<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T38n1777">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1777 維摩經玄疏</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1777 維摩經玄疏</title>
			<author>隋 智顗撰</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>6卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">38</idno>.<idno type="no">1777</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-06-20 13:08:22 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">維摩經玄疏</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【卍續-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【甲】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB04753">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04753</charName>
				<mapping cb:dec="987793" type="PUA">U+F1291</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2511D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[眐-止+山]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-04-24T16:17:48">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<cb:div type="jing">
<milestone n="3" unit="juan"/>
<pb n="0532b" ed="T" xml:id="T38.1777.0532b"/>
<lb n="0532b01" ed="T"/>
<lb n="0532b02" ed="T"/><cb:juan n="003" fun="open"><cb:mulu n="3" type="卷"/><cb:jhead>維摩經玄疏卷第三</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0532b03" ed="T"/>
<lb n="0532b04" ed="T"/><byline cb:type="author"><name role="" type="person">天台山</name><name role="" type="person">修禪寺</name>沙門智顗撰</byline>
<lb n="0532b05" ed="T"/><p xml:id="pT38p0532b0501">第三、明四敎分別者，前明三觀釋淨、無垢、稱，
<lb n="0532b06" ed="T"/>約理智、無惑智，能稱理稱緣故，受淨、無垢、稱
<lb n="0532b07" ed="T"/>之號。但以衆生機緣不同，致有頓、漸之異，不
<lb n="0532b08" ed="T"/>定、祕<anchor xml:id="nkr_note_add_0532b0801" n="0532b0801"/><anchor xml:id="beg0532b0801" n="0532b0801"/>密<anchor xml:id="end0532b0801"/>之殊。是以古今諸師，各爲理釋；今所
<lb n="0532b09" ed="T"/>立義，意異前規。故無言之理，悉檀赴緣，而巧
<lb n="0532b10" ed="T"/>說略撰四敎，以暢其宗、用，通毘摩羅詰之名。
<lb n="0532b11" ed="T"/>若能達斯旨者，非但此經，文義皎然，漸、頓、不
<lb n="0532b12" ed="T"/>定、祕<anchor xml:id="nkr_note_add_0532b1201" n="0532b1201"/><anchor xml:id="beg0532b1201" n="0532b1201"/>密<anchor xml:id="end0532b1201"/>之蹤，皆無滯也。今明此義，略開七重：</p>
<lb n="0532b13" ed="T"/><p xml:id="pT38p0532b1301">第一釋四敎名　第二辨所詮　第三約位
<lb n="0532b14" ed="T"/>分別　第四明權實　第五對觀心　第六
<lb n="0532b15" ed="T"/>通諸經論　第七銷此經文</p>
<lb n="0532b16" ed="T"/><p xml:id="pT38p0532b1601">第一、釋四敎名者，卽爲四意：一，釋三藏敎名；
<lb n="0532b17" ed="T"/>二，釋通敎名；三，釋別敎名；四，釋圓敎名。</p><p xml:id="pT38p0532b1716" cb:place="inline">第一、
<lb n="0532b18" ed="T"/>釋三藏敎名者，此敎明因緣生滅四聖諦理，
<lb n="0532b19" ed="T"/>正敎小乘，傍化菩薩。所言三藏者：一，修多羅
<lb n="0532b20" ed="T"/>藏；二，毘尼藏；三，阿毘曇藏。</p><p xml:id="pT38p0532b2011" cb:place="inline">一、修多羅藏者，修
<lb n="0532b21" ed="T"/>多羅，此或言無翻，或言有翻者，亦有多家不
<lb n="0532b22" ed="T"/>同，而多用「法本」爲翻，所謂出世言敎之本，故
<lb n="0532b23" ed="T"/>云「法本」，卽是四《阿含經》也。</p><p xml:id="pT38p0532b2311" cb:place="inline">二、毘尼藏者，此翻
<lb n="0532b24" ed="T"/>言滅，佛說作無作戒，滅身口之惡，是故云「滅」，
<lb n="0532b25" ed="T"/>卽是《八十誦律》也<note place="inline">因從果得名也</note>。</p><p xml:id="pT38p0532b2514" cb:place="inline">三、阿毘曇藏者，阿
<lb n="0532b26" ed="T"/>毘曇，此翻言「無比法」，聖人智慧，分別法義，戒
<lb n="0532b27" ed="T"/>定無比，故云「無比法」。若佛自分別法相義，若
<lb n="0532b28" ed="T"/>弟子分別法相，皆名「阿毘曇」也。</p><p xml:id="pT38p0532b2813" cb:place="inline">此之三法通
<lb n="0532b29" ed="T"/>名藏者，「藏」以含藏爲義。但解者不同，有言「文
<pb n="0532c" ed="T" xml:id="T38.1777.0532c"/>
<lb n="0532c01" ed="T"/>能含理，故名爲藏」，有言「理能含文，故名爲藏」，
<lb n="0532c02" ed="T"/>今言三法之名，各是一句。三名各含文理，故
<lb n="0532c03" ed="T"/>名藏也。《阿含》卽是定藏，故云「次第求」也；《毘尼》
<lb n="0532c04" ed="T"/>卽是戒藏，故云「因緣求」也；《阿毘曇》卽是慧藏，
<lb n="0532c05" ed="T"/>故云「性相求」也。此敎的屬小乘故，《法華》云：「貪
<lb n="0532c06" ed="T"/>著小乘，三藏學者。」</p><p xml:id="pT38p0532c0608" cb:place="inline">第二、釋通敎名，「通」者，同也。
<lb n="0532c07" ed="T"/>三乘同稟，故名爲通。此敎明因緣卽空，無生
<lb n="0532c08" ed="T"/>四眞諦理，是摩訶衍敎之初門也。正爲菩薩，
<lb n="0532c09" ed="T"/>傍兼二乘。故《大品經･勸學品》明「欲學三乘，悉
<lb n="0532c10" ed="T"/>敎當學般若」。所言通者，乃有多塗，略出八義：
<lb n="0532c11" ed="T"/>一，敎通；二，理通；三，智通；四，斷通；五，行通；六，
<lb n="0532c12" ed="T"/>位通；七，因通；八，果通。</p><p xml:id="pT38p0532c1209" cb:place="inline">敎通者，三乘同稟幻化
<lb n="0532c13" ed="T"/>卽空之敎也；</p><p xml:id="pT38p0532c1306" cb:place="inline">理通者，同是遍眞之理也；</p><p xml:id="pT38p0532c1316" cb:place="inline">智通
<lb n="0532c14" ed="T"/>者，同得巧度一切智也；</p><p xml:id="pT38p0532c1410" cb:place="inline">斷通者，界內惑斷，同
<lb n="0532c15" ed="T"/>也；</p><p xml:id="pT38p0532c1502" cb:place="inline">行通者，見、思無漏行，同也；</p><p xml:id="pT38p0532c1512" cb:place="inline">位通者，從乾慧
<lb n="0532c16" ed="T"/>地，乃至辟支佛地，位皆同也；</p><p xml:id="pT38p0532c1612" cb:place="inline">因通者，九無閡
<lb n="0532c17" ed="T"/>同也；</p><p xml:id="pT38p0532c1703" cb:place="inline">果通者，九解脫、二種涅槃之果，同也。</p><p xml:id="pT38p0532c1717" cb:place="inline">通
<lb n="0532c18" ed="T"/>義有八，而但名通敎者，若不因通敎，則不知
<lb n="0532c19" ed="T"/>理通，乃至成通果也。故諸《大乘方等》及諸《般
<lb n="0532c20" ed="T"/>若》，有二乘得道者，皆同稟此敎也。</p><p xml:id="pT38p0532c2014" cb:place="inline">第三、釋別
<lb n="0532c21" ed="T"/>敎名者，「別」者，不共之名也。此敎不共二乘人
<lb n="0532c22" ed="T"/>說，但敎菩薩，故名別敎。此敎正明因緣假名、
<lb n="0532c23" ed="T"/>無量四聖諦理。的化菩薩，不涉二乘。所言別
<lb n="0532c24" ed="T"/>者，義乃多塗，略出八意：一，敎別；二，理別；三，智
<lb n="0532c25" ed="T"/>別；四，斷別；五，行別；六，位別；七，因別；八，果別。
<lb n="0532c26" ed="T"/>故名別敎。</p><p xml:id="pT38p0532c2605" cb:place="inline">敎別者，說恒沙佛法，但爲菩薩也；</p>
<lb n="0532c27" ed="T"/><p xml:id="pT38p0532c2701">理別者，藏識有恒沙俗諦之理也；</p><p xml:id="pT38p0532c2714" cb:place="inline">智別者，道
<lb n="0532c28" ed="T"/>種智也；</p><p xml:id="pT38p0532c2804" cb:place="inline">斷別者，恒沙無知、界外見思、無明斷
<lb n="0532c29" ed="T"/>也；</p><p xml:id="pT38p0532c2902" cb:place="inline">行別者，菩薩歷劫修自行化他之行也；</p><p xml:id="pT38p0532c2917" cb:place="inline">位
<pb n="0533a" ed="T" xml:id="T38.1777.0533a"/>
<lb n="0533a01" ed="T"/>別者，三十心伏無明是賢位，十地發眞、斷無明
<lb n="0533a02" ed="T"/>是聖位也；</p><p xml:id="pT38p0533a0205" cb:place="inline">因別者，無閡金剛因也；</p><p xml:id="pT38p0533a0214" cb:place="inline">果別者，
<lb n="0533a03" ed="T"/>解脫大涅槃四德果也。</p><p xml:id="pT38p0533a0310" cb:place="inline">別義有八，而但名別
<lb n="0533a04" ed="T"/>敎者，若不因別敎，則不知別理，乃至得別
<lb n="0533a05" ed="T"/>果也。</p><p xml:id="pT38p0533a0503" cb:place="inline">問曰：何故不說爲不共敎而作別敎
<lb n="0533a06" ed="T"/>之名？</p><p xml:id="pT38p0533a0603" cb:place="inline">答曰：《大智論》明<anchor xml:id="nkr_note_add_0533a0601" n="0533a0601"/><anchor xml:id="beg0533a0601" n="0533a0601"/>不<anchor xml:id="end0533a0601"/>共般若，卽是不共二
<lb n="0533a07" ed="T"/>乘人說，如《不思議經》。今明別敎，如說《方等》、《大
<lb n="0533a08" ed="T"/>品》，二乘共聞說。而別敎菩薩，兼欲簡非圓敎，
<lb n="0533a09" ed="T"/>別雖異通，猶未圓也。</p><p xml:id="pT38p0533a0909" cb:place="inline">第四、釋圓敎者，「圓」以不
