<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T38n1777">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1777 維摩經玄疏</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1777 維摩經玄疏</title>
			<author>隋 智顗撰</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>6卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">38</idno>.<idno type="no">1777</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-06-20 13:08:22 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">維摩經玄疏</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【卍續-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【甲】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
			</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-04-24T16:17:48">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<cb:div type="jing">
<milestone n="4" unit="juan"/>
<lb n="0540b08" ed="T"/>
<lb n="0540b09" ed="T"/>
<lb n="0540b10" ed="T"/><cb:juan n="004" fun="open"><cb:mulu n="4" type="卷"/><cb:jhead>維摩經玄疏卷第四</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0540b11" ed="T"/>
<lb n="0540b12" ed="T"/><byline cb:type="author"><name role="" type="person">天台山</name><name role="" type="person">修禪寺</name>沙門智顗撰</byline>
<lb n="0540b13" ed="T"/><p xml:id="pT38p0540b1301">第四、約圓敎明位，釋淨、無垢、稱義者，此敎詮
<lb n="0540b14" ed="T"/>因緣卽一實諦、不思議解脫、虛空佛性、大般涅
<lb n="0540b15" ed="T"/>槃、諸佛法界之理。若菩薩稟此敎門，理雖非
<lb n="0540b16" ed="T"/>深非淺，而證者不無深淺之位。今明此敎入
<lb n="0540b17" ed="T"/>道，亦具有四門，而諸大乘經多用「非空非有
<lb n="0540b18" ed="T"/>門」也。正如此經諸菩薩各說「入不二法門」，一
<lb n="0540b19" ed="T"/>往雖同，細檢不無四門之別，而多用「非空非
<lb n="0540b20" ed="T"/>有門」入不思議解脫也。此義在下，自當可見，
<lb n="0540b21" ed="T"/>就此略爲三意：一，簡別、圓兩敎明位不同；二，
<lb n="0540b22" ed="T"/>正明此敎辨位；三，約圓敎位，釋淨、無、垢稱義。</p>
<lb n="0540b23" ed="T"/><p xml:id="pT38p0540b2301">第一、簡別圓兩敎明位不同者，圓敎旣詮圓
<lb n="0540b24" ed="T"/>理，略明圓義有八，異於八別，已如前說；今但
<lb n="0540b25" ed="T"/>約斷無明、判位高下不同也。</p><p xml:id="pT38p0540b2512" cb:place="inline">若別敎明，三十
<lb n="0540b26" ed="T"/>心斷界內結，卽伏界外無明，至迴向後心，發
<lb n="0540b27" ed="T"/>眞智，見佛性中道之理，斷一品無明，名登初
<lb n="0540b28" ed="T"/>地；乃至斷十品無明，名爲十地；等覺後心，斷
<lb n="0540b29" ed="T"/>無明方盡；妙覺蕭然累外，此如前分別。</p><p xml:id="pT38p0540b2916" cb:place="inline">若圓
<pb n="0540c" ed="T" xml:id="T38.1777.0540c"/>
<lb n="0540c01" ed="T"/>敎所明，從初假名發心卽一心三觀，修隨喜
<lb n="0540c02" ed="T"/>心，入十信位，斷界內惑盡，卽伏界外無明；十
<lb n="0540c03" ed="T"/>住初心，發圓眞智慧，斷無明初品；從此四十
<lb n="0540c04" ed="T"/>心，皆斷無明，至等覺後心方盡；妙覺極地，蕭
<lb n="0540c05" ed="T"/>然累外，名究竟菩提無上大涅槃也。</p><p xml:id="pT38p0540c0515" cb:place="inline">此則判
<lb n="0540c06" ed="T"/>位，高下殊別，故有別、圓兩敎明位不同也。</p><p xml:id="pT38p0540c0617" cb:place="inline">第
<lb n="0540c07" ed="T"/>二、正明圓敎位者，亦還約七位，明五十二位不
<lb n="0540c08" ed="T"/>同：一，十信；二，十住；三，十行；四，十迴向；五，十
<lb n="0540c09" ed="T"/>地；六，等覺地；七，妙覺地。但解者不同，有師
<lb n="0540c10" ed="T"/>言「圓敎頓悟，一悟卽是佛，無復位別之殊。說
<lb n="0540c11" ed="T"/>十地位者，爲鈍根人耳。如《思益經》云『如此學
<lb n="0540c12" ed="T"/>者，卽不從一地至一地』」，又有師解言「圓敎旣
<lb n="0540c13" ed="T"/>是頓悟，初心一悟，卽究竟圓極。而有四十二
<lb n="0540c14" ed="T"/>位者，但是化物方便，立淺深之名耳。故《楞伽
<lb n="0540c15" ed="T"/>經》云『初地卽二地，二地卽三地。』寂滅眞如，有
<lb n="0540c16" ed="T"/>何次也」，又有師言「圓敎頓悟，至十住卽是十
<lb n="0540c17" ed="T"/>地；而說有十行、十迴向、十地者，此是重說」，意
<lb n="0540c18" ed="T"/>謂此諸解釋，悉是偏取。但平等法界，尙不論
<lb n="0540c19" ed="T"/>悟與不悟，孰論淺之與深？不悟而論悟者，不
<lb n="0540c20" ed="T"/>淺不深論淺深也。尋諸大乘經明理究竟，無
<lb n="0540c21" ed="T"/>過《華嚴》、《大集》、《大品》、《法華》、《涅槃》明法界平等，無
<lb n="0540c22" ed="T"/>說無示，而菩薩位行，終自炳然。是以今還約
<lb n="0540c23" ed="T"/>七位，以明圓敎菩薩之位也。</p><p xml:id="pT38p0540c2312" cb:place="inline">一、十信者，若利
<lb n="0540c24" ed="T"/>根頓悟，深妙善根，聞說「一切衆生卽大涅槃，
<lb n="0540c25" ed="T"/>不可復滅；一切衆生悉菩提相」，卽發大慈大
<lb n="0540c26" ed="T"/>悲，緣無作四實諦，起四弘誓願，是名圓敎發
<lb n="0540c27" ed="T"/>菩提心。信心者，信一切衆生卽是眞性解脫，
<lb n="0540c28" ed="T"/>具足一體三寶，一心三觀；觀二諦、三諦理，通
<lb n="0540c29" ed="T"/>達無閡，成隨喜心，五品弟子因；是若得三昧，
<pb n="0541a" ed="T" xml:id="T38.1777.0541a"/>
<lb n="0541a01" ed="T"/>及陀羅尼六根淸淨，卽是入十信之位也；若
<lb n="0541a02" ed="T"/>得十信成就，卽能見眞諦理，斷界內見思，亦
<lb n="0541a03" ed="T"/>能見俗諦理，分別十法界法，心無謬亂，生相
<lb n="0541a04" ed="T"/>似中道之解，伏界外無明。故《仁王經》云：「十
<lb n="0541a05" ed="T"/>善菩薩發大心，長別三界苦輪海。」《法華經》
<lb n="0541a06" ed="T"/>明意根淸淨云：「雖未得菩薩無漏智慧，而其
<lb n="0541a07" ed="T"/>意根淸淨如此。」</p><p xml:id="pT38p0541a0707" cb:place="inline">二、明十住位者，卽爲二意：一，
<lb n="0541a08" ed="T"/>略釋初發心住；二，類通九住。</p><p xml:id="pT38p0541a0812" cb:place="inline">一、正釋初發心
<lb n="0541a09" ed="T"/>住位者，所言發心住者，三種心發故，名發心
<lb n="0541a10" ed="T"/>住；三德涅槃，名爲住也。</p><p xml:id="pT38p0541a1010" cb:place="inline">云何名爲三種心發？
<lb n="0541a11" ed="T"/>一者，緣因善心發；二者，了因慧心發；三者，正
<lb n="0541a12" ed="T"/>因理心發。</p><p xml:id="pT38p0541a1205" cb:place="inline">一、緣因善心發者，衆生無量劫來，
<lb n="0541a13" ed="T"/>所有低頭、合掌，彈指、散華，發菩提心，慈悲、誓願，
<lb n="0541a14" ed="T"/>布施、持戒、忍辱、精進、禪定等，一切善根，一時開
<lb n="0541a15" ed="T"/>發，一心具足萬行諸波羅密也。</p><p xml:id="pT38p0541a1513" cb:place="inline">二、了因慧心
<lb n="0541a16" ed="T"/>發者，衆生無量劫來，聞大乘乃至一句偈，受
<lb n="0541a17" ed="T"/>持、讀、誦、解說、書寫，觀行修習，所有智慧，一時
<lb n="0541a18" ed="T"/>開發，成眞無漏也。</p><p xml:id="pT38p0541a1808" cb:place="inline">三、正因理心發者，衆生無
<lb n="0541a19" ed="T"/>始以來，佛性眞心常爲無明之所隱覆，緣、了
<lb n="0541a20" ed="T"/>兩因力破無明暗，豁然圓顯也。</p><p xml:id="pT38p0541a2013" cb:place="inline">此三種心開
<lb n="0541a21" ed="T"/>發，故名發心。</p><p xml:id="pT38p0541a2106" cb:place="inline">住者，住三德涅槃也。一、法身，二、
<lb n="0541a22" ed="T"/>般若，三、解脫。此三不縱不橫，如世「伊」字，名祕
