225a" n="0225a"/>
<lb ed="N" n="0225a01"/>（一〇）而於段食所活之諸胎生有情</p>
<lb ed="N" n="0225a02"/><lg xml:id="lgN69p0225a0201"><l>由彼母所食之食物飮料，</l>
<lb ed="N" n="0225a03"/><l>在彼母胎者於其處維持〔生命〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0225a04"/><p xml:id="pN69p0225a0401">之語故，母親所吸收之食物循環於身體時〔食等起之單純八法現前〕。（二）於諸化
<lb ed="N" n="0225a05"/>生〔有情〕，〔結生後〕先嚥下最初生於自己口中之唾時，食等起之單純八法〔現前〕。</p>
<lb ed="N" n="0225a06"/><p xml:id="pN69p0225a0601">如斯〔此等諸有情〕食等起之單純八法、時節、心等起之⸺〔聲現前而〕殊勝
<lb ed="N" n="0225a07"/>時⸺二之〔聲〕九法之二十六種、業等起之⸺於一一刹那進行三回生〔住滅〕
<lb ed="N" n="0225a08"/>⸺於前<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225012" n="0225012"/>所說〔眼、耳、鼻、舌、身、基、性十法之〕七十種爲九十六種法；及
<lb ed="N" n="0225a09"/>加上三非色法，總計九十九法〔現前〕。或聲〔之現前〕是不定時而現前故，〔若不
<lb ed="N" n="0225a10"/>數此，〕卽除掉〔時節、心等起之〕二種〔聲九法〕，當知此等八十一法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225013" n="0225013"/>，於一切
<lb ed="N" n="0225a11"/>有情之發生由識之緣〔而生起〕名色。卽彼等〔有情〕於睡眠時、於放逸時、於食
<lb ed="N" n="0225a12"/>時、於飮時、於晝夜之此等〔八十一法〕由識之緣而轉起。而其等由識之緣當於後
<lb ed="N" n="0225a13"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0225014" n="0225014"/>說明。</p>
<lb ed="N" n="0225a14"/><p xml:id="pN69p0225a1401">其次，此時之業生色者，此於有、胎、趣、〔識〕住、有情居中，雖於最初之住
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0226a" n="0226a"/>
<lb ed="N" n="0226a01"/>立者，但無有依〔時節、心、食之〕三與等起之支持卽不能持續。又三與等起之〔色〕
<lb ed="N" n="0226a02"/>無其〔業生色〕之支持卽不〔能持續〕。如斯雖風之吹來，如由四方固立之蘆束〔而
<lb ed="N" n="0226a03"/>不倒〕，如嵌於大海何處之破損車，雖被怒濤所擊〔亦不動〕。此等〔四等起色〕互
<lb ed="N" n="0226a04"/>相支持不倒而住立，卽一年、二年……乃至……百年至彼等有情之壽盡、又福盡止
<lb ed="N" n="0226a05"/>而轉起。當知如斯於有情由此〔名色〕轉起之決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0226a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　依此〔名色之〕攝</cb:mulu><head>〔三〕</head><p xml:id="pN69p0226a0602" cb:place="inline">「依此〔名色〕之攝」，於無色〔有〕之轉起、結生及五蘊有（欲、色界）
<lb ed="N" n="0226a07"/>之轉起，由識之緣唯名〔生起〕。又於無想〔有〕之一切處及五蘊有之轉起，由識之
<lb ed="N" n="0226a08"/><ref cRef="PTS.Vism.561"/>緣而唯色〔生起〕。又於五蘊有之一切處，由識之緣而名色〔生起〕。其一切之名、
<lb ed="N" n="0226a09"/>色、名色⸺〔名色是有名與色之〕各方特質而存〔名色之〕一⸺令攝於名色之語。
<lb ed="N" n="0226a10"/>當知〔所說〕者「由識之緣而有名色」。</p>
<lb ed="N" n="0226a11"/><p xml:id="pN69p0226a1101">於無想〔有〕，無識之故，不適合說〔由識之緣而有名色〕，但非不適合。卽：</p>
<lb ed="N" n="0226a12"/><lg xml:id="lgN69p0226a1201"><l>識是名色因，此有異熟與非異熟</l>
<lb ed="N" n="0226a13"/><l>二種，是故爲適合。</l></lg>
<lb ed="N" n="0226a14"/><p xml:id="pN69p0226a1401">曰：識是名色之因，此異熟與非異熟之別故爲二種。而於無想有情之此〔色〕是業
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0227a" n="0227a"/>
<lb ed="N" n="0227a01"/>等起之故，於五蘊有轉起由行作識之緣〔而生起〕色，同樣於五蘊有轉起之〔色〕，
<lb ed="N" n="0227a02"/>乃於善等之心刹那，由業令等起者，故此爲適合。當知如斯此由〔名色〕攝之決定
<lb ed="N" n="0227a03"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0227a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　此由〔名色之〕緣</cb:mulu><head>〔四〕</head><p xml:id="pN69p0227a0402" cb:place="inline">「此由〔名色之〕緣。」曰：</p>
<lb ed="N" n="0227a05"/><lg xml:id="lgN69p0227a0501"><l>〔異〕熟識對於名爲九種緣</l>
<lb ed="N" n="0227a06"/><l>對於基色是九種對餘之色是八種〔緣〕。</l>
<lb ed="N" n="0227a07"/><l>行作識對於色爲一種〔緣〕。</l>
<lb ed="N" n="0227a08"/><l>又其他之識對各各〔之名色〕於適宜〔爲緣〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0227a09"/><p xml:id="pN69p0227a0901">卽（一）於結生或轉起，稱爲異熟之此名⸺〔卽〕結生或其他之異熟識⸺對
<lb ed="N" n="0227a10"/>彼色混合或不混合〔之名〕，爲俱生、互相、依止、相應、異熟、食、根、有、不離
<lb ed="N" n="0227a11"/>去緣之九種緣。（二）結生時之〔異熟識〕對於基色，爲俱生、互相、依止、異熟、
<lb ed="N" n="0227a12"/>食、根、不相應、有、不離去緣之九種緣。（三）又除去基色而對其餘之色，上之九
<lb ed="N" n="0227a13"/>〔緣〕中，取掉互相緣，餘之八緣爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0227a14"/><p xml:id="pN69p0227a1401">（四）其次，行作識是對無想有情之色，又於五蘊有對於業生色，若依經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227015" n="0227015"/>之
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0228a" n="0228a"/>
<lb ed="N" n="0228a01"/>敎說，唯親依〔緣〕之一緣。（五）其餘由最初之有分以來之一切識，當知對各各之名
<lb ed="N" n="0228a02"/>色以適宜者爲緣。而爲示其詳細緣之方法，不得不說一切之發趣說故，〔今〕不關
<lb ed="N" n="0228a03"/>說此。</p>
<lb ed="N" n="0228a04"/><p xml:id="pN69p0228a0401">就其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228016" n="0228016"/>〔名色之緣〕，然者，有〔反問者〕，結生之名色，由如何知是依識之緣
<lb ed="N" n="0228a05"/><ref cRef="PTS.Vism.562"/>〔而生起〕耶？但〔關於此〕依經典及道理而〔應知〕。卽依於經中：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228017" n="0228017"/>諸法隨心
<lb ed="N" n="0228a06"/>轉。」等理趣而成對受等以識爲緣。其次依道理</p>
<lb ed="N" n="0228a07"/><lg xml:id="lgN69p0228a0701"><l>於此由見心生之色</l>
<lb ed="N" n="0228a08"/><l>證明對未見之色亦以識爲緣。</l></lg>
<lb ed="N" n="0228a09"/><p xml:id="pN69p0228a0901">卽心之欣樂或不欣樂之時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228018" n="0228018"/>，可見此是隨順色之生起。由所見之〔色〕，亦可推知未
<lb ed="N" n="0228a10"/>見之〔色〕。如斯於此由自<anchor xml:id="nkr_note_add_0228a1001" n="0228a1001"/><anchor xml:id="beg0228a1001" n="0228a1001"/>己<anchor xml:id="end0228a1001"/>見之心生色而〔推〕，當知對未見之結生色，亦以識爲
<lb ed="N" n="0228a11"/>緣。又對業等起〔之色〕，如對彼心等起〔之色〕，識爲緣是發趣論<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228019" n="0228019"/>之所述。當知
<lb ed="N" n="0228a12"/>由如斯此〔名色〕緣之決定說。</p>
<lb ed="N" n="0228a13"/><p xml:id="pN69p0228a1301">此詳論「由識之緣而有名色」之句。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0228a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（四）依名色之緣而有六處</cb:mulu><head>〔四、依名色之緣而有六處〕</head><p xml:id="pN69p0228a1411" cb:place="inline">所謂於「名色之緣而有六處」之句：</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0229a" n="0229a"/>
<lb ed="N" n="0229a01"/><lg xml:id="lgN69p0229a0101"><l>名是三蘊，色爲〔四大〕種、基等。</l>
<lb ed="N" n="0229a02"/><l>結合其等〔之名色〕，彼同爲〔六處〕之緣。</l></lg>
<lb ed="N" n="0229a03"/><p xml:id="pN69p0229a0301">卽爲六處之緣。此名色中，「名」是受等之三蘊。其次，「色」是屬於自己之〔身
<lb ed="N" n="0229a04"/>體〕相續者，決定而云四大種、六基、命根，如是當知是〔大〕種、基等。而其名、
<lb ed="N" n="0229a05"/>色、名色〔之其中〕唯存一而爲「名色」。第六處與六處〔之其中〕唯存一而爲「六處」，
<lb ed="N" n="0229a06"/>當知〔其名色〕爲六處之緣。何以故？於無色〔有〕唯名爲緣，而且唯以第六處〔爲
<lb ed="N" n="0229a07"/>緣〕，不爲其他〔處之緣〕故。於分別論說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229020" n="0229020"/>由名色之緣而有第六處。」</p>
<lb ed="N" n="0229a08"/><p xml:id="pN69p0229a0801">對此有〔反問〕者，然，此如何知名色是六處之緣耶？〔答曰：〕名色存時而
<lb ed="N" n="0229a09"/>〔六處〕存也。卽各各之名或色存時而有各各之處，非由其他〔而存〕。而其〔名色〕
<lb ed="N" n="0229a10"/>存時其〔六處〕存者，此於〔以下之〕緣論法當明之。故：</p>
<lb ed="N" n="0229a11"/><lg xml:id="lgN69p0229a1101"><l><ref cRef="PTS.Vism.563"/>於結生又轉起於何有何之緣？</l>
<lb ed="N" n="0229a12"/><l>有何之緣聰慧者當推知。</l></lg>
<lb ed="N" n="0229a13"/><p xml:id="pN69p0229a1301">云何？</p><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　名之緣</cb:mulu><head>〔一〕〔名之緣〕</head><p xml:id="pN69p0229a1307" cb:place="inline">（一）〔無色有結生之時〕　先述結生，名是對於第六處，
<lb ed="N" n="0229a14"/>至少以俱生、互相、依止、相應、異熟、有、不離去緣之七種緣爲緣。雖於此時，
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0230a" n="0230a"/>
<lb ed="N" n="0230a01"/>但或者爲因緣，或者爲食緣之〔緣〕，如亦有其他之緣，由此當知其情形或多或少。</p>
<lb ed="N" n="0230a02"/><p xml:id="pN69p0230a0201">（二）〔無色有轉起之時〕　雖於轉起，但異熟〔之名〕是前所述之〔俱生等之
<lb ed="N" n="0230a03"/>七種緣〕爲緣。其次，不爲其他〔異熟之名〕，至少如前述由〔七〕緣除去異熟緣之
<lb ed="N" n="0230a04"/>六種緣爲緣。而此時，或者爲因緣，或者爲食緣而〔爲緣〕，如有其他之緣，由此當
<lb ed="N" n="0230a05"/>知情形或多或少。</p>
<lb ed="N" n="0230a06"/><lg xml:id="lgN69p0230a0601"><l>於他之有，名於結生對於第六〔處〕亦然。</l>
<lb ed="N" n="0230a07"/><l>對其他〔之色處等〕爲六種緣。</l></lg>
<lb ed="N" n="0230a08"/><p xml:id="pN69p0230a0801">（三）〔五蘊有結生之時〕　卽於無色〔有〕以外五蘊有〔之結生〕，其異熟之
<lb ed="N" n="0230a09"/>名，隨伴於心基，對第六意識，如說無色〔有〕之時，至少爲七種緣。然對其他眼
<lb ed="N" n="0230a10"/>處等之五處，其〔名〕隨伴大種，以俱生、依止、異熟、不相應、有、不離去之六
<lb ed="N" n="0230a11"/>種緣爲緣。然此時或爲因緣，或爲食緣〔之緣〕，如有其他之緣，由此當知情形或多
<lb ed="N" n="0230a12"/>或少。</p>
<lb ed="N" n="0230a13"/><lg xml:id="lgN69p0230a1301"><l>又於轉起〔異〕熟，對〔異〕熟同樣爲緣，</l>
<lb ed="N" n="0230a14"/><l>非〔異〕熟對非異熟之第六〔處〕而爲六種緣。</l></lg>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0231a" n="0231a"/>
<lb ed="N" n="0231a01"/><p xml:id="pN69p0231a0101">（四）〔五蘊有轉起之時〕　卽於五蘊有之轉起如〔其〕結生。（a）異熟之名
<lb ed="N" n="0231a02"/>對於異熟之第六處，至少同樣以七種緣爲緣。（b）其次，非異熟之〔名〕對非異熟
<lb ed="N" n="0231a03"/>之第六〔處〕，由此至少取掉異熟緣而爲六種緣，而其多、少如前述類推可知。（c）
<lb ed="N" n="0231a04"/><ref cRef="PTS.Vism.564"/>同於〔五蘊〕有之異熟，對餘之五〔處〕而爲四種緣，非異熟亦如斯說明。卽其處
<lb ed="N" n="0231a05"/>〔五蘊有〕之轉起，眼淨等之基及其他之異熟名，對餘之眼處等之五〔處〕，而以後
<lb ed="N" n="0231a06"/>生、不相應、有、不離去緣之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231021" n="0231021"/>四種緣爲緣。（d）如異熟不異熟對〔眼等之五處〕
<lb ed="N" n="0231a07"/>亦同樣之說明。故善等之別有〔心、心所〕，亦當知對彼等〔眼等之五處〕爲四種緣，
<lb ed="N" n="0231a08"/>如斯先述名於結生或轉起，對何者之處爲緣耶？何情形爲緣耶應知之。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0231a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　色之緣</cb:mulu><head>〔二〕〔色之緣〕</head>
<lb ed="N" n="0231a10"/><lg xml:id="lgN69p0231a1001"><l>茲此色於無色之有，不爲任何一</l>
<lb ed="N" n="0231a11"/><l>處之緣，亦於五蘊有〔之轉起〕</l>
<lb ed="N" n="0231a12"/><l>於色〔有之〕結生，基乃對於第六處</l>
<lb ed="N" n="0231a13"/><l>爲六種緣，大種對於五〔處〕總爲四種〔緣〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0231a14"/><p xml:id="pN69p0231a1401">卽於（一）色（五蘊有）之結生，基色對第六意處，爲俱生、互相、依止、不
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0232a" n="0232a"/>
<lb ed="N" n="0232a01"/>相應、有、不離去緣之六種緣。（二）其次，四大種於〔五蘊有之〕結生及轉起，就
<lb ed="N" n="0232a02"/>於所生起各各之處，總而言之，對於眼處等之五，以俱生、依止、有、不離去緣之
<lb ed="N" n="0232a03"/>四種緣爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0232a04"/><lg xml:id="lgN69p0232a0401"><l>命、食於〔結生、〕轉起，</l>
<lb ed="N" n="0232a05"/><l>對此等〔五處〕爲三種〔緣〕，</l>
<lb ed="N" n="0232a06"/><l>其等〔五處〕對於第六〔處〕爲六種〔緣〕，</l>
<lb ed="N" n="0232a07"/><l>基對此爲五種〔緣〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0232a08"/><p xml:id="pN69p0232a0801">（三）其次，於〔五蘊有之〕結生及轉起，（a）色之命對此等眼等之五〔處〕，
<lb ed="N" n="0232a09"/>以有、不離去、根〔緣〕之三種緣爲緣。（b）又食以有、不離去、食〔緣〕之三種
<lb ed="N" n="0232a10"/>緣爲緣。而其〔食〕，依食所活有情之食，唯循環於身體之轉起〔爲緣〕。非於結生。</p>
<lb ed="N" n="0232a11"/><p xml:id="pN69p0232a1101">（四）其次，其等眼處等之五，對稱爲眼、耳、鼻、舌、身識之第六〔意處〕，
<lb ed="N" n="0232a12"/>於轉起以依止、前生、根、不相應、有、不離去〔緣〕之六種緣爲緣。非於結生。
<lb ed="N" n="0232a13"/>（五）其次，基色除去五識對其餘之意處，於轉起以依止、前生、不相應、有、不
<lb ed="N" n="0232a14"/>離去〔緣〕之五種緣爲緣，非於結生。當知如斯色於結生或轉起，對何何之處爲緣
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0233a" n="0233a"/>
<lb ed="N" n="0233a01"/>耶？於何狀態爲緣耶？</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0233a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　名色之緣</cb:mulu><head>〔三〕〔名色之緣〕</head>
<lb ed="N" n="0233a03"/><lg xml:id="lgN69p0233a0301"><l><ref cRef="PTS.Vism.565"/>名色之兩者何者對何〔處〕爲緣？</l>
<lb ed="N" n="0233a04"/><l>又何狀態〔爲緣〕，辦知者當識知所有之狀態。</l></lg>
<lb ed="N" n="0233a05"/><p xml:id="pN69p0233a0501">先謂於五蘊有之結生，三蘊及基色之名色，對第六處以俱生、互相、依止、異
<lb ed="N" n="0233a06"/>熟、相應、不相應、有、不離去緣爲緣。此唯此時之〔要〕門。而用旣述之方法類
<lb ed="N" n="0233a07"/>推一切而得知故，對此不示詳細。</p>
<lb ed="N" n="0233a08"/><p xml:id="pN69p0233a0801">此詳論由名色之緣而有六處之句。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0233a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（五）由六處之緣而有觸</cb:mulu><head>〔五、由六處之緣而有觸〕</head><p xml:id="pN69p0233a0910" cb:place="inline">所謂於「由六處之緣而有觸」之句：</p>
<lb ed="N" n="0233a10"/><lg xml:id="lgN69p0233a1001"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0233022" n="0233022"/>觸略說之卽眼觸等之六，</l>
<lb ed="N" n="0233a11"/><l>詳說之如識之三十二。</l></lg>
<lb ed="N" n="0233a12"/><p xml:id="pN69p0233a1201">卽云「由六處之緣而有觸」〔之句中〕，「觸以略說之」，卽眼觸、耳觸、鼻觸、舌觸、
<lb ed="N" n="0233a13"/>身觸、意觸，此等爲「眼觸等」之六。然，「詳說之」，眼觸等是五之善異熟、五之不
