<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T11n0310">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 310 大寶積經</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 310 大寶積經</title>
			<author>唐 <name role="" type="person">菩提流志</name>譯</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>【明】</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.pan</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp8"><resp>corrections</resp><name>CBETA.Shao-Yun</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp9"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp10"><resp>corrections</resp><name>CBETA.say</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp11"><resp>corrections</resp><name>CBETA.grace</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>120卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">11</idno>.<idno type="no">310</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-11 22:35:49 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">大寶積經</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Tripitaka Koreana as provided by Mr. Christian Wittern, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，維習安大德提供之高麗藏 CD 經文，北美某大德提供，CBETA 提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【宋】</witness>
						<witness xml:id="wit10">【北藏-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit11">【思溪-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit12">【聖乙】</witness>
						<witness xml:id="wit13">【房山-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【元】</witness>
						<witness xml:id="wit3">【明】</witness>
						<witness xml:id="wit4">【宮】</witness>
						<witness xml:id="wit5">【麗-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit6">【南藏】</witness>
						<witness xml:id="wit7">【磧-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit8">【磧乙-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit9">【聖】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00441">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00441</charName>
				<mapping cb:dec="983481" type="PUA">U+F01B9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28DF2</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[門@龠]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="1999-06-28T19:57:14">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (99/6/28)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<cb:mulu level="1" n="12" type="會">12 菩薩藏會</cb:mulu><cb:mulu level="2" n="11" type="品">11 般若波羅蜜多品</cb:mulu><cb:mulu level="3">1</cb:mulu><cb:div type="hui"><cb:div type="pin">
<milestone n="51" unit="juan"/>
<pb n="0298b" ed="T" xml:id="T11.0310.0298b"/>
<lb n="0298b01" ed="T"/>
<lb n="0298b02" ed="T"/><cb:juan n="051" fun="open"><cb:mulu n="051" type="卷"/><cb:mulu level="3">2</cb:mulu><cb:jhead><title>大寶積經</title>卷第五十一</cb:jhead>
<lb n="0298b03" ed="T"/>
<lb n="0298b04" ed="T"/><byline cb:type="Translator"><anchor xml:id="fxT11p0298b01"/>大唐三藏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298002" n="0298002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0298002" n="0298002"/><anchor xml:id="beg0298002" n="0298002"/>法師<anchor xml:id="end0298002"/><name role="" type="person">玄奘</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0298003" n="0298003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0298003" n="0298003"/><anchor xml:id="beg0298003" n="0298003"/>奉　詔<anchor xml:id="end0298003"/>譯</byline>
<lb n="0298b05" ed="T"/><cb:jhead type="pin">菩薩藏會第十二之十七般若波羅蜜多
<lb n="0298b06" ed="T"/>品第十一之二</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0298b07" ed="T"/><p xml:id="pT11p0298b0701">「復次舍利子！菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜
<lb n="0298b08" ed="T"/>多時，爲求如是深極妙善淸白覺慧故，由是
<lb n="0298b09" ed="T"/>妙善淨法明門，精勤方便如理證入觀如理
<lb n="0298b10" ed="T"/>句。舍利子！云何名爲如理證入？復以何等爲
<lb n="0298b11" ed="T"/>如理句？舍利子！菩薩摩訶薩如理證入者，謂
<lb n="0298b12" ed="T"/>依奢摩他證入、毘鉢舍那證入、正行證入、如
<lb n="0298b13" ed="T"/>理證入、身遠離證入、心調順證入、非斷證入、
<lb n="0298b14" ed="T"/>非常證入、因緣證入、緣起證入、無有情無命
<lb n="0298b15" ed="T"/>者無數取者證入、未來已來若有若無證入、
<lb n="0298b16" ed="T"/>無有轉移因果不壞證入。雖修集空無相無
<lb n="0298b17" ed="T"/>願證入，而不取空無相無願證故。雖於三摩