<lb n="0533a10" ed="T"/>偏爲義，此敎明不思議因緣中道實相之理。
<lb n="0533a11" ed="T"/>事理具足，不偏不別，但化最上利根大士，故
<lb n="0533a12" ed="T"/>名圓敎也。所言「圓敎」者，義乃多塗，略說有八：
<lb n="0533a13" ed="T"/>一，敎圓；二，理圓；三，智圓；四，斷圓；五，行圓；六，
<lb n="0533a14" ed="T"/>位圓；七，因圓；八，果圓。</p><p xml:id="pT38p0533a1409" cb:place="inline">敎圓者，直說一實諦，言
<lb n="0533a15" ed="T"/>敎不偏也；</p><p xml:id="pT38p0533a1505" cb:place="inline">理圓者，一實卽法界海，理不偏也；</p>
<lb n="0533a16" ed="T"/><p xml:id="pT38p0533a1601">智圓者，一切種智也；</p><p xml:id="pT38p0533a1609" cb:place="inline">斷圓者，五住圓斷也；</p><p xml:id="pT38p0533a1617" cb:place="inline">行
<lb n="0533a17" ed="T"/>圓者，一行一切行也；</p><p xml:id="pT38p0533a1709" cb:place="inline">位圓者，從初一地具足
<lb n="0533a18" ed="T"/>諸地功德也；</p><p xml:id="pT38p0533a1806" cb:place="inline">因圓者，雙照二諦，自然流入也；</p>
<lb n="0533a19" ed="T"/><p xml:id="pT38p0533a1901">果圓者，妙覺不思議三德之果，不縱不橫也。</p><p xml:id="pT38p0533a1918" cb:place="inline">「圓」
<lb n="0533a20" ed="T"/>義有八，而但名圓敎者，若不因圓敎，則不知
<lb n="0533a21" ed="T"/>圓理，乃至得成圓果也。</p><p xml:id="pT38p0533a2110" cb:place="inline">問曰：四敎出何經論？</p>
<lb n="0533a22" ed="T"/><p xml:id="pT38p0533a2201">答曰：四敎散在諸經論，無處而不明也。如上
<lb n="0533a23" ed="T"/>引《法華經》所明「貪著小乘，三藏學者」，《成實論》
<lb n="0533a24" ed="T"/>云「故我正欲論，三藏中實義」，豈非三藏敎也！
<lb n="0533a25" ed="T"/>《大品經･勸學品》勸三乘同學般若，《中論》云「得
<lb n="0533a26" ed="T"/>諸法實相，有三種人」，豈非通敎也！《無量義經》
<lb n="0533a27" ed="T"/>云「摩訶般若、華嚴海空，宣說菩薩歷劫修行」，
<lb n="0533a28" ed="T"/>《大智論》云「般若有二種：一者，共二乘說；二、不
<lb n="0533a29" ed="T"/>共二乘說」，如此等經論，豈非別敎也！《華嚴經》
<pb n="0533b" ed="T" xml:id="T38.1777.0533b"/>
<lb n="0533b01" ed="T"/>明圓滿修多羅，此經明「一念知一切法，卽是
<lb n="0533b02" ed="T"/>坐道場」，《大品經･具足品》云「一心具萬行」，《法華
<lb n="0533b03" ed="T"/>經》云「合掌以敬心，欲聞具足道」，《涅槃經》云「是
<lb n="0533b04" ed="T"/>大涅槃，名諸佛法界」，《大智論》云「三智其實一
<lb n="0533b05" ed="T"/>心得」……如此等諸經論，豈非並明圓敎也！是義
<lb n="0533b06" ed="T"/>在下，自當分明。</p><p xml:id="pT38p0533b0607" cb:place="inline">問曰：四敎之文，乃當散在經
<lb n="0533b07" ed="T"/>論，而未見一處經論聚明。</p><p xml:id="pT38p0533b0711" cb:place="inline">答曰：雖復無的四
<lb n="0533b08" ed="T"/>敎名目，今映傍大乘經論，立四敎名義者，如
<lb n="0533b09" ed="T"/>《大涅槃經》明「四不可說，有因緣故，亦可得說」，
<lb n="0533b10" ed="T"/>四種之說，以化前緣，卽是四敎也；《大涅槃經》
<lb n="0533b11" ed="T"/>明「四番轉四諦法輪」，卽是四敎之意也；《法華
<lb n="0533b12" ed="T"/>經》明「三草二木，一地所生」，卽是四敎意也；《中
<lb n="0533b13" ed="T"/>論》破諸異執，旣說「因緣所生」四句，通佛四說，
<lb n="0533b14" ed="T"/>卽是四敎之意也……如此等四種說法，隨機利
<lb n="0533b15" ed="T"/>物，卽是四敎義，皆是四敎之異名耳。</p><p xml:id="pT38p0533b1515" cb:place="inline">問曰：《法
<lb n="0533b16" ed="T"/>華經》云「佛平等說，如一味雨」，何曾定有四說之
<lb n="0533b17" ed="T"/>殊？</p><p xml:id="pT38p0533b1702" cb:place="inline">答曰：上來處處引「四不可說，有因緣故，亦
<lb n="0533b18" ed="T"/>可得說」，尙未曾定有一說，何曾定有四敎耶！
<lb n="0533b19" ed="T"/>但以衆生有四種根性不同，所謂下、中、上、上
<lb n="0533b20" ed="T"/>上四根不同，致感四說、四敎之殊，卽是《法華
<lb n="0533b21" ed="T"/>經》明「三草二木，一地所生」之譬，譬此四根也。
<lb n="0533b22" ed="T"/>故此經云「佛以一音演說法，衆生隨類各得
<lb n="0533b23" ed="T"/>解」者，卽是四根異解佛敎不同也。但諸經明
<lb n="0533b24" ed="T"/>義不同，自有異說異解、一解，一說異解，一說
<lb n="0533b25" ed="T"/>一解，無說、無解，故此經云：「其說法者，無說無
<lb n="0533b26" ed="T"/>示；其聽法者，無聞無得。」若達此意，四敎點空
<lb n="0533b27" ed="T"/>立義，何所疑哉！</p><p xml:id="pT38p0533b2707" cb:place="inline">問曰：「四敎義」與地論人「四宗
<lb n="0533b28" ed="T"/>義」同不？</p><p xml:id="pT38p0533b2804" cb:place="inline">答曰：若人問言「四諦與四大同不？」此
<lb n="0533b29" ed="T"/>云何答！今不依四宗立四敎者，意乃多塗，略
<pb n="0533c" ed="T" xml:id="T38.1777.0533c"/>
<lb n="0533c01" ed="T"/>出三妨：一，四宗名義，言方似滯；二，細尋研覈，
<lb n="0533c02" ed="T"/>立名作義，似如不便；三，四宗名義，雖言富博，
<lb n="0533c03" ed="T"/>一家往望，攝佛敎門，猶有所闕。</p><p xml:id="pT38p0533c0313" cb:place="inline">一、四宗名義，
<lb n="0533c04" ed="T"/>言方似滯者，彼不依四不可說，用四悉檀說，
<lb n="0533c05" ed="T"/>則成滯也。</p><p xml:id="pT38p0533c0505" cb:place="inline">二、細尋研覈名義，似如不便者，彼
<lb n="0533c06" ed="T"/>之四宗，《毘曇》明見有得通，可許因緣爲宗，三
<lb n="0533c07" ed="T"/>假是世諦，見世諦未得道，何得以假名爲宗？
<lb n="0533c08" ed="T"/>《成論》明見空得道，何不以空宗也？且《大智論》
<lb n="0533c09" ed="T"/>明三藏敎有，三門得道，空是第二門⸺無假名
<lb n="0533c10" ed="T"/>門也。又，《大智論》彈方廣人取十諭，說一切法
<lb n="0533c11" ed="T"/>不生不滅，失般若意，豈得幻化爲不眞宗也。</p>
<lb n="0533c12" ed="T"/><p xml:id="pT38p0533c1201">今諮曰：不眞宗，卽是通敎；眞宗，卽是通宗者。
<lb n="0533c13" ed="T"/>宗則通眞、不眞，不眞何得沒宗而用敎？眞宗
<lb n="0533c14" ed="T"/>何意無敎而立宗？宗若無敎，何得知眞耶？</p><p xml:id="pT38p0533c1417" cb:place="inline">答
<lb n="0533c15" ed="T"/>曰：《楞伽經》云「說通敎童矇，宗通敎菩薩」，故以
<lb n="0533c16" ed="T"/>眞爲通宗也。</p><p xml:id="pT38p0533c1606" cb:place="inline">又諮曰：若爾，前因緣假名不眞，
<lb n="0533c17" ed="T"/>皆是敎童矇，不應立宗名也。如是覆却竝決
<lb n="0533c18" ed="T"/>意，謂立四宗名，似如不便也。</p><p xml:id="pT38p0533c1812" cb:place="inline">今言四敎者，佛
<lb n="0533c19" ed="T"/>從初得道，至大涅槃，顯示一切法門無非言
<lb n="0533c20" ed="T"/>敎也。</p><p xml:id="pT38p0533c2003" cb:place="inline">三、四宗明義，若比古今，實爲富博；一家
<lb n="0533c21" ed="T"/>往望，攝佛法意，猶大有所闕，今採諸經論，立
<lb n="0533c22" ed="T"/>四敎義，一敎各有四門，四敎合有十六門，卽
<lb n="0533c23" ed="T"/>是十六宗明義也。彼因緣、假名兩宗，似此所
<lb n="0533c24" ed="T"/>明三藏敎有、空二門相參，猶闕昆勒門，及非有
<lb n="0533c25" ed="T"/>非空門也；彼不眞宗明如幻化，似與此通敎
<lb n="0533c26" ed="T"/>有門相參，餘三門彼所不明；彼眞宗似與此
<lb n="0533c27" ed="T"/>別敎有門相參，三門彼所不明。是則，四宗明義，
<lb n="0533c28" ed="T"/>但得與三敎四門相參，圓敎四門，彼所不明；四
<lb n="0533c29" ed="T"/>敎猶有十二門，彼四宗所不明也。又，護身法
<pb n="0534a" ed="T" xml:id="T38.1777.0534a"/>
<lb n="0534a01" ed="T"/>師用五宗明義，四宗如前，長立法界宗，似與
<lb n="0534a02" ed="T"/>此圓敎有門相參；四敎猶有十一門，彼所不
<lb n="0534a03" ed="T"/>明也。耆闍法師用六宗明義，三宗似與此三
<lb n="0534a04" ed="T"/>門相參，如上分別，彼眞宗與此通敎空門相
<lb n="0534a05" ed="T"/>參，彼常宗似與此別敎有門相參，彼圓宗似
<lb n="0534a06" ed="T"/>與此圓敎有門相參；此四敎猶有十門，彼六
<lb n="0534a07" ed="T"/>宗所不明也。故知，四宗、五宗、六宗，雖言古今
<lb n="0534a08" ed="T"/>已來，明義富博；今家往望，攝佛敎門，猶有所
<lb n="0534a09" ed="T"/>闕也。</p><p xml:id="pT38p0534a0903" cb:place="inline">所以前明四悉檀義者，正是述一家通
<lb n="0534a10" ed="T"/>敎說法與古今說法，運用不同也。前明三觀
<lb n="0534a11" ed="T"/>竪破諸法，略爲數十番。次此下明四敎所詮，
<lb n="0534a12" ed="T"/>約諸敎立義，其尋覽者，則知與諸禪師及三
<lb n="0534a13" ed="T"/>論師，破義及立義，意不同也。</p><p xml:id="pT38p0534a1312" cb:place="inline">問曰：四敎遍通
<lb n="0534a14" ed="T"/>衆經，何得的用通此經也？</p><p xml:id="pT38p0534a1411" cb:place="inline">答曰：今撰《四敎義》，
<lb n="0534a15" ed="T"/>遍通諸經；別有大本，略撮其要。通此經文者，
<lb n="0534a16" ed="T"/>正言此經，具明四敎入道，故須知大意也。但
<lb n="0534a17" ed="T"/>諸師多採經通論，致令晚生，皆謂論富經貧；
<lb n="0534a18" ed="T"/>今採經論通經意，欲令後生知經富論貧也，
<lb n="0534a19" ed="T"/>敬重大乘眞佛所說功德無量，是入道正因。
<lb n="0534a20" ed="T"/>輕經重論，甚可傷也。</p><p xml:id="pT38p0534a2009" cb:place="inline">第二、辨所詮者，夫敎是
<lb n="0534a21" ed="T"/>能詮，理是所詮；故因理設敎，由敎顯理；卽理
<lb n="0534a22" ed="T"/>非敎，卽敎非理；離理無敎，離敎無理。故《思益
<lb n="0534a23" ed="T"/>經》云「菩提之中，無文字；文字之中，亦無菩提。
<lb n="0534a24" ed="T"/>離菩提、無文字，離文字、無菩提」，以離菩提無
<lb n="0534a25" ed="T"/>文字故，約理而施敎；離文字無菩提故，施敎
<lb n="0534a26" ed="T"/>卽能顯理。是則敎爲能詮，理爲所詮，意在於
<lb n="0534a27" ed="T"/>此。所言理者，卽是諦也。今約諦明理，由理起
<lb n="0534a28" ed="T"/>敎，敎能詮理；敎是能詮，理是所詮。就所詮義，