<lb ed="N" n="0233a14"/>善異熟之十，及其餘二十二之世間異熟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233023" n="0233023"/>與相應之二十二。如斯一切由行之緣而說
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0234a" n="0234a"/>
<lb ed="N" n="0234a01"/>〔生起〕，「如識之三十二」。其次，此三十二種觸之緣在六處中：</p>
<lb ed="N" n="0234a02"/><lg xml:id="lgN69p0234a0201"><l>第六〔處〕共內之眼等〔六處〕，又共</l>
<lb ed="N" n="0234a03"/><l>外之六〔處〕，諸聰慧者主張六處。</l></lg>
<lb ed="N" n="0234a04"/><p xml:id="pN69p0234a0401">其中，先論此〔緣起說〕是有執受（身心）之轉起故，唯屬自己相續之緣及緣
<lb ed="N" n="0234a05"/>所起〔以說爲緣起支〕所說明之人人，言：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234024" n="0234024"/>由第六處之緣而有觸。」是從聖典〔說〕
<lb ed="N" n="0234a06"/>故於無色〔有〕之第六處，攝一切故於其他〔之欲色有〕之六處是觸之緣，含括〔第
<lb ed="N" n="0234a07"/>六處〕部分之自性以存〔六處之〕一，主張六處是第六〔處〕共內之眼等。然，其
<lb ed="N" n="0234a08"/>第六處與六處〔總括而〕稱爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234025" n="0234025"/>六處。</p>
<lb ed="N" n="0234a09"/><p xml:id="pN69p0234a0901">其次，說明：「唯緣已起（果）雖屬於〔自己之〕一相續，緣亦有相續之以外者。」
<lb ed="N" n="0234a10"/>之人人，任何處亦爲觸之緣，以說明此一切〔爲觸之緣〕故，彼第六〔處〕共內〔之
<lb ed="N" n="0234a11"/><ref cRef="PTS.Vism.566"/>眼處等〕，加上外之色處等而主張〔其等〕爲六處。然，此時第六處與〔內〕六處及
<lb ed="N" n="0234a12"/>〔外〕六處，此等中爲一而稱六處。</p>
<lb ed="N" n="0234a13"/><p xml:id="pN69p0234a1301">茲有〔反問者〕，非由一切處發生一觸，又非依一處而一切觸之〔發生〕。然，
<lb ed="N" n="0234a14"/>所謂唯說一：「由六處之緣而觸。」此何故耶？對此如次返答。〔非〕由一切〔之處發
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0235a" n="0235a"/>
<lb ed="N" n="0235a01"/>生〕一〔觸〕，非由一〔處〕發生一切〔觸〕，此是眞實。但由多〔處〕而發生一〔觸〕。
<lb ed="N" n="0235a02"/>譬如眼觸是稱爲眼處、色處、眼識之意處，由與其他相應之法而〔發生〕，一切時亦
<lb ed="N" n="0235a03"/>當如斯應用於適宜。故：</p>
<lb ed="N" n="0235a04"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0235a0401"><l>一觸是由多處發生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235026" n="0235026"/>此一語之</l>
<lb ed="N" n="0235a05"/><l>說示於此依如同者（世尊）所說。</l></lg>
<lb ed="N" n="0235a06"/><p xml:id="pN69p0235a0601">「依一語之說示」者，是「由六處之緣而有觸」此一語之說示，由多之處有一觸，「依如
<lb ed="N" n="0235a07"/>同者所說」之義。</p>
<lb ed="N" n="0235a08"/><p xml:id="pN69p0235a0801">其次，對於「處」：</p>
<lb ed="N" n="0235a09"/><lg xml:id="lgN69p0235a0901"><l>五是六種〔之緣〕，其後一是</l>
<lb ed="N" n="0235a10"/><l>九種〔之緣〕，外之六是</l>
<lb ed="N" n="0235a11"/><l>隨其發生。對〔斯之意觸〕</l>
<lb ed="N" n="0235a12"/><l>應辨知緣義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235027" n="0235027"/>。</l></lg>
<lb ed="N" n="0235a13"/><p xml:id="pN69p0235a1301">其解明如次。（一）先述眼處等之五，對眼觸等之別有五種之觸以依止、前生、
<lb ed="N" n="0235a14"/>根、不相應、不離去緣之六種緣爲緣。（二）其後，一之異熟意處，對多之別有異熟
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0236a" n="0236a"/>
<lb ed="N" n="0236a01"/>意觸，以俱生、互相、依止、異熟、食、根、相應、有、不離去〔緣〕之九種緣爲
<lb ed="N" n="0236a02"/>緣。（三）其次對於外〔處〕，色處是對眼觸，以所緣、前生、有、不離去〔緣〕之
<lb ed="N" n="0236a03"/>四種緣爲緣。聲觸等對耳觸等亦同樣。（四）其次，彼等〔色等之五處〕及法處〔所
<lb ed="N" n="0236a04"/>攝之色〕，是對於意觸同樣於〔所緣、前生、有、不離去緣之四種緣爲緣〕。（五）又
<lb ed="N" n="0236a05"/>〔非現在色等之五處及法處，對於意處〕唯所緣緣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236028" n="0236028"/>〔爲緣〕。如斯隨發生外之六，
<lb ed="N" n="0236a06"/>對〔斯此意觸〕緣之義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236029" n="0236029"/>應辨知。</p>
<lb ed="N" n="0236a07"/><p xml:id="pN69p0236a0701">此詳論「由六處之緣而有觸」之句。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0236a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（六）由觸之緣而有受</cb:mulu><head>〔六、由觸之緣而有受〕</head><p xml:id="pN69p0236a0809" cb:place="inline">於「觸之緣而有受」之句：</p>
<lb ed="N" n="0236a09"/><lg xml:id="lgN69p0236a0901"><l>受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236030" n="0236030"/>門之故而說眼觸所生等之六</l>
<lb ed="N" n="0236a10"/><l>其區分成爲八十九</l></lg>
<lb ed="N" n="0236a11"/><p xml:id="pN69p0236a1101">曰：於此「受」句之分別，「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236031" n="0236031"/>眼觸所生之受，耳、鼻、舌、身、意觸所生之受」，於
<lb ed="N" n="0236a12"/><ref cRef="PTS.Vism.567"/>如斯之門故說爲六受。其次，若〔言〕區分者，與八十九心相應故爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236032" n="0236032"/>八十九。</p>
<lb ed="N" n="0236a13"/><lg xml:id="lgN69p0236a1301"><l>而此等諸受中，說茲異熟〔心〕</l>
<lb ed="N" n="0236a14"/><l>相應唯三十二受之意義。</l>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0237a" n="0237a"/>
<lb ed="N" n="0237a01"/><l>其中五門〔之觸〕對五〔受〕爲八種緣</l>
<lb ed="N" n="0237a02"/><l>餘之〔意〕觸爲一種亦於意門同。</l></lg>
<lb ed="N" n="0237a03"/><p xml:id="pN69p0237a0301">其中，（一）眼觸等之觸於五門，以對眼淨等之基（所依）之五受，以俱生、互
<lb ed="N" n="0237a04"/>相、依止、異熟、食、相應、有、不離去〔緣〕之八種緣爲緣。（二）其次彼眼觸等
<lb ed="N" n="0237a05"/>之觸於一一門爲領受、推度、彼所緣〔作用〕而轉起，對其他諸欲界異熟受，以親
<lb ed="N" n="0237a06"/>依〔緣〕之一種緣爲緣。「於其意門亦同」，（三）於意門，稱爲彼俱生意觸之觸，對
<lb ed="N" n="0237a07"/>彼所緣而轉起諸欲界異熟受，亦同八種緣爲緣。又〔其俱生意觸〕對結生、有分、
<lb ed="N" n="0237a08"/>死而轉起三地之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237033" n="0237033"/>異熟受亦〔同八種緣爲緣〕。（四）其次，意門轉〔心〕相應之意
<lb ed="N" n="0237a09"/>觸，對於意門爲所依緣而轉起彼欲界諸受，唯以親依〔緣〕之一種緣爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0237a10"/><p xml:id="pN69p0237a1001">此詳論「由觸之緣而有受」之句。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0237a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（七）由受之緣而有渴愛</cb:mulu><head>〔七、由受之緣而有渴愛〕</head><p xml:id="pN69p0237a1110" cb:place="inline">於「由受之緣而有渴愛」之句：</p>
<lb ed="N" n="0237a12"/><lg xml:id="lgN69p0237a1201"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0237034" n="0237034"/>茲渴愛由色愛等之別而說六，</l>
<lb ed="N" n="0237a13"/><l>其一一轉起之行相故而成三種。</l></lg>
<lb ed="N" n="0237a14"/><p xml:id="pN69p0237a1401">卽於此句，猶如子由父之名而言長者子、婆羅門子，由所緣之名而分別「渴愛」以說
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0238a" n="0238a"/>
<lb ed="N" n="0238a01"/>爲色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛。而其等渴愛中一一之渴愛，轉起行相故
<lb ed="N" n="0238a02"/>而爲欲愛、有愛、無有愛之三種。卽「色愛」，是色所緣現於眼之視野有欲樂味而樂
<lb ed="N" n="0238a03"/><ref cRef="PTS.Vism.568"/>味轉起時，名爲「欲愛」，其〔色〕所緣看爲「恒、常」而與常見共轉起時，名爲「有愛」
<lb ed="N" n="0238a04"/>⸺然，與常見俱起之貪言爲有愛⸺，又其〔色〕所緣看爲「斷絕、滅亡」而與斷
<lb ed="N" n="0238a05"/>見共轉起時，言爲「無有愛」⸺然，與斷見俱起之貪言爲無有愛⸺。對於「聲愛」
<lb ed="N" n="0238a06"/>等亦然。〔如斯〕此等〔六愛〕而成十八渴愛。〔又〕此於內色等十八，於外〔色等〕
<lb ed="N" n="0238a07"/>十八故成爲三十六。如斯過去有三十六、未來三十六、現在三十六故爲一百零八之
<lb ed="N" n="0238a08"/>渴愛。其等更簡略而依色等之所緣而爲六，當知由欲愛等而成三渴愛。而此等有情，
<lb ed="N" n="0238a09"/>如對〔自己之〕子之愛著，由我執而〔尊敬子之〕諸保姆，依色等之所緣而進行生
<lb ed="N" n="0238a10"/>起愛著受，由對受之我執，給與色等之所緣，如供給畫家、音樂家、香料店、調理
<lb ed="N" n="0238a11"/>師、織師不老不死藥，而大尊敬醫師等故，當知此等由一切受之緣而有渴愛。</p>
<lb ed="N" n="0238a12"/><lg xml:id="lgN69p0238a1201"><l>而此唯一異熟之樂受的意義</l>
<lb ed="N" n="0238a13"/><l>故此〔樂受〕對於渴愛是一種緣</l></lg>
<lb ed="N" n="0238a14"/><p xml:id="pN69p0238a1401">一種是以親依緣爲緣。或者</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0239a" n="0239a"/>
<lb ed="N" n="0239a01"/><lg xml:id="lgN69p0239a0101"><l>苦者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239035" n="0239035"/>冀求樂，樂者越欲求〔樂〕，</l>
<lb ed="N" n="0239a02"/><l>又捨是寂靜故說爲樂。</l>
<lb ed="N" n="0239a03"/><l>因此三受亦爲渴愛之緣</l>
<lb ed="N" n="0239a04"/><l>由受而有渴愛是大仙之所說。</l>
<lb ed="N" n="0239a05"/><l>又〔渴愛〕雖以受爲緣但無睡眠卽無，</l>
<lb ed="N" n="0239a06"/><l>因此〔梵行〕已住之婆羅門無此〔渴愛〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0239a07"/><p xml:id="pN69p0239a0701">此詳論「由受之緣而有渴愛」之句</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0239a08"/>
<lb ed="N" n="0239a09"/>
<lb ed="N" n="0239a10"/>
<lb ed="N" n="0239a11"/>
<lb ed="N" n="0239a12"/>
<lb ed="N" n="0239a13"/>
<lb ed="N" n="0239a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0240a" n="0240a"/>
<lb ed="N" n="0240a01"/>
<lb ed="N" n="0240a02"/>
<lb ed="N" n="0240a03"/>
<lb ed="N" n="0240a04"/>
<lb ed="N" n="0240a05"/>
<lb ed="N" n="0240a06"/>
<lb ed="N" n="0240a07"/>
<lb ed="N" n="0240a08"/>
<lb ed="N" n="0240a09"/>
<lb ed="N" n="0240a10"/>
<lb ed="N" n="0240a11"/>
<lb ed="N" n="0240a12"/>
<lb ed="N" n="0240a13"/>
<lb ed="N" n="0240a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0241a" n="0241a"/>
<lb ed="N" n="0241a01"/>
<lb ed="N" n="0241a02"/>
<lb ed="N" n="0241a03"/>
<lb ed="N" n="0241a04"/>
<lb ed="N" n="0241a05"/>
<lb ed="N" n="0241a06"/>
<lb ed="N" n="0241a07"/>
<lb ed="N" n="0241a08"/>
<lb ed="N" n="0241a09"/>
<lb ed="N" n="0241a10"/>
<lb ed="N" n="0241a11"/>
<lb ed="N" n="0241a12"/>
<lb ed="N" n="0241a13"/>
<lb ed="N" n="0241a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0242a" n="0242a"/>
<lb ed="N" n="0242a01"/>
<lb ed="N" n="0242a02"/>
<lb ed="N" n="0242a03"/>
<lb ed="N" n="0242a04"/>
<lb ed="N" n="0242a05"/>
<lb ed="N" n="0242a06"/>
<lb ed="N" n="0242a07"/>
<lb ed="N" n="0242a08"/>
<lb ed="N" n="0242a09"/>
<lb ed="N" n="0242a10"/>
<lb ed="N" n="0242a11"/>
<lb ed="N" n="0242a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（八）由渴愛之緣而有取</cb:mulu><head>〔八、由渴愛之緣而有取〕</head><p xml:id="pN69p0242a1210" cb:place="inline">於「由渴愛之緣而有取」之句：</p>
<lb ed="N" n="0242a13"/><p xml:id="pN69p0242a1301">取是四，其等〔一〕由義之分別，</p>
<lb ed="N" n="0242a14"/><p xml:id="pN69p0242a1401">〔二〕由法之廣略，〔三〕由順序當辨知。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0243a" n="0243a"/>
<lb ed="N" n="0243a01"/><p xml:id="pN69p0243a0101"><ref cRef="PTS.Vism.569"/>對其〔取〕如次有辨別說。先述此等之四取：欲取、見取、戒禁取、我語取。</p>
<lb ed="N" n="0243a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　由義之分別</cb:mulu><head>〔一〕〔由義之分別〕</head><p xml:id="pN69p0243a0207" cb:place="inline">由彼等之義有次之分別。〔卽〕稱爲事（欲之對象）以
<lb ed="N" n="0243a03"/>取所欲，故爲「欲取。」又欲且取故爲欲取。（upādāna）取者是堅執，卽此時如於惱
<lb ed="N" n="0243a04"/>（upāyāsa）、接近（upakaṭṭha）等〔之語〕，upa 之語是堅之義。同樣於見且取故
<lb ed="N" n="0243a05"/>爲「見取」。又取見故爲見取。同樣取戒禁<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243001" n="0243001"/>故爲「戒禁取」。又戒禁且取故爲戒禁取。
<lb ed="N" n="0243a06"/>如斯住著牛戒、牛禁等爲淨者，唯自身爲取〔此〕。同樣由此〔人人〕之語故爲語。
<lb ed="N" n="0243a07"/>由此〔人人〕之取故爲取。語何？又取何耶？自取自己之語爲「我語取」。由此〔人
<lb ed="N" n="0243a08"/>人〕唯取我語是我故爲我語取。此先由其等〔四取〕之義而分別。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0243a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　由法之廣說</cb:mulu><head>〔二〕〔由法廣略〕</head><p xml:id="pN69p0243a0906" cb:place="inline">其次，對於法之廣說，先述「欲取」，「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243002" n="0243002"/>其中，欲取者云
<lb ed="N" n="0243a10"/>何？對於諸欲所有之欲欲、欲貪、欲歡喜、欲渴愛、欲愛情、欲熱惱、欲昏迷、欲
<lb ed="N" n="0243a11"/>縛著，以此言爲欲取」故，略言之，是言激烈之渴愛，激烈之渴愛，是前之渴愛爲親
<lb ed="N" n="0243a12"/>依緣所強化後之渴愛。然，言某人：「如於暗中伸手之盜賊，冀求未達其境爲渴愛。
<lb ed="N" n="0243a13"/>如彼〔盜賊〕取物品，已達到所取之境，此爲〔欲〕取。而彼等〔欲取之〕諸法是
<lb ed="N" n="0243a14"/>少欲、知足之相反。又〔其等欲取是〕徧求〔之苦〕、守護之苦的根本。」次餘之三
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0244a" n="0244a"/>
<lb ed="N" n="0244a01"/>取略言之，〔所有皆〕唯是見。若詳言之，對前色〔愛〕等說一百零八種之強烈渴愛
<lb ed="N" n="0244a02"/>爲欲取。有十事之邪見是「見取」。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244003" n="0244003"/>其中，見取者云何？（一）不布施、（二）
<lb ed="N" n="0244a03"/>不獻供、（三）〔不祭祀、（四）無善作、惡作諸業之果報、（五）無此世、（六）無他
<lb ed="N" n="0244a04"/>世、（七）無母、（八）無父、（九）無化生之有情、（一〇）世間無正生活、正行道，
<lb ed="N" n="0244a05"/>且自通達作證此世他世〕，而宣說於〔世人之沙門、婆羅門〕，如斯所有之見……乃
<lb ed="N" n="0244a06"/>至……執顚倒，此言爲見取。」其次，由戒禁而有淨之執取是「戒禁取」。所謂「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244004" n="0244004"/>其
<lb ed="N" n="0244a07"/><ref cRef="PTS.Vism.570"/>中，戒禁取者何云。……由戒而有淨，由禁而有淨，由戒禁而有淨，如斯所有之見
<lb ed="N" n="0244a08"/>……乃至……執顚倒，此言爲戒禁取」。有二十事之有身見是「我語取」。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244005" n="0244005"/>其中，