<lb n="0541a23" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0541a2301" n="0541a2301"/><anchor xml:id="beg0541a2301" n="0541a2301"/>密<anchor xml:id="end0541a2301"/>藏。眞實心發，卽是法身；了因心發，卽是般
<lb n="0541a24" ed="T"/>若；緣因心發，卽是解脫。三心若發，同世「伊」字，
<lb n="0541a25" ed="T"/>假名行人，以不住法住此三心，卽是住於三
<lb n="0541a26" ed="T"/>德涅槃祕<anchor xml:id="nkr_note_add_0541a2601" n="0541a2601"/><anchor xml:id="beg0541a2601" n="0541a2601"/>密<anchor xml:id="end0541a2601"/>之藏，故言初發心住也。</p><p xml:id="pT38p0541a2615" cb:place="inline">若住
<lb n="0541a27" ed="T"/>三德，卽是住不思議解脫，卽是住於大乘，卽
<lb n="0541a28" ed="T"/>是以不住法住般若，卽是住首楞嚴三昧；修
<lb n="0541a29" ed="T"/>持於心，猶如虛空，卽是住法性，卽是住實
<pb n="0541b" ed="T" xml:id="T38.1777.0541b"/>
<lb n="0541b01" ed="T"/>相，卽是住如如，卽是住如來藏，卽是住中道
<lb n="0541b02" ed="T"/>第一義諦，卽是住法界，卽是住畢竟空，卽是
<lb n="0541b03" ed="T"/>住大慈大悲、十力、四無畏、十八不共法，卽是
<lb n="0541b04" ed="T"/>住四無閡智、神通、四攝、諸波羅密、一切三昧陀
<lb n="0541b05" ed="T"/>羅尼門。擧要言之，卽是住眞、應二身，一切佛
<lb n="0541b06" ed="T"/>法也。故《華嚴經》云：「初發心時，便成正覺；了達
<lb n="0541b07" ed="T"/>諸法眞實之性，所有聞法不由他悟。是菩薩
<lb n="0541b08" ed="T"/>成就十種智力，究竟離虛妄，無染如虛空；淸
<lb n="0541b09" ed="T"/>淨妙法身，湛然應一切。」當知，此卽是發眞無
<lb n="0541b10" ed="T"/>漏，斷無明初品也，卽是此經明「一念知一切
<lb n="0541b11" ed="T"/>法」，卽是「道場成就一切智故」，又卽是此經明
<lb n="0541b12" ed="T"/>「入不二法門，得無生法忍」也。</p><p xml:id="pT38p0541b1212" cb:place="inline">二、類釋九住者，
<lb n="0541b13" ed="T"/>如此初住，三觀現前，無功用心，念念斷法界無
<lb n="0541b14" ed="T"/>量品無明，不可稱計。一往大分，略爲十品智
<lb n="0541b15" ed="T"/>斷，卽是十住，故《仁王經》云「入理般若，名爲住」，
<lb n="0541b16" ed="T"/>卽是十番進發無漏眞明，同入中道佛性第一
<lb n="0541b17" ed="T"/>義諦之理，以不住法，從淺至深，住佛三德涅
<lb n="0541b18" ed="T"/>槃之理；卽是十品智慧，住一切佛法，故名十
<lb n="0541b19" ed="T"/>住。</p><p xml:id="pT38p0541b1902" cb:place="inline">三、明十行者，卽此十住眞心，一心具一切
<lb n="0541b20" ed="T"/>行，念念自然進趣，流入平等法界海，破十品
<lb n="0541b21" ed="T"/>無明，證十品智斷，一切諸行、諸波羅蜜自然
<lb n="0541b22" ed="T"/>增長，出生自行化他功德與虛空法界等，故
<lb n="0541b23" ed="T"/>名十行也。</p><p xml:id="pT38p0541b2305" cb:place="inline">四、明十迴向者，一心眞明，解行念
<lb n="0541b24" ed="T"/>念開發，心心寂滅，自然迴入平等法界、薩婆
<lb n="0541b25" ed="T"/>若海；又進破十品無明，證十品智斷，故名「十
<lb n="0541b26" ed="T"/>迴向」也。</p><p xml:id="pT38p0541b2604" cb:place="inline">五、明十地者，無漏眞明入無功用道，
<lb n="0541b27" ed="T"/>猶如大地能生一切佛法，荷負法界衆生，普
<lb n="0541b28" ed="T"/>入三世佛地，廣大如法界，究竟如虛空；又進
<lb n="0541b29" ed="T"/>破十品無明，進證十品智斷，約此已明「十地」
<pb n="0541c" ed="T" xml:id="T38.1777.0541c"/>
<lb n="0541c01" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0541c0102" cb:place="inline">六、明等覺地者，窮無明源，入重玄門，邊際
<lb n="0541c02" ed="T"/>智滿，畢竟淸淨，登中道山頂，與無明父母別，
<lb n="0541c03" ed="T"/>猶是後心金剛無閡，卽是名「有所斷」者，名「有
<lb n="0541c04" ed="T"/>上士」也。</p><p xml:id="pT38p0541c0404" cb:place="inline">七、明妙覺地者，究竟解脫，無上佛智，
<lb n="0541c05" ed="T"/>故言：「無所斷者，名無上士。」此卽是究竟後心，
<lb n="0541c06" ed="T"/>三德不縱不橫，大涅槃也。「大涅槃」，名諸佛法
<lb n="0541c07" ed="T"/>界，豎深橫闊，能用二十五三昧普化衆生；隱
<lb n="0541c08" ed="T"/>顯十番利物，究竟周普。譬如大樹，根若深極，
<lb n="0541c09" ed="T"/>枝條亦大。若實相智慧，窮源盡性，化用之功，
<lb n="0541c10" ed="T"/>則彌滿法界，無方大用，究竟圓極也。故《大智
<lb n="0541c11" ed="T"/>論》云「智度大道佛從來，智度深海佛窮底」也，
<lb n="0541c12" ed="T"/>《大品經》云「過『茶』，無字可說」，《大涅槃經》云「不生
<lb n="0541c13" ed="T"/>不生不可說」也。若作此而辨位者，前三十心
<lb n="0541c14" ed="T"/>來諸地，皆是寂滅眞如、平等法界不思議無次
<lb n="0541c15" ed="T"/>位之位也。</p><p xml:id="pT38p0541c1505" cb:place="inline">問曰：如此圓位，出何經論？</p><p xml:id="pT38p0541c1515" cb:place="inline">答曰：《大
<lb n="0541c16" ed="T"/>涅槃經》明「月愛三昧，從初一日，至十五日，光
<lb n="0541c17" ed="T"/>明漸漸增長；又從十六日，至三十日，光明漸
<lb n="0541c18" ed="T"/>漸減盡」。「月光漸漸增長」者，譬智德十五，摩訶
<lb n="0541c19" ed="T"/>般若光明也。「漸漸減盡」者，譬十五斷德，無累
<lb n="0541c20" ed="T"/>解脫減盡也。「十五種智斷」者，三十心爲三智
<lb n="0541c21" ed="T"/>斷，十地爲十智斷，等覺爲一智斷，妙覺爲一
<lb n="0541c22" ed="T"/>智斷，合爲十五智斷，故從初一日，至十五日，
<lb n="0541c23" ed="T"/>以月爲譬也。「月體」，卽譬法身，法身是一。「光明
<lb n="0541c24" ed="T"/>漸增」，譬般若智德，不生而生。「光明漸減」，譬解
<lb n="0541c25" ed="T"/>脫斷德，不減而減。故《涅槃經》明「從初安置諸
<lb n="0541c26" ed="T"/>子祕<anchor xml:id="nkr_note_add_0541c2601" n="0541c2601"/><anchor xml:id="beg0541c2601" n="0541c2601"/>密<anchor xml:id="end0541c2601"/>之藏，三德涅槃。然後我亦當於此祕
<lb n="0541c27" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0541c2701" n="0541c2701"/><anchor xml:id="beg0541c2701" n="0541c2701"/>密<anchor xml:id="end0541c2701"/>藏中，而般涅槃」，此最後究竟涅槃，名爲不
<lb n="0541c28" ed="T"/>生不生。般若畢竟不生不滅，更無惑可斷也。
<lb n="0541c29" ed="T"/>又，《法華經》明「開、示、悟、入」，南岳師解云「卽是圓
<pb n="0542a" ed="T" xml:id="T38.1777.0542a"/>
<lb n="0542a01" ed="T"/>敎四十心也」。又，《大品經》明四十二字門「初阿
<lb n="0542a02" ed="T"/>字門，亦具四十二字門；後茶字門，亦攝四十
<lb n="0542a03" ed="T"/>二字門」，南岳師解「卽是圓敎四十二地之異
<lb n="0542a04" ed="T"/>名也」。《仁王經》明「三賢、十聖忍中行，唯佛一人
<lb n="0542a05" ed="T"/>能盡源」，卽是說圓通之位相也。《瓔珞經》云「三
<lb n="0542a06" ed="T"/>賢菩薩，自然流入薩婆若海」，卽其義也。《華嚴
<lb n="0542a07" ed="T"/>經》云「從初一地，卽具足一切諸地功德」。《大智
<lb n="0542a08" ed="T"/>度論》云「菩薩從初發心，觀涅槃行道，乃至坐
<lb n="0542a09" ed="T"/>道場」。如此等經論所明，豈可備述！引證解釋，
<lb n="0542a10" ed="T"/>具在四敎大本。</p><p xml:id="pT38p0542a1007" cb:place="inline">第三、約圓敎位釋淨、無垢、稱
<lb n="0542a11" ed="T"/>義者，維摩大士若是位在法身補處，卽是等
<lb n="0542a12" ed="T"/>覺金剛無垢之位，智慧將圓，如十四日月，無
<lb n="0542a13" ed="T"/>明將盡，如二十九日月。故《智度論》云：「普賢、文
<lb n="0542a14" ed="T"/>殊，亦有十力、四無所畏，如十四日月；佛亦具
<lb n="0542a15" ed="T"/>足十力、四無所畏，如十五日月也。」法性理顯，
<lb n="0542a16" ed="T"/>故名爲淨；無明惑垢將盡，故稱無垢；等覺智
<lb n="0542a17" ed="T"/>慧稱理，圓明稱機而照，故言淨、無垢、稱也。是
<lb n="0542a18" ed="T"/>則位隣妙覺，若論圓應，乃至十方佛土，現十
<lb n="0542a19" ed="T"/>法界身，八相成道；此土宜見補處之形，故居
<lb n="0542a20" ed="T"/>無動佛所，爲補處菩薩，來遊忍界，訶諸菩薩，
<lb n="0542a21" ed="T"/>皆稱不任問疾者，正以圓破偏也；又說入不
<lb n="0542a22" ed="T"/>二法門，而獨默然者，表圓敎內證法門不可
<lb n="0542a23" ed="T"/>說示也。</p><p xml:id="pT38p0542a2304" cb:place="inline">第五、約五味譬顯四敎位者，《大涅槃
