<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X18n0334">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 334 楞伽經心印</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 334 楞伽經心印</title>
			<author>淸 圅昰疏</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>8卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">18</idno>.<idno type="no">334</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">楞伽經心印</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-06-08T16:42:45">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<cb:mulu level="1" type="其他">一切佛語心品之一</cb:mulu>
<milestone n="3" unit="juan"/>
<pb n="0133a" ed="X" xml:id="X18.0334.0133a"/>
<lb n="0133a01" ed="X"/>
<lb n="0133a02" ed="X"/>
<lb n="0133a03" ed="X"/>
<lb n="0133a04" ed="X"/><lb n="0199a08" ed="R027"/><cb:juan n="3" fun="open"><cb:mulu n="3" type="卷"/><cb:jhead>楞伽阿<g ref="#CB02494">䟦</g>多羅寶經心印卷三</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0133a05" ed="X"/><lb n="0199a09" ed="R027"/><byline cb:type="other">宋天竺三藏沙門求那<g ref="#CB02494">䟦</g>陀羅譯</byline>
<lb n="0133a06" ed="X"/><lb n="0199a10" ed="R027"/><byline cb:type="author">曹洞三十四世博山三世雷峯沙</byline>
<lb n="0133a07" ed="X"/><lb n="0199a11" ed="R027"/><byline cb:type="author">門釋圅昰疏</byline>
<lb n="0133a08" ed="X"/><lb n="0199a12" ed="R027"/><byline cb:type="other">嗣法門人沙門　釋<note place="inline">今無今覞</note>較</byline>
<lb n="0133a09" ed="X"/><lb n="0199a13" ed="R027"/><cb:div type="pin"><cb:mulu level="1" type="其他">一切佛語心品之二</cb:mulu><head>一切佛語心品之二</head>
<lb n="0133a10" ed="X"/><lb n="0199a14" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0133a1001">○三示如來藏超過愚外妄想言說成就諸地究
<lb n="0133a11" ed="X"/><lb n="0199a15" ed="R027"/>竟果海分十一。</p><p xml:id="pX18p0133a1107" cb:place="inline">△初、示如來藏不同外道神我。</p></cb:div>
<lb n="0133a12" ed="X"/><lb n="0199a16" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0133a1201">爾時，大慧菩薩摩訶薩白佛言：世尊！世尊修多羅說：
<lb n="0133a13" ed="X"/><lb n="0199a17" ed="R027"/>如來藏自性淸淨，轉三十二相，入於一切衆生身中。
<lb n="0133a14" ed="X"/><lb n="0199a18" ed="R027"/>如大價寶垢衣所纏，如來之藏常住不變，亦復如是。
<lb n="0133a15" ed="X"/><lb n="0199b01" ed="R027"/>而陰、界、入垢衣所纏，貪欲、恚、癡、不實妄想、塵勞所汚，
<lb n="0133a16" ed="X"/><lb n="0199b02" ed="R027"/>一切諸佛之所演說。云何世尊同外道說我，言有如
<lb n="0133a17" ed="X"/><lb n="0199b03" ed="R027"/>來藏耶？世尊！外道亦說：有常作者，離於求那，周徧不
<lb n="0133a18" ed="X"/><lb n="0199b04" ed="R027"/>滅。世尊！彼說有我。</p></cb:div>