<lb ed="N" n="0244a09"/>我語取者云何？於此無聞之凡夫〔不見諸聖者、不熟達聖法、不化導於聖法中、不
<lb ed="N" n="0244a10"/>見諸善人、不熟達善人之法〕、不化導於善人法中，（一）色是我，〔（二）我有色，
<lb ed="N" n="0244a11"/>（三）我中有色，（四）於色中有我〕而觀，〔（五～八）是受……（九～一二）
<lb ed="N" n="0244a12"/>是想……（一三～一六）是行……（一七）識是我，（一八）我有識，（一九）於
<lb ed="N" n="0244a13"/>我中有識，（二〇）於識中有我而觀。如斯所有之見〕……乃至……執顚倒，此言爲
<lb ed="N" n="0244a14"/>我語取。」此是〔四取〕法之廣說。</p></cb:div>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0245a" n="0245a"/>
<lb ed="N" n="0245a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　由順序</cb:mulu><head>〔三〕〔由順序〕</head><p xml:id="pN69p0245a0105" cb:place="inline">其次，由順序者，〔此取〕者（一）生趣順序、（二）捨斷之
<lb ed="N" n="0245a02"/>順序、（三）說示之順序等三種。其中，（一）於無始之輪迴，言無有「此生起於最
<lb ed="N" n="0245a03"/>初」故，諸煩惱生起之順序不直接而說。唯於間接，在一有之中槪而先行我執（我語
<lb ed="N" n="0245a04"/>取）之常、斷之住者（見取）。由此執「我是常」，令我淸淨爲戒禁取。執「〔此我〕斷
<lb ed="N" n="0245a05"/>絕」，不顧他世者是欲取。如斯於最初有我語取，由此而有見〔取〕、戒禁〔取〕、欲
<lb ed="N" n="0245a06"/>取。於此等〔四取〕之一有，爲「生起之順序」。（二）又此〔四取〕中見取等〔之三〕
<lb ed="N" n="0245a07"/>應於由須陀洹道而斷故爲最初所捨斷。欲取是由阿羅漢道當斷故爲最後〔捨斷〕。此
<lb ed="N" n="0245a08"/>等〔四取〕之「捨斷順序」。（三）其次於此等〔四取〕中，欲取是大境，爲明瞭故而
<lb ed="N" n="0245a09"/>於最初說。卽〔欲取〕是八〔貪〕心相應故爲大境。餘他是四種〔瞋、癡〕心相應
<lb ed="N" n="0245a10"/>故爲小境。大槪言之，人人樂阿賴耶（五取蘊）故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245006" n="0245006"/>欲取是甚明瞭，餘他不然。或
<lb ed="N" n="0245a11"/>欲取爲得達諸〔事〕欲而數數行祭典等喧鬧。其〔喧鬧〕於彼〔欲取者爲見取〕故
<lb ed="N" n="0245a12"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0245007" n="0245007"/>，其〔欲取〕之後有見取。離其〔見取〕爲戒禁〔取〕、我語取之二種。其二者之
<lb ed="N" n="0245a13"/>中，戒禁取是見牛之所作，又鷄之所作而可知故爲麤於最初說示，我語取爲細之故
<lb ed="N" n="0245a14"/>於最後〔說示〕。此乃此等〔四取〕「說示之順序」。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0246a" n="0246a"/>
<lb ed="N" n="0246a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0246a0101"><l>渴愛對此中初〔之欲取〕爲一種之緣，</l>
<lb ed="N" n="0246a02"/><l>對於其餘之三爲七種或八種之〔緣〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0246a03"/><p xml:id="pN69p0246a0301">其次，如斯所說示此四取中，對最初之欲取，欲愛爲親依〔緣〕唯一種爲緣。
<lb ed="N" n="0246a04"/>〔欲取〕由渴愛對於喜歡之諸境而生起故。而〔渴愛〕對餘之三〔取〕，以俱生、互
<lb ed="N" n="0246a05"/><ref cRef="PTS.Vism.571"/>相、依止、相應、有、不離去、因緣之七種緣爲〔緣〕。又加上親依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246008" n="0246008"/>〔緣〕爲八種
<lb ed="N" n="0246a06"/>緣。而其〔渴愛對三取〕爲親依緣時，〔渴愛與取〕必不俱生。</p>
<lb ed="N" n="0246a07"/><p xml:id="pN69p0246a0701">此詳論「由渴愛之緣而有取」之句。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0246a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（九）由取之緣而有有</cb:mulu><head>〔九、由取之緣而有有〕</head><p xml:id="pN69p0246a0809" cb:place="inline">於「由取之緣而有有」之句：</p>
<lb ed="N" n="0246a09"/><lg xml:id="lgN69p0246a0901"><l>〔一〕由義，〔二〕由法、〔三〕由有意義、〔四〕由區分與〔五〕攝、〔六〕</l>
<lb ed="N" n="0246a10"/><l>何者爲何之緣耶之決定說當識知。</l></lg>
<lb ed="N" n="0246a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　由義</cb:mulu><p xml:id="pN69p0246a1101">其中，〔一〕〔由義〕有故爲「有。」其〔有〕是「業有」、「起有」之二種。所謂「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246009" n="0246009"/>
<lb ed="N" n="0246a12"/>二種之有，乃業有、起有」。其中，業卽有是爲業有。同樣於生起卽有是爲起有。而
<lb ed="N" n="0246a13"/>此時生起有故爲有。其次譬如樂之原因故說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246010" n="0246010"/>佛之出世樂。」業有之原因故，當
<lb ed="N" n="0246a14"/>知由果之言說有。如斯當知先由〔有〕義之決定說。</p></cb:div>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0247a" n="0247a"/>
<lb ed="N" n="0247a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　由法</cb:mulu><p xml:id="pN69p0247a0101">〔二〕其次，「由法」，（一）先「業有」是稱爲思與思相應之貪欲等業之諸法。所
<lb ed="N" n="0247a02"/>謂「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247011" n="0247011"/>其中，業有者云何？〔是屬於小地、大地之〕福行、非福行、不動行，此言爲
<lb ed="N" n="0247a03"/>業有。至一切有之業，爲業有」。此中，「福行」者，是十三之思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247012" n="0247012"/>。「非福行」者，是
<lb ed="N" n="0247a04"/>十二〔之思〕。「不動行」者，是四之思。如斯由言「屬於小地、大地」〔之句〕，說其
<lb ed="N" n="0247a05"/>等思之異熟之優劣。又由「至一切有之業」〔之句〕，說思與相應之貪欲等。</p>
<lb ed="N" n="0247a06"/><p xml:id="pN69p0247a0601">（二）其次「起有」，略言之，乃由業而生之諸蘊，區別而言卽成九種。所謂「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247013" n="0247013"/>
<lb ed="N" n="0247a07"/>其中，起有者云何？是欲有、色有、無色有、想有、無想有、非想非非想有、一蘊
<lb ed="N" n="0247a08"/><ref cRef="PTS.Vism.572"/>有、四蘊有、五蘊有也，此言爲起有」。其中稱欲之有是「欲有」，「色〔有〕、無色有」
<lb ed="N" n="0247a09"/>等亦同此。想而爲有，又想有此有故爲想有。又與此相反卽爲「無想有」。無麤想故，
<lb ed="N" n="0247a10"/>有細〔想〕而爲〔非想非非想〕，非想非非想在此有故爲「非想非非想有」。充足於一
<lb ed="N" n="0247a11"/>色蘊之有爲「一蘊有」，又其有有一蘊（要素）故爲一蘊有。「四蘊有、五蘊有」亦同
<lb ed="N" n="0247a12"/>此。此中，欲有是五取蘊。色有亦同樣。無色有是四〔取蘊〕。想有是四、五〔取蘊〕。
<lb ed="N" n="0247a13"/>無想有是一〔取蘊〕。非想非非想有是四〔取蘊〕。一蘊有等屬於取蘊之一、四、五
<lb ed="N" n="0247a14"/>蘊。當知如斯由此〔取〕法之決定說。</p></cb:div>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0248a" n="0248a"/>
<lb ed="N" n="0248a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　由有意義</cb:mulu><p xml:id="pN69p0248a0101">〔三〕「由有意義」，（一）如於〔今之〕有解釋，於〔前〕行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248014" n="0248014"/>解釋之福行等已
<lb ed="N" n="0248a02"/>說了。雖如斯，由前過去之業而今世之結生爲緣故，今時依現在之業而爲未來結生
<lb ed="N" n="0248a03"/>之緣故，〔今〕更說是有意義。（二）又如前說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248015" n="0248015"/>其中，福行者云何？卽欲界〔、
<lb ed="N" n="0248a04"/>色界〕之善思……。」由此方法，唯思說爲行。然，於此言：「至一切有業。」之語故，
<lb ed="N" n="0248a05"/>與思想應之〔諸法〕亦〔說爲有〕。（三）又於前唯識緣之業說爲行。今令生於無想
<lb ed="N" n="0248a06"/>有之〔業〕亦〔說爲有〕。（四）又於「由無明之緣而有行」之〔句〕，唯福行等之善、
<lb ed="N" n="0248a07"/>不善法而說，今言：「由取之緣而有有。」之時，亦包攝起有之故，就善、不善、異熟
<lb ed="N" n="0248a08"/>法而說，何要多言哉。故由所有之要點，於此再說是有意義。如斯由此〔有之〕意
<lb ed="N" n="0248a09"/>義爲決定說當識知之。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0248a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　由區分</cb:mulu><p xml:id="pN69p0248a1001">〔四〕〔由區分〕「由區分與包攝」，是由取之緣而〔生〕有之區分，又由包攝。
<lb ed="N" n="0248a11"/>卽由欲取之緣令生欲有，所作之業爲此「業有」。由此生之諸蘊是「起有」。對於色、
<lb ed="N" n="0248a12"/><ref cRef="PTS.Vism.573"/>無色有亦同此。如斯由欲取之緣而有二欲有，想有及五蘊有內含於此。〔由欲取之緣〕
<lb ed="N" n="0248a13"/>而有二色有、想有、無想有、一蘊有、五蘊有內含於此。〔由欲取之緣〕而有二無色
<lb ed="N" n="0248a14"/>有、想有、非想非非想有、四蘊有內含於此。斯〔由欲取之緣〕而有六有及其所內
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0249a" n="0249a"/>
<lb ed="N" n="0249a01"/>含之〔諸有〕。如欲取之緣而有六有及其所內含之〔諸有〕，由餘取之緣亦同樣。如
<lb ed="N" n="0249a02"/>斯由取之緣而〔生有〕以區分之，卽有二十四有及其所內含之〔諸有〕。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0249a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">五　由包攝</cb:mulu><p xml:id="pN69p0249a0301">〔五〕「由包攝」，總括業有與起有〔爲有〕，由欲取之緣而有一欲有及其所內含
<lb ed="N" n="0249a04"/>之〔諸有〕。同樣〔由欲之緣〕而有色、無色有而爲三有。同樣由餘〔之三〕取亦〔各
<lb ed="N" n="0249a05"/>三有〕。如斯由取之緣而有十二有及其所內含之〔諸有〕。又總括而言，由取之緣而
<lb ed="N" n="0249a06"/>至欲有之業爲業有，由此生諸蘊爲起有。對色、無色有亦同此。如斯由取之緣而有
<lb ed="N" n="0249a07"/>二欲有、二色有、二無色有及其所內含之〔諸有〕故，由他之異門包攝之卽爲六有。
<lb ed="N" n="0249a08"/>或不從業有、起有之區分，有欲有等之三有及其所內含之〔諸有〕。又不從欲有等之
<lb ed="N" n="0249a09"/>區分，有業有、起有之二有。又不從業、起之區分，言由取之緣而有是唯一有之有。
<lb ed="N" n="0249a10"/>當知如斯由取之緣而有之區分、包攝爲決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0249a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">六　又何者爲何之緣耶</cb:mulu><p xml:id="pN69p0249a1101">〔六〕「又何者爲何之緣耶？」〔此緣起支之〕中，何取爲何〔有〕之緣耶？當
<lb ed="N" n="0249a12"/>識知其決定說之義。然，於此何者爲何之緣耶？何物必爲何物之緣。卽凡夫如狂者，
<lb ed="N" n="0249a13"/>彼不伺察：「此是妥當，此是不妥當。」由何等之取而冀求何等之有、行何等之業。
<lb ed="N" n="0249a14"/>故某人人由戒禁取說無有色、無色有，此非〔眞實〕之解。但應解爲由有一切〔故〕
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0250a" n="0250a"/>
<lb ed="N" n="0250a01"/>而有一切〔有〕卽：</p>
<lb ed="N" n="0250a02"/><p xml:id="pN69p0250a0201">（一）茲某者從他聞，又從〔自己之〕見，思：「諸欲於此人界〔極成〕於刹帝
<lb ed="N" n="0250a03"/><ref cRef="PTS.Vism.574"/>大家等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250016" n="0250016"/>，又極成於六欲天界。」爲得達彼等〔諸欲〕，由聽聞不正法等之所欺，思
<lb ed="N" n="0250a04"/>惟：「由此業可得諸欲。」由欲取而行身惡行等。彼遂惡行之果而生惡趣。或冀求現
<lb ed="N" n="0250a05"/>世諸欲，或護持所獲得，由欲取而行身惡行等。彼遂惡行之果而生惡趣。其時彼生
<lb ed="N" n="0250a06"/>起因之業爲業有。由業而生起諸蘊爲起有，而想有、五蘊有內含於此。</p>
<lb ed="N" n="0250a07"/><p xml:id="pN69p0250a0701">（二）其次又其他者，由聽聞正法等而令智增大，思惟：「由此業得諸欲。」由
<lb ed="N" n="0250a08"/>欲取而行身善行等。彼遂善行之果生於諸〔欲界〕天中或人中。此時彼生起因之業
<lb ed="N" n="0250a09"/>爲業有。由業生諸蘊爲起有，而想有、五蘊有內含於此。以上〔之二例〕欲取是欲
<lb ed="N" n="0250a10"/>有及對種種之區分內含〔有〕爲緣</p>
<lb ed="N" n="0250a11"/><p xml:id="pN69p0250a1101">（三）又他者，聞：「由色、無色有其〔欲有〕更極成諸欲。」又〔如斯〕徧計，
<lb ed="N" n="0250a12"/>由欲取令生色、無色定，依定力而生色、無色梵天界。其時彼生起因之業爲業有。
<lb ed="N" n="0250a13"/>由業生諸蘊爲起有，而想〔有〕、無想〔有〕、非想非非想〔有〕、一〔蘊有〕、四〔蘊
<lb ed="N" n="0250a14"/>有〕、五蘊有內含於此。以上欲取爲色、無色有及對種種之區分內含〔有〕爲緣。</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0251a" n="0251a"/>
<lb ed="N" n="0251a01"/><p xml:id="pN69p0251a0101">（四）又他者言：「此我者，是欲界之成得有（善趣），又色、無色有之何者斷
<lb ed="N" n="0251a02"/>絕時，善當斷絕。」取斷見行至此業。彼之業爲業有，由業生諸蘊爲起有，而無想有
<lb ed="N" n="0251a03"/>等內含於此。以上見取有欲、色、無色有及對種種之區分內含〔有〕爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0251a04"/><p xml:id="pN69p0251a0401">（五）又他者，言：「此我者是欲界之成得有（善趣），又於色、無色有之何者，
<lb ed="N" n="0251a05"/>離去熱惱爲樂者（幸福者）。」由我語取而至行此業。彼其業是業有。由〔業〕生諸
<lb ed="N" n="0251a06"/><ref cRef="PTS.Vism.575"/>蘊爲起有，而想有等內含於此。以上是我語取三有及對種種區分內含〔有〕爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0251a07"/><p xml:id="pN69p0251a0701">（六）其他者，言：「此戒禁者是欲界之成得有（善趣），又於色、無色有之何
<lb ed="N" n="0251a08"/>者令遂樂果。」依戒禁取而至行此業。彼之業爲業有，由此而生諸蘊爲起有，而想有
<lb ed="N" n="0251a09"/>等內含於此。以上最戒禁取三有及對種種之區分內含〔有〕爲緣。如斯當知此〔緣
<lb ed="N" n="0251a10"/>起支之〕何者爲何之緣耶之決定說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0251a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">七　何取對何有而何樣爲緣耶</cb:mulu><p xml:id="pN69p0251a1101">〔七〕其次，此〔緣起支之中〕，若爲「何〔取〕對何有而何樣爲緣耶」？</p>
<lb ed="N" n="0251a12"/><lg xml:id="lgN69p0251a1201"><l>取對於色、無色有而爲親依緣，其</l>
<lb ed="N" n="0251a13"/><l>對於欲有而俱生〔緣爲緣〕當識知。</l></lg>
<lb ed="N" n="0251a14"/><p xml:id="pN69p0251a1401">卽此四種取（一）對於色、無色有，又對屬於欲有之業有中之善業及起有，爲
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0252a" n="0252a"/>
<lb ed="N" n="0252a01"/>親依緣之一種緣。（二）於欲有中對自己相應不善之業有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252017" n="0252017"/>，於俱生、互相、依止、
<lb ed="N" n="0252a02"/>相應、有、不離去、因緣所區分以俱生〔緣〕等之〔七種〕緣爲緣。（三）又〔於欲
<lb ed="N" n="0252a03"/>有中對自己〕不相應〔不善之業有〕，唯是親依緣〔爲緣〕。</p>
<lb ed="N" n="0252a04"/><p xml:id="pN69p0252a0401">此詳論「由取緣而有有」之句。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0252a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（一〇）由有之緣而有生</cb:mulu></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（一一）由生之緣而有老死等</cb:mulu><head>〔一〇、一一由有之緣而有生，由生之緣而有老死等〕</head><p xml:id="pN69p0252a0521" cb:place="inline">於「有之緣而有生」等，
<lb ed="N" n="0252a06"/>當知生等之決定說於諦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252018" n="0252018"/>之解說方法。而此時之「有」，唯爲業有之意義。然，對於
<lb ed="N" n="0252a07"/>生之緣故非是起有。其次，〔有對於生〕以業緣、親依緣之二種緣爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0252a08"/><p xml:id="pN69p0252a0801">茲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252019" n="0252019"/>有〔質問〕者：「然，所謂有是生之緣，應如何而知耶？」〔答曰：〕外緣
<lb ed="N" n="0252a09"/>雖是相等，但見於〔生〕有劣勝等之差別故。卽父、母之白（精液）、赤（卵子）、
<lb ed="N" n="0252a10"/>食物等之外諸緣雖是相等，現有雙生兒或劣勝等之差別。非無其因，〔若無因者〕於
<lb ed="N" n="0252a11"/><ref cRef="PTS.Vism.576"/>一切時之一切者卽無有有故。〔又〕於諸有情內之相續中，令生此而其他之原因，依
<lb ed="N" n="0252a12"/>業有而無他因故，必是業有爲〔差別〕因。然，業是有情之劣勝等差別之因。故世
<lb ed="N" n="0252a13"/>尊言：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252020" n="0252020"/>業所謂依劣勝之性而分諸有情。」故說：「有是生之緣。」應當知。</p>