<lb n="0534a29" ed="T"/>略爲四意：一，約四諦理明所詮；二，約三諦理
<pb n="0534b" ed="T" xml:id="T38.1777.0534b"/>
<lb n="0534b01" ed="T"/>明所詮；三，明二諦理明所詮；四，約一諦理明
<lb n="0534b02" ed="T"/>所詮。</p><p xml:id="pT38p0534b0203" cb:place="inline">第一、約四諦明所詮者，卽爲三意：一，明
<lb n="0534b03" ed="T"/>所詮四諦理；二，明能詮敎；三，明約經論。</p><p xml:id="pT38p0534b0316" cb:place="inline">一、明
<lb n="0534b04" ed="T"/>所詮四諦理者，有四種四諦：一，生滅四諦；二，
<lb n="0534b05" ed="T"/>無生四諦；三，無量四諦；四，無作四諦。大意出
<lb n="0534b06" ed="T"/>《大涅槃經》。</p><p xml:id="pT38p0534b0605" cb:place="inline">二、明能詮敎者，卽是四敎能詮四
<lb n="0534b07" ed="T"/>種四諦理也。卽爲四：一，三藏敎詮生滅四諦
<lb n="0534b08" ed="T"/>理；二，明通敎詮無生四眞諦理；三，明別敎詮
<lb n="0534b09" ed="T"/>無量四諦理；四，明圓敎詮無作四諦理也。</p><p xml:id="pT38p0534b0917" cb:place="inline">三、
<lb n="0534b10" ed="T"/>明對經論者，卽爲二意：一，對經；二，對論。</p><p xml:id="pT38p0534b1016" cb:place="inline">一、對
<lb n="0534b11" ed="T"/>經者，若《華嚴經》多明別、圓兩敎，詮無量、無作
<lb n="0534b12" ed="T"/>二種四諦理；聲聞經但明三藏敎，詮生滅四
<lb n="0534b13" ed="T"/>諦理；《大集方等》及此經明四敎，詮四種四諦
<lb n="0534b14" ed="T"/>理；《摩訶般若》多明三敎，詮三種四諦理；《法華
<lb n="0534b15" ed="T"/>經》但說圓經，詮無作四諦理；《大涅槃》明四敎，
<lb n="0534b16" ed="T"/>詮四種四諦理也。</p><p xml:id="pT38p0534b1608" cb:place="inline">二、明對論者，若別通經論，
<lb n="0534b17" ed="T"/>類經可知。若通申經論，如《中論》破一切內、外
<lb n="0534b18" ed="T"/>顚倒執諍竟，外人問曰：「若一切世間皆空無
<lb n="0534b19" ed="T"/>所有者，卽應無生無滅；以無生滅故，則無四
<lb n="0534b20" ed="T"/>諦四、沙門果、三寶。若受空法，有如此等過。」論
<lb n="0534b21" ed="T"/>主答曰「汝今實不能，知空、空因緣……諸佛依二
<lb n="0534b22" ed="T"/>諦，爲衆生說法……若不知二諦，則不知眞佛法。
<lb n="0534b23" ed="T"/>以有空義故，則一切法得成；若無空義者，一
<lb n="0534b24" ed="T"/>切法則不成。」一切法成者，有四諦、四沙門果、
<lb n="0534b25" ed="T"/>三寶也。今釋此語，論主破執見旣盡，明有四
<lb n="0534b26" ed="T"/>諦、四沙門果、三寶者，卽是申《摩訶衍》敎三種
<lb n="0534b27" ed="T"/>四諦、三種四沙門果、三種三寶也。</p><p xml:id="pT38p0534b2714" cb:place="inline">問曰：云何
<lb n="0534b28" ed="T"/>得知？</p><p xml:id="pT38p0534b2803" cb:place="inline">答曰：論主說偈，故知有也。偈云「因緣所
<lb n="0534b29" ed="T"/>生法，我說卽是空」，此偈申通敎大乘，詮無生
<pb n="0534c" ed="T" xml:id="T38.1777.0534c"/>
<lb n="0534c01" ed="T"/>四諦、四沙門果、三寶也；偈云「亦名爲假名」，卽
<lb n="0534c02" ed="T"/>是申別敎大乘，詮無量四聖諦、四沙門果、三寶
<lb n="0534c03" ed="T"/>也；偈云「亦名中道義」，卽是圓敎大乘，詮無作
<lb n="0534c04" ed="T"/>四實諦、四沙門果、三寶也。破申之意，大乘三
<lb n="0534c05" ed="T"/>敎，祇用一偈；作論之功，妙在於此。</p><p xml:id="pT38p0534c0514" cb:place="inline">次後說兩
<lb n="0534c06" ed="T"/>品，初〈品〉云「問曰：已知摩訶衍入第一義，今欲
<lb n="0534c07" ed="T"/>聞聲聞經入第一義」，論主具明生滅十二因
<lb n="0534c08" ed="T"/>緣，破六十二見，入第一義，卽是爲鈍根聲聞
<lb n="0534c09" ed="T"/>弟子，說因緣生滅相。生滅因緣，卽是生滅四
<lb n="0534c10" ed="T"/>諦、四沙門果、三寶也。《中論》前申《摩訶衍》通、別、
<lb n="0534c11" ed="T"/>圓三敎三種四諦、四沙門果、三寶；後兩品申
<lb n="0534c12" ed="T"/>三藏生滅四諦、四沙門果、三寶者，以後世人
<lb n="0534c13" ed="T"/>根轉鈍，應須還用此敎。是則《中論》文略而義
<lb n="0534c14" ed="T"/>富，申佛四敎旣明詮，於四諦之理已顯，故言
<lb n="0534c15" ed="T"/>有四諦也。乃是如意殊論，非唼水殊論也。若
<lb n="0534c16" ed="T"/>不解此義，單複織假未知；若爲通經，四假通
<lb n="0534c17" ed="T"/>經，意終難見也。</p><p xml:id="pT38p0534c1707" cb:place="inline">第二、約三諦明四敎所詮之
<lb n="0534c18" ed="T"/>理者，卽爲三意：一，明三諦所詮理；二，明能詮
<lb n="0534c19" ed="T"/>四敎；三，約經論。</p><p xml:id="pT38p0534c1907" cb:place="inline">一、明三諦所詮理者，三諦名
<lb n="0534c20" ed="T"/>義，具出《瓔珞》、《仁王》兩經，經云「一，有諦；二，無諦；
<lb n="0534c21" ed="T"/>三，中道第一義諦。」有諦者，如世人心所見理，
<lb n="0534c22" ed="T"/>名爲有諦，亦名俗諦。無諦者，出世人心所見
<lb n="0534c23" ed="T"/>理，名爲無諦，亦名眞諦。中道第一義諦者，諸
<lb n="0534c24" ed="T"/>佛菩薩之所見理，名中道第一義諦，亦名一
<lb n="0534c25" ed="T"/>實諦。故《大涅槃經》云：「凡夫者有，二乘者無，諸
<lb n="0534c26" ed="T"/>佛菩薩不有不無。」三諦義，至釋〈入不二法門
<lb n="0534c27" ed="T"/>品〉當略明也。</p><p xml:id="pT38p0534c2706" cb:place="inline">二、明能詮四敎者，卽爲四：</p><p xml:id="pT38p0534c2716" cb:place="inline">一、三
<lb n="0534c28" ed="T"/>藏敎，但詮二諦理，所以稟敎之流，不聞佛性
<lb n="0534c29" ed="T"/>常住涅槃。</p><p xml:id="pT38p0534c2905" cb:place="inline">二、通敎亦但詮二諦理，所以稟敎
<pb n="0535a" ed="T" xml:id="T38.1777.0535a"/>
<lb n="0535a01" ed="T"/>之流，亦不聞佛性，常住涅槃，三乘猶存灰斷
<lb n="0535a02" ed="T"/>之果也。</p><p xml:id="pT38p0535a0204" cb:place="inline">三、別敎別詮三諦理，所以稟敎之流，
<lb n="0535a03" ed="T"/>三十心但成二觀、二智方便，登地方乃見佛性、
<lb n="0535a04" ed="T"/>入法流也。</p><p xml:id="pT38p0535a0405" cb:place="inline">四、圓敎圓詮三諦，稟敎之流，初心
<lb n="0535a05" ed="T"/>卽開佛知見，自然流入薩婆若海也。</p><p xml:id="pT38p0535a0515" cb:place="inline">三、明對
<lb n="0535a06" ed="T"/>經論者：</p><p xml:id="pT38p0535a0604" cb:place="inline">《華嚴》但詮假名俗諦、中道。又解云：華
<lb n="0535a07" ed="T"/>嚴敎，詮別三諦一心；三藏漸敎，詮眞俗二諦；
<lb n="0535a08" ed="T"/>方等大乘之敎，詮三諦，一往同華嚴；摩訶般
<lb n="0535a09" ed="T"/>若，亦具詮三諦，一往同華嚴；法華但詮一心
<lb n="0535a10" ed="T"/>三諦；涅槃備詮三諦，一往亦同華嚴也。</p><p xml:id="pT38p0535a1016" cb:place="inline">諸論
<lb n="0535a11" ed="T"/>隨經，類之可知，《中論》偈云「因緣所生法，我說
<lb n="0535a12" ed="T"/>卽是空」，此卽詮眞諦；「亦名爲假名」，卽詮俗諦
<lb n="0535a13" ed="T"/>也；「亦名中道義」卽詮中道第一義諦也。此偈
<lb n="0535a14" ed="T"/>卽是申摩訶衍，詮三諦理。若下兩品明聲聞
<lb n="0535a15" ed="T"/>經入第一義，此卽是別申三藏敎，詮二諦理
<lb n="0535a16" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0535a1602" cb:place="inline">第三、約二諦明所詮者，亦爲三意：一，正明
<lb n="0535a17" ed="T"/>所詮理；二，明能詮敎；三，約經論。</p><p xml:id="pT38p0535a1713" cb:place="inline">一、明所詮理
<lb n="0535a18" ed="T"/>者，卽是二諦理也。二諦有二種：一者，理外二
<lb n="0535a19" ed="T"/>諦；二者，理內二諦。若眞諦非佛性，卽是理外
<lb n="0535a20" ed="T"/>之二諦；眞諦卽佛性，卽是理內之二諦也。</p><p xml:id="pT38p0535a2017" cb:place="inline">一、
<lb n="0535a21" ed="T"/>理外二諦，有二種：一者，不卽二諦，生滅二諦
<lb n="0535a22" ed="T"/>也；二者，相卽二諦，無生二諦也。故《大品經》云
<lb n="0535a23" ed="T"/>「卽色是空，非色滅空」，色滅方空，是不卽二諦；
<lb n="0535a24" ed="T"/>卽色是空，相卽二諦也。</p><p xml:id="pT38p0535a2410" cb:place="inline">二、明理內二諦，亦有
<lb n="0535a25" ed="T"/>二種：一，不卽二諦；二，相卽二諦。</p><p xml:id="pT38p0535a2513" cb:place="inline">不卽二諦，
<lb n="0535a26" ed="T"/>卽是無量二諦。故《大涅槃經》云：「分別世諦，
<lb n="0535a27" ed="T"/>有無量相；第一義諦，有無量相。非諸聲聞、
<lb n="0535a28" ed="T"/>緣覺所知也。」</p><p xml:id="pT38p0535a2806" cb:place="inline">二、相卽二諦，無作二諦也。</p><p xml:id="pT38p0535a2816" cb:place="inline">二、明
<lb n="0535a29" ed="T"/>能詮四敎者，若三藏敎，詮於理外，不卽二諦；
<pb n="0535b" ed="T" xml:id="T38.1777.0535b"/>
<lb n="0535b01" ed="T"/>若通敎，詮於理外，相卽二諦；別敎詮於理內，
<lb n="0535b02" ed="T"/>不卽二諦；圓敎詮於理內，相卽二諦也。</p><p xml:id="pT38p0535b0216" cb:place="inline">三、對
<lb n="0535b03" ed="T"/>經論者：</p><p xml:id="pT38p0535b0304" cb:place="inline">《華嚴經》詮理內二種二諦；三藏敎詮
<lb n="0535b04" ed="T"/>理外不卽之二諦；方等大乘詮理內、理外四
<lb n="0535b05" ed="T"/>種二諦；《摩訶般若》詮理外相卽二諦、理內二
<lb n="0535b06" ed="T"/>種二諦；《法華經》但詮理內相卽二諦；《涅槃經》
<lb n="0535b07" ed="T"/>通詮理內、理外四種二諦。</p><p xml:id="pT38p0535b0711" cb:place="inline">諸論通經，類之可
<lb n="0535b08" ed="T"/>解，《中論》偈云「因緣所生法，我說卽是空」，此申
<lb n="0535b09" ed="T"/>理外相卽之二諦；「亦名爲假名，亦名中道義」，
<lb n="0535b10" ed="T"/>此申理內不相卽、相卽之二諦。後兩品明聲
<lb n="0535b11" ed="T"/>聞入第一義，卽是申三藏敎，詮理外不相卽
<lb n="0535b12" ed="T"/>二諦也。</p><p xml:id="pT38p0535b1204" cb:place="inline">第四、約一諦理明所詮者，亦爲三意：
<lb n="0535b13" ed="T"/>一者，正明所詮理；二，明能詮敎；三，約經論。</p><p xml:id="pT38p0535b1317" cb:place="inline">一、