<lb n="0133a19" ed="X"/><lb n="0199b05" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0133a1901">此欲世尊發明如來藏不同外道神我也。外道神
<lb n="0133a20" ed="X"/><lb n="0199b06" ed="R027"/>我，執五蘊分別之心。如來藏性，示常住不變之體。
<lb n="0133a21" ed="X"/><lb n="0199b07" ed="R027"/>體無眞妄，而有覺迷。迷則分別心生，而非眞智。分
<lb n="0133a22" ed="X"/><lb n="0199b08" ed="R027"/>別心滅，而非眞寂。迷智爲生，迷寂爲滅。悉由分別，
<lb n="0133a23" ed="X"/><lb n="0199b09" ed="R027"/>所以無常。若覺則分別頓息，見本無生，今亦無滅。
<lb n="0133a24" ed="X"/><lb n="0199b10" ed="R027"/>無生滅處，本性常住。爲除分別，說於無我，而非無
<pb n="0133b" ed="X" xml:id="X18.0334.0133b"/>
<lb n="0133b01" ed="X"/><lb n="0199b11" ed="R027"/>如來藏常住不變之我也。爲遣無我，說於眞我，而
<lb n="0133b02" ed="X"/><lb n="0199b12" ed="R027"/>非同於五蘊分別之我也。所謂轉三十二相，入衆
<lb n="0133b03" ed="X"/><lb n="0199b13" ed="R027"/>生身，而爲陰界入垢衣所纏，貪嗔癡不實妄想塵
<lb n="0133b04" ed="X"/><lb n="0199b14" ed="R027"/>勞所汚。現在迷中，則智寂隱，而生滅現前。凡有所
<lb n="0133b05" ed="X"/><lb n="0199b15" ed="R027"/>執，皆屬分別。此外道所爲妄計作者也。求那，卽塵
<lb n="0133b06" ed="X"/><lb n="0199b16" ed="R027"/>緣也。</p></cb:div>
<lb n="0133b07" ed="X"/><lb n="0199b17" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0133b0701">佛吿大慧：我說如來藏，不同外道所說之我。大慧！有
<lb n="0133b08" ed="X"/><lb n="0199b18" ed="R027"/>時說空、無相、無願、如、實際、法性、法身、涅槃、離自性、不
<lb n="0133b09" ed="X"/><lb n="0200a01" ed="R027"/>生不滅、本來寂靜、自性涅槃，如是等句說如來藏<anchor xml:id="nkr_note_add_0133b0901" n="0133b0901"/><anchor xml:id="beg0133b0901" n="0133b0901"/>已<anchor xml:id="end0133b0901"/>，
<lb n="0133b10" ed="X"/><lb n="0200a02" ed="R027"/>如來。應供。等正覺，爲斷愚夫畏無我句故，說離妄想
<lb n="0133b11" ed="X"/><lb n="0200a03" ed="R027"/>無所有境界如來藏門。大慧！未來現在菩薩摩訶薩，
<lb n="0133b12" ed="X"/><lb n="0200a04" ed="R027"/>不應作我見計著。</p></cb:div>
<lb n="0133b13" ed="X"/><lb n="0200a05" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0133b1301">說如實法身，而先之空、無相、無願；說自性涅槃，而
<lb n="0133b14" ed="X"/><lb n="0200a06" ed="R027"/>先之離自性、不生滅、本來寂靜。此世尊所爲說無
<lb n="0133b15" ed="X"/><lb n="0200a07" ed="R027"/>所有境界如來藏門也。如來初爲衆生執五蘊我，
<lb n="0133b16" ed="X"/><lb n="0200a08" ed="R027"/>說於無我；後又爲聲聞執無我法，惑於自性，爲說
<lb n="0133b17" ed="X"/><lb n="0200a09" ed="R027"/>眞我。涅槃云：汝等當知，先所修習無常、苦、空、無我，
<lb n="0133b18" ed="X"/><lb n="0200a10" ed="R027"/>非是眞實。譬如春時，有諸人等在大池浴，乘船游
<lb n="0133b19" ed="X"/><lb n="0200a11" ed="R027"/>戲，失瑠璃寶，沒深水中。是時諸人悉共入水，求覓
<lb n="0133b20" ed="X"/><lb n="0200a12" ed="R027"/>是寶，競捉瓦石、草木、沙礫，各各自謂得瑠璃珠，歡
<lb n="0133b21" ed="X"/><lb n="0200a13" ed="R027"/>喜持出，乃知非眞。是時寶珠猶在水中，以珠力故，