<lb ed="N" n="0252a14"/><p xml:id="pN69p0252a1401">又無生之時亦無有名爲老死愁等之諸法。然，有生時之老死，所觸於老死之苦
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0253a" n="0253a"/>
<lb ed="N" n="0253a01"/>法，卽關係愚人老死〔愁等之諸法〕，又所觸〔老死以外〕各各之苦法者，亦有不關
<lb ed="N" n="0253a02"/>係於〔老死〕愁等之諸法故，當知此生是老死及愁等之緣。而其〔生對老死等〕，由
<lb ed="N" n="0253a03"/>親依〔緣〕之點唯一種緣爲緣。</p>
<lb ed="N" n="0253a04"/><p xml:id="pN69p0253a0401">此詳論「由有之緣而有生」等。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0253a05"/>
<lb ed="N" n="0253a06"/>
<lb ed="N" n="0253a07"/>
<lb ed="N" n="0253a08"/>
<lb ed="N" n="0253a09"/>
<lb ed="N" n="0253a10"/>
<lb ed="N" n="0253a11"/>
<lb ed="N" n="0253a12"/>
<lb ed="N" n="0253a13"/>
<lb ed="N" n="0253a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0254a" n="0254a"/>
<lb ed="N" n="0254a01"/>
<lb ed="N" n="0254a02"/>
<lb ed="N" n="0254a03"/>
<lb ed="N" n="0254a04"/>
<lb ed="N" n="0254a05"/>
<lb ed="N" n="0254a06"/>
<lb ed="N" n="0254a07"/>
<lb ed="N" n="0254a08"/>
<lb ed="N" n="0254a09"/>
<lb ed="N" n="0254a10"/>
<lb ed="N" n="0254a11"/>
<lb ed="N" n="0254a12"/>
<lb ed="N" n="0254a13"/>
<lb ed="N" n="0254a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0255a" n="0255a"/>
<lb ed="N" n="0255a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　十二緣起之雜論</cb:mulu><head>四、〔十二緣起之雜論〕</head>
<lb ed="N" n="0255a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（一）十二緣起之特質</cb:mulu><head>〔一、十二緣起之特質〕</head><p xml:id="pN69p0255a0209" cb:place="inline">其次於〔十二緣起〕中，愁等於最後說故，如說：
<lb ed="N" n="0255a03"/>「由無明之緣而有行。」於最初說此有輪，其間：</p>
<lb ed="N" n="0255a04"/><lg xml:id="lgN69p0255a0401"><l>無明是愁等而成就，</l>
<lb ed="N" n="0255a05"/><l>初不知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255001" n="0255001"/>此有輪，</l>
<lb ed="N" n="0255a06"/><l>無作者亦無有受者，</l>
<lb ed="N" n="0255a07"/><l>十二種之空性故空</l></lg>
<lb ed="N" n="0255a08"/><p xml:id="pN69p0255a0801">當知常相續而轉起。然，此於〔一〕「由愁等而成就無明」者云何？〔二〕「初不知此
<lb ed="N" n="0255a09"/>有輪」者云何？〔三〕「無作者亦無受者」者云何？〔四〕「十二種之空性故空」者云何？</p>
<lb ed="N" n="0255a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　由愁等而成就無明</cb:mulu><head>〔一〕〔由愁等而成就無明〕</head><p xml:id="pN69p0255a1010" cb:place="inline">曰：於此愁、苦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255002" n="0255002"/>、憂、惱非離無明。又悲者是
<lb ed="N" n="0255a11"/>癡者故，只要彼成就〔愁悲等〕，無明亦成就。又說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255003" n="0255003"/>漏之集故有無明之集。」從
<lb ed="N" n="0255a12"/>漏之集故有此等之愁等。何以故？</p>
<lb ed="N" n="0255a13"/><p xml:id="pN69p0255a1301">〔一〕於事欲不相應之時，愁以欲漏爲集（因）。所謂：</p>
<lb ed="N" n="0255a14"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0255a1401"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0255004" n="0255004"/>若有爲彼欲</l><l>及欲生起者</l>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0256a" n="0256a"/>
<lb ed="N" n="0256a01"/><l>失掉彼諸欲</l><l>〔彼〕惱如箭刺</l></lg>
<lb ed="N" n="0256a02"/><p xml:id="pN69p0256a0201"><ref cRef="PTS.Vism.577"/>又所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256005" n="0256005"/>由欲而愁生。」〔二〕又此等一切〔之愁等〕以見漏爲集。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256006" n="0256006"/>彼
<lb ed="N" n="0256a03"/>『我是色、色是我所』之住纏結者，依色之變易，變異而愁、悲、苦、憂、惱生起。」
<lb ed="N" n="0256a04"/>〔三〕〔愁等〕如見漏爲集，又有漏亦是集。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256007" n="0256007"/>長壽、美麗、多樂而雖長時
<lb ed="N" n="0256a05"/>止住於高大宮殿所有彼等諸天，但聞如之說法陷於佈畏、戰慄、悚懼。」如諸天見五
<lb ed="N" n="0256a06"/>前兆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256008" n="0256008"/>（五衰相）爲死之怖畏而戰慄。〔四〕〔愁等〕如有漏爲集，亦以無明漏爲集。
<lb ed="N" n="0256a07"/>所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256009" n="0256009"/>諸比丘！彼愚者於現世受三種之苦憂。」</p>
<lb ed="N" n="0256a08"/><p xml:id="pN69p0256a0801">由斯漏之集（因）而有此等〔愁等〕諸法故，成就此等〔愁等〕，無明之因令成
<lb ed="N" n="0256a09"/>諸漏。而成就諸漏之時，於緣之有時亦有〔果〕故，而必成就〔果之〕無明。當知
<lb ed="N" n="0256a10"/>如斯於此：「依愁等而成就無明。」</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0256a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　此有輪不知其始</cb:mulu><head>〔二〕〔此有輪不知其始〕</head><p xml:id="pN69p0256a1109" cb:place="inline">如斯緣之有時〔果亦〕有故，於無明之成就時，更
<lb ed="N" n="0256a12"/>「由無明之緣而有行，由行之緣而有識」，如斯於因果之相續而無終期。故其因果之
<lb ed="N" n="0256a13"/>連結亦不知成就轉起十二支有輪之始。如斯之時，而有〔反問：〕「由無明之緣而有
<lb ed="N" n="0256a14"/>行。」與說此〔無明〕是最初爲矛盾。此非〔以無明〕爲最初之說。此但爲最要之法而
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0257a" n="0257a"/>
<lb ed="N" n="0257a01"/>〔最初〕說。卽於〔過去、現在、未來之〕三輪轉是無明最爲重要。由執著無明而
<lb ed="N" n="0257a02"/>餘之煩惱輪轉或業以縛礙愚者。恰如捕蛇頭而餘他之蛇身〔卷著〕於腕。而進行無
<lb ed="N" n="0257a03"/>明之斷絕時，有彼等〔餘之煩惱及業等〕之解脫。恰如若斷蛇頭而脫離卷著於腕之
<lb ed="N" n="0257a04"/>〔蛇身〕。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257010" n="0257010"/>由無無明之離貪、滅而有行之滅。」等。如斯〔置無明於最初〕，
<lb ed="N" n="0257a05"/>執之卽有縛，放之卽脫其〔無明〕，此說〔緣起支中〕最要之法而非爲最初之說。如
<lb ed="N" n="0257a06"/>斯謂：「有此輪不知其始。」應當知。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0257a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　無作者無受者</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.578"/>〔三〕〔無作者無受者〕</head><p xml:id="pN69p0257a0708" cb:place="inline">依無明等之原因而有行等之轉起故，其由〔無明〕以
<lb ed="N" n="0257a08"/>外如云梵天、大梵天、最勝者、創造者，卽〔無〕有輪迴之作者及所徧計之梵天等，
<lb ed="N" n="0257a09"/>又其〔輪迴〕如云：「此我是我、爲語者、受者。」之所徧計，卽我無有苦樂之受者。
<lb ed="N" n="0257a10"/>當知如斯「無作者無受者」。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0257a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　十二種之空性故空</cb:mulu><head>〔四〕〔十二種之空性故空〕</head><p xml:id="pN69p0257a1110" cb:place="inline">因爲無明有生滅之故，〔無明〕恒常之性是〔空
<lb ed="N" n="0257a12"/>無〕。因爲雜染所染故，淨之性是〔空無〕。爲生死所惱故，樂性是〔空無〕。因依屬
<lb ed="N" n="0257a13"/>於緣之故，自在之我是空無。行等之諸支亦同樣。或無明非我、亦非我所、非在我
<lb ed="N" n="0257a14"/>中、我非於有。又行等之諸支亦同樣。故當知：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257011" n="0257011"/>十二種之空性故此有輪是空。」</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0258a" n="0258a"/>
<lb ed="N" n="0258a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（二）三世兩重之因果</cb:mulu><head>〔二、三世兩重之因果〕</head><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　二種有輪、三時</cb:mulu><head>〔一〕〔二種有輪、三時〕</head><p xml:id="pN69p0258a0116" cb:place="inline">如斯已知，更：</p>
<lb ed="N" n="0258a02"/><lg xml:id="lgN69p0258a0201"><l>其〔有輪〕以無明、渴愛爲根本，有過等之三時</l>
<lb ed="N" n="0258a03"/><l>其中，二、八、十二之諸支從自性而〔過去等〕。</l></lg>
<lb ed="N" n="0258a04"/><p xml:id="pN69p0258a0401">其次，於彼有輪，當知無明、渴愛之二法爲根本。其〔有輪〕由前際而持來〔現
<lb ed="N" n="0258a05"/>世果〕將來故，無明爲根本而受爲最後。後際之相續故渴愛爲根本，以老死爲最後
<lb ed="N" n="0258a06"/>等二種。其中，前〔之有輪〕是爲見行者而說，後〔之有輪〕是爲渴愛行者而〔說〕。
<lb ed="N" n="0258a07"/>然，在見行者而無明〔是輪迴之導引者〕，在渴愛行者而渴愛是輪迴之導引者。或爲
<lb ed="N" n="0258a08"/>斷見根絕而說第一〔之有輪，此〕說明果生起之諸因不斷絕故。爲常見之根絕，而
<lb ed="N" n="0258a09"/>說第二〔之有輪，此〕說明令生起老死故。或爲胎生者而說前〔之有輪，此〕說明
<lb ed="N" n="0258a10"/>順序之轉故。爲化生者而說後〔之有輪，此〕說明一時之生起故。其次，其〔有輪〕
<lb ed="N" n="0258a11"/>有過去、現在、未來之三時。其中，聖典中從自性而說，無明、行之二支是過去時，
<lb ed="N" n="0258a12"/>有爲最後，識等之八是現在。當知生與老死之二是未來時。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0258a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　三連結、四攝</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.579"/>〔二〕〔三連結、四攝〕</head><p xml:id="pN69p0258a1307" cb:place="inline">更於：</p>
<lb ed="N" n="0258a14"/><lg xml:id="lgN69p0258a1401"><l>此〔有輪〕是因與果因〔爲先〕次第之</l>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0259a" n="0259a"/>
<lb ed="N" n="0259a01"/><l>三連結，又四區分所攝</l>
<lb ed="N" n="0259a02"/><l>爲二十行相之輻，而有三輪轉，</l>
<lb ed="N" n="0259a03"/><l>巡環輪轉無停止。</l></lg>
<lb ed="N" n="0259a04"/><p xml:id="pN69p0259a0401">亦當知之。此中，行與結生識之間爲因與果之一連結。受與渴愛之間果與因亦爲一
<lb ed="N" n="0259a05"/>連結。有與生之間因與果亦爲一連結。當知如斯此〔有輪〕是「因與果及因與〔果〕
<lb ed="N" n="0259a06"/>之次第爲三連結。」</p>
<lb ed="N" n="0259a07"/><p xml:id="pN69p0259a0701">其次，其〔有輪〕差別〔三〕連結之初後而有四攝。卽無明是一攝。識、名、
<lb ed="N" n="0259a08"/>色、六處、觸、受是第二〔攝〕。渴愛、取、有是第三〔攝〕。生、老死是第四〔攝〕。
<lb ed="N" n="0259a09"/>當知如斯此〔有輪〕是「四區分所攝」。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0259a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　三十行相之輻</cb:mulu><head>〔三〕〔二十行相之輻〕</head>
<lb ed="N" n="0259a11"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0259a1101"><l>過去有五因，今〔世〕有五果，</l>
<lb ed="N" n="0259a12"/><l>今〔世〕有五因，未來有五果。</l></lg>
<lb ed="N" n="0259a13"/><p xml:id="pN69p0259a1301">而稱此等二十行相，當知依輻而有「二十行相之輻」。其中，「過去有五因」不過是言
<lb ed="N" n="0259a14"/>無明與行此等之二。而無知者渴愛、渴愛者是取，由其取之緣有有。故〔無明、行
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0260a" n="0260a"/>
<lb ed="N" n="0260a01"/>之中〕亦攝渴愛、取、有。故曰：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260012" n="0260012"/>於前之業有，癡是無明、營作是行、欲求是渴
<lb ed="N" n="0260a02"/>愛、接近是取、思是有。如斯於前之業有之此等五法對於今世之結生爲緣。」</p>
<lb ed="N" n="0260a03"/><p xml:id="pN69p0260a0301">其中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260013" n="0260013"/>，「於前之業有」者，是於前之業有也，過去生之業有謂行時之義。「癡」
<lb ed="N" n="0260a04"/>是無明，對於時苦等之癡，〔及〕由此癡迷而行業之癡是此無明。「營作是行」，行其
<lb ed="N" n="0260a05"/>業者所有前思（以前之意志），〔卽〕起「如何我行布施」之心，無論是一箇月、一箇
<lb ed="N" n="0260a06"/><ref cRef="PTS.Vism.580"/>年準備布施者之前思，或置施物於諸受者手中者之思言爲〔業〕有。或於一〔意門〕
<lb ed="N" n="0260a07"/>轉與六速行思之營作是行。第七〔速行思〕是有。或所有之思是〔業〕有，與〔思〕
<lb ed="N" n="0260a08"/>相應之營作是行。「欲求爲渴愛」者，對行業者之果之起有，所有欲求、冀求此爲渴
<lb ed="N" n="0260a09"/>愛。「接近是取」，爲所有業有之緣。〔卽〕思惟：「行此於斯之處所，我受諸欲或斷
<lb ed="N" n="0260a10"/>滅。」等而轉起、接近、執、執取，此云爲取。「思是有」，有營作後說〔爲有〕之思是
<lb ed="N" n="0260a11"/>〔業〕有。當知如斯之義。</p>
<lb ed="N" n="0260a12"/><p xml:id="pN69p0260a1201">「今〔世〕有五果」，聖典所述識至受等〔五〕是〔今世之五果〕。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260014" n="0260014"/>此
<lb ed="N" n="0260a13"/>世之結生是識，入胎是名色，淨〔色〕是處，所觸是觸，所受是受，於斯此世之起
<lb ed="N" n="0260a14"/>有之此等五法，乃由宿作業緣之〔果〕。」</p>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0261a" n="0261a"/>
<lb ed="N" n="0261a01"/><p xml:id="pN69p0261a0101">其中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261015" n="0261015"/>，「結生是識」，連結他（過）去有而生起〔現在有〕故所言結生者，是
<lb ed="N" n="0261a02"/>識也。「入胎是名」，所有色、非色之諸法入來〔母〕胎中⸺如來入⸺此爲名色。
<lb ed="N" n="0261a03"/>「淨色是處」，言此眼等五處。「所觸是觸」，所緣之所觸者，所觸而生起者，此爲觸
<lb ed="N" n="0261a04"/>也。「所受是受」，是結生之識、六處之緣，又觸俱生起異熟之所受者，此爲受。應
<lb ed="N" n="0261a05"/>知如斯之義。</p>
<lb ed="N" n="0261a06"/><p xml:id="pN69p0261a0601">「今〔世〕有五因」是渴愛等。於聖典說渴愛、取、有。而於有之槪念是其前分
<lb ed="N" n="0261a07"/>又含括與其相應之行。渴愛、取之槪念相應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261016" n="0261016"/>於〔無明〕，又由此癡者含括所行業之
<lb ed="N" n="0261a08"/>彼無明。如斯有〔渴愛、取、有、行、無明之〕五〔因〕。故曰：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261017" n="0261017"/>於此世成熟〔六
<lb ed="N" n="0261a09"/>內〕處所〔生之〕癡是無明、營作是行、欲求是渴愛、接近是取、思是有。於斯此
<lb ed="N" n="0261a10"/>世之業有之此等五法，是對於未來之結生爲緣。」</p>
<lb ed="N" n="0261a11"/><p xml:id="pN69p0261a1101">其中，「於此世成熟之處」，成熟之〔內六〕處於作業時示爲癡蒙。餘他其義卽
<lb ed="N" n="0261a12"/>明瞭。</p>
<lb ed="N" n="0261a13"/><p xml:id="pN69p0261a1301"><ref cRef="PTS.Vism.581"/>「於未來有五果」，識等之五也。其等由〔緣起支〕生之語而說。又老死是彼等
<lb ed="N" n="0261a14"/>〔識等〕之老死。故曰：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261018" n="0261018"/>未來之結生是識、入胎是名色、淨〔色〕是處、所觸是
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0262a" n="0262a"/>
<lb ed="N" n="0262a01"/>觸、所受是受。於斯未來之起有此等五法，是由此世作業之緣〔而生果〕也。」如斯