<lb n="0298b18" ed="T"/>地三摩鉢底證入，而不以如是等力受生證
<lb n="0298b19" ed="T"/>故。雖取神通智證入，而不盡諸漏證故。雖觀
<lb n="0298b20" ed="T"/>察無生證入，而不正趣決定證故。雖觀衆生
<lb n="0298b21" ed="T"/>無我證入，而不捨大悲證故。雖觀一切<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298004" n="0298004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0298004" n="0298004"/><anchor xml:id="beg0298004" n="0298004"/>有<anchor xml:id="end0298004"/>生
<lb n="0298b22" ed="T"/>可怖證入，而故取諸有證故。雖於寂滅離欲
<lb n="0298b23" ed="T"/>證入，然於離欲法不作證故。雖捨樂妙欲證
<lb n="0298b24" ed="T"/>入，而不捨樂法證故。雖捨一切戲論思覺證
<lb n="0298b25" ed="T"/>入，而不捨善巧方便證故。舍利子！如是名爲
<lb n="0298b26" ed="T"/>如理證入。菩薩摩訶薩欲得如是如理證入，
<lb n="0298b27" ed="T"/>應當修學般若波羅蜜多故。</p>
<lb n="0298b28" ed="T"/><p xml:id="pT11p0298b2801">「復次舍利子！菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜
<lb n="0298b29" ed="T"/>多時，云何學是正法如理之句？舍利子！菩薩
<pb n="0298c" ed="T" xml:id="T11.0310.0298c"/>
<lb n="0298c01" ed="T"/>摩訶薩當如是知，如理句者卽出生句、卽趣
<lb n="0298c02" ed="T"/>理句、卽法門句、卽面門句、卽是因句、卽積集
<lb n="0298c03" ed="T"/>句、卽不相違句、卽無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298005" n="0298005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0298005" n="0298005"/><anchor xml:id="beg0298005" n="0298005"/>諍<anchor xml:id="end0298005"/>論句、卽是捨句、卽
<lb n="0298c04" ed="T"/>無執取句、卽無棄捨句、卽無戲論句、卽無捨
<lb n="0298c05" ed="T"/>句、卽無誹謗句、卽無輕蔑句、卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298006" n="0298006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0298006" n="0298006"/><anchor xml:id="beg0298006" n="0298006"/>隨<anchor xml:id="end0298006"/>足句、卽
<lb n="0298c06" ed="T"/>無諍句、卽無退轉句、卽無對治句。又舍利子！
<lb n="0298c07" ed="T"/>如理句者實性之句、如性之句、非不如性句、
<lb n="0298c08" ed="T"/>眞如之句、如理之句、三世平等句、離分別句。
<lb n="0298c09" ed="T"/>又舍利子！如理句者色識無依住句、受想行
<lb n="0298c10" ed="T"/>識識無依住句、眼色眼識性無依住句、耳聲
<lb n="0298c11" ed="T"/>耳識性無依住句、鼻香鼻識性無依住句、舌
<lb n="0298c12" ed="T"/>味舌識性無依住句、身觸身識性無依住句、
<lb n="0298c13" ed="T"/>意法意識性無依住句。又舍利子！如理句者
<lb n="0298c14" ed="T"/>卽名依義句、卽名依法句、卽名依智句、卽名
<lb n="0298c15" ed="T"/>依了義句。舍利子！如是等無量法門，是則名
<lb n="0298c16" ed="T"/>爲如理之句。是故如理證入正勤方便菩薩
<lb n="0298c17" ed="T"/>摩訶薩作如是觀時，亦不見有能觀之者應
<lb n="0298c18" ed="T"/>如理觀，所謂非觀非不觀故。若有菩薩作是
<lb n="0298c19" ed="T"/>觀者名如理觀，若他觀者名非理觀。舍利子！
<lb n="0298c20" ed="T"/>如理方便菩薩，非於少法而有愚迷，非於少
<lb n="0298c21" ed="T"/>法而生障礙，無有少法非解脫門，非爲斷少
<lb n="0298c22" ed="T"/>法故發勤精進，不爲證小法故勇勵正勤。應
<lb n="0298c23" ed="T"/>具如是如理正見，如其所見正觀諸法。何等
<lb n="0298c24" ed="T"/>正觀？謂無所見。無所見者卽是無生，言無生
<lb n="0298c25" ed="T"/>者卽是無起，言無起者名無所照。舍利子！如
<lb n="0298c26" ed="T"/>是次第轉法廣如前說，乃至名爲菩薩摩訶
<lb n="0298c27" ed="T"/>薩修行般若波羅蜜多故。</p>
<lb n="0298c28" ed="T"/><p xml:id="pT11p0298c2801">「復次舍利子！菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜
<lb n="0298c29" ed="T"/>多時，云何應學如理正觀？舍利子！是菩薩摩
<pb n="0299a" ed="T" xml:id="T11.0310.0299a"/>
<lb n="0299a01" ed="T"/>訶薩應作如是正觀諸法，所謂我如理故則
<lb n="0299a02" ed="T"/>觀諸法一切如理，我無我故則觀諸法亦復
<lb n="0299a03" ed="T"/>無我，衆生無我故則觀諸法亦復無我。舍利
<lb n="0299a04" ed="T"/>子！菩薩摩訶薩作是觀者名如理觀。舍利子！
<lb n="0299a05" ed="T"/>云何菩薩摩訶薩修行如理方便？舍利子！當
<lb n="0299a06" ed="T"/>知是菩薩摩訶薩不觀如理生死性與彼如
<lb n="0299a07" ed="T"/>理涅槃性共相交雜，作如是觀是則名爲如
<lb n="0299a08" ed="T"/>理方便。又是菩薩觀煩惱性與涅槃性同一
<lb n="0299a09" ed="T"/>合相無有差異，亦不分別相應違背，作如是
<lb n="0299a10" ed="T"/>觀是則名爲如理方便，亦得名爲如理正觀。
<lb n="0299a11" ed="T"/>舍利子！當知菩薩摩訶薩所有一切如理方
<lb n="0299a12" ed="T"/>便，皆於無量衆生處起，若衆生處不棄捨、於
<lb n="0299a13" ed="T"/>諸法不破壞，是名菩薩如理方便。舍利子！菩
<lb n="0299a14" ed="T"/>薩摩訶薩應知如是相、如是聞、如是如理證
<lb n="0299a15" ed="T"/>入、如是如理觀察、如是如理正見等流，是名
<lb n="0299a16" ed="T"/>菩薩如理正慧。舍利子！菩薩摩訶薩應當如
<lb n="0299a17" ed="T"/>是修行正行，皆爲成滿般若波羅蜜多故。</p>
<lb n="0299a18" ed="T"/><p xml:id="pT11p0299a1801">「復次舍利子！菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜
<lb n="0299a19" ed="T"/>多時，所有般若自性淸淨，不與一切有爲行
<lb n="0299a20" ed="T"/>法而共同止。舍利子，何等諸法不與同止？
<lb n="0299a21" ed="T"/>舍利子！所謂如是般若不與無明而共同止，
<lb n="0299a22" ed="T"/>不與諸行而共同止，如是廣說乃至不與老
<lb n="0299a23" ed="T"/>死而共同止。舍利子！如是般若不與身見而
<lb n="0299a24" ed="T"/>共同止，乃至不與身見爲本六十二見趣而
<lb n="0299a25" ed="T"/>共同止，如是般若不與高慢而共同止，不與
<lb n="0299a26" ed="T"/>下劣而共同止，不與世間八法而共同止。舍
<lb n="0299a27" ed="T"/>利子！如是般若不與蘊界處法而共同止，乃
<lb n="0299a28" ed="T"/>至不與一切所緣作意而共同止。如是般若
<lb n="0299a29" ed="T"/>不與慢同止，不與下慢邪慢同止，乃至不與
<pb n="0299b" ed="T" xml:id="T11.0310.0299b"/>
<lb n="0299b01" ed="T"/>隨煩惱等二十一法而共同止。如是般若不