<lb n="0133b22" ed="X"/><lb n="0200a14" ed="R027"/>水皆澄淸。於是大衆乃見寶珠故在水下，猶如仰
<lb n="0133b23" ed="X"/><lb n="0200a15" ed="R027"/>觀虗空月形。是時衆中有一智人，以方便力安徐
<lb n="0133b24" ed="X"/><lb n="0200a16" ed="R027"/>入水，卽便得珠。汝等比丘，不應如是修習無常、苦、
<pb n="0133c" ed="X" xml:id="X18.0334.0133c"/>
<lb n="0133c01" ed="X"/><lb n="0200a17" ed="R027"/>空、無我、不淨想等，以爲實義，如彼諸人各以瓦石、
<lb n="0133c02" ed="X"/><lb n="0200a18" ed="R027"/>草木、沙礫而爲寶珠。汝等應當善學方便，在在處
<lb n="0133c03" ed="X"/><lb n="0200b01" ed="R027"/>處常修我想、常樂淨想，如彼智人巧出寶珠，所謂
<lb n="0133c04" ed="X"/><lb n="0200b02" ed="R027"/>我想、常樂淨想也。乃知如來說無我時，意在眞我，
<lb n="0133c05" ed="X"/><lb n="0200b03" ed="R027"/>只爲對治凡外。故二乘之所誤，卽凡外之所怖，豈
<lb n="0133c06" ed="X"/><lb n="0200b04" ed="R027"/>知離妄正以顯眞。此無所有境界如來藏門，不同
<lb n="0133c07" ed="X"/><lb n="0200b05" ed="R027"/>外道卽識爲我計作者相也。</p></cb:div>
<lb n="0133c08" ed="X"/><lb n="0200b06" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0133c0801">譬如陶家於一泥聚，以人工水木輪繩方便作種種
<lb n="0133c09" ed="X"/><lb n="0200b07" ed="R027"/>器。如來亦復如是，於法無我離一切妄想相，以種種
<lb n="0133c10" ed="X"/><lb n="0200b08" ed="R027"/>智慧善巧方便，或說如來藏或說無我，以是因緣故
<lb n="0133c11" ed="X"/><lb n="0200b09" ed="R027"/>說如來藏，不同外道所說之我，是名說如來藏。開引
<lb n="0133c12" ed="X"/><lb n="0200b10" ed="R027"/>計我諸外道故說如來藏，令離不實我見妄想，入三
<lb n="0133c13" ed="X"/><lb n="0200b11" ed="R027"/>解脫門境界，希望疾得阿耨多羅三藐三菩提。是故
<lb n="0133c14" ed="X"/><lb n="0200b12" ed="R027"/>如來、應供、等正覺作如是說如來之藏，若不如是則
<lb n="0133c15" ed="X"/><lb n="0200b13" ed="R027"/>同外道。是故大慧！爲離外道見故，當依無我如來之
<lb n="0133c16" ed="X"/><lb n="0200b14" ed="R027"/>藏。</p></cb:div>
<lb n="0133c17" ed="X"/><lb n="0200b15" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0133c1701">此復申明如來種種智慧善巧方便，或說無我，或
<lb n="0133c18" ed="X"/><lb n="0200b16" ed="R027"/>說如來藏，互相發明如來淸淨我相，開引計我外
<lb n="0133c19" ed="X"/><lb n="0200b17" ed="R027"/>道，令離不實我見，故終曰當依無我如來之藏，此
<lb n="0133c20" ed="X"/><lb n="0200b18" ed="R027"/>決定義也。涅槃爲設舊醫新醫之喩，而復衆中唱
<lb n="0133c21" ed="X"/><lb n="0201a01" ed="R027"/>言曰：比丘當知，是諸外道所言我者，如蟲食木偶
<lb n="0133c22" ed="X"/><lb n="0201a02" ed="R027"/>成字耳。是故如來於佛法中唱言無我，爲調衆生
<lb n="0133c23" ed="X"/><lb n="0201a03" ed="R027"/>故，爲知時故，說是無我；有因緣故，亦說有我。如彼
<lb n="0133c24" ed="X"/><lb n="0201a04" ed="R027"/>良醫善知於乳是藥非藥，非如凡夫所計吾我也。</p></cb:div>
<pb n="0134a" ed="X" xml:id="X18.0334.0134a"/>
<lb n="0134a01" ed="X"/><lb n="0201a05" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0134a0101">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：人相續陰，緣與微