<lb ed="N" n="0262a02"/>〔之有輪〕爲二十行相之輻。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262019" n="0262019"/></p></cb:div>
<lb ed="N" n="0262a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　三輪轉</cb:mulu><head>〔四〕〔三輪轉〕</head><p xml:id="pN69p0262a0305" cb:place="inline">其次，「爲三輪轉循環而無停止」者，此〔緣起支之〕中，行、
<lb ed="N" n="0262a04"/>有是「業輪轉」。無明、渴愛、取是「煩惱輪轉」。識、名色、六處、觸、受是「異熟輪
<lb ed="N" n="0262a05"/>轉」。此有輪是依此等三之輪轉「爲三輪轉」。<anchor xml:id="nkr_note_add_0262a0501" n="0262a0501"/><anchor xml:id="beg0262a0501" n="0262a0501"/>煩<anchor xml:id="end0262a0501"/>惱輪轉不斷絕之間，是緣不斷絕故無
<lb ed="N" n="0262a06"/>有停止，當知返復再返復而迴轉故爲循環。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0262a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">（三）緣起之決定說</cb:mulu><head>〔三、緣起之決定說〕</head><p xml:id="pN69p0262a0708" cb:place="inline">如斯循環而有此〔有輪〕。</p>
<lb ed="N" n="0262a08"/><lg xml:id="lgN69p0262a0801"><l>〔一〕由諦之發生、〔二〕由作用、〔三〕由遮、又〔四〕由譬喩、</l>
<lb ed="N" n="0262a09"/><l>又〔五〕由甚深、〔六〕由理法之別，應知於適宜。</l></lg>
<lb ed="N" n="0262a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　由諦之發生</cb:mulu><head>其中，〔一〕〔由諦之發生〕</head><p xml:id="pN69p0262a1009" cb:place="inline">善、不善之業，總體是依集諦與諦分別而說故。
<lb ed="N" n="0262a11"/>〔於〕「無明之緣而有行」〔等句〕，由無明〔生〕行，是由第二諦發生第二諦。由行
<lb ed="N" n="0262a12"/>〔生〕識，是由第二諦發生第一諦。由識〔生〕名色及至異熟之受止是由第一諦發
<lb ed="N" n="0262a13"/>生第一諦。由受〔生〕渴愛，是由第一諦發生第二諦。由渴愛〔生〕取，是由第二
<lb ed="N" n="0262a14"/>諦發生第二諦。由取〔生〕有，是由第二諦發生第二諦。由有〔生〕生，是由第二
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0263a" n="0263a"/>
<lb ed="N" n="0263a01"/>諦發生第一諦。由生〔生〕老死，是由第一諦發生第一諦。當知如斯此〔有輪〕是
<lb ed="N" n="0263a02"/>適當由諦之發生。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0263a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　由作用</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.582"/>〔二〕〔由作用〕</head><p xml:id="pN69p0263a0305" cb:place="inline">其次，此〔緣起支〕中，無明是使有情對於事物之癡迷，且
<lb ed="N" n="0263a04"/>行之現前爲緣。又行以行作有爲，且識〔現前〕爲緣。識以知別事物，且名色之〔現
<lb ed="N" n="0263a05"/>前〕爲緣。名色亦互相支持，且六處之〔現前〕爲緣。六處於轉起自境，且觸之〔現
<lb ed="N" n="0263a06"/>前〕爲緣。觸亦觸於所緣且受之〔現前〕爲緣。受亦味著所緣之味，且以渴愛之〔現
<lb ed="N" n="0263a07"/>前〕爲緣。渴愛亦染著可染著之諸法，且以取之〔現前〕爲緣。取亦取可取之諸法，
<lb ed="N" n="0263a08"/>且以有之〔現前〕爲緣。有亦散布於種種之趣，且以生之〔現前〕爲緣，生亦使生
<lb ed="N" n="0263a09"/>諸蘊，且以彼等〔諸蘊〕生而轉起故，以老死之〔現前〕爲緣。老死亦司諸蘊之老
<lb ed="N" n="0263a10"/>熟與破壞，且爲愁等之持處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263020" n="0263020"/>（原因）故，其有現前爲緣。是故一切之句有二種之
<lb ed="N" n="0263a11"/>轉起（活動）。當知此〔有輪〕亦適宜依於作用。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0263a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　由遮止</cb:mulu><head>〔三〕〔由遮止〕</head><p xml:id="pN69p0263a1205" cb:place="inline">此〔有輪〕中，「由無明而有行」，是遮止有作者之見。「由
<lb ed="N" n="0263a13"/>行之緣而有識」，是應止自我轉生之見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263021" n="0263021"/>。「由識之緣而有名色」，是見自我所徧計事
<lb ed="N" n="0263a14"/>之區別故，以遮止厚想。「由名色之緣而有六處」等是自我見……乃至……遮止如識、
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0264a" n="0264a"/>
<lb ed="N" n="0264a01"/>觸、覺受、渴愛、取、有、生、老、死等之見。當知此有輪適宜於邪見之遮止。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0264a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　由譬喩</cb:mulu><head>〔四〕〔由譬喩〕</head><p xml:id="pN69p0264a0205" cb:place="inline">其次，此〔有輪之〕中，無明乃不見自相、共相之諸法故如
<lb ed="N" n="0264a03"/>盲人。由無明而〔生〕行如盲人之躓。由行之緣而〔生〕識如躓者之倒。由識之緣
<lb ed="N" n="0264a04"/>而〔生〕名色，如倒者〔打身〕成腫物。由名色之緣而〔生〕六處，如腫物破裂成
<lb ed="N" n="0264a05"/>膿。由六處而〔生〕觸，如擊觸腫物之膿包。由觸之緣而〔生〕受，如擊觸之痛苦。
<lb ed="N" n="0264a06"/>由受之緣而〔生〕渴愛，如熱望痛苦之治癒。由渴愛之緣而〔生〕取，如爲治癒之
<lb ed="N" n="0264a07"/><ref cRef="PTS.Vism.583"/>熱望而取不適當之〔藥〕。由取之緣而〔生〕有，如取塗不適當之〔藥〕。由有之緣
<lb ed="N" n="0264a08"/>而〔生〕生，如塗不適當之〔藥〕而腫物現出變異。由生之緣而〔生〕老死，如腫
<lb ed="N" n="0264a09"/>物之破裂。</p>
<lb ed="N" n="0264a10"/><p xml:id="pN69p0264a1001">或於此〔有輪〕中，無明依不行道、邪行道之狀態以打破諸有情，恰如白內障
<lb ed="N" n="0264a11"/>之（打破）兩眼。被其〔無明〕所打破之愚者持再有，由諸行而包著自己，恰如蠶
<lb ed="N" n="0264a12"/>以繭〔纏自己〕。於行所徧取之識，於諸趣得住立，恰如徧取於指導者之王子，〔得
<lb ed="N" n="0264a13"/>住立〕於王位。識徧計生起相故，於結生令生起多種種類之名色，恰如幻師（魔術
<lb ed="N" n="0264a14"/>師）〔顯現〕幻。存立於名色之六處而至增大、生長、廣大，恰如存立肥沃土地之林
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0265a" n="0265a"/>
<lb ed="N" n="0265a01"/>叢〔而至增大、生長、廣大〕。由處之擊觸而生觸，恰如由燧木之摩擦而火〔生〕。
<lb ed="N" n="0265a02"/>觸於所觸者而受現，恰如觸火者而〔現〕火傷。受〔苦樂受〕者渴愛增大，恰如喝
<lb ed="N" n="0265a03"/>鹽水而渴〔增大〕。渴愛者對諸有成爲熱望，恰如乾渴者對於水之〔熱望〕。其取由
<lb ed="N" n="0265a04"/>〔四〕取而取有，恰如魚由味貪〔吞〕釣針。有有時而有生，恰如有種子時而有芽。
<lb ed="N" n="0265a05"/>生者必有老死，恰如生樹必倒。故當知由如斯譬喩適宜此有輪。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0265a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">五　由甚深之差別</cb:mulu><head>〔五〕〔由甚深之差別〕</head><p xml:id="pN69p0265a0608" cb:place="inline">其次，關於〔緣起〕義、法、說示、通達、甚深而世
<lb ed="N" n="0265a07"/>尊說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265022" n="0265022"/>阿難！此緣起顯示甚深、極甚深。」故，當知甚深之差別適宜此有輪。</p>
<lb ed="N" n="0265a08"/><p xml:id="pN69p0265a0801">（一）〔義甚深〕　此中，若無生卽無老死，又生之以外無別有老死，如斯〔老
<lb ed="N" n="0265a09"/>死是〕由生而來。如斯由生之緣而起來之義甚難覺知故，由老死之緣而生成、起來
<lb ed="N" n="0265a10"/>之義是甚深也。同樣由生有之緣……乃至……由行無明之緣而有生成、起來之義是
<lb ed="N" n="0265a11"/><ref cRef="PTS.Vism.584"/>甚深也。故有輪「義甚深」。先述此〔有輪之〕義甚深。然，因之果言爲義。所謂：
<lb ed="N" n="0265a12"/>「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265023" n="0265023"/>關於因之果智是義無礙解。」</p>
<lb ed="N" n="0265a13"/><p xml:id="pN69p0265a1301">（二）〔法甚深〕　其次，由何行相、任何位置之無明，皆爲各各諸行之緣耶是
<lb ed="N" n="0265a14"/>難覺知故，對無明緣行之義是甚深。同樣於行……乃至……對生緣老死之義是甚深。
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0266a" n="0266a"/>
<lb ed="N" n="0266a01"/>故此有輪是「法甚深」。此是〔有輪之〕甚深。然，於因謂有法之名。所謂：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266024" n="0266024"/>對因
<lb ed="N" n="0266a02"/>之智是法無礙解。」</p>
<lb ed="N" n="0266a03"/><p xml:id="pN69p0266a0301">（三）〔說示甚深〕　又〔緣起〕由各各之原因當令其各各轉起，故其〔緣起之〕
<lb ed="N" n="0266a04"/>說示亦甚深。一切知智以外之智，不得住立其處〔說示緣起〕。然，此〔緣起〕或於
<lb ed="N" n="0266a05"/>經順〔說〕、或於〔經〕逆〔說〕、或於〔經〕順逆〔說〕、或於〔經〕由中間始而順
<lb ed="N" n="0266a06"/>或逆〔說〕、或於〔經〕三連結、四略〔說〕、或於〔經〕二連結、三略〔說〕、或於
<lb ed="N" n="0266a07"/>〔經〕一連結、二略說也。故此有輪是「說示甚深」。此〔有輪之〕說示甚深也。</p>
<lb ed="N" n="0266a08"/><p xml:id="pN69p0266a0801">（四）〔通達甚深〕　其次，此〔緣起〕之中，爲無明之自性者，由其自相正通
<lb ed="N" n="0266a09"/>達所通達〔智〕，而沉潛（洞察）無明等是極難故甚深。然，無明之無智見、諦不通
<lb ed="N" n="0266a10"/>達之義是甚深。行之行作、營作、有貪、離貪之義是〔甚深〕。識之空性、不作爲、
<lb ed="N" n="0266a11"/>不轉生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266025" n="0266025"/>、結生現前之義是〔甚深〕、名色之同時生起、簡別、不簡別<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266026" n="0266026"/>、向傾（名）、
<lb ed="N" n="0266a12"/>惱壞（色）之義是〔甚深〕。六處之增上、世間、門、田、具境之義是〔甚深〕。觸
<lb ed="N" n="0266a13"/>之接觸、擊觸、合會、集合之義是〔甚深〕。受所緣味之嘗味、苦、樂、中庸（捨）、
<lb ed="N" n="0266a14"/>無命者、所受之義是〔甚深〕。渴愛之歡喜、縛著、如流水、如蔓草、如河、愛海、
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0267a" n="0267a"/>
<lb ed="N" n="0267a01"/>難充滿之義是〔甚深〕。取之取持、把持、住著、執取、難度越之義是〔甚深〕。有
<lb ed="N" n="0267a02"/>之營作、行作、胎、趣、〔識〕住、投置於〔有情〕居之義是〔甚深〕。生之生、出
<lb ed="N" n="0267a03"/>生、入胎、生起、現前之義是〔甚深〕。老死之盡滅、壞滅、破壞、變易之義是甚深。
<lb ed="N" n="0267a04"/>此是〔緣起之〕「通達甚深」。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0267a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">六　由理法之差別</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.585"/>〔六〕〔由理法之差別〕</head><p xml:id="pN69p0267a0508" cb:place="inline">其次，此〔緣起〕，同一之理、別異之理、不作爲之
<lb ed="N" n="0267a06"/>理、如是法性之理有此四義理。故當知由理法之別爲適宜此有輪。</p>
<lb ed="N" n="0267a07"/><p xml:id="pN69p0267a0701">（一）〔同一之理〕　此中，如謂：「由無明之緣而有行、行之緣而有識。」恰如
<lb ed="N" n="0267a08"/>種子過了芽等之狀態而至達樹木之狀態，相續之不斷謂「同一之理」。正見此者，依
<lb ed="N" n="0267a09"/>因果之連結而覺知相續不斷絕故而捨斷斷見。〔此〕之誤見者，由因果之連結而轉起
<lb ed="N" n="0267a10"/>相續不斷絕，解爲同一故以取常見。</p>
<lb ed="N" n="0267a11"/><p xml:id="pN69p0267a1101">（二）〔別異之理〕　其次，無明等有各自差別之相，謂「差別之理」，正見此者，
<lb ed="N" n="0267a12"/>見〔事物〕常新生起而捨斷常見。誤見〔此〕者，如於一相續解爲多相續之差別故，
<lb ed="N" n="0267a13"/>以取斷見。</p>
<lb ed="N" n="0267a14"/><p xml:id="pN69p0267a1401">（三）〔不作爲之理〕　於無明：「諸行應由我而令生起。」〔如此言無作爲〕，於
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0268a" n="0268a"/>
<lb ed="N" n="0268a01"/>諸行：「識是由我等而〔令生起〕。」如言是無作爲，謂：「不作爲之理。」此之正見者，
<lb ed="N" n="0268a02"/>覺知無作者故而捨斷我見。誤見〔此〕者，於無明等雖無作爲，不理解自性而有決
<lb ed="N" n="0268a03"/>定成就之因性故，以取無作見。</p>
<lb ed="N" n="0268a04"/><p xml:id="pN69p0268a0401">（四）〔如是法性之理〕　其次，恰如唯由牛乳等，而有酪等之〔生成〕，唯由
<lb ed="N" n="0268a05"/>無明等之原因，而有行之生成，其他則無〔生成〕，此謂「如是法性之理」。此之正見
<lb ed="N" n="0268a06"/>者，覺知隨順於緣而有果故而捨斷因見、無作見。誤見〔此〕者，不理解隨順於緣
<lb ed="N" n="0268a07"/>而果之起，解爲由何物而不生成何物故，以取無因見與決定論。如斯之有輪：</p>
<lb ed="N" n="0268a08"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0268a0801"><l>由諦之發生、作用、遮止、譬喩，</l>
<lb ed="N" n="0268a09"/><l>應知適宜甚深、理法之差別。</l></lg>
<lb ed="N" n="0268a10"/><p xml:id="pN69p0268a1001">然，此〔有輪〕爲甚深故難究其底，有種種之理法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268027" n="0268027"/>，爲密林故是甚難通過。
<lb ed="N" n="0268a11"/>雖依殊勝之定石，研磨爲智劍，亦不能擊破此有輪，常如雷電碎破〔人〕輪迴之怖
<lb ed="N" n="0268a12"/>畏，則於夢中任何人亦不超越<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268028" n="0268028"/>。</p>
<lb ed="N" n="0268a13"/><p xml:id="pN69p0268a1301"><ref cRef="PTS.Vism.586"/>又依世尊如次說：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268029" n="0268029"/>阿難！此緣起顯示甚深、極甚深。而阿難！不知、不覺此
<lb ed="N" n="0268a14"/>法故，如斯如人爲絲所縺，如爲腫物之覆，如文邪草、波羅波草不能越度苦界、惡
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0269a" n="0269a"/>
<lb ed="N" n="0269a01"/>趣、墮處、輪迴。」故爲自己之利益、安樂而行道以捨斷餘之諸作用，</p>
<lb ed="N" n="0269a02"/><lg type="regular" xml:id="lgN69p0269a0201"><l>於此賢者於甚深種種之緣相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269030" n="0269030"/></l>
<lb ed="N" n="0269a03"/><l>以得其深底，當有常念而勤勵。</l></lg>
<lb ed="N" n="0269a04"/><p xml:id="pN69p0269a0401">此爲喜悅善人，造此淸淨道〔論〕，解釋慧修習論中之慧地，名爲第十
<lb type="honorific" ed="N" n="0269a05"/>七品。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0269a06"/>
<lb ed="N" n="0269a07"/>
<lb ed="N" n="0269a08"/>
<lb ed="N" n="0269a09"/>
<lb ed="N" n="0269a10"/>
<lb ed="N" n="0269a11"/>
<lb ed="N" n="0269a12"/>
<lb ed="N" n="0269a13"/>
<lb ed="N" n="0269a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0270a" n="0270a"/>
<lb ed="N" n="0270a01"/>
<lb ed="N" n="0270a02"/>
<lb ed="N" n="0270a03"/>
<lb ed="N" n="0270a04"/>
<lb ed="N" n="0270a05"/>
<lb ed="N" n="0270a06"/>
<lb ed="N" n="0270a07"/>
<lb ed="N" n="0270a08"/>
<lb ed="N" n="0270a09"/>
<lb ed="N" n="0270a10"/>
<lb ed="N" n="0270a11"/>
<lb ed="N" n="0270a12"/>
<lb ed="N" n="0270a13"/>
<lb ed="N" n="0270a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N69.0035.0271a" n="0271a"/>
<lb ed="N" n="0271a01"/>
<lb ed="N" n="0271a02"/>
<lb ed="N" n="0271a03"/>
<lb ed="N" n="0271a04"/>
<lb ed="N" n="0271a05"/>
<lb ed="N" n="0271a06"/>
<lb ed="N" n="0271a07"/>
<lb ed="N" n="0271a08"/>
<lb ed="N" n="0271a09"/>
<lb ed="N" n="0271a10"/>
<lb ed="N" n="0271a11"/>
<lb ed="N" n="0271a12"/>
<lb ed="N" n="0271a13"/>
<lb ed="N" n="0271a14"/>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0173a0601" to="#end0173a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">畫</lem><rdg wit="#wit.orig">晝</rdg></app>
<app from="#beg0228a1001" to="#end0228a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0262a0501" to="#end0262a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="來函：uma (2022-04-27)">煩</lem><rdg wit="#wit.orig">類</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="nanchuan-notes">