<lb n="0542a24" ed="T"/>經》明五味譬不同，以成四敎辨位不同之相
<lb n="0542a25" ed="T"/>也。經云「凡夫如乳，須陀洹如酪，斯陀含如生
<lb n="0542a26" ed="T"/>酥，阿那含如熟酥，阿羅漢、辟支佛如醍醐」，此
<lb n="0542a27" ed="T"/>譬意恐是顯三藏敎明位也。經又云「凡夫如
<lb n="0542a28" ed="T"/>乳，聲聞如酪，辟支佛如生酥，菩薩如熟酥，佛
<lb n="0542a29" ed="T"/>如醍醐」，此譬意恐顯通敎明位也。經又云「凡
<pb n="0542b" ed="T" xml:id="T38.1777.0542b"/>
<lb n="0542b01" ed="T"/>夫如雜血乳，羅漢如淸淨乳，辟支佛如酪，菩
<lb n="0542b02" ed="T"/>薩如生熟酥，佛如醍醐」，此譬意恐顯別敎明
<lb n="0542b03" ed="T"/>位也。經又云「雪山有草，名曰忍辱。牛若食者，
<lb n="0542b04" ed="T"/>卽得醍醐。忍辱草者，諭八聖道；乳諭十二部
<lb n="0542b05" ed="T"/>經。隨有能修八聖道者，卽見佛性，住大涅槃」，
<lb n="0542b06" ed="T"/>此卽譬於圓敎菩薩從初發心卽開佛知見、見
<lb n="0542b07" ed="T"/>佛性、住大涅槃也。《涅槃經》明此之四譬，譬四
<lb n="0542b08" ed="T"/>敎明位，其義宛然。若不信四敎明位不同者，
<lb n="0542b09" ed="T"/>云何消釋此五味四種譬也？今用前四敎明
<lb n="0542b10" ed="T"/>位，合此四譬，一往似如目覩，祇自聖人<anchor xml:id="nkr_note_add_0542b1001" n="0542b1001"/><anchor xml:id="beg0542b1001" n="0542b1001"/>密<anchor xml:id="end0542b1001"/>意
<lb n="0542b11" ed="T"/>難知，何可定執！又《涅槃經》云：「譬如有人，置毒
<lb n="0542b12" ed="T"/>於乳，乃至醍醐，亦能殺人。」此譬應得兩用，若
<lb n="0542b13" ed="T"/>對經敎，六味明義，處處皆得見佛性、入涅槃
<lb n="0542b14" ed="T"/>也，此卽是不定敎門，事在下釋。若是約位明
<lb n="0542b15" ed="T"/>殺人義，四位五味根緣不定，隨其大乘機發，
<lb n="0542b16" ed="T"/>卽皆以如來滅度而滅度之，故同殺人之義
<lb n="0542b17" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0542b1702" cb:place="inline">第四、明權實者，就此卽爲三意：一，略明權
<lb n="0542b18" ed="T"/>實；二，格位；三，明興廢。</p><p xml:id="pT38p0542b1809" cb:place="inline">第一、明權實者，「權」是
<lb n="0542b19" ed="T"/>暫用之名，「實」以永施爲義。方便波羅蜜，隨情
<lb n="0542b20" ed="T"/>近益，故名爲權；智波羅蜜，稱理究竟，故名爲
<lb n="0542b21" ed="T"/>實也。是則三敎暫赴物情，故名爲權；圓敎究
<lb n="0542b22" ed="T"/>竟利物，故名爲實。分別權實，應須四義：一，明
<lb n="0542b23" ed="T"/>一切非權非實；二，明一切皆權；三，明一切皆
<lb n="0542b24" ed="T"/>實；四，明一切有權有實。</p><p xml:id="pT38p0542b2410" cb:place="inline">一、明一切非權非實
<lb n="0542b25" ed="T"/>者，若論四不可說無說，則無四敎可分，無三
<lb n="0542b26" ed="T"/>敎，卽非權；無圓敎，則非實，是則一切佛法皆
<lb n="0542b27" ed="T"/>非權非實也。</p><p xml:id="pT38p0542b2706" cb:place="inline">二、明一切皆權者，若論四不可
<lb n="0542b28" ed="T"/>說有因緣而說，是則四敎皆是權巧化物也。
<lb n="0542b29" ed="T"/>故佛言「我坐道場時，不得一法實。空拳誑小
<pb n="0542c" ed="T" xml:id="T38.1777.0542c"/>
<lb n="0542c01" ed="T"/>兒，以度於一切」也。</p><p xml:id="pT38p0542c0108" cb:place="inline">三、明一切皆實者，無說而
<lb n="0542c02" ed="T"/>說，說必應機，赴緣之益，其義皆實，是故四敎
<lb n="0542c03" ed="T"/>皆名實也。故《智度論》云「有世界、對治、爲人，故
<lb n="0542c04" ed="T"/>實；有第一義，故實」，此卽皆實不虛之義也。</p><p xml:id="pT38p0542c0417" cb:place="inline">四、
<lb n="0542c05" ed="T"/>明一切有權有實，至論佛法，非權非實而能
<lb n="0542c06" ed="T"/>權能實；四不可說，則無權實而可分，故言非
<lb n="0542c07" ed="T"/>權非實，不說而說。</p><p xml:id="pT38p0542c0708" cb:place="inline">三敎卽是權也，圓敎卽是
<lb n="0542c08" ed="T"/>實也。但一家明權實，有三種義：一，化他權實；
<lb n="0542c09" ed="T"/>二，自行化他權實；三，自行權實。若是化他權
<lb n="0542c10" ed="T"/>實，前三敎非但是權，就此權中，亦各說權實
<lb n="0542c11" ed="T"/>也。若明自行化他權實，卽是前三敎並是權
<lb n="0542c12" ed="T"/>用，圓敎所明一向是實。若論自行權實，卽就
<lb n="0542c13" ed="T"/>圓敎之位辨，照中道爲實，雙照二諦爲權也。</p>
<lb n="0542c14" ed="T"/><p xml:id="pT38p0542c1401">第二、明格位者，卽爲三意：一，約三藏敎位，格
<lb n="0542c15" ed="T"/>後三敎；二，約通敎位，格後二敎；三，約別敎位，
<lb n="0542c16" ed="T"/>格後圓敎。</p><p xml:id="pT38p0542c1605" cb:place="inline">一、約三藏敎位，格後三敎者，卽爲
<lb n="0542c17" ed="T"/>三意：一，明三藏敎位格通敎；二，約三藏敎位
<lb n="0542c18" ed="T"/>格別敎；三，明三藏敎位格圓敎。</p><p xml:id="pT38p0542c1813" cb:place="inline">一、明三藏敎
<lb n="0542c19" ed="T"/>位格通敎者，若論聲聞、緣覺，與通敎明二乘
<lb n="0542c20" ed="T"/>不殊；若約大乘明位，此則大爲殊別。所以者
<lb n="0542c21" ed="T"/>何？三藏敎明三阿僧祇劫修行，乃至補處，卽
<lb n="0542c22" ed="T"/>是淨、無垢位，止得齊於通敎柔順忍性地、忍
<lb n="0542c23" ed="T"/>法中忍。若是三藏之佛，但得齊於通敎佛地，
<lb n="0542c24" ed="T"/>正習俱盡，以相齊也。傍論三藏佛，是析法智，
<lb n="0542c25" ed="T"/>爲拙；通敎佛，是體法故，爲巧。如《智度論》云：「阿
<lb n="0542c26" ed="T"/>羅漢地於聲聞經中，名之爲佛，俱得二種涅
<lb n="0542c27" ed="T"/>槃。」今謂皆除正使，已<anchor xml:id="nkr_note_add_0542c2701" n="0542c2701"/><anchor xml:id="beg0542c2701" n="0542c2701"/>辦<anchor xml:id="end0542c2701"/>地齊；若取二諦滿，習
<lb n="0542c28" ed="T"/>氣盡，羅漢豈得佛齊也？</p><p xml:id="pT38p0542c2810" cb:place="inline">二、明用三藏敎位格
<lb n="0542c29" ed="T"/>別敎位者，三藏明一生補處淨、無垢位，格別
<pb n="0543a" ed="T" xml:id="T38.1777.0543a"/>
<lb n="0543a01" ed="T"/>敎，與鐵輪十信第十願心齊；佛地，但與別敎
<lb n="0543a02" ed="T"/>初地齊也。此乃正意，傍論類通敎可知也。</p>
<lb n="0543a03" ed="T"/><p xml:id="pT38p0543a0301">三、明三藏敎格圓敎位者，三藏補處淨、無垢
<lb n="0543a04" ed="T"/>稱位，但與圓敎五品弟子第五品齊，佛地與
<lb n="0543a05" ed="T"/>十住初發心住齊。正義如此，傍論互有優劣，
<lb n="0543a06" ed="T"/>三藏佛正習俱盡，此乃爲齊；不明見佛性、斷
<lb n="0543a07" ed="T"/>無明，此爲劣也。故《華嚴經》歎初發心住菩薩
<lb n="0543a08" ed="T"/>云「初發心已過於牟尼」也。</p><p xml:id="pT38p0543a0811" cb:place="inline">二、明用通敎位，格
<lb n="0543a09" ed="T"/>後二敎位，卽爲二：一、格別敎；二、格圓敎。</p><p xml:id="pT38p0543a0916" cb:place="inline">一、明
<lb n="0543a10" ed="T"/>格別敎位者，通敎明補處淨、無垢、位，往格但
<lb n="0543a11" ed="T"/>與別敎十行齊；通敎佛果但與十地初歡喜
<lb n="0543a12" ed="T"/>地齊。正義如此，傍論有劣者，無相似中道智
<lb n="0543a13" ed="T"/>伏無明也。</p><p xml:id="pT38p0543a1305" cb:place="inline">二、明通敎位格圓敎者，若通敎明
<lb n="0543a14" ed="T"/>補處淨、無垢位，但與圓敎鐵輪位十信第十
<lb n="0543a15" ed="T"/>願心齊；明佛果但與初發心住齊。此是一往
<lb n="0543a16" ed="T"/>格之，正論優劣，初發心住，以初發心能顯中
<lb n="0543a17" ed="T"/>道法身，斷無明一品爲勝也。</p><p xml:id="pT38p0543a1712" cb:place="inline">三、明別敎格圓
<lb n="0543a18" ed="T"/>敎位者，若別敎明法身，法雲、一生補處淨、無
<lb n="0543a19" ed="T"/>垢、稱，但與圓敎十住第十灌頂住齊；佛地斷
<lb n="0543a20" ed="T"/>十一品無明，但與十行初歡喜行齊。若依《仁
<lb n="0543a21" ed="T"/>王經》開十地爲三十生，是則無垢與法界無
<lb n="0543a22" ed="T"/>量迴向位齊；佛地與十地初歡喜地齊。是則
<lb n="0543a23" ed="T"/>別敎明一生補處，望圓敎位，若依前釋，以義