<lb n="0299b02" ed="T"/>與微細下劣中上品貪同止，乃至不與一切
<lb n="0299b03" ed="T"/>煩惱而共同止。如是般若不與愚暗翳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299001" n="0299001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0299001" n="0299001"/><anchor xml:id="beg0299001" n="0299001"/>膜<anchor xml:id="end0299001"/>障
<lb n="0299b04" ed="T"/>蓋諸纏同止，乃至不與一切隨順退分諸法
<lb n="0299b05" ed="T"/>而共同止。如是般若不與欲諍穢濁煩惱魔
<lb n="0299b06" ed="T"/>同止，不與蘊魔死魔天魔同止，乃至不與一
<lb n="0299b07" ed="T"/>切魔業而共同止。如是般若不與執我同止，
<lb n="0299b08" ed="T"/>不與有情命者數取養育意生摩納婆等同
<lb n="0299b09" ed="T"/>止，乃至不與住我見等而共同止。如是般若
<lb n="0299b10" ed="T"/>不與業障同止，不與煩惱障法障見障報障
<lb n="0299b11" ed="T"/>智障同止，乃至不與一切隨俗習氣而共同
<lb n="0299b12" ed="T"/>止。如是般若不與思惟分別同止，不與相貌
<lb n="0299b13" ed="T"/>所緣見聞念識同止，乃至不與一切結縛增
<lb n="0299b14" ed="T"/>益而共同止。如是般若不與慳捨同止，不與
<lb n="0299b15" ed="T"/>持犯忍恚勤怠靜亂愚慧同止，乃至不與一
<lb n="0299b16" ed="T"/>切波羅蜜多能治所治諸法智性而共同止。
<lb n="0299b17" ed="T"/>如是般若不與遠離同止，不與住不遠離邪
<lb n="0299b18" ed="T"/>性正性善及不善有罪無罪生死涅槃同止，
<lb n="0299b19" ed="T"/>乃至不與一切相對治法而共同止。如是般
<lb n="0299b20" ed="T"/>若不與種種差別性同止，不與國土差別性
<lb n="0299b21" ed="T"/>諸佛差別性有情差別性諸法差別性同止，
<lb n="0299b22" ed="T"/>乃至不與一切差別性而共同止。如是般若
<lb n="0299b23" ed="T"/>不與無智同止，不與智識世俗勝義乃至不
<lb n="0299b24" ed="T"/>與一切有情相貌作意而共同止。如是般若
<lb n="0299b25" ed="T"/>不與慧不現行同止，不與無身無形無相無
<lb n="0299b26" ed="T"/>爲同止，乃至不與一切思惟心意識安住等
<lb n="0299b27" ed="T"/>法而共同止。舍利子！菩薩摩訶薩修行般若
<lb n="0299b28" ed="T"/>波羅蜜多時，所有般若微妙淸淨，不與如是
<lb n="0299b29" ed="T"/>無量無邊有爲行法而共同止。舍利子！如是
<pb n="0299c" ed="T" xml:id="T11.0310.0299c"/>
<lb n="0299c01" ed="T"/>名爲修行般若波羅蜜多，菩薩摩訶薩般若
<lb n="0299c02" ed="T"/>之相應如是學。</p>
<lb n="0299c03" ed="T"/><p xml:id="pT11p0299c0301">「復次舍利子！菩薩摩訶薩安住大乘大菩薩
<lb n="0299c04" ed="T"/>藏修行般若波羅蜜多時，獲得般若分別善
<lb n="0299c05" ed="T"/>巧。當知是菩薩摩訶薩卽以此法於諸法中
<lb n="0299c06" ed="T"/>明了通達獲得善巧。舍利子！云何名爲如是
<lb n="0299c07" ed="T"/>般若分別善巧？舍利子！如是善巧無量無邊，
<lb n="0299c08" ed="T"/>吾今略說十種善巧。何等爲十？所謂蘊法善
<lb n="0299c09" ed="T"/>巧、界法善巧、處法善巧、諦法善巧、無礙解善
<lb n="0299c10" ed="T"/>巧、依趣善巧、資糧善巧、道法善巧、緣起善
<lb n="0299c11" ed="T"/>巧、一切法善巧。舍利子！如是十種微妙善巧
<lb n="0299c12" ed="T"/>所有分別，若通達者是則名爲般若分別，菩
<lb n="0299c13" ed="T"/>薩摩訶薩於是善巧應當修學。復次舍利子！
<lb n="0299c14" ed="T"/>云何菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜多故而
<lb n="0299c15" ed="T"/>能通達蘊法善巧？舍利子！蘊法善巧者，所謂
<lb n="0299c16" ed="T"/>依諸蘊法起於言說。何等言說？舍利子？如是
<lb n="0299c17" ed="T"/>言說猶如幻化陽焰夢中傳響光影，是故如
<lb n="0299c18" ed="T"/>來以無礙辯爲諸衆生說如是法。舍利子！我
<lb n="0299c19" ed="T"/>說此色喩如聚沫。何以故？舍利子！卽此聚沫
<lb n="0299c20" ed="T"/>本無有我，亦無有情、無生者、無命者、無數
<lb n="0299c21" ed="T"/>取、無養育、無意生、無摩納婆，以聚沫性卽色
<lb n="0299c22" ed="T"/>自性，菩薩摩訶薩於如是法善巧知之，是則
<lb n="0299c23" ed="T"/>名爲蘊法善巧。又舍利子！我說此受喩如水
<lb n="0299c24" ed="T"/>泡。何以故？舍利子！卽此水泡本無有我，亦無
<lb n="0299c25" ed="T"/>有情、無生者、無命者、無數取、無養育、無意
<lb n="0299c26" ed="T"/>生、無摩納婆，以水泡性卽受自性，菩薩摩訶
<lb n="0299c27" ed="T"/>薩於如是法善巧知之，是則名爲蘊法善巧。
<lb n="0299c28" ed="T"/>又舍利子！我說此想喩如陽焰。何以故？舍利
<lb n="0299c29" ed="T"/>子！卽此陽焰本無有我，亦無有情、無生者、無
<pb n="0300a" ed="T" xml:id="T11.0310.0300a"/>
<lb n="0300a01" ed="T"/>命者、無數取、無養育、無意生、無摩納婆，以
<lb n="0300a02" ed="T"/>陽焰性卽想自性，菩薩摩訶薩於如是法善
<lb n="0300a03" ed="T"/>巧知之，是則名爲蘊法善巧。又舍利子！我說
<lb n="0300a04" ed="T"/>此行喩如芭蕉。何以故？舍利子！卽此芭蕉本
<lb n="0300a05" ed="T"/>無有我？亦無有情、無生者、無命者、無養育、
<lb n="0300a06" ed="T"/>無數取、無意生、無摩納婆、無作者、無受者，
<lb n="0300a07" ed="T"/>以芭蕉性卽行自性，菩薩摩訶薩於如是法
<lb n="0300a08" ed="T"/>善巧知之，是則名爲蘊法善巧。又舍利子！我
<lb n="0300a09" ed="T"/>說此識喩如幻事。何以故？舍利子！卽此幻事
<lb n="0300a10" ed="T"/>本無有我，亦無有情、無生者、無命者、無養
<lb n="0300a11" ed="T"/>育、無數取、無意生、無摩納婆、無作者、無受
<lb n="0300a12" ed="T"/>者，以幻事性卽識自性，菩薩摩訶薩於如是
<lb n="0300a13" ed="T"/>法善巧知之，是則名爲蘊法善巧。舍利子！所
<lb n="0300a14" ed="T"/>言蘊者說名世間，世間之法卽敗壞相，是故
<lb n="0300a15" ed="T"/>當知諸世間性卽蘊自性。舍利子！何等名爲
<lb n="0300a16" ed="T"/>世間性耶？謂無常性苦性無我性，如是等性
<lb n="0300a17" ed="T"/>名爲蘊性，如是蘊性卽世間性。菩薩摩訶
<lb n="0300a18" ed="T"/>薩若於是中善巧知者，是則名爲蘊法善巧。
<lb n="0300a19" ed="T"/>舍利子！若有菩薩摩訶薩爲欲修行般若波
<lb n="0300a20" ed="T"/>羅蜜多故，精勤修習蘊法善巧。</p>
<lb n="0300a21" ed="T"/><p xml:id="pT11p0300a2101">「復次舍利子！云何菩薩摩訶薩修行般若波
<lb n="0300a22" ed="T"/>羅蜜多故，而能通達界法善巧？舍利子！界法
<lb n="0300a23" ed="T"/>善巧者，所謂法界卽爲地界。何以故？以彼法
<lb n="0300a24" ed="T"/>界非堅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300001" n="0300001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0300001" n="0300001"/><anchor xml:id="beg0300001" n="0300001"/>鞕<anchor xml:id="end0300001"/>相故。又法界者卽爲水界。何以