<lb n="0535b14" ed="T"/>明所詮理者，卽是一諦理也。何等名爲一諦？
<lb n="0535b15" ed="T"/>「諦」名審實，審實之法，卽是不二。豈是三諦、二
<lb n="0535b16" ed="T"/>諦皆名審實！今明眞、俗說爲諦者，但是方便，
<lb n="0535b17" ed="T"/>實非諦也。故《涅槃經》云：「所言二諦，其實是一。
<lb n="0535b18" ed="T"/>如來方便，爲化衆生，故說爲二。」譬如日月不
<lb n="0535b19" ed="T"/>轉，醉人見轉。當知唯有不轉之日，不醉之人
<lb n="0535b20" ed="T"/>同見，豈別有迴轉之日！若實有轉日者，不醉
<lb n="0535b21" ed="T"/>之人亦應竝見也。一諦如眞日，二諦如轉日，
<lb n="0535b22" ed="T"/>眞日審實，可名一諦；轉日不實，何有二諦！方
<lb n="0535b23" ed="T"/>便說二，實義不成，故非諦也。今以此一實諦，
<lb n="0535b24" ed="T"/>爲所詮之理也。</p><p xml:id="pT38p0535b2407" cb:place="inline">二、明能詮之敎者，若藏敎、通
<lb n="0535b25" ed="T"/>敎，正是煩惱惡酒未吐，唯詮轉日，說有二諦，
<lb n="0535b26" ed="T"/>不能詮一實諦也。若別敎詮一實諦，如離轉
<lb n="0535b27" ed="T"/>日，有不轉日。圓敎詮一實諦，轉日卽不轉日
<lb n="0535b28" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0535b2802" cb:place="inline">三、對經論者：</p><p xml:id="pT38p0535b2807" cb:place="inline">若華嚴敎，詮眞俗卽一實諦，
<lb n="0535b29" ed="T"/>帶不卽之方便。若三藏敎，一向不詮一實諦
<pb n="0535c" ed="T" xml:id="T38.1777.0535c"/>
<lb n="0535c01" ed="T"/>也。若方等敎，詮一實諦同華嚴。摩訶般若敎，
<lb n="0535c02" ed="T"/>詮一實，亦同華嚴，故《無量義經》云：「佛成道以
<lb n="0535c03" ed="T"/>來，四十餘年，未顯眞實。」今謂：何有不說實諦？
<lb n="0535c04" ed="T"/>但或時赴緣，開二諦、三諦、不卽一諦之方便。
<lb n="0535c05" ed="T"/>所覆法華敎，詮一實諦，無復不卽之方便，但
<lb n="0535c06" ed="T"/>論一切卽一實諦也，故《法華經》說：「二萬億日
<lb n="0535c07" ed="T"/>月燈明佛，皆云『諸法實相義，已爲汝等說。今
<lb n="0535c08" ed="T"/>佛放光明，助發實相義。諸佛法久後，要當說
<lb n="0535c09" ed="T"/>眞實。正直捨方便，但說無上道。』」若《涅槃經》，同
<lb n="0535c10" ed="T"/>方等通釋，入佛性爲異。</p><p xml:id="pT38p0535c1010" cb:place="inline">諸論隨經，類之可解，
<lb n="0535c11" ed="T"/>如《中論》偈云「亦名中道義」，此卽是申一實諦
<lb n="0535c12" ed="T"/>之敎也，故靑目釋云「遮二邊故，名爲中道」，卽
<lb n="0535c13" ed="T"/>是遮因緣空邊、假邊，非此二邊，則非眞俗二
<lb n="0535c14" ed="T"/>諦，名一實諦也。故《大涅槃經》云「一實諦者，則
<lb n="0535c15" ed="T"/>無二也」。又云「無二之性，卽是實性」，無二之性，
<lb n="0535c16" ed="T"/>卽是入不二法門。又，一實諦者，卽是不生不
<lb n="0535c17" ed="T"/>生。不生不生不可說故，淨名居士默然杜口，
<lb n="0535c18" ed="T"/>文殊稱歎，意在此也。</p><p xml:id="pT38p0535c1809" cb:place="inline">第三、約四敎位分別淨、
<lb n="0535c19" ed="T"/>無垢、稱位者，卽爲五意：一，約三藏敎明淨無
<lb n="0535c20" ed="T"/>垢稱義；二，約通敎明淨<name role="" type="person">無垢稱</name>義；三，約別敎
<lb n="0535c21" ed="T"/>明淨<name role="" type="person">無垢稱</name>義；四，約圓敎明淨<name role="" type="person">無垢稱</name>義；五，
<lb n="0535c22" ed="T"/>約五味譬以結成。</p><p xml:id="pT38p0535c2208" cb:place="inline">第一、約三藏敎明位，釋淨、
<lb n="0535c23" ed="T"/>無垢、稱義者，尋佛三藏敎赴緣多塗，言其正
<lb n="0535c24" ed="T"/>要，不出四門入道：一，有門；二，空門；三，有無門；
<lb n="0535c25" ed="T"/>四，非有非無門。今正用《毘曇》有門，以判位也；
<lb n="0535c26" ed="T"/>三門明菩薩義，旣不度，豈可繆論！今約有門
<lb n="0535c27" ed="T"/>釋淨、無垢、稱義，卽爲三意：一，明開三乘；二，略
<lb n="0535c28" ed="T"/>明三藏敎辨菩薩位；三，釋淨、無垢、稱名。</p><p xml:id="pT38p0535c2816" cb:place="inline">第一、
<lb n="0535c29" ed="T"/>略明開三乘者，佛於生生不可說非三之理，
<pb n="0536a" ed="T" xml:id="T38.1777.0536a"/>
<lb n="0536a01" ed="T"/>用四悉檀，約苦、集、道，開三乘敎門，赴三種行
<lb n="0536a02" ed="T"/>人之根緣，令同得滅諦涅槃也。故《法華經》云：
<lb n="0536a03" ed="T"/>「爲求聲聞者，說應四諦法，度生老病死，究竟
<lb n="0536a04" ed="T"/>涅槃；爲求辟支佛者，說應十二因緣法；爲求
<lb n="0536a05" ed="T"/>菩薩者，說應六波羅蜜法，令得三菩提，成一
<lb n="0536a06" ed="T"/>切種智。」</p><p xml:id="pT38p0536a0604" cb:place="inline">若聲聞小乘敎門，苦諦爲初，觀四諦
<lb n="0536a07" ed="T"/>入道，發眞無漏，斷正使盡，位登羅漢，具足三
<lb n="0536a08" ed="T"/>明，及八解脫；旣無慈悲度物，現身而入涅槃。
<lb n="0536a09" ed="T"/>故《大智論》說：「如麞在獵圍，驚怖跳出，都不顧
<lb n="0536a10" ed="T"/>群。」今不約此判淨名位也。</p><p xml:id="pT38p0536a1011" cb:place="inline">若緣覺中乘敎門，
<lb n="0536a11" ed="T"/>集諦爲初，觀十二因緣，發眞無漏，斷三界結
<lb n="0536a12" ed="T"/>盡，侵除習氣，具足三明，及八解脫；雖有少慈
<lb n="0536a13" ed="T"/>悲，不能度物，亦於一世，卽入涅槃。故《智度論》
<lb n="0536a14" ed="T"/>云「如鹿在獵圍，驚跳自出。雖顧<g ref="#CB04753">𥄝</g>群，怖不停
<lb n="0536a15" ed="T"/>待」，今亦不就此判淨名位。</p><p xml:id="pT38p0536a1511" cb:place="inline">若菩薩大乘慈悲
<lb n="0536a16" ed="T"/>弘誓，不捨衆生，爲物心大敎門，以道諦爲初，
<lb n="0536a17" ed="T"/>修行六度，化一切衆生共出三界，至成佛果，
<lb n="0536a18" ed="T"/>利益功圓，方入涅槃。故《大智論》云「如大香象
<lb n="0536a19" ed="T"/>在於獵圍，雖遭刀箭，擁群共出」，此是大士位
<lb n="0536a20" ed="T"/>懷，故須約此判淨名位也。</p><p xml:id="pT38p0536a2011" cb:place="inline">第二、明三藏敎菩
<lb n="0536a21" ed="T"/>薩位者，略爲七：一，發菩提心；二，行菩薩道；三，
<lb n="0536a22" ed="T"/>種三十二相業；四，六度成滿；五，一生補處；六，
<lb n="0536a23" ed="T"/>生<name role="" type="person">兜率陀天</name>；七，八相成道。</p><p xml:id="pT38p0536a2311" cb:place="inline">一、明發菩提心者，
<lb n="0536a24" ed="T"/>如釋迦牟尼菩薩，於過去世爲陶師，値前釋
<lb n="0536a25" ed="T"/>迦牟尼佛，供養彼佛已，卽發菩提心「願未來
<lb n="0536a26" ed="T"/>得作佛時，還名釋迦」，時佛可其願也。</p><p xml:id="pT38p0536a2615" cb:place="inline">問曰：何
<lb n="0536a27" ed="T"/>名發菩提心？</p><p xml:id="pT38p0536a2706" cb:place="inline">答曰：緣生滅四諦，起慈悲四弘
<lb n="0536a28" ed="T"/>誓願，卽是發菩提心也。</p><p xml:id="pT38p0536a2810" cb:place="inline">二、明行菩薩行者，卽
<lb n="0536a29" ed="T"/>是三阿僧祇劫行六度也。</p><p xml:id="pT38p0536a2911" cb:place="inline">從過去釋迦牟尼
<pb n="0536b" ed="T" xml:id="T38.1777.0536b"/>
<lb n="0536b01" ed="T"/>佛，至罽那<name role="" type="person">尸棄佛</name>，名一阿僧祇劫。從此常離
<lb n="0536b02" ed="T"/>女人身，爾時不自知⸺我當作佛、不作佛。今謂：
<lb n="0536b03" ed="T"/>是五停心、別相、總相四念處觀，用此觀心修波
<lb n="0536b04" ed="T"/>羅蜜也。爾時未發煖解，而有慈悲誓願，安撫
<lb n="0536b05" ed="T"/>生死，心無怯弱，故能壞女人業，常受男子身
<lb n="0536b06" ed="T"/>也。爾時未發煖解，位在外凡，故不自知己身
<lb n="0536b07" ed="T"/>當作佛也。</p><p xml:id="pT38p0536b0705" cb:place="inline">次明從罽那<name role="" type="person">尸棄佛</name>，至然燈佛，爲
<lb n="0536b08" ed="T"/>二阿僧祇劫。是時，菩薩用七莖蓮華供養然
<lb n="0536b09" ed="T"/>燈佛，敷鹿皮衣，布髮掩泥，時然燈佛便授其
<lb n="0536b10" ed="T"/>記：「汝於來世，當得作佛，名釋迦牟尼。」爾時，菩
<lb n="0536b11" ed="T"/>薩雖自知⸺我必作佛，而口不稱「我當作佛」。今
<lb n="0536b12" ed="T"/>謂：得煖法智慧，修六波羅蜜也。</p><p xml:id="pT38p0536b1213" cb:place="inline">次明從然燈
<lb n="0536b13" ed="T"/>佛，至毘婆尸佛，爲第三阿僧祇劫滿。是時菩
<lb n="0536b14" ed="T"/>薩內心了了，自知作佛，口自發言，無所畏難：
<lb n="0536b15" ed="T"/>「我於來世，當得作佛。」今謂：此是頂法智慧，行
<lb n="0536b16" ed="T"/>六波羅蜜也。</p><p xml:id="pT38p0536b1606" cb:place="inline">三、明過三阿僧祇劫種三十二
<lb n="0536b17" ed="T"/>相業者，今謂此是入下忍之位。用此忍智，修
<lb n="0536b18" ed="T"/>行六度，成百福德，用百福德成一相。如是百
<lb n="0536b19" ed="T"/>劫，成三十二相之業因也。</p><p xml:id="pT38p0536b1911" cb:place="inline">四、明六波羅蜜滿
<lb n="0536b20" ed="T"/>者：</p><p xml:id="pT38p0536b2002" cb:place="inline">菩薩一切能施，乃至不惜身命，如尸毘王
<lb n="0536b21" ed="T"/>以身施鴿，心不悔恨，是爲檀滿。</p><p xml:id="pT38p0536b2113" cb:place="inline">尸波羅蜜滿
<lb n="0536b22" ed="T"/>者，持戒不惜身命，如須摩提王，精進持戒，常
<lb n="0536b23" ed="T"/>依實語，赴鹿足王就死，是爲尸羅滿。</p><p xml:id="pT38p0536b2315" cb:place="inline">羼提波
<lb n="0536b24" ed="T"/>羅蜜滿者，菩薩忍辱，不惜身命，如羼提比丘，
<lb n="0536b25" ed="T"/>爲歌利王割截，心生慈忍，發誓身復，名羼提
<lb n="0536b26" ed="T"/>滿。</p><p xml:id="pT38p0536b2602" cb:place="inline">毘梨耶波羅蜜滿者，精進不惜身命，如大
<lb n="0536b27" ed="T"/>施太子，爲國民入海，採寶得如意珠；海神因
<lb n="0536b28" ed="T"/>其寢臥，盜珠還海；太子發誓抒海水，爲衆生
<lb n="0536b29" ed="T"/>求珠，困苦垂命，心無懈退，名精進滿。</p><p xml:id="pT38p0536b2915" cb:place="inline">禪波羅