<lb n="0543a24" ed="T"/>往推，猶有三十一品無明；若依後引《仁王經》，
<lb n="0543a25" ed="T"/>卽猶有十一品無明。是則別、圓法身補處雖通，
<lb n="0543a26" ed="T"/>約位無垢、稱義懸殊，豈得一槪而釋維摩詰
<lb n="0543a27" ed="T"/>之名也！</p><p xml:id="pT38p0543a2704" cb:place="inline">問曰：尋至道是一，若格前方便，三敎
<lb n="0543a28" ed="T"/>所明補處、佛果遂傳爾懸殊，此意難解？</p><p xml:id="pT38p0543a2816" cb:place="inline">答曰：
<lb n="0543a29" ed="T"/>二義往釋，一、有敎有人；二、有敎無人。若是三
<pb n="0543b" ed="T" xml:id="T38.1777.0543b"/>
<lb n="0543b01" ed="T"/>敎方便之說，因中稟敎之者，卽並有敎有人。
<lb n="0543b02" ed="T"/>佛果、補處及上位菩薩，能說三敎，此並有敎無
<lb n="0543b03" ed="T"/>人。所以者何？所稟三敎行人，因敎各獲其利，
<lb n="0543b04" ed="T"/>故有敎有人也。能說之敎主，示現爲三敎之佛，
<lb n="0543b05" ed="T"/>菩薩令物慕果行因，因行旣成，則無復化主。
<lb n="0543b06" ed="T"/>如斯乃緣感便應，緣謝便息。空拳誑小兒，引
<lb n="0543b07" ed="T"/>將還家，手內實無物也。三敎化主，亦皆如是。
<lb n="0543b08" ed="T"/>若是圓敎有敎有人者，因中稟敎，乃至法雲
<lb n="0543b09" ed="T"/>有敎有人，斷四十一品無明，法身補處，此實
<lb n="0543b10" ed="T"/>不虛。妙覺法身，無說之說，卽是果上有敎有人
<lb n="0543b11" ed="T"/>也。有敎無人，目之爲權；有敎有人，名之爲實。</p>
<lb n="0543b12" ed="T"/><p xml:id="pT38p0543b1201">問曰：若爾四敎明果，可分權實；四敎因地皆
<lb n="0543b13" ed="T"/>有敎有人，何得分其權、實？</p><p xml:id="pT38p0543b1311" cb:place="inline">答曰：今明三敎之
<lb n="0543b14" ed="T"/>人，名爲權人；稟圓敎之人，則人敎俱實。故四
<lb n="0543b15" ed="T"/>敎明因，分權實也。</p><p xml:id="pT38p0543b1508" cb:place="inline">問曰：三敎之因旣立，權人
<lb n="0543b16" ed="T"/>三敎之果，何意不得辨權人也？</p><p xml:id="pT38p0543b1613" cb:place="inline">答曰：三敎行
<lb n="0543b17" ed="T"/>人可成圓人，無有三敎之佛修因，作於圓佛，
<lb n="0543b18" ed="T"/>故非類也。</p><p xml:id="pT38p0543b1805" cb:place="inline">第三、明興癈者，卽爲二意：一，權敎
<lb n="0543b19" ed="T"/>有興有癈；二，實敎有興而不癈。</p><p xml:id="pT38p0543b1913" cb:place="inline">一、明權敎有
<lb n="0543b20" ed="T"/>興癈者，卽爲三意：</p><p xml:id="pT38p0543b2008" cb:place="inline">一、三藏敎機緣起則興，機
<lb n="0543b21" ed="T"/>謝則癈，所言機者，可發之義，名之爲機。前緣
<lb n="0543b22" ed="T"/>有小樂欲可起，小善可生，小惡可治，偏眞之
<lb n="0543b23" ed="T"/>解可發，故須用四悉檀，於聲聞經中說因緣
<lb n="0543b24" ed="T"/>生滅四諦、十二因緣、六度之敎，開三乘之道。
<lb n="0543b25" ed="T"/>聞則稱機，樂欲心起，生善斷惡，若是二乘，發
<lb n="0543b26" ed="T"/>眞無漏，證有餘涅槃；若是菩薩，六度調心，得
<lb n="0543b27" ed="T"/>伏忍、柔順忍也，故《法華經》云：「小智樂小法，不
<lb n="0543b28" ed="T"/>自信作佛。是故以方便，分別說諸果。」爲此機
<lb n="0543b29" ed="T"/>緣，雖無三藏伏結，補處菩薩淨、無垢、稱義，三
<pb n="0543c" ed="T" xml:id="T38.1777.0543c"/>
<lb n="0543c01" ed="T"/>十四心佛果，住有餘涅槃之佛，爲欲四悉檀
<lb n="0543c02" ed="T"/>起此敎故，示現此敎形聲，赴機度物。故《法華
<lb n="0543c03" ed="T"/>經》明，「長者卽脫瓔珞，著弊垢衣，執除糞器，狀有
<lb n="0543c04" ed="T"/>所畏，語諸作人。」卽是三藏敎「興」之義也。癈者，
<lb n="0543c05" ed="T"/>此小欲將歇，小善已成，事惡旣除，眞解已發，
<lb n="0543c06" ed="T"/>是則四緣俱息，則三藏所說之敎、能說之人
<lb n="0543c07" ed="T"/>俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0543c0701" n="0543c0701"/><anchor xml:id="beg0543c0701" n="0543c0701"/>癈<anchor xml:id="end0543c0701"/>也。</p><p xml:id="pT38p0543c0704" cb:place="inline">二、明通敎興<anchor xml:id="nkr_note_add_0543c0702" n="0543c0702"/><anchor xml:id="beg0543c0702" n="0543c0702"/>癈<anchor xml:id="end0543c0702"/>者，興則機興，癈則機
<lb n="0543c08" ed="T"/>癈。機興而敎興，敎興者，無生四諦樂欲將起，
<lb n="0543c09" ed="T"/>體假入空之善可生，迷理見思可斷，卽眞之
<lb n="0543c10" ed="T"/>解可發，故須用四悉檀說無生四諦。通敎三
<lb n="0543c11" ed="T"/>乘，聞則樂欲心起，生善斷惡，三乘同發卽眞
<lb n="0543c12" ed="T"/>無漏之慧，見第一義。二乘住有餘涅槃，菩薩
<lb n="0543c13" ed="T"/>則不滯空，慈悲入假化物，誓求佛果。赴此之
<lb n="0543c14" ed="T"/>緣，雖無通敎斷結侵習，上地補處菩薩淨、無
<lb n="0543c15" ed="T"/>垢、稱位，一念相應斷習，佛果位有餘涅槃，爲
<lb n="0543c16" ed="T"/>起敎，赴此三乘根緣，示現此敎形聲，悉檀赴
<lb n="0543c17" ed="T"/>緣逗物，故名爲興。癈者，四機旣息，緣謝則癈。
<lb n="0543c18" ed="T"/>所說通敎、能說之人俱癈也。</p><p xml:id="pT38p0543c1812" cb:place="inline">三、明別敎興癈
<lb n="0543c19" ed="T"/>者，興則機興、敎興。無量四諦樂欲將起，從空
<lb n="0543c20" ed="T"/>入假善根可生，無量恒沙煩惱、別惑見思可
<lb n="0543c21" ed="T"/>治，中道第一義諦眞解可發，故用四悉檀，說無
<lb n="0543c22" ed="T"/>量四諦，赴別敎菩薩。聞則樂欲心起，生界外
<lb n="0543c23" ed="T"/>之善，斷界外之惡，發中道相似無漏，及眞無
<lb n="0543c24" ed="T"/>漏，求常住佛果大涅槃。爲赴此之機緣，雖無
<lb n="0543c25" ed="T"/>別敎斷十品無明，法身補處菩薩斷十一品無
<lb n="0543c26" ed="T"/>明，究竟佛果，而示現此敎形聲，用悉檀赴物
<lb n="0543c27" ed="T"/>機緣，說無量四聖諦，故名別敎興。癈者，四機
<lb n="0543c28" ed="T"/>旣息，緣謝則癈，所說別敎、能說別敎所明上
<lb n="0543c29" ed="T"/>地補處菩薩、佛果俱癈也。</p><p xml:id="pT38p0543c2911" cb:place="inline">二、明實敎興而不
<pb n="0544a" ed="T" xml:id="T38.1777.0544a"/>
<lb n="0544a01" ed="T"/>癈者，卽是圓敎，但興而不癈也。若於《華嚴》、《方
<lb n="0544a02" ed="T"/>等》、《法華》、《涅槃》所說圓敎赴圓機，樂欲生善斷
<lb n="0544a03" ed="T"/>惡，見中道第一義諦，是則從初發心，至無垢地，
<lb n="0544a04" ed="T"/>赴四根緣，常說此敎，至等覺佛，故名爲興。故
<lb n="0544a05" ed="T"/>三十二菩薩，<name role="" type="person">文殊師利</name>等，皆說入不二法門，
<lb n="0544a06" ed="T"/>卽是敎興之意也。若證妙覺，無師自悟，無法
<lb n="0544a07" ed="T"/>可欲，無善可生，無惡可斷，更無深理可見，言
<lb n="0544a08" ed="T"/>辭相寂滅，本自無興，故無癈也。無癈亦得論
<lb n="0544a09" ed="T"/>癈者，四悉檀機盡則敎息，故名癈也。故《大品
<lb n="0544a10" ed="T"/>經》云「過『茶』，無字可說」，《涅槃經》云「不生不生，不
<lb n="0544a11" ed="T"/>可說故」，故淨名默然杜口，不復以言言於無
<lb n="0544a12" ed="T"/>言之理；文殊稱歎，表絕言也。是則在因有人
<lb n="0544a13" ed="T"/>有敎，至果卽敎癈人存。三德涅槃，湛然淸淨，
<lb n="0544a14" ed="T"/>豈同前三敎補處菩薩、菩提佛果，皆有敎無人？
<lb n="0544a15" ed="T"/>敎癈，人亦隨癈。權實之意，顯在於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0544001" n="0544001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0544001" n="0544001"/><anchor xml:id="beg0544001" n="0544001"/>在<anchor xml:id="end0544001"/>也。</p><p xml:id="pT38p0544a1516" cb:place="inline">第五、
<lb n="0544a16" ed="T"/>約觀心明四敎者，從三觀起四敎，已如前辨。
<lb n="0544a17" ed="T"/>今但論卽心行用，識一切敎門皆從初心觀
<lb n="0544a18" ed="T"/>行而起四敎。旣攝一切經敎，若一念觀心分
<lb n="0544a19" ed="T"/>明，能分別一念無明因緣所生之心，四辨歷
<lb n="0544a20" ed="T"/>念，則一切經敎大意，皆約觀心通達。就此卽
<lb n="0544a21" ed="T"/>爲四意：一，約觀心明三藏敎相；二，約觀心明
<lb n="0544a22" ed="T"/>通敎相；三，約觀心明別敎相；四，約觀心明圓