<head>漢譯南傳大藏經 校注</head>
<p>
<note n="0146001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0146001">參照底本四四三頁（本書三･一一頁）。</note>
<note n="0147002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0147002">S. II, p. 1（S. 12, 1）。</note>
<note n="0147003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0147003">S. II, p. 26。</note>
<note n="0147004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0147004">緣起（paṭiccasamuppādo），底本之 paṭiccamuppado 是誤植。</note>
<note n="0147005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0147005">S. II, p. 25f。</note>
<note n="0149006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0149006">V. I, p. 2。</note>
<note n="0149007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0149007">S. V, p. 12; p. 13。</note>
<note n="0149008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0149008">S. V, p. 12。</note>
<note n="0149009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0149009">S. II, p. 17; III, p. 135。</note>
<note n="0149010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0149010">D. II, p. 55; S. II, p. 92。</note>
<note n="0149011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0149011">參照底本五八三頁以下（本書三･二六四頁以下）。</note>
<note n="0150012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0150012">S. II, p. 72 etc。</note>
<note n="0150013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0150013">S. II, p. 1。</note>
<note n="0151014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0151014">cf. D. II, p. 57ff。</note>
<note n="0151015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0151015">Dhp. 194。</note>
<note n="0152016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0152016">由無欠缺之義（avekallatthena），於底本有 avekallattena，今從暹羅本等。</note>
<note n="0153017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0153017">S. II, p. 20。</note>
<note n="0155001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0155001">以下底本由五二九頁以下至第二行七頁半程度與 Sammoha-vinodanī, pp. 130-138 之文幾乎一致。</note>
<note n="0155002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0155002">分別論者（Vibhajjavādī），說本論是指錫蘭上座部之大寺派。</note>
<note n="0155003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0155003">關於大法敎（mahāpadesa），參照 D. II, p. 123ff; A. II, p. 167f。</note>
<note n="0156004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0156004">M. I, p. 261; S. II, p. 12。</note>
<note n="0157005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0157005">M. I, p. 266。</note>
<note n="0157006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0157006">M. I, p. 261f。</note>
<note n="0157007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0157007">M. II, p. 261; S. II, p. 11f。</note>
<note n="0158008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0158008">D. II, p. 30; S. II, p. 5。</note>
<note n="0158009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0158009">cf. M. I, p. 55。</note>
<note n="0159010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0159010">A. V, p. 113。</note>
<note n="0159011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0159011">A. V, p. 116。</note>
<note n="0159012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0159012">屠牛，其（vajjhagāvī tāya），於底本之 vajjhagāvītāya 是錯誤。</note>
<note n="0160013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0160013">S. II, p. 31。</note>
<note n="0160014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0160014">S. II, p. 84。</note>
<note n="0160015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0160015">S. II, p. 23f。</note>
<note n="0161016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0161016">身語心行之三（kāyavacīcittasaṅkhārā tayo），於底本脫此句，今以暹羅本及緬甸本補之。</note>
<note n="0161017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0161017">D. II, p. 157; p. 199; S. I, p. 158; J. I, p. 392 etc。</note>
<note n="0161018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0161018">S. II, p. 82。</note>
<note n="0161019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0161019">A. I, p. 112。</note>
<note n="0162020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0162020">M. I, p. 302。</note>
<note n="0162021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0162021">生起（abhinibbattanti），於底本之 abhinibbattan ti 是錯誤。</note>
<note n="0163022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0163022">苦之合聚（dukkhasamūhassa），於底本有 dukkhasamudayassa，今從暹羅本。</note>
<note n="0163023" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0163023">參照底本四九九頁以下（本書三･一一五頁以下）。</note>
<note n="0164024" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0164024">關於有行、無行，底本四五三頁（本書三･三二頁）參照。</note>
<note n="0164025" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0164025">有因、無因（sahetukāhetuka），因（hetu）是根（mūla）之義，指貪、瞋、癡之三不善根及無貪、無瞋、無癡三善根、三無記根。無因者亦不有此等任何之根。有因是有一因、二因、三因。於十二不善心，癡根相應之二心是一因，餘之八心是二因。於欲界八善心是智不相應之四心是二因，餘之四心是三因。有因之八異熟、八唯作心同此。上二界、出世間心是三因，尙且關於此等，參照底本四五二頁以下（本書三･二八頁以下）。</note>
<note n="0164026" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0164026">種淨是指眼等之五根。參照底本四四四頁（本書三･一五頁）。</note>
<note n="0165027" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0165027">到達、不到達、非二（sampattāsampatta-nobhaya），於底本之 sampattāsampattato bhaya 是錯誤。關於到達等，參照底本四四五頁（本書三･一七頁）。</note>
<note n="0165028" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0165028">S. IV, p. 206。</note>
<note n="0165029" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0165029">Dhs. p. 195; CNd. p. 9f. cf. Dhs. p. 190; Vibh. p. 362; PP. p. 19。</note>
<note n="0166030" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0166030">底本五二六頁（本書三･一六〇頁）。</note>
<note n="0166031" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0166031">八欲界善思者，是與欲界八善心相應之思。當知五色界善思、十二不善思等亦同樣。</note>
<note n="0166032" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0166032">神通之思者，行神通時於欲界善心之思，此唯起神通作用，不使結生心爲異熟。</note>
<note n="0166033" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0166033">掉擧思是與十二不善心中之第十二心相應之思，此不持結生。</note>
<note n="0167034" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0167034">以下至底本五三二頁十行之一頁程度與 Sammoha-vinodanī, p. 145f. 之文幾乎一致。尙於 MNdA. p. 223f; Pṭs. A. I, p. 357f. 之文也大多一致。</note>
<note n="0167035" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0167035">不知，其（ajānanto tassa），於底本有 ajānantassa，但今從暹羅本。</note>
<note n="0167036" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0167036">壞苦性（vipariṇāmadukkhataṁ），於底本有 pariṇamadukkhataṁ，今從暹羅本。</note>
<note n="0168037" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168037">S. II, p. 82，多少與引用之原文相違。</note>
<note n="0168038" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168038">明之生起故……無（vijjuppādā n' eva），於底本之 vijjuppādān' eva 切句法錯誤。</note>
<note n="0168039" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168039">Tika. I, p. 1。</note>
<note n="0168040" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168040">以下底本至五四一頁十六行不足九頁與 Tika A.（Tika. I, pp. 11-21）之文幾乎全同。</note>
<note n="0168041" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168041">V. I, p. 40。</note>
<note n="0169042" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0169042">Dhs. p. 188。</note>
<note n="0169043" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0169043">Tika. I, p. 1。</note>
<note n="0170044" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170044">Ibid。</note>
<note n="0170045" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170045">Tika. I, p. 1f。</note>
<note n="0170046" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170046">Tika. I, p. 2。</note>
<note n="0171047" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171047">Ibid。</note>
<note n="0171048" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171048">Ibid。</note>
<note n="0171049" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171049">色積集、色相續是生色之同義語，參照底本四四九頁（本書三･二三頁）。</note>
<note n="0171050" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171050">世之無間（addhānatara），於底本及暹羅本、緬甸本有 atthānantara，今從 Tika. I, p. 14 同文之處。</note>
<note n="0172051" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172051">Tika. I, p. 160 非想非非想處由滅盡定之出定至果定，非時之無間。</note>
<note n="0172052" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172052">Tika. I, p. 3。</note>
<note n="0173053" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173053">就心基（hadaya-vatthu），參照底本四四七頁（本書三･二〇頁）。</note>
<note n="0173054" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173054">Tika. I, p. 3。</note>
<note n="0173055" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173055">Tika. I, p. 4。</note>
<note n="0174056" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174056">Tika. II, p. 165。</note>
<note n="0174057" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174057">重種姓是須陀洹。關於種姓，參照底本六七二頁（本書三･四〇六頁）等。</note>
<note n="0174058" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174058">重淸白心是斯陀含、阿那含。斯陀含、阿那含之心言爲淸白心（vodāna-citta）。</note>
<note n="0174059" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174059">由唯不重之義（garukātabbamaṭṭatthena），於底本有 garukātabbaṭṭhena，今從暹羅本等。</note>
<note n="0174060" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174060">Tika. I, p. 4。</note>
<note n="0174061" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174061">Ibid。</note>
<note n="0174062" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174062">Ibid。</note>
<note n="0175063" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175063">Tika. II, p. 165。</note>
<note n="0175064" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175064">Tika. I, p. 4f。</note>
<note n="0176065" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176065">於支持者之意義（upatthambhakatthena），於底本、暹羅本、緬甸本皆有 upatthambakattena，今從 Tika. I, p. 17 同文之處。</note>
<note n="0176066" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176066">Tika. I, p. 5。</note>
<note n="0176067" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176067">Ibid。</note>
<note n="0176068" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176068">Ibid。</note>
<note n="0177069" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177069">Tika. II, p. 173。</note>
<note n="0177070" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177070">一蘊（eko khandho），於底本有 eko dhammo，今從暹羅本及引用原文。</note>
<note n="0177071" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177071">Tika. I, p. 5。</note>
<note n="0177072" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177072">Tika. II, p. 174。</note>
<note n="0177073" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177073">Tika. I, p. 5f。</note>
<note n="0178074" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178074">Tika. II, p. 175。</note>