<pb n="0536c" ed="T" xml:id="T38.1777.0536c"/>
<lb n="0536c01" ed="T"/>蜜滿者，菩薩具足禪定，於外道禪定，出入自
<lb n="0536c02" ed="T"/>在，如尙闍梨仙人坐禪時，無出入息，鳥於髻
<lb n="0536c03" ed="T"/>上生子，慈悲不動，乃至鳥子飛出，是名禪滿。</p>
<lb n="0536c04" ed="T"/><p xml:id="pT38p0536c0401">般若波羅蜜滿者，菩薩大心分別，如劬頻婆
<lb n="0536c05" ed="T"/>羅門大臣，分閻浮大地爲七分，若干大城、小
<lb n="0536c06" ed="T"/>城、聚落分作七分，般若波羅蜜亦如是。</p><p xml:id="pT38p0536c0616" cb:place="inline">此爲
<lb n="0536c07" ed="T"/>菩薩六波羅蜜滿。今謂由是下忍智慧，能調
<lb n="0536c08" ed="T"/>伏諸根，滿足六度也。</p><p xml:id="pT38p0536c0809" cb:place="inline">五、住一生補處者，卽是
<lb n="0536c09" ed="T"/>釋迦菩薩生迦葉佛所，作補處弟子，淨持禁
<lb n="0536c10" ed="T"/>戒，行諸功德，迦葉佛授記，次當作佛。今謂此
<lb n="0536c11" ed="T"/>猶是中忍之位也。</p><p xml:id="pT38p0536c1108" cb:place="inline">六、明生<name role="" type="person">兜率陀天</name>者，捨閻
<lb n="0536c12" ed="T"/>浮提報，上生此天，爲諸天師，在於彼天，修八
<lb n="0536c13" ed="T"/>勝處。今謂此猶是中忍之位也。</p><p xml:id="pT38p0536c1313" cb:place="inline">問曰：菩薩何
<lb n="0536c14" ed="T"/>意初發心伏結而不斷也？</p><p xml:id="pT38p0536c1411" cb:place="inline">答曰：若斷結，卽不
<lb n="0536c15" ed="T"/>得受生化物。菩薩觀無常伏結，令諸煩惱脂
<lb n="0536c16" ed="T"/>消，用淸淨心修行六度，令諸功德肥也。</p><p xml:id="pT38p0536c1616" cb:place="inline">七、明
<lb n="0536c17" ed="T"/>下生成道者，卽是三藏敎明八相成菩提道
<lb n="0536c18" ed="T"/>也。所言八相成道者，一，從<name role="" type="person">兜率陀天</name>下；二，託
<lb n="0536c19" ed="T"/>胎；三，出生；四，出家；五，降魔；六，成道；七，轉法
<lb n="0536c20" ed="T"/>輪；八，入涅槃也。</p><p xml:id="pT38p0536c2007" cb:place="inline">問曰：所明三藏敎，阿毘曇有
<lb n="0536c21" ed="T"/>門；說菩薩義，爲是佛說？爲是佛去世後，諸聲
<lb n="0536c22" ed="T"/>聞弟子說耶？</p><p xml:id="pT38p0536c2206" cb:place="inline">答曰：亦有是佛說，多有是諸羅
<lb n="0536c23" ed="T"/>漢作《毘婆沙》說也。</p><p xml:id="pT38p0536c2308" cb:place="inline">問曰：若是佛說，此則可信；
<lb n="0536c24" ed="T"/>若諸羅漢所說，云何可信？</p><p xml:id="pT38p0536c2411" cb:place="inline">答曰：諸羅漢旣是
<lb n="0536c25" ed="T"/>聖人，採佛三藏敎意，明菩薩義，何容頓乖僻
<lb n="0536c26" ed="T"/>也！</p><p xml:id="pT38p0536c2602" cb:place="inline">問曰：若爾，《智度論》何意從始至終，一一彈
<lb n="0536c27" ed="T"/>破？</p><p xml:id="pT38p0536c2702" cb:place="inline">答曰：龍樹爲欲申摩訶衍，明菩薩義，以大
<lb n="0536c28" ed="T"/>破小，皆可破也。</p><p xml:id="pT38p0536c2807" cb:place="inline">問曰：龍樹訶云「是迦旃延弟
<lb n="0536c29" ed="T"/>子，於小乘經有失」，何況解菩薩義？</p><p xml:id="pT38p0536c2914" cb:place="inline">答曰：舍利
<pb n="0537a" ed="T" xml:id="T38.1777.0537a"/>
<lb n="0537a01" ed="T"/>弗，佛在世時，分別法相，猶尙有失，何況佛去
<lb n="0537a02" ed="T"/>世後，諸羅漢也。雖然影傍，猶差今時凡夫也。</p>
<lb n="0537a03" ed="T"/><p xml:id="pT38p0537a0301">第三、約三藏敎位釋淨、無垢、稱義者，正在中
<lb n="0537a04" ed="T"/>忍補處之位也。六度之道，卽是淨義。所以者
<lb n="0537a05" ed="T"/>何？三種藥中，無三種病；六度是道諦，是淨義。
<lb n="0537a06" ed="T"/>故《法華經》云「又見佛子，修種種行，求無上慧，
<lb n="0537a07" ed="T"/>爲說淨道」也。維摩大士六度行成，卽是淨義；
<lb n="0537a08" ed="T"/>無六蔽垢，故言無垢；以相似解，內稱生滅四
<lb n="0537a09" ed="T"/>諦之理，外稱根緣，助釋迦如來顯三乘之敎，
<lb n="0537a10" ed="T"/>故云淨、無垢、稱也。是以〈方便品〉現疾，爲國王、
<lb n="0537a11" ed="T"/>長者說無常、苦、空、無我不淨之法，訶責諸人
<lb n="0537a12" ed="T"/>勸求佛果，意在此也。</p><p xml:id="pT38p0537a1209" cb:place="inline">問曰：維摩<anchor xml:id="nkr_note_add_0537a1201" n="0537a1201"/><anchor xml:id="beg0537a1201" n="0537a1201"/>折<anchor xml:id="end0537a1201"/>挫聲聞，彈
<lb n="0537a13" ed="T"/>訶菩薩，此是不思議之位行；何得用聲聞經
<lb n="0537a14" ed="T"/>所明菩薩之位挍量？</p><p xml:id="pT38p0537a1409" cb:place="inline">答曰：住不思議解脫菩
<lb n="0537a15" ed="T"/>薩，能種種示現，豈不能現聲聞經所明菩薩
<lb n="0537a16" ed="T"/>之像，輔釋迦而弘化也！</p><p xml:id="pT38p0537a1610" cb:place="inline">問曰：何故化國王、長
<lb n="0537a17" ed="T"/>者，而示三藏菩薩之形說法？訶聲聞、菩薩，卽
<lb n="0537a18" ed="T"/>現摩訶衍不思議之言敎？</p><p xml:id="pT38p0537a1811" cb:place="inline">答曰：凡俗界內結
<lb n="0537a19" ed="T"/>業未除，故說生滅四諦，此正是對治。羅漢、菩
<lb n="0537a20" ed="T"/>薩，界內因疾已除，但迷不思議三諦之理，是
<lb n="0537a21" ed="T"/>故說三種四諦以折聲聞，說無作四實諦訶
<lb n="0537a22" ed="T"/>菩薩也。</p><p xml:id="pT38p0537a2204" cb:place="inline">第二、約通敎辨位釋淨、無垢、稱位者，
<lb n="0537a23" ed="T"/>此敎旣詮因緣卽空之理，三乘同稟，契理證
<lb n="0537a24" ed="T"/>眞，必有淺深，故須判位也。通敎入道，亦具四
<lb n="0537a25" ed="T"/>門，今約空門以辨位也，亦爲三意：一，略明約
<lb n="0537a26" ed="T"/>通敎開三乘；二，略明通敎菩薩位；三，釋淨、無
<lb n="0537a27" ed="T"/>垢、稱義。</p><p xml:id="pT38p0537a2704" cb:place="inline">第一、略明約通敎開三乘者，三乘之
<lb n="0537a28" ed="T"/>人同稟通敎，見第一義。第一義者，卽是無分
<lb n="0537a29" ed="T"/>別之眞諦理。而分別說三乘者：</p><p xml:id="pT38p0537a2913" cb:place="inline">聲聞從聞生
<pb n="0537b" ed="T" xml:id="T38.1777.0537b"/>
<lb n="0537b01" ed="T"/>解，總相體假入空，智慧力弱，但斷正使。</p><p xml:id="pT38p0537b0116" cb:place="inline">緣覺
<lb n="0537b02" ed="T"/>福德利根，生無佛世，自然體假，發眞爲異；又
<lb n="0537b03" ed="T"/>解，緣覺利根，能少別相體假入空，發眞無漏，
<lb n="0537b04" ed="T"/>斷三界結，侵除習氣也。</p><p xml:id="pT38p0537b0410" cb:place="inline">三、菩薩乘者，菩薩修
<lb n="0537b05" ed="T"/>總相、別相智慧，體因緣卽空，起大悲誓願，修
<lb n="0537b06" ed="T"/>諸法門；若見第一義，斷界內煩惱，用誓願扶
<lb n="0537b07" ed="T"/>習，還生三界，遊戲神通，成就衆生，淨佛國土
<lb n="0537b08" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0537b0802" cb:place="inline">故《中論》云：「諸佛以甘露味敎化衆生，諸法
<lb n="0537b09" ed="T"/>實相是眞甘露味也。若得諸法實相，滅諸煩
<lb n="0537b10" ed="T"/>惱，名聲聞乘；若生大悲，發無上意，名爲大乘；
<lb n="0537b11" ed="T"/>若佛滅後，時世無佛，因遠離生智，名辟支佛
<lb n="0537b12" ed="T"/>乘。」</p><p xml:id="pT38p0537b1202" cb:place="inline">第二、明通敎三乘位者，卽爲二意：一，明三乘
<lb n="0537b13" ed="T"/>共十地；二，簡名別位通。</p><p xml:id="pT38p0537b1310" cb:place="inline">一、明三乘共行十地
<lb n="0537b14" ed="T"/>位者，卽爲二意：一，標名；二，略解釋。</p><p xml:id="pT38p0537b1414" cb:place="inline">一、標名者，
<lb n="0537b15" ed="T"/>一，乾慧地；二，性地；三，八人地；四，見地；五，薄地；
<lb n="0537b16" ed="T"/>六，離欲地；七，已辦地；八，辟支佛地；九，菩薩地；
<lb n="0537b17" ed="T"/>十、佛地。故《大品》云「菩薩從初乾慧地，至菩薩
<lb n="0537b18" ed="T"/>地，皆行皆學，而不取證」，佛地亦學亦證，故言
<lb n="0537b19" ed="T"/>三乘通位也。</p><p xml:id="pT38p0537b1906" cb:place="inline">二、略解釋者：</p><p xml:id="pT38p0537b1911" cb:place="inline">乾慧地，卽是三乘
<lb n="0537b20" ed="T"/>初心，通名乾慧地也。此是三賢之位：一，五停
<lb n="0537b21" ed="T"/>心；二，別相念處；三，總相念處。此三通名外凡
<lb n="0537b22" ed="T"/>乾慧地也。</p><p xml:id="pT38p0537b2205" cb:place="inline">問曰：若爾，與三藏敎明三賢有何
<lb n="0537b23" ed="T"/>異？</p><p xml:id="pT38p0537b2302" cb:place="inline">答曰：一往名同，拙、巧兩度，已如前三觀分
<lb n="0537b24" ed="T"/>別，豈得不異也！</p><p xml:id="pT38p0537b2407" cb:place="inline">問曰：三乘人同觀第一義諦，
<lb n="0537b25" ed="T"/>亦應同破八倒、同見佛性，何得言通敎入二
<lb n="0537b26" ed="T"/>涅槃耶？</p><p xml:id="pT38p0537b2604" cb:place="inline">答曰：破八倒是一往之言，分別有四
<lb n="0537b27" ed="T"/>種不同：</p><p xml:id="pT38p0537b2704" cb:place="inline">一、破八倒，不結枯榮，是則通、別、圓未
<lb n="0537b28" ed="T"/>可定判也。</p><p xml:id="pT38p0537b2805" cb:place="inline">二、破八倒，結成四枯，多屬通敎。</p><p xml:id="pT38p0537b2817" cb:place="inline">三、
<lb n="0537b29" ed="T"/>破八倒，結四榮，定成別敎。</p><p xml:id="pT38p0537b2911" cb:place="inline">四、破八倒，雙結枯
<pb n="0537c" ed="T" xml:id="T38.1777.0537c"/>