<lb n="0544a23" ed="T"/>敎相。</p><p xml:id="pT38p0544a2303" cb:place="inline">第一、約觀心明三藏敎相者，卽是觀一
<lb n="0544a24" ed="T"/>念因緣所生之心生滅，折假入空。約此觀門，
<lb n="0544a25" ed="T"/>起一切三藏敎也。若觀生滅四諦入道，卽是
<lb n="0544a26" ed="T"/>修多羅藏，故《增一阿含》云「佛吿諸比丘，謂一
<lb n="0544a27" ed="T"/>切法者，祇是一法。何等爲一法？心是一法，離
<lb n="0544a28" ed="T"/>心無一切法也」，《智度論》云：「從初《轉法輪經》，至
<lb n="0544a29" ed="T"/>大涅槃結修多羅藏，此祇是約心生滅，說四
<pb n="0544b" ed="T" xml:id="T38.1777.0544b"/>
<lb n="0544b01" ed="T"/>聖諦」，卽是法歸、法本之義也。觀心出一切毘
<lb n="0544b02" ed="T"/>尼藏者，佛制戒時，問諸比丘「汝何心作？若有
<lb n="0544b03" ed="T"/>心作，卽是犯戒；有犯，故有持也。若無心作，則
<lb n="0544b04" ed="T"/>不名犯；犯義不成，不說持也」，故重心發戒，無
<lb n="0544b05" ed="T"/>心則不發戒。若言從心出阿毘曇藏者，四卷
<lb n="0544b06" ed="T"/>略說，名《毘曇心》；達磨波羅處中而說，名爲《雜
<lb n="0544b07" ed="T"/>心》，如此皆是約心而辨毘曇。無比法者，分別
<lb n="0544b08" ed="T"/>諸心、心數法、一切法，不可比也。</p><p xml:id="pT38p0544b0813" cb:place="inline">第二、約觀心
<lb n="0544b09" ed="T"/>明通敎者，觀心因緣所生一切法，心空則一
<lb n="0544b10" ed="T"/>切法空，是爲體假入空。一切通敎所明行、位、
<lb n="0544b11" ed="T"/>因、果，皆從此起。</p><p xml:id="pT38p0544b1107" cb:place="inline">第三、約觀心明別敎者，觀心
<lb n="0544b12" ed="T"/>因緣所生卽假名，具足一切恒沙佛法，依無
<lb n="0544b13" ed="T"/>明阿梨耶識，分別無量聖諦。一切別敎所明
<lb n="0544b14" ed="T"/>行、位、因、果，皆從此起也。</p><p xml:id="pT38p0544b1410" cb:place="inline">第四、約觀心明圓敎
<lb n="0544b15" ed="T"/>者，觀心因緣所生具足一切十法界法，無所
<lb n="0544b16" ed="T"/>積聚，不縱不橫，不思議中道二諦之理。一切
<lb n="0544b17" ed="T"/>圓敎所明行、位、因、果，皆從此起，如輪王頂上
<lb n="0544b18" ed="T"/>明珠。</p><p xml:id="pT38p0544b1803" cb:place="inline">是則四敎皆從一念無明心起。上來數
<lb n="0544b19" ed="T"/>引《華嚴經》明破微塵，出三千大千世界經卷之
<lb n="0544b20" ed="T"/>義，意在此也。</p><p xml:id="pT38p0544b2006" cb:place="inline">第六、四敎通經論者，佛用四敎
<lb n="0544b21" ed="T"/>成一切頓、漸諸經，諸論釋經，豈越於四敎也！
<lb n="0544b22" ed="T"/>卽爲二意：一，對經；二，對論。</p><p xml:id="pT38p0544b2211" cb:place="inline">第一、對經者：</p><p xml:id="pT38p0544b2216" cb:place="inline">若《華
<lb n="0544b23" ed="T"/>嚴經》，但具二敎所成：一，別敎；二，圓敎。所以者
<lb n="0544b24" ed="T"/>何？別敎，則諸菩薩宣說歷劫修行四十二心
<lb n="0544b25" ed="T"/>斷結、行、位皆差；圓敎，明一心具足一切諸行，
<lb n="0544b26" ed="T"/>從初一地具足一切諸地功德。</p><p xml:id="pT38p0544b2613" cb:place="inline">次明漸敎之
<lb n="0544b27" ed="T"/>初聲聞經，但具三藏敎；方等大乘及以此經，
<lb n="0544b28" ed="T"/>具足四敎；《摩訶般若》具足三敎，除三藏敎；《法
<lb n="0544b29" ed="T"/>華經》開權顯實，正直捨方便，但一圓敎；《涅槃
<pb n="0544c" ed="T" xml:id="T38.1777.0544c"/>
<lb n="0544c01" ed="T"/>經》具足四敎，成五味義也。</p><p xml:id="pT38p0544c0111" cb:place="inline">問曰：方等大乘亦
<lb n="0544c02" ed="T"/>具四敎，何故不成五味義？</p><p xml:id="pT38p0544c0211" cb:place="inline">答曰：不明聲聞作
<lb n="0544c03" ed="T"/>佛，五味之義不成。約不定中，得論四敎也。釋
<lb n="0544c04" ed="T"/>迦出世所有經敎，更不過此四敎，攝此諸經，
<lb n="0544c05" ed="T"/>罄無不盡也。</p><p xml:id="pT38p0544c0506" cb:place="inline">第二、對論者，論有二種：一，通申
<lb n="0544c06" ed="T"/>經論；二，別申經論。</p><p xml:id="pT38p0544c0608" cb:place="inline">一、通申經論者，卽爲二意：
<lb n="0544c07" ed="T"/>一、通申小乘經；二、通申大乘經。</p><p xml:id="pT38p0544c0713" cb:place="inline">一、通申小乘
<lb n="0544c08" ed="T"/>經者，如《毘曇》、《成實》、《昆勒》等論，並是通申小乘
<lb n="0544c09" ed="T"/>經論，故《成論》云：「我主今欲正論三藏中實義。」</p>
<lb n="0544c10" ed="T"/><p xml:id="pT38p0544c1001">二、通申大乘經者，如《地持論》、《攝大乘論》、《唯識
<lb n="0544c11" ed="T"/>論》、《中論》、《十二門論》等，並是通申諸大乘經所
<lb n="0544c12" ed="T"/>明通、別、圓及三藏敎也。</p><p xml:id="pT38p0544c1210" cb:place="inline">二、別申經論者，卽爲
<lb n="0544c13" ed="T"/>二意：一，別申小乘經；二，別申大乘經。</p><p xml:id="pT38p0544c1315" cb:place="inline">一、別申
<lb n="0544c14" ed="T"/>小乘經者，如《俱舍論》別申修多羅，《明了論》別
<lb n="0544c15" ed="T"/>申毘尼，《毘婆沙》、諸《阿毘曇心》明申佛在世說
<lb n="0544c16" ed="T"/>毘曇也。</p><p xml:id="pT38p0544c1604" cb:place="inline">二、別申大乘經者，如《十地論》別申《華
<lb n="0544c17" ed="T"/>嚴經》別、圓兩敎，《大智度論》別申《摩訶般若經》
<lb n="0544c18" ed="T"/>通、別、圓三敎，應有別申《大集方等》及此經論，
<lb n="0544c19" ed="T"/>不來此土，《金剛般若論》別申《金剛般若經》，《法
<lb n="0544c20" ed="T"/>華論》別申《法華經》一圓敎，《涅槃論》別申《涅槃
<lb n="0544c21" ed="T"/>經》四敎五味，論度此不盡。如此等諸論申經，
<lb n="0544c22" ed="T"/>卽是申觀心等諸經，令分明也。</p><p xml:id="pT38p0544c2213" cb:place="inline">是則精修觀
<lb n="0544c23" ed="T"/>心，洞解一切經論。若經論不從心出者，觀行
<lb n="0544c24" ed="T"/>之人旣不聽不讀，何得內心通達耶！此乃有
<lb n="0544c25" ed="T"/>所言說，寘與經論相應，意在此也。</p><p xml:id="pT38p0544c2514" cb:place="inline">第七、用四
<lb n="0544c26" ed="T"/>敎釋此經文者，卽爲三意：一，通室外四品；二，
<lb n="0544c27" ed="T"/>通室內六品；三，通出室四品。</p><p xml:id="pT38p0544c2712" cb:place="inline">第一、通室外四
<lb n="0544c28" ed="T"/>品者：</p><p xml:id="pT38p0544c2803" cb:place="inline">四敎明因果不同，故釋迦現佛國有異，
<lb n="0544c29" ed="T"/>如身子螺髻，梵王所見不同；諸天共寶器食，
<pb n="0545a" ed="T" xml:id="T38.1777.0545a"/>
<lb n="0545a01" ed="T"/>隨其果報，飯色有異，正以稟四敎不同，故見
<lb n="0545a02" ed="T"/>佛國有異也。</p><p xml:id="pT38p0545a0206" cb:place="inline">釋〈方便品〉，正用三藏通敎。所以
<lb n="0545a03" ed="T"/>者何？明折法入空，因緣生滅無常；復說如夢
<lb n="0545a04" ed="T"/>如幻，體假入空之意。是則因中，用拙、巧二度，
<lb n="0545a05" ed="T"/>破其界內愛見著心，勸修二敎之法身也。</p><p xml:id="pT38p0545a0517" cb:place="inline">〈弟
<lb n="0545a06" ed="T"/>子品〉通用別敎、圓敎，彈訶十大弟子及五百羅
<lb n="0545a07" ed="T"/>漢。用通敎彈者，如訶迦旃延，說三藏敎拙度
<lb n="0545a08" ed="T"/>五義；用別敎斥者，此如訶富樓那穢食置寶
<lb n="0545a09" ed="T"/>器也；用圓敎訶者，如彈身子、善吉，云「不起滅
<lb n="0545a10" ed="T"/>定，現諸威儀……不斷癡愛，起於明脫……亦不縛不
<lb n="0545a11" ed="T"/>解」，是用圓敎意彈也。</p><p xml:id="pT38p0545a1109" cb:place="inline">四敎釋〈菩薩品〉，正是用
<lb n="0545a12" ed="T"/>圓敎訶四大菩薩，用三藏、通敎、別敎自行化
<lb n="0545a13" ed="T"/>他偏僻，乖不思議圓頓之道也。</p><p xml:id="pT38p0545a1313" cb:place="inline">第二、明室內用
<lb n="0545a14" ed="T"/>四敎釋六品經文者：</p><p xml:id="pT38p0545a1409" cb:place="inline">大士無三敎之疾，而以
<lb n="0545a15" ed="T"/>方便，現同三疾，約此辨〈問疾品〉也。</p><p xml:id="pT38p0545a1514" cb:place="inline">〈不思議品〉