<lb n="0300a25" ed="T"/>故？以彼法界非濕潤相故。又法界者卽爲火
<lb n="0300a26" ed="T"/>界。何以故？以彼法界非成熟相故。又法界者
<lb n="0300a27" ed="T"/>卽爲風界。何以故？以彼法界非搖動相故。舍
<lb n="0300a28" ed="T"/>利子！菩薩摩訶薩若於是中如實了知，是則
<lb n="0300a29" ed="T"/>名爲界法善巧。又舍利子！言法界者卽眼識
<pb n="0300b" ed="T" xml:id="T11.0310.0300b"/>
<lb n="0300b01" ed="T"/>界。何以故？以彼法界非照明相故。又法界者
<lb n="0300b02" ed="T"/>卽耳識界。何以故？以彼法界非聞聲相故。又
<lb n="0300b03" ed="T"/>法界者卽鼻識界。何以故？以彼法界非嗅香
<lb n="0300b04" ed="T"/>相故。又法界者卽舌識界。何以故？以彼法界
<lb n="0300b05" ed="T"/>非甞味相故。又法界者卽身識界。何以故？以
<lb n="0300b06" ed="T"/>彼法界非覺觸相故。又法界者卽意識界。何
<lb n="0300b07" ed="T"/>以故？以彼法界非分別相故。舍利子！菩薩摩
<lb n="0300b08" ed="T"/>訶薩若於是中如實了知，是則名爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300002" n="0300002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0300002" n="0300002"/><anchor xml:id="beg0300002" n="0300002"/>界法<anchor xml:id="end0300002"/>善
<lb n="0300b09" ed="T"/>巧。又舍利子！如是我界與法界平等，有情界
<lb n="0300b10" ed="T"/>與法界平等，欲界色界及無色界與法界平
<lb n="0300b11" ed="T"/>等，生死界涅槃界與法界平等，如是乃至虛
<lb n="0300b12" ed="T"/>空界法界及一切法界皆悉平等。舍利子！以
<lb n="0300b13" ed="T"/>何義故而得平等？謂由空平等故一切法平
<lb n="0300b14" ed="T"/>等，無變異平等故一切法平等。又舍利子！若
<lb n="0300b15" ed="T"/>有宣說有爲界證入、無爲界證入，如是則有
<lb n="0300b16" ed="T"/>無量無邊。若諸菩薩摩訶薩作是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300003" n="0300003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0300003" n="0300003"/><anchor xml:id="beg0300003" n="0300003"/>簡<anchor xml:id="end0300003"/>擇證入
<lb n="0300b17" ed="T"/>法界，是則名爲界法善巧。舍利子！如是菩薩
<lb n="0300b18" ed="T"/>摩訶薩爲欲修行般若波羅蜜多故，應勤修
<lb n="0300b19" ed="T"/>習界法善巧。</p>
<lb n="0300b20" ed="T"/><p xml:id="pT11p0300b2001">「復次舍利子！云何菩薩摩訶薩修行般若波
<lb n="0300b21" ed="T"/>羅蜜多故，而能通達處法善巧？舍利子！處法
<lb n="0300b22" ed="T"/>善巧者，眼爲是空無我我所。菩薩摩訶薩如
<lb n="0300b23" ed="T"/>實了知如是眼性，乃至意爲是空無我我所。
<lb n="0300b24" ed="T"/>菩薩摩訶薩如實了知如是意性，菩薩摩訶
<lb n="0300b25" ed="T"/>薩雖於諸處不積集不善而積集於善，然於
<lb n="0300b26" ed="T"/>善不善中不起二相，如是了知是名菩薩摩
<lb n="0300b27" ed="T"/>訶薩處法善巧。又舍利子！云何菩薩摩訶薩
<lb n="0300b28" ed="T"/>於眼處色處而能通達善巧了知？舍利子！謂
<lb n="0300b29" ed="T"/>於眼色觀見離欲，然於離欲而不作證。如是
<pb n="0300c" ed="T" xml:id="T11.0310.0300c"/>
<lb n="0300c01" ed="T"/>了知，是名菩薩處法善巧。如是耳聲鼻香舌
<lb n="0300c02" ed="T"/>味身觸意法，卽此意法觀見離欲，然於離欲
<lb n="0300c03" ed="T"/>而不作證。如是了知，是名菩薩處法善巧。又
<lb n="0300c04" ed="T"/>舍利子！諸佛如來說微妙法，或說聖處或非
<lb n="0300c05" ed="T"/>聖處。言聖處者堪受道法，非聖處者遠離道
<lb n="0300c06" ed="T"/>法。菩薩摩訶薩安住於道，於離道住諸衆生
<lb n="0300c07" ed="T"/>所，獲得大悲不捨道處。若有菩薩如是了知
<lb n="0300c08" ed="T"/>善通達者，是名菩薩摩訶薩處法善巧。舍利
<lb n="0300c09" ed="T"/>子！諸菩薩摩訶薩爲欲修行般若波羅蜜多
<lb n="0300c10" ed="T"/>故，應勤修學處法善巧。</p>
<lb n="0300c11" ed="T"/><p xml:id="pT11p0300c1101">「復次舍利子！云何菩薩摩訶薩修行般若波
<lb n="0300c12" ed="T"/>羅蜜多故而能通達諦法善巧？舍利子！當知
<lb n="0300c13" ed="T"/>菩薩摩訶薩有四種行入諦善巧。何等爲四？
<lb n="0300c14" ed="T"/>所謂苦智、集智、滅智、道智。舍利子！云何名爲
<lb n="0300c15" ed="T"/>苦智乃至道智？謂於諸蘊本無生智，如是之
<lb n="0300c16" ed="T"/>智名爲苦智。於諸染愛永斷滅智，如是之智
<lb n="0300c17" ed="T"/>名爲集智。謂於一切無生無壞，如是之智名
<lb n="0300c18" ed="T"/>爲滅智。於一切時諸所緣法無有損益，如是
<lb n="0300c19" ed="T"/>之智名爲道智。舍利子！若菩薩摩訶薩於是
<lb n="0300c20" ed="T"/>四諦以如是等智慧了知，雖復明達而不作
<lb n="0300c21" ed="T"/>證。何以故？爲欲成熟諸衆生故。如是具足名
<lb n="0300c22" ed="T"/>諦善巧。又舍利子！菩薩摩訶薩諦善巧者，復
<lb n="0300c23" ed="T"/>有三種。何等爲三？一者世俗諦，二者勝義諦，
<lb n="0300c24" ed="T"/>三者相諦。舍利子！世俗諦者，當知乃至世間
<lb n="0300c25" ed="T"/>所有語言文字音聲假說，如是等相名世俗
<lb n="0300c26" ed="T"/>諦。勝義諦者，所謂若於是處尙非心行，況復
<lb n="0300c27" ed="T"/>文字而能陳說，如是等法名勝義諦。相諦者，
<lb n="0300c28" ed="T"/>所謂諸相卽是一相，如是一相卽是無相，如
<lb n="0300c29" ed="T"/>是說者名爲相諦。舍利子！菩薩摩訶薩於世
<pb n="0301a" ed="T" xml:id="T11.0310.0301a"/>
<lb n="0301a01" ed="T"/>俗諦爲衆生故說無厭倦，勝義諦者於中作
<lb n="0301a02" ed="T"/>證而無退墮，於彼相諦深達本性了知無相。
<lb n="0301a03" ed="T"/>舍利子！是名菩薩摩訶薩爲欲修行般若波
<lb n="0301a04" ed="T"/>羅蜜多故精勤修學諦法善巧。</p>
<lb n="0301a05" ed="T"/><p xml:id="pT11p0301a0501">「復次舍利子！菩薩摩訶薩精勤修學諦善巧
<lb n="0301a06" ed="T"/>者，如實當知復有一諦無有第二。何等一諦？
<lb n="0301a07" ed="T"/>所謂滅諦。舍利子！諸佛如來於此一諦明了
<lb n="0301a08" ed="T"/>通達無有增益，旣通達已，爲處增益諸含生
<lb n="0301a09" ed="T"/>等宣說如是一諦之法，令彼修學悟無增益
<lb n="0301a10" ed="T"/>故。舍利子！若有菩薩作如是知，是名菩薩摩
<lb n="0301a11" ed="T"/>訶薩諦法善巧。</p>
<lb n="0301a12" ed="T"/><p xml:id="pT11p0301a1201">「復次舍利子！菩薩摩訶薩復應修學諦法善
<lb n="0301a13" ed="T"/>巧。舍利子！諦善巧者，謂善通達諸聖諦故。何