<lb n="0537c01" ed="T"/>榮，卽是圓敎。</p><p xml:id="pT38p0537c0106" cb:place="inline">今明破八倒，用淨名訶迦旃延，
<lb n="0537c02" ed="T"/>破三藏五義，說摩訶衍五義，卽結成四枯。故
<lb n="0537c03" ed="T"/>彼諸比丘，心得解脫，一往屬通敎意也。</p><p xml:id="pT38p0537c0316" cb:place="inline">二、明
<lb n="0537c04" ed="T"/>性地者，若因總相念處，初發善有漏五陰，名
<lb n="0537c05" ed="T"/>爲煖法。增進初、中、後心，入頂法、忍法、世第一
<lb n="0537c06" ed="T"/>法，皆名爲性地內凡，俱伏界內見惑也。</p><p xml:id="pT38p0537c0616" cb:place="inline">三、明
<lb n="0537c07" ed="T"/>八人地者，卽是三乘信、法二種行人，巧觀發
<lb n="0537c08" ed="T"/>眞，在無間三昧、十五心、八忍之位也。</p><p xml:id="pT38p0537c0815" cb:place="inline">四、明見
<lb n="0537c09" ed="T"/>地者，卽是三乘同見第一義無生四諦之理，
<lb n="0537c10" ed="T"/>同斷見惑三結，及八十八使盡也。</p><p xml:id="pT38p0537c1014" cb:place="inline">五、薄地者，
<lb n="0537c11" ed="T"/>體愛假卽眞，發六品無閡，斷欲界六品，證第
<lb n="0537c12" ed="T"/>六解脫，欲界煩惱薄也。</p><p xml:id="pT38p0537c1210" cb:place="inline">六、離欲地者，卽是
<lb n="0537c13" ed="T"/>三乘之人，體愛假卽眞，斷欲界五下分結盡，
<lb n="0537c14" ed="T"/>離欲界煩惱也。</p><p xml:id="pT38p0537c1407" cb:place="inline">七、已<anchor xml:id="nkr_note_add_0537c1401" n="0537c1401"/><anchor xml:id="beg0537c1401" n="0537c1401"/>辦<anchor xml:id="end0537c1401"/>地，卽是三乘之人，體
<lb n="0537c15" ed="T"/>色、無色愛卽眞，發眞無漏，斷五上分結，七十
<lb n="0537c16" ed="T"/>二品盡也。斷三界惑究竟，故言「已<anchor xml:id="nkr_note_add_0537c1601" n="0537c1601"/><anchor xml:id="beg0537c1601" n="0537c1601"/>辦<anchor xml:id="end0537c1601"/>地」也。</p><p xml:id="pT38p0537c1617" cb:place="inline">八、
<lb n="0537c17" ed="T"/>辟支佛地者，緣覺、菩薩發眞無漏，功德力大，
<lb n="0537c18" ed="T"/>故能侵除習也。</p><p xml:id="pT38p0537c1807" cb:place="inline">九、菩薩地者，從空入假觀行
<lb n="0537c19" ed="T"/>純熟，道觀雙流，深觀二諦，進斷習氣，及色心
<lb n="0537c20" ed="T"/>無知，得法眼道種智，遊戲神通，淨佛國土，學
<lb n="0537c21" ed="T"/>佛十力、四無所畏、大慈悲等一切佛法，斷習
<lb n="0537c22" ed="T"/>氣將盡也。</p><p xml:id="pT38p0537c2205" cb:place="inline">十、佛地者，大功德力資智慧，得一
<lb n="0537c23" ed="T"/>念相應慧，照窮眞俗，一切界內習氣究竟盡
<lb n="0537c24" ed="T"/>也。故《智度論》云「聲聞智慧力弱，如小火燒木，
<lb n="0537c25" ed="T"/>雖然，猶有炭在。緣覺智慧力勝，如大火燒木，
<lb n="0537c26" ed="T"/>木然炭盡，餘有灰在。諸佛智慧力大，如劫燒
<lb n="0537c27" ed="T"/>火，炭灰俱盡」，亦如兔、馬、象三獸渡河之諭也。</p>
<lb n="0537c28" ed="T"/><p xml:id="pT38p0537c2801">問曰：菩薩、佛地名異二乘，何得言通耶？</p><p xml:id="pT38p0537c2816" cb:place="inline">答曰：
<lb n="0537c29" ed="T"/>名雖有異，同是無學、應供，得二涅槃，共歸灰
<pb n="0538a" ed="T" xml:id="T38.1777.0538a"/>
<lb n="0538a01" ed="T"/>斷，證果是一，名義不殊。是則名義、究竟俱同
<lb n="0538a02" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0538a0202" cb:place="inline">二、明名別位通者，卽爲二意：一，約前三乘
<lb n="0538a03" ed="T"/>共十地，菩薩別立忍名；二，用別敎名，名別而
<lb n="0538a04" ed="T"/>義通。</p><p xml:id="pT38p0538a0403" cb:place="inline">一、約三乘共行十地，爲菩薩別立忍名
<lb n="0538a05" ed="T"/>者，《大智論》云「乾慧地於菩薩法，名爲伏忍；性
<lb n="0538a06" ed="T"/>地於菩薩法，名爲順忍；八人地於菩薩法，名
<lb n="0538a07" ed="T"/>無生法<anchor xml:id="nkr_note_add_0538a0701" n="0538a0701"/><anchor xml:id="beg0538a0701" n="0538a0701"/>忍<anchor xml:id="end0538a0701"/>；見地於菩薩法，名無生法忍果；薄
<lb n="0538a08" ed="T"/>地於菩薩法，名離欲淸淨；離欲地於菩薩法，
<lb n="0538a09" ed="T"/>名遊戲神通；已<anchor xml:id="nkr_note_add_0538a0901" n="0538a0901"/><anchor xml:id="beg0538a0901" n="0538a0901"/>辦<anchor xml:id="end0538a0901"/>地於聲聞經，說名爲佛地」，
<lb n="0538a10" ed="T"/>辟支佛地，乃至佛地，如前分別。</p><p xml:id="pT38p0538a1013" cb:place="inline">問曰：何意於
<lb n="0538a11" ed="T"/>菩薩法中，別立伏忍等別名？</p><p xml:id="pT38p0538a1112" cb:place="inline">答曰：觀理雖同，
<lb n="0538a12" ed="T"/>方便修行化他；求佛果有異，故於菩薩法別
<lb n="0538a13" ed="T"/>立伏忍等別名也。分別其相，具在四敎大本。</p>
<lb n="0538a14" ed="T"/><p xml:id="pT38p0538a1401">二、明用別敎名，名別而義通者，卽是三乘同
<lb n="0538a15" ed="T"/>觀第一義諦之理，菩薩用別敎十信、三十心、
<lb n="0538a16" ed="T"/>十地名辨位也。</p><p xml:id="pT38p0538a1607" cb:place="inline">乾慧地，伏忍，立名十信別名。</p>
<lb n="0538a17" ed="T"/><p xml:id="pT38p0538a1701">性地，柔順忍，立十住、十行、十迴向名。</p><p xml:id="pT38p0538a1715" cb:place="inline">八人地、
<lb n="0538a18" ed="T"/>見地，卽是得無生忍，立歡喜地名，故《大品經》
<lb n="0538a19" ed="T"/>云：「須陀洹智斷，是菩薩無生法忍。」</p><p xml:id="pT38p0538a1914" cb:place="inline">薄地向、果，
<lb n="0538a20" ed="T"/>向卽離垢地，果卽明地也，故《大品經》云：「斯陀
<lb n="0538a21" ed="T"/>含智斷，是菩薩無生法忍。」</p><p xml:id="pT38p0538a2111" cb:place="inline">阿那含地向、果，向
<lb n="0538a22" ed="T"/>卽是炎地，果卽是難勝地，故《大品經》云：「阿那
<lb n="0538a23" ed="T"/>含智斷，是菩薩無生法忍。」</p><p xml:id="pT38p0538a2311" cb:place="inline">羅漢地向、果，向是
<lb n="0538a24" ed="T"/>現前地，果是遠行地，故《大品經》云：「阿羅漢智
<lb n="0538a25" ed="T"/>斷，是菩薩無生法忍。」</p><p xml:id="pT38p0538a2509" cb:place="inline">辟支佛地，卽是第八不
<lb n="0538a26" ed="T"/>動地，侵除習氣也，故《大品經》云：「辟支佛智斷，
<lb n="0538a27" ed="T"/>是菩薩無生法忍。」</p><p xml:id="pT38p0538a2708" cb:place="inline">菩薩地，卽是九善慧地；十
<lb n="0538a28" ed="T"/>法雲地，當知如佛。</p><p xml:id="pT38p0538a2808" cb:place="inline">佛地如前說，坐道場時，一
<lb n="0538a29" ed="T"/>念相應慧斷一切習氣盡者，所謂煩惱障、法
<pb n="0538b" ed="T" xml:id="T38.1777.0538b"/>
<lb n="0538b01" ed="T"/>障之習氣也。化一切有緣衆生竟，入無餘涅
<lb n="0538b02" ed="T"/>槃，如薪盡火滅，八相成道如前說。</p><p xml:id="pT38p0538b0214" cb:place="inline">是則用別
<lb n="0538b03" ed="T"/>敎名辨位，名異而義同，猶屬通敎明菩薩位
<lb n="0538b04" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0538b0402" cb:place="inline">問曰：從初地至七地，對四果出何經論？</p><p xml:id="pT38p0538b0417" cb:place="inline">答
<lb n="0538b05" ed="T"/>曰：諸經論非不對當，但高下不同；古今法師
<lb n="0538b06" ed="T"/>對當，亦多殊異。所以然者，或云見地止對初
<lb n="0538b07" ed="T"/>地，此如今所用。或取三地倂對見地，《仁王經》
<lb n="0538b08" ed="T"/>明四地倂對見地，此則難可定依。但通敎見
<lb n="0538b09" ed="T"/>地，本是無間之道，不出觀證須陀洹，豈得從
<lb n="0538b10" ed="T"/>初地斷見，乃至三地，或云四地也！若別敎明
<lb n="0538b11" ed="T"/>斷別惑不若二乘，如此明義，或當有之。又或
<lb n="0538b12" ed="T"/>言「六地斷結羅漢齊」，或云「七地名阿羅漢」，此
<lb n="0538b13" ed="T"/>難定執。前後兩果，經論明義旣不定；其間二
<lb n="0538b14" ed="T"/>果以意可知。旣不可定依，今用義推，作此對
<lb n="0538b15" ed="T"/>位。雖一往小便，終不可執也。</p><p xml:id="pT38p0538b1512" cb:place="inline">第三、約通敎明
<lb n="0538b16" ed="T"/>位，釋淨、無垢、稱義者，大士位在補處，眞諦之
<lb n="0538b17" ed="T"/>理，性自皎然，名之爲淨；界內二障正惑已盡，
<lb n="0538b18" ed="T"/>習氣微薄，故名無垢；智慧內與眞諦相應，外
<lb n="0538b19" ed="T"/>能稱三乘根性，神通說法，故云稱也。是則略
<lb n="0538b20" ed="T"/>辨通敎大士受淨、無垢、稱之名。所以須示現
<lb n="0538b21" ed="T"/>此菩薩之像者，用此形聲託疾，爲國王、長者
<lb n="0538b22" ed="T"/>說如夢幻之法，勸求菩提。又破三藏敎三乘，
<lb n="0538b23" ed="T"/>封守拙度之迷僻也。若尋什師、生、肇《注維摩
<lb n="0538b24" ed="T"/>經》，同用此意；梁、陳諸大法師講此經文，判菩
<lb n="0538b25" ed="T"/>薩位，厝意高下，雖小不同；今家往望，皆倂是
<lb n="0538b26" ed="T"/>用通敎意釋此經耳。</p><p xml:id="pT38p0538b2609" cb:place="inline">第三、約別敎明位，釋無
<lb n="0538b27" ed="T"/>垢、稱義者，此敎通詮假名，如如來藏佛性之
<lb n="0538b28" ed="T"/>理，菩薩稟此敎門修<note place="inline">行得</note>證，從淺至深，故須明
<lb n="0538b29" ed="T"/>位。此別敎入道，亦有四門，今但約空有門明
<pb n="0538c" ed="T" xml:id="T38.1777.0538c"/>
<lb n="0538c01" ed="T"/>行位也。如《大涅槃經》云：「第一義空，名爲佛性。
<lb n="0538c02" ed="T"/>智者見空，及與不空；聲聞、辟支佛，但見於空，
<lb n="0538c03" ed="T"/>不見不空。」不空者，卽佛性也。就此卽爲三意：
<lb n="0538c04" ed="T"/>一，明經論辨別敎不同；二，略明別敎位；三，約