<lb n="0545a16" ed="T"/>正明住圓敎不思議果，示現四敎之事也。</p><p xml:id="pT38p0545a1617" cb:place="inline">〈觀
<lb n="0545a17" ed="T"/>衆生品〉卽是辨不思議通、圓兩敎從假入空，不
<lb n="0545a18" ed="T"/>可得空也。</p><p xml:id="pT38p0545a1805" cb:place="inline">〈佛道品〉卽是辨不思議別、圓兩敎
<lb n="0545a19" ed="T"/>從空入假，行於非道，通達佛道也。</p><p xml:id="pT38p0545a1914" cb:place="inline">〈不二法門
<lb n="0545a20" ed="T"/>品〉正明圓敎不思議中道正觀，入不二法門品
<lb n="0545a21" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT38p0545a2102" cb:place="inline">〈香積品〉卽是不思議圓敎所明雙照二諦，
<lb n="0545a22" ed="T"/>法界圓融也。</p><p xml:id="pT38p0545a2206" cb:place="inline">第三、明用四敎通出室四品經
<lb n="0545a23" ed="T"/>文者：</p><p xml:id="pT38p0545a2303" cb:place="inline">〈菩薩行品〉令菩薩遍行四敎之行，四土
<lb n="0545a24" ed="T"/>化衆生也。</p><p xml:id="pT38p0545a2405" cb:place="inline">四敎通〈見阿閦佛品〉者，明若依四
<lb n="0545a25" ed="T"/>敎修行，發菩提心，始得生阿閦佛國也。亦因
<lb n="0545a26" ed="T"/>此義，無動如來佛國之行得成佛時，所有佛國
<lb n="0545a27" ed="T"/>如妙喜世界也。</p><p xml:id="pT38p0545a2707" cb:place="inline">四敎通法〈供養〉、〈囑累品〉二品
<lb n="0545a28" ed="T"/>者，付囑天帝、彌勒，令於佛去世後，流通此經，
<lb n="0545a29" ed="T"/>四敎利益未來弟子，令不絕也。</p><p xml:id="pT38p0545a2913" cb:place="inline">第四、辨本迹
<pb n="0545b" ed="T" xml:id="T38.1777.0545b"/>
<lb n="0545b01" ed="T"/>義者，旣用四敎分別淨、無垢、稱義，義雖不同，
<lb n="0545b02" ed="T"/>而正用圓敎解釋。夫聖人垂應，不無本迹之
<lb n="0545b03" ed="T"/>殊，或示金粟法身，或現補處之像。經說隨緣，
<lb n="0545b04" ed="T"/>高下難測，是以今須辨本迹也。今明此義，略
<lb n="0545b05" ed="T"/>有七重：</p>
<lb n="0545b06" ed="T"/><p xml:id="pT38p0545b0601">第一釋名　第二明本迹
<lb n="0545b07" ed="T"/>　第三辨本迹高下　第四約敎分別本迹
<lb n="0545b08" ed="T"/>　第五正明維摩本迹　第六約觀心明本迹
<lb n="0545b09" ed="T"/>　第七用本迹通此經文</p>
<lb n="0545b10" ed="T"/><p xml:id="pT38p0545b1001">第一、釋本迹名者，通論本迹之名，乃遍在四
<lb n="0545b11" ed="T"/>敎。今正明不思議本迹者，正就圓敎以辨也。
<lb n="0545b12" ed="T"/>所言本迹者，「本」卽所依之理，「迹」是能依之事。
<lb n="0545b13" ed="T"/>事理合明，故稱本迹。譬如人依住處，則有行
<lb n="0545b14" ed="T"/>往之蹤跡也；住處是所依，能依之人有行往
<lb n="0545b15" ed="T"/>之跡；由處有跡，尋跡得處。今以處譬所依之
<lb n="0545b16" ed="T"/>理本，人依行往之跡，譬能依之事迹，是則由
<lb n="0545b17" ed="T"/>所依之理本，有能依之事迹，尋能依之事迹，
<lb n="0545b18" ed="T"/>得所依之理本。本迹雖殊，不思議一也。</p><p xml:id="pT38p0545b1816" cb:place="inline">第二、
<lb n="0545b19" ed="T"/>明不思議本迹義者，略爲五意：一，約理事明
<lb n="0545b20" ed="T"/>本迹；二，約理敎明本迹；三，約理行明本迹；四，
<lb n="0545b21" ed="T"/>約體用明本迹；五，約權實明本迹。</p><p xml:id="pT38p0545b2114" cb:place="inline">一、約理事
<lb n="0545b22" ed="T"/>明本迹者，此經云「從無住本，立一切法」，今明
<lb n="0545b23" ed="T"/>不思議理事爲本迹者，「理」卽不思議眞諦之
<lb n="0545b24" ed="T"/>理爲本，「事」卽不思議俗諦之事爲迹。由不思
<lb n="0545b25" ed="T"/>議眞諦之理本，故有不思議俗諦之事迹，尋
<lb n="0545b26" ed="T"/>不思議俗諦之事迹，得不思議眞諦之理本。
<lb n="0545b27" ed="T"/>是則本迹雖殊，不思議一也。</p><p xml:id="pT38p0545b2712" cb:place="inline">二、約理敎明本
<lb n="0545b28" ed="T"/>迹者，此經云「三轉法輪於大千，其輪本來常
<lb n="0545b29" ed="T"/>淸淨」，今言不思議之理本，卽是不思議二諦
<pb n="0545c" ed="T" xml:id="T38.1777.0545c"/>
<lb n="0545c01" ed="T"/>之理事，通名爲理，理卽本也。不思議之敎迹
<lb n="0545c02" ed="T"/>者，卽是大聖八音敷演不思議能詮二諦之
<lb n="0545c03" ed="T"/>敎迹也。所詮不思議二諦之理，卽是理本；能
<lb n="0545c04" ed="T"/>詮之敎，卽是事迹。是則由理本故有敎迹，尋
<lb n="0545c05" ed="T"/>敎迹以得理本。本迹雖殊，不思議一也。</p><p xml:id="pT38p0545c0516" cb:place="inline">三、約
<lb n="0545c06" ed="T"/>理行明本迹者，如《法華經》云「諸法從本來，常
<lb n="0545c07" ed="T"/>自寂滅相，佛子行道已，來世得作佛」，今明不
<lb n="0545c08" ed="T"/>思議理本者，卽是理敎也，故此經云：「無離文
<lb n="0545c09" ed="T"/>字，說解脫相；文字性離，卽解脫也」。不思議行迹
<lb n="0545c10" ed="T"/>者，卽是不思議觀行之事迹。由不思議理敎
<lb n="0545c11" ed="T"/>之理本，得修不思議觀行之事迹；修觀行不
<lb n="0545c12" ed="T"/>思議事迹，能契不思議之理本，故曰「本迹雖
<lb n="0545c13" ed="T"/>殊，不思議一也」。</p><p xml:id="pT38p0545c1307" cb:place="inline">四、約體用明本迹者，卽是法
<lb n="0545c14" ed="T"/>身爲體，應身爲用。故《金光明經》云「佛眞法身，
<lb n="0545c15" ed="T"/>由如虛空；應物現形，如水中月」，正由虛空有
<lb n="0545c16" ed="T"/>實月之本體，故有一切水月之影用。今明理
<lb n="0545c17" ed="T"/>行合爲不思議法身之理本，由此法身，故能
<lb n="0545c18" ed="T"/>垂不思議應用之迹；由此應用，能顯法身。故
<lb n="0545c19" ed="T"/>肇師云「非本無以垂迹，非迹無以顯本」，本迹
<lb n="0545c20" ed="T"/>雖殊，不思議一，卽其義也。</p><p xml:id="pT38p0545c2011" cb:place="inline">五、約權實明本迹
<lb n="0545c21" ed="T"/>者，實則齊位，證得眞應二身，卽是理實之本
<lb n="0545c22" ed="T"/>也。權化方便，現眞應二身，或高或下，此卽是
<lb n="0545c23" ed="T"/>事隨物情，故名事迹也，故此經云：「雖復示現
<lb n="0545c24" ed="T"/>成道，起轉法輪，而不捨菩薩行。」今明若不由
<lb n="0545c25" ed="T"/>不思議位證眞、應二身，理實之本，豈能垂高
<lb n="0545c26" ed="T"/>下眞應兩迹！若不垂眞、應之事迹，豈能令物
<lb n="0545c27" ed="T"/>同己入位，得眞、應二身！是則本迹雖殊，不思
<lb n="0545c28" ed="T"/>議一也。</p><p xml:id="pT38p0545c2804" cb:place="inline">第三、辨本迹高下者，正約圓敎以明
<lb n="0545c29" ed="T"/>也。若理事明本迹，卽是理卽；若約理敎明本
<pb n="0546a" ed="T" xml:id="T38.1777.0546a"/>
<lb n="0546a01" ed="T"/>迹，卽是名字卽；若約理行明本迹，正是觀行
<lb n="0546a02" ed="T"/>卽、相似卽。今約體、用權實明本迹，應須四句
<lb n="0546a03" ed="T"/>分別：一、本迹俱下；二、本下迹高；三、本高迹下；
<lb n="0546a04" ed="T"/>四、本迹俱高。今明此義，復須四種分別：一，明
<lb n="0546a05" ed="T"/>十信不得約此四句以明高下也；二，明十住
<lb n="0546a06" ed="T"/>初發心住備二句；三，從第二治地住至第四
<lb n="0546a07" ed="T"/>十一等覺地皆具四句分別；四，妙覺地但用
<lb n="0546a08" ed="T"/>二句分別。</p><p xml:id="pT38p0546a0805" cb:place="inline">一、明初十信不得用四句分別者，
<lb n="0546a09" ed="T"/>以十信似解，未發眞無漏、顯眞應二身故，不
<lb n="0546a10" ed="T"/>得用四句判其高下也。</p><p xml:id="pT38p0546a1010" cb:place="inline">二、明十住初心初發心
<lb n="0546a11" ed="T"/>住但用二句分別者，初住但有本迹俱下、本
<lb n="0546a12" ed="T"/>下迹高之二句也。所以者何？初住最初得眞、
<lb n="0546a13" ed="T"/>應二身法身之本，爾前旣未有法身之下，故
<lb n="0546a14" ed="T"/>齊位不得言「法身有高」也。譬如十五日月初
<lb n="0546a15" ed="T"/>日之月，爾前無月之可勝也；亦如聲聞法中
<lb n="0546a16" ed="T"/>苦忍眞明，爾前無眞之可勝也。迹下者，現九
<lb n="0546a17" ed="T"/>法界之迹，還現初住之應迹，始得最下，爾前
<lb n="0546a18" ed="T"/>無應之可高也。所言本下迹高者，能迹現上