<lb n="0301a14" ed="T"/>等名爲通達聖諦？舍利子！苦聖諦者謂五受
<lb n="0301a15" ed="T"/>蘊，其性實苦是名苦諦。菩薩摩訶薩於是諦
<lb n="0301a16" ed="T"/>中通達五蘊皆爲苦相，夫苦相者卽爲空相，
<lb n="0301a17" ed="T"/>如是則名爲苦聖諦。舍利子！集聖諦者五受
<lb n="0301a18" ed="T"/>蘊因，隨眠愛見是名集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301001" n="0301001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0301001" n="0301001"/><anchor xml:id="beg0301001" n="0301001"/>諦<anchor xml:id="end0301001"/>。菩薩摩訶薩於此
<lb n="0301a19" ed="T"/>因法，若愛若見無有增益，無取無迷明了通
<lb n="0301a20" ed="T"/>達，如是則名爲集聖諦。舍利子！滅聖諦者，若
<lb n="0301a21" ed="T"/>五受蘊究竟滅盡是名滅諦。菩薩摩訶薩觀
<lb n="0301a22" ed="T"/>是諦法，不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301002" n="0301002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0301002" n="0301002"/><anchor xml:id="beg0301002" n="0301002"/>失<anchor xml:id="end0301002"/>前際、不往後際、不住現在，明
<lb n="0301a23" ed="T"/>了通達，如是則名爲滅聖諦。舍利子！道聖諦
<lb n="0301a24" ed="T"/>者，若依彼道證得苦智集智滅智，無第二智，
<lb n="0301a25" ed="T"/>是名道諦。菩薩摩訶薩於如是諦明了通達
<lb n="0301a26" ed="T"/>無有分別，是則名爲趣苦滅行聖諦。是故舍
<lb n="0301a27" ed="T"/>利子！菩薩摩訶薩若於此諦以智觀察，亦
<lb n="0301a28" ed="T"/>令衆生觀察解了，是名菩薩摩訶薩諦法善
<lb n="0301a29" ed="T"/>巧。</p>
<pb n="0301b" ed="T" xml:id="T11.0310.0301b"/>
<lb n="0301b01" ed="T"/><p xml:id="pT11p0301b0101">「復次舍利子！菩薩摩訶薩於是諦法，又應觀
<lb n="0301b02" ed="T"/>知如是四諦。云何苦諦？於諸一切能受所受
<lb n="0301b03" ed="T"/>皆是苦諦。於如是中善當<anchor xml:id="beg_78" type="star"/>簡<anchor xml:id="end_78"/>擇，卽此智性善
<lb n="0301b04" ed="T"/>簡擇覺明了通達，是名菩薩苦聖諦。云何集
<lb n="0301b05" ed="T"/>諦？若從是因諸蘊集起皆是集諦。於如此因
<lb n="0301b06" ed="T"/>如實了知，是名菩薩苦集聖諦。云何滅諦？諸
<lb n="0301b07" ed="T"/>受永息無所覺受是名滅諦。雖觀受滅而不
<lb n="0301b08" ed="T"/>作證，如是通達，是名菩薩苦滅聖諦。云何道
<lb n="0301b09" ed="T"/>諦？若善修習離受聖道是名道諦。譬如船筏
<lb n="0301b10" ed="T"/>不求於受亦不求道，是名菩薩趣苦滅行聖
<lb n="0301b11" ed="T"/>諦。如是舍利子！若有菩薩摩訶薩如是現觀，
<lb n="0301b12" ed="T"/>依寂靜定發四種見，而此四見非畢竟淨。若
<lb n="0301b13" ed="T"/>能通達如此法者，是名菩薩摩訶薩諦法善
<lb n="0301b14" ed="T"/>巧。</p>
<lb n="0301b15" ed="T"/><p xml:id="pT11p0301b1501">「復次舍利子！菩薩摩訶薩於是諦法善巧通
<lb n="0301b16" ed="T"/>達，若證於滅則苦不生，觀無生智是名苦智。
<lb n="0301b17" ed="T"/>舍利子！有爲生緣觀察此有非有非無，如是
<lb n="0301b18" ed="T"/>之智名爲集智。舍利子！一切生者卽是無生，
<lb n="0301b19" ed="T"/>了知此故都無所滅，此無滅智名盡滅智。舍
<lb n="0301b20" ed="T"/>利子！若如是道無所稱量、無所追尋、無所觀
<lb n="0301b21" ed="T"/>察，名廣大智，如是之智名爲道智。舍利子！菩
<lb n="0301b22" ed="T"/>薩摩訶薩於此諦法善能建立，而於諦智無
<lb n="0301b23" ed="T"/>所住著，是名菩薩摩訶薩諦法善巧。舍利子！
<lb n="0301b24" ed="T"/>菩薩摩訶薩爲欲修行般若波羅蜜多故精
<lb n="0301b25" ed="T"/>勤修是諦法善巧。</p>
<lb n="0301b26" ed="T"/><p xml:id="pT11p0301b2601">「復次舍利子！云何名爲菩薩摩訶薩修行般
<lb n="0301b27" ed="T"/>若波羅蜜多故獲無礙解善巧？舍利子！菩薩
<lb n="0301b28" ed="T"/>摩訶薩以具修學般若波羅蜜多故，具足四
<lb n="0301b29" ed="T"/>種無障礙解。何等爲四？所謂義無礙解、法無
<pb n="0301c" ed="T" xml:id="T11.0310.0301c"/>
<lb n="0301c01" ed="T"/>礙解、詞無礙解、辯無礙解。舍利子！何等名爲
<lb n="0301c02" ed="T"/>義無礙解？舍利子！諸菩薩依般若波羅蜜多
<lb n="0301c03" ed="T"/>故獲是義無礙解，謂一切法勝義處智，觀是
<lb n="0301c04" ed="T"/>智者卽義無礙解。如是諸覺智、因智、緣智、和
<lb n="0301c05" ed="T"/>合智、遍隨行智、廣大緣生智、法性無雜智、如
<lb n="0301c06" ed="T"/>來隨入智、安住實際智、於空法中隨覺觀智、
<lb n="0301c07" ed="T"/>於無相法如所觀智、於無願法起願行智、於
<lb n="0301c08" ed="T"/>無加行起加行智、於一理趣觀入證智、於無
<lb n="0301c09" ed="T"/>有情觀入證智、於無我法觀入證智、於無命
<lb n="0301c10" ed="T"/>者一向入智、於無數取觀勝義智、於過去世
<lb n="0301c11" ed="T"/>觀無礙智、於未來世觀無邊智、於現在世觀
<lb n="0301c12" ed="T"/>一切處智、於諸蘊法觀如幻化智、於諸界法
<lb n="0301c13" ed="T"/>觀等毒蛇智、於諸處中觀如空燼智、於諸內
<lb n="0301c14" ed="T"/>法觀寂靜智、於諸外法觀無所行智、於諸境
<lb n="0301c15" ed="T"/>界觀無所有智、於諸念住觀安住智、於彼諸
<lb n="0301c16" ed="T"/>趣觀隨行智、於諸緣起觀現見智、於諸諦法
<lb n="0301c17" ed="T"/>觀通達智、於一切苦觀無生智、於一切集觀
<lb n="0301c18" ed="T"/>無加行智、於一切滅觀離相智、於一切道觀
<lb n="0301c19" ed="T"/>拔濟智、於諸法中觀句分析智、於諸根法觀
<lb n="0301c20" ed="T"/>證入智、於諸力法觀無屈伏智、於奢摩他觀
<lb n="0301c21" ed="T"/>所依處智、於毘鉢舍那觀明照智、於諸幻事
<lb n="0301c22" ed="T"/>觀虛集智、於諸陽焰觀迷亂智、於所夢事觀
<lb n="0301c23" ed="T"/>虛見智、於彼傳響觀緣合智、於彼光影觀無
<lb n="0301c24" ed="T"/>動智、於差別相觀一相智、於諸繫縛觀離縛
<lb n="0301c25" ed="T"/>智、於諸相續觀無相續智、於聲聞智觀隨聲
<lb n="0301c26" ed="T"/>入智、於獨覺智觀廣大緣生入一境智、於佛
<lb n="0301c27" ed="T"/>大乘觀知一切善根資糧能積集智。舍利子！
<lb n="0301c28" ed="T"/>諸如是等一切觀智，是名菩薩摩訶薩義無
<lb n="0301c29" ed="T"/>礙解。</p><p xml:id="pT11p0301c2903" cb:place="inline">「復次舍利子！菩薩摩訶薩復有義無礙
<pb n="0302a" ed="T" xml:id="T11.0310.0302a"/>
<lb n="0302a01" ed="T"/>解。所謂依趣之義，以諸法性之所依趣。何以
<lb n="0302a02" ed="T"/>故？以一切法遍皆是空，空性義者說名爲義。
<lb n="0302a03" ed="T"/>以一切法遍皆無相，無相義者說名爲義。以