<lb n="0538c05" ed="T"/>別敎釋淨、無垢、稱義。</p><p xml:id="pT38p0538c0509" cb:place="inline">第一、經論辨別敎菩薩
<lb n="0538c06" ed="T"/>位不同者，尋別敎正明因緣假名、恒沙佛法、
<lb n="0538c07" ed="T"/>眞如佛性之理，菩薩稟此敎，觀三諦理，歷劫
<lb n="0538c08" ed="T"/>修行，斷恒沙無知別見思惑，欲見佛性，求常
<lb n="0538c09" ed="T"/>住四德涅槃。今明別位不同，略爲三意：一者，
<lb n="0538c10" ed="T"/>諸經明位數不同；二，斷伏高下不同；三，對法
<lb n="0538c11" ed="T"/>門不同。</p><p xml:id="pT38p0538c1104" cb:place="inline">一、諸經明位數不同者，如《華嚴經》三
<lb n="0538c12" ed="T"/>十心、十地、佛地，但有四十一位；《瓔珞經》明有
<lb n="0538c13" ed="T"/>五十二位；《仁王經》明五十一位；新翻《金光明》
<lb n="0538c14" ed="T"/>《勝天王般若》及《大品經》，但明十地、佛地，不開三
<lb n="0538c15" ed="T"/>十心；《大涅槃經》明五行、十功德義，推以開三
<lb n="0538c16" ed="T"/>十心、十地也。諸論明地位，多小不同，悉是約
<lb n="0538c17" ed="T"/>經故爾。</p><p xml:id="pT38p0538c1704" cb:place="inline">二、明斷伏高下不同者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0538001" n="0538001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0538001" n="0538001"/><anchor xml:id="beg0538001" n="0538001"/>二<anchor xml:id="end0538001"/>十心斷界
<lb n="0538c18" ed="T"/>內結，高下不同；十地斷界外見思，對位有異
<lb n="0538c19" ed="T"/>也，具在四敎大本。</p><p xml:id="pT38p0538c1908" cb:place="inline">三、明法門有異者，如《華嚴
<lb n="0538c20" ed="T"/>經》十波羅蜜對十行；新翻《金光明經》用十波
<lb n="0538c21" ed="T"/>羅蜜對十地。如此等諸經約位對諸法門，多
<lb n="0538c22" ed="T"/>不同也。</p><p xml:id="pT38p0538c2204" cb:place="inline">問曰：何意別敎明位，經論辨數對法
<lb n="0538c23" ed="T"/>門不同耶？</p><p xml:id="pT38p0538c2305" cb:place="inline">答曰：別敎約界外辨十地位、行、斷、
<lb n="0538c24" ed="T"/>伏對諸法門，悉檀方便，隨機接引，是以多不
<lb n="0538c25" ed="T"/>定也。</p><p xml:id="pT38p0538c2503" cb:place="inline">第二、略明別敎菩薩位者，今約《瓔珞經》
<lb n="0538c26" ed="T"/>明有七種位：一，十信；二，十住；三，十行；四，十迴
<lb n="0538c27" ed="T"/>向；五，十地；六，等覺地；七，妙覺地。</p><p xml:id="pT38p0538c2713" cb:place="inline">一、十信位
<lb n="0538c28" ed="T"/>者，十信名義，具在大本。今明別敎菩薩信因
<lb n="0538c29" ed="T"/>緣佛性、常住三寶，知無量、無作四諦，起慈悲
<pb n="0539a" ed="T" xml:id="T38.1777.0539a"/>
<lb n="0539a01" ed="T"/>四弘誓願，天魔、外道、二乘所不能阻，名爲信
<lb n="0539a02" ed="T"/>心。若望《涅槃經》明五行，卽是戒聖行、定聖行。
<lb n="0539a03" ed="T"/>修生滅四諦慧聖行，伏界內見惑，卽是十信
<lb n="0539a04" ed="T"/>心位也。</p><p xml:id="pT38p0539a0404" cb:place="inline">問曰：別敎菩薩旣緣無量、無作四諦，
<lb n="0539a05" ed="T"/>發菩提心，何故修生滅四諦觀也？</p><p xml:id="pT38p0539a0514" cb:place="inline">答曰：別敎
<lb n="0539a06" ed="T"/>菩薩初心雖信無量、無作四諦之理，而界內
<lb n="0539a07" ed="T"/>煩惱障重，必須前斷此惑，故先修生滅四諦
<lb n="0539a08" ed="T"/>以調心也。</p><p xml:id="pT38p0539a0805" cb:place="inline">二、明十住位者，卽是習種性，十解
<lb n="0539a09" ed="T"/>位也。入理般若，名爲住。所言入理者，直入偏
<lb n="0539a10" ed="T"/>眞，似入圓眞理也；若望《大涅槃經》，正是修無
<lb n="0539a11" ed="T"/>生四眞諦觀。今明此十住，皆是修體假入空
<lb n="0539a12" ed="T"/>觀，發偏眞之慧，斷界內見思，得一切智慧眼，
<lb n="0539a13" ed="T"/>生相似中道之解，卽是別敎煖法位也。</p><p xml:id="pT38p0539a1316" cb:place="inline">三、明
<lb n="0539a14" ed="T"/>十行位者，卽是性種性。前明十住，旣得入理；
<lb n="0539a15" ed="T"/>今從理起行，學十波羅蜜，故名十行，望《大涅
<lb n="0539a16" ed="T"/>槃經》，卽是修無量四諦觀門；今明十行修從
<lb n="0539a17" ed="T"/>空入假觀，斷恒沙無知，得道種智法眼，界內
<lb n="0539a18" ed="T"/>正使已盡，相似中道之解，漸更分明，卽是別
<lb n="0539a19" ed="T"/>敎頂法位也。</p><p xml:id="pT38p0539a1906" cb:place="inline">四、明十迴向位者，卽是道種性。
<lb n="0539a20" ed="T"/>解行心合，迴因向果，順入法界，故名迴向，望
<lb n="0539a21" ed="T"/>《大涅槃經》，應是修無作四諦觀；今明此菩薩
<lb n="0539a22" ed="T"/>修中道正觀，中道似解，轉更增明，能伏無明，
<lb n="0539a23" ed="T"/>得相似一切種智佛眼，卽是別敎忍法位也。</p>
<lb n="0539a24" ed="T"/><p xml:id="pT38p0539a2401">問曰：旣明別敎之位，何用對煖、頂、忍乎？</p><p xml:id="pT38p0539a2416" cb:place="inline">答曰：
<lb n="0539a25" ed="T"/>別敎十地旣對四果三十心位，豈不對煖、頂、
<lb n="0539a26" ed="T"/>忍也！</p><p xml:id="pT38p0539a2603" cb:place="inline">問曰：此旣是別敎菩薩，何得修無作四
<lb n="0539a27" ed="T"/>諦觀門？</p><p xml:id="pT38p0539a2704" cb:place="inline">答曰：此義交加，關涉不易。具在大本，
<lb n="0539a28" ed="T"/>豈可卽求決也！</p><p xml:id="pT38p0539a2807" cb:place="inline">五、明十地位者，卽是聖種性
<lb n="0539a29" ed="T"/>位。從入初地，卽發眞，明見佛性平等法界，自
<pb n="0539b" ed="T" xml:id="T38.1777.0539b"/>
<lb n="0539b01" ed="T"/>體住持，出生諸佛功德，堪能荷負一切衆生，
<lb n="0539b02" ed="T"/>故名爲地。若望《大涅槃經》，應是分證無作四
<lb n="0539b03" ed="T"/>諦之理，得二十五三昧，名諸三昧王，五行具
<lb n="0539b04" ed="T"/>足，次第成十功德、入十地，多恐意在此也。今
<lb n="0539b05" ed="T"/>明此十地菩薩：</p><p xml:id="pT38p0539b0507" cb:place="inline">若登初地，卽證眞中道第一義
<lb n="0539b06" ed="T"/>諦，雙照二諦，心心寂滅，自然流入薩婆若海，
<lb n="0539b07" ed="T"/>能斷無明住地，分得種智、佛眼，得如來眞、應
<lb n="0539b08" ed="T"/>兩身，十方行化也。始從初地，乃至十地，皆斷
<lb n="0539b09" ed="T"/>無明，但以位約，分爲三道：初地，名見道；二地
<lb n="0539b10" ed="T"/>至六地，名修道；從七地已去，名無學道。地論
<lb n="0539b11" ed="T"/>師言：「二地至七地，名修道；八地已去，名無學
<lb n="0539b12" ed="T"/>道也。」初地菩薩五行具足，恐是初地功德也。
<lb n="0539b13" ed="T"/>餘九種功德，或可對九地。所言破無明別見
<lb n="0539b14" ed="T"/>惑者，《大涅槃經》云「自此已前，皆名邪見人也」，
<lb n="0539b15" ed="T"/>是則三藏、通敎三乘之人，皆未見此理，故名邪
<lb n="0539b16" ed="T"/>見人也。以大士訶須菩提，<anchor xml:id="nkr_note_add_0539b1601" n="0539b1601"/><anchor xml:id="beg0539b1601" n="0539b1601"/>六<anchor xml:id="end0539b1601"/>師是汝之師，天
<lb n="0539b17" ed="T"/>魔、外道一手作諸勞侶，意在此也。乃至別敎
<lb n="0539b18" ed="T"/>十信、三十心，雖伏此惑，旣未能斷，猶是成就
<lb n="0539b19" ed="T"/>無明別見，訶諸菩薩，意或在此也。</p><p xml:id="pT38p0539b1914" cb:place="inline">二、從二地
<lb n="0539b20" ed="T"/>至六地，名修道者，斷別惑三界愛，如《大智論》
<lb n="0539b21" ed="T"/>明，迦葉聞甄迦羅琴聲，不能自安，迦葉云「三
<lb n="0539b22" ed="T"/>界五欲，我已斷竟。此是菩薩淨妙功德所生
<lb n="0539b23" ed="T"/>五欲，故於是事，不能自安」，例色、無色愛，亦復
<lb n="0539b24" ed="T"/>如是。此經大士訶須菩提云「同於煩惱，不到
<lb n="0539b25" ed="T"/>彼岸。入於八難，不得無難」，意在此也。故從二
<lb n="0539b26" ed="T"/>地至六地，通名修道斷此別惑也。今以義推：
<lb n="0539b27" ed="T"/>二離垢地，卽侵斷別敎欲愛，名斯陀含向。</p><p xml:id="pT38p0539b2717" cb:place="inline">三
<lb n="0539b28" ed="T"/>明地，卽是別敎斯陀含果。</p><p xml:id="pT38p0539b2811" cb:place="inline">四炎地，卽是別敎
<lb n="0539b29" ed="T"/>阿那含向。</p><p xml:id="pT38p0539b2905" cb:place="inline">五難勝地，卽是別敎阿那含果，斷
<pb n="0539c" ed="T" xml:id="T38.1777.0539c"/>
<lb n="0539c01" ed="T"/>別愛欲盡也。</p><p xml:id="pT38p0539c0106" cb:place="inline">六現前地，卽是別敎阿羅漢向，
<lb n="0539c02" ed="T"/>斷別色、無色愛也。</p><p xml:id="pT38p0539c0208" cb:place="inline">七遠行地，卽別敎阿羅漢
<lb n="0539c03" ed="T"/>地，斷別色、無色愛盡，故從此名無學道也。</p><p xml:id="pT38p0539c0317" cb:place="inline">問
<lb n="0539c04" ed="T"/>曰：此對四果，出何經論？</p><p xml:id="pT38p0539c0410" cb:place="inline">答曰：別敎明斷伏對
<lb n="0539c05" ed="T"/>四果，經論多不同；諸大乘法師，所用亦異。地
<lb n="0539c06" ed="T"/>論師通敎判位云「初地斷見，二地斷欲愛，三
<lb n="0539c07" ed="T"/>地斷色愛，四地斷無色愛」，地論師通宗判位，
<lb n="0539c08" ed="T"/>有用「三地斷見，名須陀洹；從四地至六地，名
<lb n="0539c09" ed="T"/>斯陀含，第二依法師；七地至九地，名阿那含，
<lb n="0539c10" ed="T"/>第三依法師；十地、等覺，名阿羅漢，是第四依
<lb n="0539c11" ed="T"/>法師」，有言「三地斷見，四地名斯陀含，五地名
<lb n="0539c12" ed="T"/>阿那含，六地名阿羅漢」，有用《仁王經》「四地斷
<lb n="0539c13" ed="T"/>見，五地名斯陀含，六地名阿那含，七地名阿
<lb n="0539c14" ed="T"/>羅漢」，如是等異說不同，難可定依。今以義推，
<lb n="0539c15" ed="T"/>作此對四果也。一往似便，旣無的文，佛意難
<lb n="0539c16" ed="T"/>知，不須苟執也。</p><p xml:id="pT38p0539c1607" cb:place="inline">問曰：何故解釋不定？</p><p xml:id="pT38p0539c1615" cb:place="inline">答曰：