<lb n="0546a19" ed="T"/>地之形聲也；而不得言「本高迹下」者，爾前無
<lb n="0546a20" ed="T"/>本之可高也；亦不得言「本迹俱高」者，爾前無
<lb n="0546a21" ed="T"/>眞、應之可高也。</p><p xml:id="pT38p0546a2107" cb:place="inline">三、明從第二治地住至第四
<lb n="0546a22" ed="T"/>十一等覺地，此四十一位，一一皆得用四句
<lb n="0546a23" ed="T"/>分別義，推可知也。</p><p xml:id="pT38p0546a2308" cb:place="inline">四、明妙覺極地但用二句
<lb n="0546a24" ed="T"/>分別者：</p><p xml:id="pT38p0546a2404" cb:place="inline">一、本迹俱高，卽是眞、應之極，最上無
<lb n="0546a25" ed="T"/>過也。</p><p xml:id="pT38p0546a2503" cb:place="inline">二、本高迹下，本高卽是眞身之極，最上
<lb n="0546a26" ed="T"/>無過；迹下，應同下四十一地之像。又，示現九
<lb n="0546a27" ed="T"/>道之形聲也，而不得言本下迹高者，妙覺法
<lb n="0546a28" ed="T"/>身之本，更無勝地法身之可下也；亦不得言
<lb n="0546a29" ed="T"/>本迹俱下者，更無上地眞、應二身之高也。譬
<pb n="0546b" ed="T" xml:id="T38.1777.0546b"/>
<lb n="0546b01" ed="T"/>如十五日月光明圓滿，過此更無圓滿之光
<lb n="0546b02" ed="T"/>過十五日月也。</p><p xml:id="pT38p0546b0207" cb:place="inline">問曰：若四十二地本迹階降，
<lb n="0546b03" ed="T"/>如此何得俱稱不思議一也？</p><p xml:id="pT38p0546b0312" cb:place="inline">答曰：皆是非眞
<lb n="0546b04" ed="T"/>非應不思議眞、應之二身也，非階降之不思
<lb n="0546b05" ed="T"/>議階降也。</p><p xml:id="pT38p0546b0505" cb:place="inline">第四、通約敎分別本迹者，卽爲四
<lb n="0546b06" ed="T"/>意：一，約圓敎分別本迹；二，約別敎分別本迹；
<lb n="0546b07" ed="T"/>三，約通敎分別本迹；四，約三藏敎分別本迹。</p>
<lb n="0546b08" ed="T"/><p xml:id="pT38p0546b0801">一、約圓敎分別本迹者，如前釋名辨本迹五義，
<lb n="0546b09" ed="T"/>明高下四句分別也。</p><p xml:id="pT38p0546b0909" cb:place="inline">二、約別敎明本迹者，亦
<lb n="0546b10" ed="T"/>得備用四種本迹，類圓敎可知，但不得全用。
<lb n="0546b11" ed="T"/>卽是地前三十心未得法身，故無本迹。但初
<lb n="0546b12" ed="T"/>地明二句辨本迹，類前圓敎初住可知；從二
<lb n="0546b13" ed="T"/>地至等覺，皆得四句分別義，推可解；後妙覺
<lb n="0546b14" ed="T"/>極地，亦但用兩句，類圓敎妙覺可知。此皆有
<lb n="0546b15" ed="T"/>敎無人，悉是圓敎之權迹也。</p><p xml:id="pT38p0546b1512" cb:place="inline">三、約通敎明本
<lb n="0546b16" ed="T"/>迹者，通敎得明四種本迹，旣不辨中道佛性、
<lb n="0546b17" ed="T"/>眞應二身，豈有本迹之可分別！但還約通義
<lb n="0546b18" ed="T"/>往釋。見偏眞，具五分法身爲本，神通變現爲
<lb n="0546b19" ed="T"/>迹。若入無餘涅槃，身智俱滅，非但無迹，亦復
<lb n="0546b20" ed="T"/>無本。通敎菩薩七地具方便道，八地道觀雙
<lb n="0546b21" ed="T"/>流，豈不知中道佛性之理！但約敎門抑畢，故
<lb n="0546b22" ed="T"/>不明眞、應耳。恐此多是有敎無人，悉是圓敎之
<lb n="0546b23" ed="T"/>權迹也。若將別接通，明佛性常住涅槃，眞、應
<lb n="0546b24" ed="T"/>二身本迹四句，類前分別，則可知也。</p><p xml:id="pT38p0546b2415" cb:place="inline">四、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0546001" n="0546001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0546001" n="0546001"/><anchor xml:id="beg0546001" n="0546001"/>明<anchor xml:id="end0546001"/>三
<lb n="0546b25" ed="T"/>藏敎明本迹者，亦得用四種本迹意，亦不得
<lb n="0546b26" ed="T"/>明眞、應本迹，猶是生死之人；若至果地三十
<lb n="0546b27" ed="T"/>四心斷結，得成佛時，亦以五分法身爲本，神
<lb n="0546b28" ed="T"/>通變化爲迹；若入無餘涅槃，則本迹俱滅。今
<lb n="0546b29" ed="T"/>更就三藏因中，明本迹者，若三阿僧祇伏惑
<pb n="0546c" ed="T" xml:id="T38.1777.0546c"/>
<lb n="0546c01" ed="T"/>純熟，住煖、頂、忍位以爲本，得神通變現，利益
<lb n="0546c02" ed="T"/>天人六道，名爲迹。下容有此事，亦恐有敎無
<lb n="0546c03" ed="T"/>人，悉是圓敎之權迹也。</p><p xml:id="pT38p0546c0310" cb:place="inline">問曰：一切聖凡，悉得
<lb n="0546c04" ed="T"/>明本迹不？</p><p xml:id="pT38p0546c0405" cb:place="inline">答曰：本迹之義，正約眞、應。有餘諸
<lb n="0546c05" ed="T"/>敎，旣不明破無明，尙無此義，何況凡夫！但通
<lb n="0546c06" ed="T"/>而爲論，別敎三十心及通敎菩薩，旣得論本
<lb n="0546c07" ed="T"/>迹，二乘亦得本迹，三藏菩薩伏惑未斷，尙得
<lb n="0546c08" ed="T"/>論本迹，凡夫亦得論本迹，是故上齊苦忍世
<lb n="0546c09" ed="T"/>第一法已下，下極阿鼻已上。上、下兩處，但得
<lb n="0546c10" ed="T"/>爲二句本迹。闕於二句，其間例作四句，論本
<lb n="0546c11" ed="T"/>迹義，推可知也。</p><p xml:id="pT38p0546c1107" cb:place="inline">第五、正辨淨名本迹者，舊云
<lb n="0546c12" ed="T"/>「本是<name role="" type="person">金粟如來</name>，迹居妙喜，爲無動補處」，或云
<lb n="0546c13" ed="T"/>「本是八地，迹現毘耶，位居長者」。若執此意，定
<lb n="0546c14" ed="T"/>判其本迹者，金粟爲是何位之佛？妙喜補處，
<lb n="0546c15" ed="T"/>復是何位？補處若實是妙覺之金粟，迹爲妙
<lb n="0546c16" ed="T"/>喜之補處，此可是本高迹下；若本是初住之
<lb n="0546c17" ed="T"/>金粟，現爲十地之補處，此是本下迹高；若是
<lb n="0546c18" ed="T"/>妙覺之金粟法身，又應爲妙覺之金粟，是爲本
<lb n="0546c19" ed="T"/>迹俱高；若是初住之金粟，應爲三藏之補處，
<lb n="0546c20" ed="T"/>是爲本迹俱下，豈可定判其優、劣、高、下之位
<lb n="0546c21" ed="T"/>也！大聖以無方之化，豈是凡夫測量、判於深
<lb n="0546c22" ed="T"/>淺！凡夫尙不自識己之業行、果報，何況知其
<lb n="0546c23" ed="T"/>本迹類！若無目指月，判其方圓。今但抑信，本
<lb n="0546c24" ed="T"/>迹雖殊，不思議一也。而文殊旣是釋迦左面侍
<lb n="0546c25" ed="T"/>者，此土位行最高，推功稱歎，敎迹不宜在八
<lb n="0546c26" ed="T"/>地也。</p><p xml:id="pT38p0546c2603" cb:place="inline">第六、約觀心辨本迹者，如人學中道圓
<lb n="0546c27" ed="T"/>觀，觀於心原，觀道純熟，迹中亦現，無有障閡，
<lb n="0546c28" ed="T"/>圓行圓說，事理相應，此是本迹俱高。若內心
<lb n="0546c29" ed="T"/>圓學而迹示偏邪，是爲本高迹下。若內心實
<pb n="0547a" ed="T" xml:id="T38.1777.0547a"/>
<lb n="0547a01" ed="T"/>不學於圓觀，而現無閡之相，此是本下迹高。
<lb n="0547a02" ed="T"/>若本心止修入空，而迹現破假之相，卽是本
<lb n="0547a03" ed="T"/>迹俱下。卽用此約佛法學問、坐禪、一切行人
<lb n="0547a04" ed="T"/>心行高下，自行化他得失，具作四句分別：一、
<lb n="0547a05" ed="T"/>本迹俱高，卽是實行之人；二、本高迹下，是<anchor xml:id="nkr_note_add_0547a0501" n="0547a0501"/><anchor xml:id="beg0547a0501" n="0547a0501"/>密<anchor xml:id="end0547a0501"/>
<lb n="0547a06" ed="T"/>行人；三、本下迹高，卽是貢高之人，除爲佛法
<lb n="0547a07" ed="T"/>利益衆生；四、本迹俱下，亦是實行之人也。</p><p xml:id="pT38p0547a0717" cb:place="inline">第
<lb n="0547a08" ed="T"/>七、通經者，但淨名本迹旣不可思議，故能以
<lb n="0547a09" ed="T"/>圓智之談，斥偏空之道，以無方之辨，屈有量
<lb n="0547a10" ed="T"/>之心，皆顯本迹之事。今明本迹通此經文者，
<lb n="0547a11" ed="T"/>卽爲三意：一，通室外；二，通入室；三，通出室。</p><p xml:id="pT38p0547a1117" cb:place="inline">一、
<lb n="0547a12" ed="T"/>通室外者，室外現長者之形，寄四敎以顯本
<lb n="0547a13" ed="T"/>迹；或用三藏通敎本迹，入空開化國王、長者；
<lb n="0547a14" ed="T"/>或用通、別、圓本迹之敎，折挫十大弟子、五百羅
<lb n="0547a15" ed="T"/>漢；或但用圓敎顯本，彈訶稟三敎菩薩等。</p><p xml:id="pT38p0547a1517" cb:place="inline">二、
<lb n="0547a16" ed="T"/>通室內者，室內託疾興敎，示於病行，同一切