<lb n="0302a04" ed="T"/>一切法遍皆無願，無願義者說名爲義。以一
<lb n="0302a05" ed="T"/>切法遍皆遠離，遠離義者說名爲義。以一切
<lb n="0302a06" ed="T"/>法遍無有情無命者無數取無數取義，說名
<lb n="0302a07" ed="T"/>爲義。菩薩摩訶薩若能隨入如是相義，是則
<lb n="0302a08" ed="T"/>名爲義無礙解。舍利子！若有菩薩摩訶薩說
<lb n="0302a09" ed="T"/>是義者，當知是爲說無住法、說無盡法，卽說
<lb n="0302a10" ed="T"/>一切之所顯說，卽說一切智者諸無礙解所
<lb n="0302a11" ed="T"/>簡擇義。當知是人卽爲諸佛世尊印可隨喜，
<lb n="0302a12" ed="T"/>當知此智是爲眞慧、是爲實慧、是爲無異慧、
<lb n="0302a13" ed="T"/>是爲諸處簡擇無礙之慧。舍利子！菩薩摩訶
<lb n="0302a14" ed="T"/>薩如是了知，是則名爲義無礙解。</p>
<lb n="0302a15" ed="T"/><p xml:id="pT11p0302a1501">「復次舍利子！云何菩薩摩訶薩法無礙解？舍
<lb n="0302a16" ed="T"/>利子！菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜多故獲
<lb n="0302a17" ed="T"/>是法無礙解者，謂諸法中隨證入智。何等名
<lb n="0302a18" ed="T"/>爲隨證入智？舍利子！謂諸法中有所證入。何
<lb n="0302a19" ed="T"/>等諸法？謂善不善、有罪無罪、有漏無漏、世間
<lb n="0302a20" ed="T"/>出世間、有爲無爲、染汚淸淨。若有隨順生死
<lb n="0302a21" ed="T"/>及以涅槃，於如是等一切法中隨能證入法
<lb n="0302a22" ed="T"/>性平等、菩提平等，如是智性是則名爲法無
<lb n="0302a23" ed="T"/>礙解。</p>
<lb n="0302a24" ed="T"/><p xml:id="pT11p0302a2401">「復次舍利子！法無礙解者，菩薩摩訶薩以如
<lb n="0302a25" ed="T"/>是解心智證入如是貪行，如是入證假立貪
<lb n="0302a26" ed="T"/>行，或復證入方便貪行，或復證入堅固貪行，
<lb n="0302a27" ed="T"/>或復證入微薄貪行，或復證入非處貪行，或
<lb n="0302a28" ed="T"/>復證入營求貪行，或復證入宿世貪行，或復
<lb n="0302a29" ed="T"/>證入無邊異相貪行，或復證入現在衆緣貪
<pb n="0302b" ed="T" xml:id="T11.0310.0302b"/>
<lb n="0302b01" ed="T"/>行。又舍利子！菩薩摩訶薩了諸有情如是貪
<lb n="0302b02" ed="T"/>相，所謂或有衆生內貪非外貪，或有衆生外
<lb n="0302b03" ed="T"/>貪非內貪，或有衆生內外俱貪。又舍利子！或
<lb n="0302b04" ed="T"/>有衆生色貪非聲貪，或有衆生聲貪非色貪，
<lb n="0302b05" ed="T"/>或有衆生色聲俱貪。復次或有衆生色貪非
<lb n="0302b06" ed="T"/>香貪，或有衆生香貪非色貪，或有衆生色香
<lb n="0302b07" ed="T"/>俱貪。復次或有衆生色貪非味貪，或有衆生
<lb n="0302b08" ed="T"/>味貪非色貪，或有衆生色味俱貪。復次或有
<lb n="0302b09" ed="T"/>衆生色貪非觸貪，或有衆生觸貪非色貪，或
<lb n="0302b10" ed="T"/>有衆生色觸俱貪。又舍利子！或有衆生聲貪
<lb n="0302b11" ed="T"/>非香貪，或有衆生香貪非聲貪，或有衆生聲
<lb n="0302b12" ed="T"/>香俱貪。復次或有衆生聲貪非味貪，或有衆
<lb n="0302b13" ed="T"/>生味貪非聲貪，或有衆生聲味俱貪。復次或
<lb n="0302b14" ed="T"/>有衆生聲貪非觸貪，或有衆生觸貪非聲貪，
<lb n="0302b15" ed="T"/>或有衆生聲觸俱貪。又舍利子！或有衆生香
<lb n="0302b16" ed="T"/>貪非味貪，或有衆生味貪非香貪，或有衆生
<lb n="0302b17" ed="T"/>香味俱貪。復次或有衆生香貪非觸貪，或有
<lb n="0302b18" ed="T"/>衆生觸貪非香貪，或有衆生香觸俱貪。又舍
<lb n="0302b19" ed="T"/>利子！或有衆生味貪非觸貪，或有衆生觸貪
<lb n="0302b20" ed="T"/>非味貪，或有衆生味觸俱貪。又舍利子！或有
<lb n="0302b21" ed="T"/>衆生色聲貪非香貪，或有衆生香貪非色聲
<lb n="0302b22" ed="T"/>貪，或有衆生色聲香俱貪。復次或有衆生色
<lb n="0302b23" ed="T"/>聲貪非味貪，或有衆生味貪非色聲貪，或有
<lb n="0302b24" ed="T"/>衆生色聲味俱貪。復次或有衆生色聲貪非
<lb n="0302b25" ed="T"/>觸貪，或有衆生觸貪非色聲貪，或有衆生色
<lb n="0302b26" ed="T"/>聲觸俱貪。又舍利子！或有衆生聲香貪非味
<lb n="0302b27" ed="T"/>貪，或有衆生味貪非聲香貪，或有衆生聲香
<lb n="0302b28" ed="T"/>味俱貪。復次或有衆生聲香貪非觸貪，或有
<lb n="0302b29" ed="T"/>衆生觸貪非聲香貪，或有衆生聲香觸俱貪。
<pb n="0302c" ed="T" xml:id="T11.0310.0302c"/>
<lb n="0302c01" ed="T"/>又舍利子！或有衆生香味貪非觸貪，或有衆
<lb n="0302c02" ed="T"/>生觸貪非香味貪，或有衆生香味觸俱貪。又
<lb n="0302c03" ed="T"/>舍利子！或有衆生色聲香貪非味貪，或有衆
<lb n="0302c04" ed="T"/>生味貪非色聲香貪，或有衆生色聲香味俱
<lb n="0302c05" ed="T"/>貪。復次或有衆生色聲香貪非觸貪，或有衆
<lb n="0302c06" ed="T"/>生觸貪非色聲香貪，或有衆生色聲香觸俱
<lb n="0302c07" ed="T"/>貪。又舍利子！或有衆生聲香味貪非觸貪，或
<lb n="0302c08" ed="T"/>有衆生觸貪非聲香味貪，或有衆生聲香味
<lb n="0302c09" ed="T"/>觸俱貪。又舍利子！或有衆生色聲香味貪非
<lb n="0302c10" ed="T"/>觸貪，或有衆生觸貪非色聲香味貪，或有衆
<lb n="0302c11" ed="T"/>生色聲香味觸俱貪。舍利子！如是等無量衆
<lb n="0302c12" ed="T"/>生，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302001" n="0302001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0302001" n="0302001"/><anchor xml:id="beg0302001" n="0302001"/>具<anchor xml:id="end0302001"/>各起是無量貪相入於貪行。由菩薩
<lb n="0302c13" ed="T"/>摩訶薩證入是門故，入諸衆生二萬一千貪
<lb n="0302c14" ed="T"/>行門、二萬一千瞋行門、二萬一千癡行門、二
<lb n="0302c15" ed="T"/>萬一千等分行門。舍利子！若菩薩摩訶薩證
<lb n="0302c16" ed="T"/>入如是八萬四千煩惱行門者，當知如是菩
<lb n="0302c17" ed="T"/>薩摩訶薩具足成就心廣大智，及隨行說智、
<lb n="0302c18" ed="T"/>不增不減說智、不過時說智、根器有差別智、
<lb n="0302c19" ed="T"/>立言不虛說智。舍利子！菩薩摩訶薩具足如
<lb n="0302c20" ed="T"/>是諸勝智故，是名菩薩摩訶薩法無礙解。</p>
<lb n="0302c21" ed="T"/><p xml:id="pT11p0302c2101">「復次舍利子！云何菩薩摩訶薩詞無礙解？舍
<lb n="0302c22" ed="T"/>利子！菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜多故具
<lb n="0302c23" ed="T"/>足如是詞無礙解，所謂於諸言詞證入之智。
<lb n="0302c24" ed="T"/>獲是智已，而能了知諸天言詞、諸龍言詞、藥
<lb n="0302c25" ed="T"/>叉言詞、健達縛言詞、阿素洛言詞、揭路荼言
<lb n="0302c26" ed="T"/>詞、緊奈洛言詞、牟呼洛伽言詞、人言詞、非
<lb n="0302c27" ed="T"/>人言詞，乃至五道衆生一切含識所有言詞
<lb n="0302c28" ed="T"/>音聲籌議，菩薩悉能以智證入，又能以是言