<note n="0178075" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178075">七禪支者，尋、伺、善（pīti）、一境性、喜（somanassa）、憂、捨之七，於此所意味之禪，指非唯色界禪，單指心專一之欲界心。參照 Tika. I, p. 51; Abhidhammattha-saṅgaha, VII, 4（JPTS. 1884, p. 33）。</note>
<note n="0178076" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178076">Tika. I, p. 6。</note>
<note n="0178077" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178077">Tika. II, p. 176。</note>
<note n="0178078" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178078">十二道支者，正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定、邪見、邪思惟、邪精進、邪定。參照 Tika. I, p. 52; Abhidhammattha-saṅgaha, VII, 4。</note>
<note n="0178079" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178079">Tika. I, p. 6。</note>
<note n="0178080" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178080">Tika. II, p. 176。</note>
<note n="0178081" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178081">Tika. I, p. 6。</note>
<note n="0179082" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179082">Tika. II, p. 176。</note>
<note n="0179083" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179083">Ibid。</note>
<note n="0179084" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179084">基（vatthu）者，此時是指眼等五根及心基。</note>
<note n="0179085" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179085">Tika. II, p. 177。</note>
<note n="0179086" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179086">對於眼識（cakkhuviññānassa），於底本脫漏 cakkhu 之語。</note>
<note n="0179087" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179087">支持者（upatthambhakatthena），於底本、暹羅本等有 upatthambhakattena，今從 Tika. I, p. 20 同文之處。</note>
<note n="0179088" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179088">Tika. I, p. 6。</note>
<note n="0180089" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180089">Tika. II, p. 177。</note>
<note n="0180090" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180090">cf. Tika. II, p. 178f。</note>
<note n="0180091" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180091">cf. Tika. II, p. 177f。</note>
<note n="0180092" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180092">Tika. I, p. 6。</note>
<note n="0181093" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181093">Tika. I, p. 7。</note>
<note n="0181094" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181094">以下本品之最後，卽至底本至五八六頁之四十五頁程度與 Sammoha-vinodanī, pp. 146-199 之文大體一致。</note>
<note n="0182095" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182095">以下底本七行與 MNdA. p. 224; Pṭs. A. I, p. 358f. 之文一致。</note>
<note n="0183096" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183096">以下底本至五四三頁九行不足一頁與 MNdA. p. 224; Pṭs. A. I, p. 359 之文大多一致。</note>
<note n="0183097" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183097">cf. A. II, p. 87。</note>
<note n="0183098" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183098">cf. S. V, p. 91。</note>
<note n="0184099" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184099">S. II, p. 84，參照底本五二六頁（本書三･一五九頁）。</note>
<note n="0184100" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184100">M. I, p. 55。</note>
<note n="0184101" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184101">cf. S. II, p. 82。</note>
<note n="0185102" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185102">依註，牛毛、赤羊毛是爲吉祥草之緣。角〔笛〕是音之緣。酪、胡麻、麥粉、砂糖是爲香草之緣等義。</note>
<note n="0185103" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185103">以下底本五行與 MNdA. p. 225; Pṭs. A. I, p. 359 之文同。</note>
<note n="0186104" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186104">以下至二偈亦出於 MNdA. p. 225; Pṭs. A. I, p. 359。</note>
<note n="0187105" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187105">次之三偈亦出於 Pṭs. A. I, p. 360。</note>
<note n="0196001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196001">以下底本十五行與 MNdA. p. 225; Pṭs. A. p. 360 之文大多一致。</note>
<note n="0197002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197002">Dhs. p. 87。</note>
<note n="0197003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197003">Dhs. p. 89。</note>
<note n="0197004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197004">Dhs. p. 91。</note>
<note n="0197005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197005">Dhs. p. 92。</note>
<note n="0197006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197006">Dhs. p. 95。</note>
<note n="0197007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197007">Dhs. p. 96。</note>
<note n="0198008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198008">Dhs. p. 97。</note>
<note n="0198009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198009">Dhs. p. 117f。</note>
<note n="0198010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198010">Dhs. p. 119。</note>
<note n="0198011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198011">Dhs. p. 97f。</note>
<note n="0198012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198012">任何（yaṁ），於底本無此字，由暹羅本補之。</note>
<note n="0198013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198013">以下底本六行之文亦出於 MNdA. p. 225f; Pṭs. A. I, p. 360。</note>
<note n="0198014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198014">轉起是普通心的活動。結生由他有而今有，由今有而再有之生起刹那心之生起作用。</note>
<note n="0199015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199015">眼識等（cakkhuviññāṇadīnaṁ），於底本之 cakkhuviññāṇādīni 是錯誤。</note>
<note n="0199016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199016">關於領受作用等，參照底本四五八頁以下（本書三･四二頁以下）。</note>
<note n="0199017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199017">門、所緣是不一定（aniyatadvārārammaṇāṁ），於底本之 aniyatadvārārāmmaṇaṁ是錯誤。</note>
<note n="0200018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200018">基、門、所緣是一定（niyatavatthudvārārammaṇāni），於底本無 dvāra（門）之字，今從暹羅本。</note>
<note n="0201019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201019">生來之聾者云云（jāti-badhira jāti-ummattaka jāti-eḷamūga），於底本之切句法有錯誤。</note>
<note n="0201020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201020">欲界諸天（kāmāvacaradevesu），於底本雖單有 devesu，今從暹羅本。</note>
<note n="0201021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201021">適合（anurūpā），於底本之 arūpā 是錯誤。</note>
<note n="0202022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202022">M. III, p. 164。</note>
<note n="0203023" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203023">M. III, p. 171。</note>
<note n="0204024" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204024">支那布（cīnapaṭa），於底本之 cīnapatta 是錯誤。</note>
<note n="0205025" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205025">不可說所緣之（navattabbārammaṇānaṁ），於底本有 navattabbārammaṇāni 是誤植，今從暹羅本。</note>
<note n="0206026" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206026">Tika. II, p. 167; p. 169。</note>
<note n="0207027" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207027">九有情居中不含無想有情，故爲八種。</note>
<note n="0207028" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207028">基十法（vatthudasaka），是地、水、火、風之四界、色、香、味、食素、命根、心基等十法。皆是由具體的色法（物質）八種乃至十種之要素合成的，心基色之具體的物質是由如右十要素所成。</note>
<note n="0207029" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207029">身十法（kāyadasaka），是代右之基十法最後之心基，身淨（kāya-pasāda）卽加身根。</note>
<note n="0207030" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207030">性十法（bhāvadasaka），代右之身淨，加女根或男根。</note>
<note n="0208031" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208031">又殊勝者（ukkaṁsato 'tha），於底本之 ukkam satoha 是錯誤。</note>
<note n="0208032" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208032">七十（sattati），於底本之 satta ti 是錯誤。</note>
<note n="0208033" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208033">眼十法（cakkhudasaka），於註[28]，代基十法之心基，而眼淨卽加眼根者。耳十法、鼻十法、舌十法等亦準此而知。</note>
<note n="0208034" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208034">命九法（jīvitanavaka），由右之眼十法除眼淨之九法，卽地、水、火、風、色、香、味、食素、命根。</note>
<note n="0209035" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209035">食素（ojā）者，爲段食之元素、滋養素之成分。</note>
<note n="0209036" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209036">生來之盲、聾、無鼻、無性者，缺眼十法、耳十法、鼻十法、性十法之四十色故，唯舌十法、身十法、基十法之三十色。其他右生盲等之一乃至三之何者爲缺，就存於色法亦同樣應知之。</note>
<note n="0210037" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210037">以下底本至五五四頁二行之七行之文出 MNdA. p. 226; PtsA. I, p. 361。</note>
<note n="0211038" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211038">業、行、向境等（kamma-saṅkhāra-nativisayādi），於底本之 kammasaṅkhāran ativisayādi 切句法有錯誤。</note>
<note n="0212039" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212039">以下底本七行之文亦出於 MNdA. p. 226; Pṭs. A. I, p. 361。</note>
<note n="0212040" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212040">本偈亦出於 Abhidhammāvatāra, p. 63。</note>
<note n="0213041" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213041">得（pāpuṇanti），於底本之 pāpuṇāti 是錯誤。</note>
<note n="0213042" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213042">本偈亦出於 MNdA. p. 226; Pṭs. A. I, p. 361。</note>
<note n="0213043" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213043">以下底本七行之文亦出於 MNdA. p. 226; Pṭs. A. I, p. 361。</note>
<note n="0213044" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213044">本偈參照 Abhidhammāvatāra, p. 63。</note>
<note n="0214045" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214045">Dhs. p. 87; Vibh. p. 187。</note>
<note n="0214046" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214046">持果（感果）（phalāvahā），於底本之 phālavahā 是誤植。</note>
<note n="0214047" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214047">一切之此等（sabbesv' ev' etesu），於底本之 sabbe sveva tesu 是錯誤。</note>
<note n="0215048" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215048">於欲有之善趣（kāmabhave sugatiyaṁ），於底本之 kāmabhavesu gatiyaṁ 是錯誤。</note>
<note n="0215049" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215049">五異熟識是善異熟之眼識、耳識、領受心、二推度心。</note>
<note n="0215050" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215050">八小異熟識是不善異熟之眼等五識、領受心、推度心、彼所緣心。</note>
<note n="0215051" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215051">十六善異熟識是欲界善異熟之八無因心、八有因心。</note>
<note n="0215052" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215052">十異熟識是五色界異熟心及善異熟之眼識、耳識、領受心、二推度心。</note>
<note n="0215053" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215053">非福行（apuññābhisaṅkhāro），於底本之 puññābhisaṅkhāro 是錯誤。</note>
<note n="0216054" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216054">四異熟識者，不善異熟之眼識、耳識、領受心、推度心。</note>
<note n="0216055" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216055">於 Sammoha-vinodanī, p. 167 之同文，此後底本無有十六行之文。</note>
<note n="0217056" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217056">於 Sammoha-vinodanī, p. 168 之同文，此後底本無有十五行之文。</note>
<note n="0217057" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217057">本偈出於前方底本五五六頁（本書三･二一四頁）。</note>
<note n="0222001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222001">本偈之第一句是異於 Sammoha-vinodanī, p. 169 同文之處。</note>