<lb n="0547a17" ed="T"/>衆生之實病。衆生之疾，雖有多塗，論其正意，
<lb n="0547a18" ed="T"/>不出四種。今以四種之迹病行，同四種之實
<lb n="0547a19" ed="T"/>病，卽是現病行之迹，爲〈問疾品〉也。次下五品
<lb n="0547a20" ed="T"/>皆從此品出，若通〈問疾品〉，下五品皆自通也。</p>
<lb n="0547a21" ed="T"/><p xml:id="pT38p0547a2101">三、通出室者，掌擎大衆，來入菴羅，示病愈之
<lb n="0547a22" ed="T"/>相，以衆生四種病因滅，淨名權迹之病亦愈。
<lb n="0547a23" ed="T"/>是則，此經從始至末，用本迹義往通玄義及文，
<lb n="0547a24" ed="T"/>意可見也。</p><p xml:id="pT38p0547a2405" cb:place="inline">第二、次釋「所說」者，淨名是能說之
<lb n="0547a25" ed="T"/>人，所說是不思議解脫之法，故言所說。他釋
<lb n="0547a26" ed="T"/>「淨名說於佛法，不說自法。若說自法，則與佛
<lb n="0547a27" ed="T"/>抗行道法」，今解祇淨名自說其身所證性淨、
<lb n="0547a28" ed="T"/>無垢、方便三淨之法，此法雖不可說，以四悉
<lb n="0547a29" ed="T"/>檀赴緣而說；佛亦於不可說，用四悉檀赴緣
<pb n="0547b" ed="T" xml:id="T38.1777.0547b"/>
<lb n="0547b01" ed="T"/>說此三淨之法；淨名隨佛轉法輪，亦說三淨
<lb n="0547b02" ed="T"/>之法。淨名說三淨之法，卽是說佛三淨之法，
<lb n="0547b03" ed="T"/>故此經云「觀身實相，觀佛亦然」。復次，淨名說
<lb n="0547b04" ed="T"/>自法，非但卽是說佛法，亦卽是說一切衆生
<lb n="0547b05" ed="T"/>法也，故下文云「衆生、賢聖、彌勒，一切法，一如
<lb n="0547b06" ed="T"/>無二如」也，《華嚴經》云「心佛及衆生，是三無差
<lb n="0547b07" ed="T"/>別」。今但說淨名法，卽是說佛法，亦卽說衆
<lb n="0547b08" ed="T"/>生法也。如下文三十二菩薩各說其所得法，
<lb n="0547b09" ed="T"/>以明入不二法門；例如五百比丘，各說身因；
<lb n="0547b10" ed="T"/>《華嚴經》善財入法界，見善知識，各說其所得法
<lb n="0547b11" ed="T"/>門。淨名說自法門，卽是說於佛法，卽是說衆
<lb n="0547b12" ed="T"/>生法。</p><p xml:id="pT38p0547b1203" cb:place="inline">問曰：淨名自說己法，何得稱經？</p><p xml:id="pT38p0547b1215" cb:place="inline">答曰：
<lb n="0547b13" ed="T"/>如《大智論》云「若佛弟子、化人、諸天、仙人所說，
<lb n="0547b14" ed="T"/>爲佛所印，皆稱爲經」，此經佛爲寶積開宗，辨
<lb n="0547b15" ed="T"/>於佛國因果，命諸弟子皆述往日爲大士所
<lb n="0547b16" ed="T"/>訶，佛默印之；又入室論道，掌擎大衆，還菴羅
<lb n="0547b17" ed="T"/>園，被佛印定，故稱爲經也。</p>
<lb n="0547b18" ed="T"/><cb:juan n="004" fun="close"><cb:jhead>維摩經玄疏卷第四</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0541a2301" to="#end0541a2301"><lem resp="#resp1" wit="#wit.cbeta">密</lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
<app from="#beg0541a2601" to="#end0541a2601"><lem resp="#resp1" wit="#wit.cbeta">密</lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
<app from="#beg0541c2601" to="#end0541c2601"><lem resp="#resp1" wit="#wit.cbeta">密</lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
<app from="#beg0541c2701" to="#end0541c2701"><lem resp="#resp1" wit="#wit.cbeta">密</lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
<app from="#beg0542b1001" to="#end0542b1001"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp5">密<note type="cf1">X18n0337_p0440b13</note></lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
<app from="#beg0542c2701" to="#end0542c2701"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">辦</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app>
<app from="#beg0543c0701" to="#end0543c0701"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-11-22)">癈<note type="cf1">X18n0337_p0441c13</note></lem><rdg wit="#wit.orig">癡</rdg></app>
<app from="#beg0543c0702" to="#end0543c0702"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-11-22)">癈<note type="cf1">X18n0337_p0441c13</note></lem><rdg wit="#wit.orig">癡</rdg></app>
<app from="#beg0544001" to="#end0544001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">在</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit.orig" type="correctionRemark">此</rdg></app>
<app from="#beg0546001" to="#end0546001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">明</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit.orig" type="correctionRemark">約</rdg></app>
<app from="#beg0547a0501" to="#end0547a0501"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-11-22)">密<note type="cf1">X18n0337_p0445a23</note></lem><rdg wit="#wit.orig">蜜</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0544001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0544001">在【大】，此【考僞-大】</note>
<note n="0546001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0546001">明【大】，約【考僞-大】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0544001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0544001">在＝此？</note>
<note n="0546001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0546001">明＝約？</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0541a2301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0541a2301">密【CB】，蜜【大】</note>
<note n="0541a2601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0541a2601">密【CB】，蜜【大】</note>
<note n="0541c2601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0541c2601">密【CB】，蜜【大】</note>
<note n="0541c2701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0541c2701">密【CB】，蜜【大】</note>
<note n="0542b1001" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0542b10.16" target="#nkr_note_add_0542b1001">密【CB】【卍續-CB】，蜜【大】</note>
<note n="0542c2701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0542c2701">辦【CB】，辨【大】</note>
<note n="0543c0701" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0543c07.02" target="#nkr_note_add_0543c0701">癈【CB】【卍續-CB】，癡【大】</note>
<note n="0543c0702" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0543c07.09" target="#nkr_note_add_0543c0702">癈【CB】【卍續-CB】，癡【大】</note>
<note n="0547a0501" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T38.0547a05.17" target="#nkr_note_add_0547a0501">密【CB】【卍續-CB】，蜜【大】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>