<lb n="0302c29" ed="T"/>音爲彼衆生宣說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302002" n="0302002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0302002" n="0302002"/><anchor xml:id="beg0302002" n="0302002"/>正<anchor xml:id="end0302002"/>法。舍利子！是則名爲
<pb n="0303a" ed="T" xml:id="T11.0310.0303a"/>
<lb n="0303a01" ed="T"/>菩薩摩訶薩詞無礙解。又舍利子！復有詞無
<lb n="0303a02" ed="T"/>礙解，謂諸菩薩善能了知，如是言詞，唯應顯
<lb n="0303a03" ed="T"/>了如是之法；如是言詞，唯應隨辯如是之法；
<lb n="0303a04" ed="T"/>如是言詞，應以是字隱藏是法。菩薩摩訶薩
<lb n="0303a05" ed="T"/>又以是解，當應了知是一名言、是二名言、是
<lb n="0303a06" ed="T"/>多名言。又能了知是女名言、是男名言、是非
<lb n="0303a07" ed="T"/>男非女名言。又能了知是略名言、是廣名言、
<lb n="0303a08" ed="T"/>是好名言、是惡名言。又能了知過去名言、未
<lb n="0303a09" ed="T"/>來名言、現在名言。又能了知如是等相一字
<lb n="0303a10" ed="T"/>增益、如是等相多字增益。若諸菩薩能善了
<lb n="0303a11" ed="T"/>知，是則名爲詞無礙解。又舍利子！復有詞無
<lb n="0303a12" ed="T"/>礙解者，菩薩摩訶薩所發言詞無量功德所
<lb n="0303a13" ed="T"/>共集成。何等是耶？舍利子！諸菩薩等所發言
<lb n="0303a14" ed="T"/>詞無有微弱，卽此言詞善巧施設，無有繁重
<lb n="0303a15" ed="T"/>無有急速，詞極明了文義圓備，順悅大衆，種
<lb n="0303a16" ed="T"/>種美妙顯示深奧，世俗勝義之所莊嚴，自心
<lb n="0303a17" ed="T"/>智見通達無礙，諸佛印可悅豫衆生。舍利子！
<lb n="0303a18" ed="T"/>如是具足是名菩薩摩訶薩詞無礙解。</p>
<lb n="0303a19" ed="T"/><p xml:id="pT11p0303a1901">「復次舍利子！云何菩薩摩訶薩辯無礙解？舍
<lb n="0303a20" ed="T"/>利子！菩薩辯者，所謂菩薩摩訶薩修行般若
<lb n="0303a21" ed="T"/>波羅蜜多故，獲是言詞無礙辯、無滯記別
<lb n="0303a22" ed="T"/>辯、宣暢無斷辯、速辯迅辯、捷疾辯、不可動
<lb n="0303a23" ed="T"/>辯、不訥鈍辯、隨問對辯、無退怯辯、不相違
<lb n="0303a24" ed="T"/>辯、無諍論辯、可樂法辯、住忍力辯、妙甚深
<lb n="0303a25" ed="T"/>辯、種種差別辯、種種微妙辯、世俗勝義辯、建
<lb n="0303a26" ed="T"/>立一切布施持戒懷忍正勤靜慮般羅若辯、
<lb n="0303a27" ed="T"/>建立一切念住正斷神足根力覺支道分奢摩
<lb n="0303a28" ed="T"/>他毘鉢舍那辯、建立一切靜慮解脫三摩地
<lb n="0303a29" ed="T"/>三摩鉢底<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303001" n="0303001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0303001" n="0303001"/><anchor xml:id="beg0303001" n="0303001"/>諦<anchor xml:id="end0303001"/>廣大智辯、一切聖人所乘辯、一
<pb n="0303b" ed="T" xml:id="T11.0310.0303b"/>
<lb n="0303b01" ed="T"/>切衆生心行辯、無謇吃言辯、無梗澁言辯、無
<lb n="0303b02" ed="T"/>輕掉言辯、無麁獷言辯、愛潤音言辯、淸淨言
<lb n="0303b03" ed="T"/>辯、橫逸言辯、無著言辯、敎詔言辯、三摩呬多
<lb n="0303b04" ed="T"/>言辯、妙相應言辯、無關<g ref="#CB00441">𨷲</g>言辯、美妙音言辯、
<lb n="0303b05" ed="T"/>柔滑音言辯、無致譏訶言辯、衆聖所讚言辯。
<lb n="0303b06" ed="T"/>舍利子！菩薩摩訶薩以如是等所有言辯，遍
<lb n="0303b07" ed="T"/>吿無邊諸佛刹土，所發言音超過一切梵音
<lb n="0303b08" ed="T"/>言詞。如是言音明了淸淨，爲諸如來之所印
<lb n="0303b09" ed="T"/>可。是諸菩薩具足才辯，以是言音愍諸有情
<lb n="0303b10" ed="T"/>及數取者，廣爲宣說微妙正法，能令是等出
<lb n="0303b11" ed="T"/>離生死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303002" n="0303002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0303002" n="0303002"/><anchor xml:id="beg0303002" n="0303002"/>正<anchor xml:id="end0303002"/>盡衆苦。舍利子！是名菩薩摩訶薩
<lb n="0303b12" ed="T"/>辯無礙解。舍利子！如是名爲無礙解善巧。由
<lb n="0303b13" ed="T"/>此無礙解善巧故，菩薩摩訶薩修行般若波
<lb n="0303b14" ed="T"/>羅蜜多精勤修習無礙解善巧。</p>
<lb n="0303b15" ed="T"/><cb:juan n="051" fun="close"><cb:jhead><title>大寶積經</title>卷第五十一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0298002" to="#end0298002"><lem wit="#wit.orig">法師</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0298003" to="#end0298003"><lem wit="#wit.orig">奉　詔</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0298004" to="#end0298004"><lem wit="#wit.orig">有</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2 #wit3">衆</rdg></app>
<app from="#beg0298005" to="#end0298005"><lem wit="#wit.orig">諍</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit3">證</rdg></app>
<app from="#beg0298006" to="#end0298006"><lem wit="#wit.orig">隨</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit4">無隨</rdg></app>
<app from="#beg0299001" to="#end0299001"><lem wit="#wit.orig">膜</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2 #wit3"><!--CBETA todo type: None-->膜</rdg></app>
<app from="#beg0300001" to="#end0300001"><lem wit="#wit.orig">鞕</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit3">鞭</rdg></app>
<app from="#beg0300002" to="#end0300002"><lem wit="#wit.orig">界法</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2 #wit3">法界</rdg></app>
<app from="#beg0300003" to="#end0300003"><lem wit="#wit.orig">簡</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2 #wit3">揀</rdg></app>