<lb n="0134a02" ed="X"/><lb n="0201a06" ed="R027"/>塵，勝自在作，心量妄想。</p></cb:div>
<lb n="0134a03" ed="X"/><lb n="0201a07" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0134a0301">人，卽五陰身中我也。相續，卽此我流注生滅陰五
<lb n="0134a04" ed="X"/><lb n="0201a08" ed="R027"/>陰也。外道計有異緣，與微塵勝性自在天和合共
<lb n="0134a05" ed="X"/><lb n="0201a09" ed="R027"/>作，此乃自心妄想計也。異緣，卽如數論之薩埵剌
<lb n="0134a06" ed="X"/><lb n="0201a10" ed="R027"/>闍答摩，數論師執我思緣，此三事合成是也。</p><p xml:id="pX18p0134a0618" cb:place="inline">○二、
<lb n="0134a07" ed="X"/><lb n="0201a11" ed="R027"/>示如來藏方便所顯，分五：</p><p xml:id="pX18p0134a0711" cb:place="inline">△初、總示方便四法。</p></cb:div>
<lb n="0134a08" ed="X"/><lb n="0201a12" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0134a0801">爾時大慧菩薩摩訶薩觀未來衆生，復請世尊：惟願
<lb n="0134a09" ed="X"/><lb n="0201a13" ed="R027"/>爲說修行無間<note place="inline">魏譯云爲諸菩薩說如實修行法</note>，如
<lb n="0134a10" ed="X"/><lb n="0201a14" ed="R027"/>諸菩薩摩訶薩修行者大方便。</p></cb:div>
<lb n="0134a11" ed="X"/><lb n="0201a15" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0134a1101">此問修行方便也。無間者，無間於自性，順性起修，
<lb n="0134a12" ed="X"/><lb n="0201a16" ed="R027"/>非外作因緣也。</p></cb:div>
<lb n="0134a13" ed="X"/><lb n="0201a17" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0134a1301">佛吿大慧：菩薩摩訶薩成就四法，得修行者大方便。
<lb n="0134a14" ed="X"/><lb n="0201a18" ed="R027"/>云何爲四？謂善分別自心現觀，外性非性離生住滅，
<lb n="0134a15" ed="X"/><lb n="0201b01" ed="R027"/>見得自覺聖智善樂，是名菩薩摩訶薩成就四法，得
<lb n="0134a16" ed="X"/><lb n="0201b02" ed="R027"/>修行者大方便。</p></cb:div>
<lb n="0134a17" ed="X"/><lb n="0201b03" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0134a1701">善分別自心現，謂知三界皆唯識現，非由別因也。
<lb n="0134a18" ed="X"/><lb n="0201b04" ed="R027"/>觀外性非性，謂外一切性，悉如夢幻，無有自性也。
<lb n="0134a19" ed="X"/><lb n="0201b05" ed="R027"/>離生住滅見，謂旣知一切性無性，皆唯自心，則諸
<lb n="0134a20" ed="X"/><lb n="0201b06" ed="R027"/>識不起，於爾<g ref="#CB08504">𦦨</g>法，無所攝受也。自覺聖智善樂，謂
<lb n="0134a21" ed="X"/><lb n="0201b07" ed="R027"/>旣知三界唯識，一切性無自性，諸識不生，則自覺
<lb n="0134a22" ed="X"/><lb n="0201b08" ed="R027"/>聖智，如日處空，自然得自在法樂也。外道不知三
<lb n="0134a23" ed="X"/><lb n="0201b09" ed="R027"/>界皆唯識現，謂有別因。旣有別因，則一切性實有
<lb n="0134a24" ed="X"/><lb n="0201b10" ed="R027"/>自生性可得。二乘雖知無有別因，然識現行滅，而
<pb n="0134b" ed="X" xml:id="X18.0334.0134b"/>
<lb n="0134b01" ed="X"/><lb n="0201b11" ed="R027"/>種子不滅，於內外法，不能頓空。此皆識明所礙，於
<lb n="0134b02" ed="X"/><lb n="0201b12" ed="R027"/>自覺性，自不圓妙。故此四種菩薩修行方便，遠過