<lb n="0539c17" ed="T"/>已如前釋。</p><p xml:id="pT38p0539c1705" cb:place="inline">八不動地，卽是別敎辟支佛地。地
<lb n="0539c18" ed="T"/>論師云「從此明無學道」，未知的出何經論。不
<lb n="0539c19" ed="T"/>但八地得無生忍，寂而常用，用而無相，無功
<lb n="0539c20" ed="T"/>用心，自然斷法界無明惑，色習盡也。</p><p xml:id="pT38p0539c2015" cb:place="inline">九善慧
<lb n="0539c21" ed="T"/>地，無明稍薄，斷心習盡，慧轉分明，善入實相
<lb n="0539c22" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0539c2202" cb:place="inline">十法雲地，慈悲智慧，猶若大雲；慈悲普洽，
<lb n="0539c23" ed="T"/>一切皆雨法雨。慧雲能持十方諸佛所說法
<lb n="0539c24" ed="T"/>雨，斷十品無明也。</p><p xml:id="pT38p0539c2408" cb:place="inline">六、等覺地者，卽是邊際智
<lb n="0539c25" ed="T"/>滿，入重玄門。若望法雲，名之爲佛；望妙覺，名
<lb n="0539c26" ed="T"/>金剛心菩薩，亦名無垢地菩薩。三魔已盡，餘
<lb n="0539c27" ed="T"/>有一品死魔在，斷無明習也。</p><p xml:id="pT38p0539c2712" cb:place="inline">問曰：前通敎何
<lb n="0539c28" ed="T"/>意不辨等覺佛耶？</p><p xml:id="pT38p0539c2808" cb:place="inline">答曰：界內習氣易盡，故不
<lb n="0539c29" ed="T"/>須開法雲、出等覺。</p><p xml:id="pT38p0539c2908" cb:place="inline">問曰：別敎經論，何故有處
<pb n="0540a" ed="T" xml:id="T38.1777.0540a"/>
<lb n="0540a01" ed="T"/>明法雲，之後更有金剛等覺？自有經論止明
<lb n="0540a02" ed="T"/>十地行滿，便成佛果。南北法師，諍此紛紜。</p><p xml:id="pT38p0540a0217" cb:place="inline">答
<lb n="0540a03" ed="T"/>曰：更立等覺，未定爲礙。所以然者，《華嚴經》明
<lb n="0540a04" ed="T"/>法雲十地功德智慧，用此於佛，如爪上土，方
<lb n="0540a05" ed="T"/>於大地。若爾，雖說一品無明，而實不可說品。
<lb n="0540a06" ed="T"/>何以得知？後心菩薩無功用道，其疾甚風，一
<lb n="0540a07" ed="T"/>日之間，能破無量品無明障惑。何況《瓔珞經》
<lb n="0540a08" ed="T"/>明等覺地，於百千萬億劫入重玄門，倒修凡夫
<lb n="0540a09" ed="T"/>事！是故開法雲地，更立金剛心等覺佛，於理
<lb n="0540a10" ed="T"/>無失。若知一品有無量品無明，用法雲無礙
<lb n="0540a11" ed="T"/>之智卽盡，復何須開出等覺地！</p><p xml:id="pT38p0540a1113" cb:place="inline">妙覺地者，金
<lb n="0540a12" ed="T"/>剛後心，朗然大覺，妙智窮源，無明習盡，名解脫；
<lb n="0540a13" ed="T"/>蕭然無累，寂而常照，名妙覺地；常住佛果，具
<lb n="0540a14" ed="T"/>足一切佛法，名菩提果；四德涅槃，名爲果果。</p>
<lb n="0540a15" ed="T"/><p xml:id="pT38p0540a1501">問曰：爲定用金剛智斷無明？爲用妙覺斷無
<lb n="0540a16" ed="T"/>明耶？</p><p xml:id="pT38p0540a1603" cb:place="inline">答曰：《涅槃經》云「有所斷者，名有上士；無
<lb n="0540a17" ed="T"/>所斷者，名無上士」。</p><p xml:id="pT38p0540a1708" cb:place="inline">問曰：何故《勝鬘經》云「無明
<lb n="0540a18" ed="T"/>住地，其力最大，佛菩提智之所能斷」耶？</p><p xml:id="pT38p0540a1816" cb:place="inline">答曰：
<lb n="0540a19" ed="T"/>若用別接通，十地、等覺，卽是佛菩提智。所以
<lb n="0540a20" ed="T"/>者何？《涅槃經》云「九住菩薩，名爲聞見；十住菩
<lb n="0540a21" ed="T"/>薩，名爲眼見」，雖見佛性，而不了了。以無礙道
<lb n="0540a22" ed="T"/>與惑共住，故不了了。諸佛如來了了見者，卽
<lb n="0540a23" ed="T"/>眞解脫蕭然累外，故了了也。若別敎明義，從
<lb n="0540a24" ed="T"/>初歡喜，卽用佛菩提智斷初品無明，乃至等
<lb n="0540a25" ed="T"/>覺後心，方乃斷盡。若圓敎明義，卽是初發心
<lb n="0540a26" ed="T"/>住，得佛菩提智，斷初品無明，乃至等覺後心，方
<lb n="0540a27" ed="T"/>乃斷盡。</p><p xml:id="pT38p0540a2704" cb:place="inline">第三、約別敎位，釋淨、無垢、稱名者，維
<lb n="0540a28" ed="T"/>摩旣是一生補處大士，卽是法身，居等覺金
<lb n="0540a29" ed="T"/>剛心，無垢菩薩之位也。佛性理顯，故名爲淨；
<pb n="0540b" ed="T" xml:id="T38.1777.0540b"/>
<lb n="0540b01" ed="T"/>別惑正、習俱盡，無明餘習，譬若微煙，雖有如
<lb n="0540b02" ed="T"/>無，故名無垢；邊際智滿，內稱深理，外用無方，
<lb n="0540b03" ed="T"/>法界平等，赴緣行化，故名爲稱，故云淨、無垢、
<lb n="0540b04" ed="T"/>稱也。豈可同彼三藏、通敎，辨淨、無垢、稱義！所
<lb n="0540b05" ed="T"/>以敎迹現同補處位者，爲訶三藏、通敎三乘，
<lb n="0540b06" ed="T"/>攝受別敎大乘菩薩也。</p>
<lb n="0540b07" ed="T"/><cb:juan n="003" fun="close"><cb:jhead>維摩經玄疏卷第三</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0532b0801" to="#end0532b0801"><lem resp="#resp1" wit="#wit.cbeta">密</lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
<app from="#beg0532b1201" to="#end0532b1201"><lem resp="#resp1" wit="#wit.cbeta">密</lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
<app from="#beg0533a0601" to="#end0533a0601"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-11-22)">不<note type="cf1">X18n0337_p0430c09</note></lem><rdg wit="#wit.orig">大</rdg></app>
<app from="#beg0537a1201" to="#end0537a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-11-22)">折<note type="cf1">T46n1929_p0747a09</note></lem><rdg wit="#wit.orig">析</rdg></app>
<app from="#beg0537c1401" to="#end0537c1401"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">辦</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app>
<app from="#beg0537c1601" to="#end0537c1601"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">辦</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app>
<app from="#beg0538a0701" to="#end0538a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-11-22)">忍<note type="cf1">T46n1911_p0072c14</note><note type="cf2">T46n1929_p0751a07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">名</rdg></app>
<app from="#beg0538a0901" to="#end0538a0901"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">辦</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app>
<app from="#beg0538001" to="#end0538001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">二</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit.orig" type="correctionRemark">三</rdg></app>
<app from="#beg0539b1601" to="#end0539b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-11-22)">六<note type="cf1">T14n0475_p0540c01</note><note type="cf2">T46n1912_p0438a15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">大</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0538001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0538001">二【大】，三【考僞-大】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0538001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0538001">二＝三？</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0532b0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0532b0801">密【CB】，蜜【大】</note>
<note n="0532b1201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0532b1201">密【CB】，蜜【大】</note>
<note n="0533a0601" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0533a06.09" target="#nkr_note_add_0533a0601">不【CB】【卍續-CB】，大【大】</note>
<note n="0537a1201" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0537a12.13" target="#nkr_note_add_0537a1201">折【CB】，析【大】</note>
<note n="0537c1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0537c1401">辦【CB】，辨【大】</note>
<note n="0537c1601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0537c1601">辦【CB】，辨【大】</note>
<note n="0538a0701" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0538a07.04" target="#nkr_note_add_0538a0701">忍【CB】，名【大】</note>
<note n="0538a0901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0538a0901">辦【CB】，辨【大】</note>
<note n="0539b1601" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0539b16.11" target="#nkr_note_add_0539b1601">六【CB】，大【大】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>