<app from="#beg0301001" to="#end0301001"><lem wit="#wit.orig">諦</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit4">聖諦</rdg></app>
<app from="#beg0301002" to="#end0301002"><lem wit="#wit.orig">失</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2 #wit3 #wit4">生</rdg></app>
<app from="#beg_78" to="#end_78" corresp="#0300003"><lem wit="#wit.orig">簡</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2 #wit3">揀</rdg></app>
<app from="#beg0302001" to="#end0302001"><lem wit="#wit.orig">具</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2 #wit3 #wit4">俱</rdg></app>
<app from="#beg0302002" to="#end0302002"><lem wit="#wit.orig">正</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2 #wit3">證</rdg></app>
<app from="#beg0303001" to="#end0303001"><lem wit="#wit.orig">諦</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2 #wit3 #wit4">辯</rdg></app>
<app from="#beg0303002" to="#end0303002"><lem wit="#wit.orig">正</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2 #wit3">永</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0298002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0298002">法師【大】＊，〔－〕【元】＊</note>
<note n="0298003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0298003">奉詔【大】，〔－〕【元】</note>
<note n="0298004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0298004">有【大】，衆【元】【明】</note>
<note n="0298005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0298005">諍【大】，證【明】</note>
<note n="0298006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0298006">隨【大】，無隨【宮】</note>
<note n="0299001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0299001">膜【大】，膜【元】【明】</note>
<note n="0300001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0300001">鞕【大】，鞭【明】</note>
<note n="0300002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0300002">界法【大】，法界【元】【明】</note>
<note n="0300003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0300003">簡【大】＊，揀【元】【明】＊</note>
<note n="0301001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0301001">諦【大】，聖諦【宋】【宮】</note>
<note n="0301002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0301002">失【大】，生【宋】【元】【明】【宮】</note>
<note n="0302001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0302001">具【大】，俱【宋】【元】【明】【宮】</note>
<note n="0302002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0302002">正【大】，證【元】【明】</note>
<note n="0303001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0303001">諦【大】，辯【宋】【元】【明】【宮】</note>
<note n="0303002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0303002">正【大】，永【元】【明】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0298002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0298002">〔法師〕－【元】＊</note>
<note n="0298003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0298003">〔奉詔〕－【元】</note>
<note n="0298004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0298004">有＝衆【元】【明】</note>
<note n="0298005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0298005">諍＝證【明】</note>
<note n="0298006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0298006">（無）＋隨【宮】</note>
<note n="0299001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0299001">膜＝膜【元】【明】</note>
<note n="0300001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0300001">鞕＝鞭【明】</note>
<note n="0300002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0300002">界法＝法界【元】【明】</note>
<note n="0300003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0300003">簡＝揀【元】【明】＊</note>
<note n="0301001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0301001">（聖）＋諦【宋】【宮】</note>
<note n="0301002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0301002">失＝生【三】【宮】</note>
<note n="0302001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0302001">具＝俱【三】【宮】</note>
<note n="0302002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0302002">正＝證【元】【明】</note>
<note n="0303001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0303001">諦＝辯【三】【宮】</note>
<note n="0303002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0303002">正＝永【元】【明】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="rest-notes">
<head>其他校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>