<note n="0223002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223002">以下底本六行之文是異於 Sammoha-vinodanī, p. 169 之文。</note>
<note n="0223003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223003">底本四四三頁以下（本書三･一一頁以下）。</note>
<note n="0223004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223004">關於基、身之十法等，是參照前方底本五五二頁（本書三･二〇六頁）其等之語註。</note>
<note n="0223005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223005">相續目（santati-sīsa）者，爲色法而具體的存續者，卽十法乃至八法要素之合成的色聚（rūpa-kalāpa）。</note>
<note n="0223006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223006">對於色色（rūparūpa），參照底本四五一頁（本書三･二六頁）。</note>
<note n="0223007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223007">不論基十法、身十法，共通的含括地、水、火、風、色、香、味、食素、命之九法，故除去此重複九法。</note>
<note n="0224008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224008">處之完具是有性者之（sabhāvakaparipuṇṇakāyatanānaṁ），於底本之 āyatanaṁ 是錯誤。</note>
<note n="0224009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224009">由六色相續目（rūpasantatisīsacchakkato），於底本之 sīsacakkato 是錯誤。</note>
<note n="0224010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224010">單純八法（suddhaṭṭhaka），是由地、水、火、風、色、香、味、食素之八要素而成爲色聚，或此言爲食素第八（ojaṭṭhamaka），又言爲八法聚（aṭṭhadhamma-kalāpa）。</note>
<note n="0224011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224011">聲九法（saddanavaka）者，是前之純八法，再加上聲。</note>
<note n="0225012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225012">參照底本五五三頁（本書三･二〇八頁）。</note>
<note n="0225013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225013">八十一法（ekāsīti dhammā），於底本、暹羅本，及 Sammoha-vinodanī, p. 171 之同文有九十七法（sattanavuti dhammā），但與理不合，故今改爲八十一法。</note>
<note n="0225014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225014">參照底本六一三頁以下（本書三･三一一頁以下）等。</note>
<note n="0227015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227015">發趣論對於色不說親依緣，於經中說識是色之親依緣。</note>
<note n="0228016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228016">以下底本六行之文出於 MNdA. p. 227f。</note>
<note n="0228017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228017">Dhs. p. 5。</note>
<note n="0228018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228018">例如心之欣樂時，顏色明朗、動作亦輕快。不欣樂時，顏色或動作亦爲其相反。</note>
<note n="0228019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228019">例如發趣論，善、不善之識對業果之色說是業緣之緣（Tika. I, p. 5）。</note>
<note n="0229020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229020">Vibh. p. 144 etc。</note>
<note n="0231021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231021">緣之（paccayehi），於底本之 paccaye hi 是錯誤。</note>
<note n="0233022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233022">本偈出於 MNdA. p. 228; Pṭs. A. p. 363。</note>
<note n="0233023" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233023">二十二之世間異熟者，欲界無因不善異熟之意界、意識界之二、無因善異熟之意界、二意識界之三、欲界有因善異熟之八、色界異熟之五、無色界異熟之四，計爲二十二。</note>
<note n="0234024" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234024">Vibh. p. 138 etc。</note>
<note n="0234025" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234025">爲（tv eva），於底本之 sveva 是錯誤。</note>
<note n="0235026" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235026">由多處而發生（p'anekāyatanappabhavo），於底本之 pan' ekāyatanappabhavo 切句方法有錯誤。</note>
<note n="0235027" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235027">緣之義（paccayatthe），於底本及暹羅本有 paccayatte，今從緬甸本及 Sammohavinodanī, p. 178 同文之處。</note>
<note n="0236028" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236028">唯所緣緣（ārammaṇapaccayamatten' eva），於底本之 paccayam atten' eva 切句方法錯誤。</note>
<note n="0236029" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236029">緣之義，同於前註。</note>
<note n="0236030" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236030">本偈出於 MNdA. p. 228; Pṭs. A. I, 363。</note>
<note n="0236031" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236031">S. II, p. 3; Vibh. p. 136。</note>
<note n="0236032" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236032">八十九（ekūnanavuti），於底本之 ekūnavuti 是誤植。</note>
<note n="0237033" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237033">三地之（tebhūmika），於底本有 tesaṁ eta bhūmika，今從暹羅本。</note>
<note n="0237034" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237034">本偈出於 MNdA. p. 228; Pṭs. A. p. 363。</note>
<note n="0239035" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239035">以下二偈亦同上。</note>
<note n="0243001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243001">戒禁者，是戒（sīla）與禁（vata）。戒是戒法，禁是誓願。卽誓願尊敬牛、馬、象、雞等，彼等所作爲眞似。</note>
<note n="0243002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243002">Dhs. p. 212; Vibh. p. 375。</note>
<note n="0244003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244003">Ibid。</note>
<note n="0244004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244004">Ibid。</note>
<note n="0244005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244005">Ibid。</note>
<note n="0245006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245006">樂阿賴耶故（ālayarāmatāya），於底本有 alāyaramattā，今從暹羅本。</note>
<note n="0245007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245007">此於彼而成彼故（sā 'ssa tan ti），底本有 sassatan ti，今從註書而斯讀之。</note>
<note n="0246008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246008">加上親依（upanissayena saha），於底本有 upanissayavasena，今從暹羅本。</note>
<note n="0246009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246009">Vibh. p. 137。</note>
<note n="0246010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246010">Dhp. 194。</note>
<note n="0247011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247011">Vibh. p. 137。</note>
<note n="0247012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247012">關於十三思等，參照底本五三〇頁（本書三･一六五頁）。</note>
<note n="0247013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247013">Vibh. p. 137。</note>
<note n="0248014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248014">參照底本五三〇頁（本書三･一六五頁）。</note>
<note n="0248015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248015">Vibh. p. 135。</note>
<note n="0250016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250016">於大家等（mahāsālakulādisu），於底本之 mahāsālakusalādisu 是錯誤。</note>
<note n="0252017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252017">相應不善之業有（sampayuttākusalakammabhavassa），於底本之 sampayuttā kusalā kammabha vassa 是錯誤。</note>
<note n="0252018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252018">底本四九八頁以下（本書三･一一二頁以下）。</note>
<note n="0252019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252019">以下底本十一行之文亦出 MNdA. p. 229; Pṭs. A. I, p. 363f。</note>
<note n="0252020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252020">M. III, p. 203。</note>
<note n="0255001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255001">最初不知（aviditādim），於底本之 aviditādīni 是錯誤，由暹羅本訂正。</note>
<note n="0255002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255002">苦（dukkha）之，此字於底本沒有，由暹羅本補之。</note>
<note n="0255003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255003">M. I, p. 55 etc。</note>
<note n="0255004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255004">Sn. 767 參照義足經卷上（大正四･一七五c）、大毘婆沙論卷三四（大正二七･一七六b）、俱舍論卷一（大正二九･三b）、俱舍釋論卷一（大正二九･一六四a）、順正理論卷二（大正二九･三三七b）、瑜伽師地論卷一九（大正三〇･三八七b）。</note>
<note n="0256005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256005">Dhp. 215。</note>
<note n="0256006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256006">S. III, p. 3。</note>
<note n="0256007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256007">S. III, p. 85; A. II, p. 33。</note>
<note n="0256008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256008">五前兆（pañca pubbanimittāni）者，一、花鬘萎，二、衣服染汚，三、由兩脇出汗，四、失身體之光澤，五、天不樂天座。</note>
<note n="0256009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256009">M. III, p. 163。</note>
<note n="0257010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257010">S. II, p. 4; p. 12; p. 17 etc。</note>
<note n="0257011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257011">十二種者，指十二緣起支。</note>
<note n="0260012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260012">Pṭs. I, p. 52。</note>
<note n="0260013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260013">以下至底本五八〇頁十行之十七行與 Pṭs. A. I, p. 241 之文幾乎一致。</note>
<note n="0260014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260014">Pṭs. I, p. 52。</note>
<note n="0261015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261015">以下參照底本十行之 Pṭs. A. I, p. 241f。</note>
<note n="0261016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261016">相應（sampayuttā），於底本有錯誤。又底本於此文章之切句，不得與次文連續。</note>
<note n="0261017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261017">Pṭs. I, p. 52。</note>
<note n="0261018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261018">Ibid。</note>
<note n="0262019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262019">在 Sammoha-vinodani, p. 193f. 之同文之處，於此次加入不足一頁之文。</note>
<note n="0263020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263020">爲愁等之住處故云云，愁等之生對老死不正確認識，因爲有無明。從此老死爲愁等之原因，有無明、行等之證據，由此以招來世之有。故老死爲他有現前之緣。又另一方面，死心之直後結生心生故，死是爲他有現前之無間緣。</note>
<note n="0263021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263021">自我轉生之見（attasaṅkantidassana），於底本之 attasankan ti dassana 是錯誤。</note>
<note n="0265022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265022">D. II. p. 55; S. II, p. 92。</note>
<note n="0265023" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265023">Vibh. p. 293。</note>
<note n="0266024" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266024">Ibid。</note>
<note n="0266025" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266025">不轉生（asaṅkanti），於底本之 sankanti 是錯誤，今從暹羅本。</note>
<note n="0266026" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266026">簡別（vinibbhoga）者，是名及色不相應。不簡別者，是名與名相應，色是與色結合。</note>
<note n="0268027" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268027">有種種之理法（nānānaya），於底本之 nānāya 是誤植。</note>
<note n="0268028" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268028">則於夢中誰亦沒有（na koci supinantare py atthi），於底本之 na koci supinant areyyatthi 是錯誤。</note>
<note n="0268029" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268029">D. II, p. 55; S. II, p. 92。</note>
<note n="0269030" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269030">於種種之緣相（paccayākārappabhede），於底本之 paccayā kārappabhede 是錯誤。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0173a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0173a0601">畫【CB】，晝【南傳】</note>
<note n="0228a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0228a1001">己【CB】，已【南傳】</note>
<note n="0262a0501" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="N69.0262a05.17" target="#nkr_note_add_0262a0501">煩【CB】，類【南傳】（CBETA 按： 原「類」，同書（N69n0035）不見「類惱」例，今依巴利語《淸淨道論》（Vism., PTS 1975: 518）kilesa-（煩惱）修訂作「煩」。）</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>