<lb n="0134b03" ed="X"/><lb n="0201b13" ed="R027"/>愚外，凡有志心宗，所宜詳察也。</p><p xml:id="pX18p0134b0313" cb:place="inline">△二、善分別自心
<lb n="0134b04" ed="X"/><lb n="0201b14" ed="R027"/>現。</p></cb:div>
<lb n="0134b05" ed="X"/><lb n="0201b15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0134b0501">云何菩薩摩訶薩善分別自心現？謂如是觀三界唯
<lb n="0134b06" ed="X"/><lb n="0201b16" ed="R027"/>心分齊，離我、我所，無動搖、離去來，無始虗僞習氣所
<lb n="0134b07" ed="X"/><lb n="0201b17" ed="R027"/>熏，三界種種色行繫縛、身財建立、妄想隨入現，是名
<lb n="0134b08" ed="X"/><lb n="0201b18" ed="R027"/>菩薩摩訶薩善分別自心現。</p></cb:div>
<lb n="0134b09" ed="X"/><lb n="0202a01" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0134b0901">分齊，猶言分量也。此唯心卽唯識，迷心爲識，識卽
<lb n="0134b10" ed="X"/><lb n="0202a02" ed="R027"/>是心，故曰唯心。觀此三界，皆由自心不覺，妄生分
<lb n="0134b11" ed="X"/><lb n="0202a03" ed="R027"/>齊，中間實無攝受與攝受者，故雖作無有所作，雖
<lb n="0134b12" ed="X"/><lb n="0202a04" ed="R027"/>現去來無有去來也。無始虗僞習氣所熏，指藏識
<lb n="0134b13" ed="X"/><lb n="0202a05" ed="R027"/>業種，卽不覺妄動者也。旣妄動爲業，卽由見起相，
<lb n="0134b14" ed="X"/><lb n="0202a06" ed="R027"/>變似根塵，成於三界種種色行，遂有長短屈伸，一
<lb n="0134b15" ed="X"/><lb n="0202a07" ed="R027"/>定名相，能生繫縛，卽現在根身所受用資生器界，
<lb n="0134b16" ed="X"/><lb n="0202a08" ed="R027"/>起諸妄想，心境相入，和合而現，此所謂自心現也。
<lb n="0134b17" ed="X"/><lb n="0202a09" ed="R027"/>若能觀察自心所現，則知三界一切色行名相，自
<lb n="0134b18" ed="X"/><lb n="0202a10" ed="R027"/>身受用，一切妄想，皆由無始如來藏性，迷爲種識，
<lb n="0134b19" ed="X"/><lb n="0202a11" ed="R027"/>妄生分齊，所現心境，皆不可得，無主無依，當下頓
<lb n="0134b20" ed="X"/><lb n="0202a12" ed="R027"/>了耳。</p><p xml:id="pX18p0134b2003" cb:place="inline">△三、觀作性非性。</p></cb:div>
<lb n="0134b21" ed="X"/><lb n="0202a13" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0134b2101">云何菩薩摩訶薩善觀外性非性？謂<g ref="#CB08504">𦦨</g>夢等一切性，
<lb n="0134b22" ed="X"/><lb n="0202a14" ed="R027"/>無始虗僞妄想習因觀一切性自性。菩薩摩訶薩作
<lb n="0134b23" ed="X"/><lb n="0202a15" ed="R027"/>如是善觀外性非性，是名菩薩摩訶薩善觀外性非
<lb n="0134b24" ed="X"/><lb n="0202a16" ed="R027"/>性。</p></cb:div>
<pb n="0134c" ed="X" xml:id="X18.0334.0134c"/>
<lb n="0134c01" ed="X"/><lb n="0202a17" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0134c0101"><g ref="#CB08504">𦦨</g>夢等一切性者，謂一切法如陽<g ref="#CB08504">𦦨</g>，如夢幻，皆由
<lb n="0134c02" ed="X"/><lb n="0202a18" ed="R027"/>內識變似現前，無有自性，當處無生也。故知無有
<lb n="0134c03" ed="X"/><lb n="0202b01" ed="R027"/>自性，一切法不生。三世如來所說，所當尊重耳。因
<lb n="0134c04" ed="X"/><lb n="0202b02" ed="R027"/>者，謂此一切性，卽因識種虗僞而爲自性。觀一切
<lb n="0134c05" ed="X"/><lb n="0202b03" ed="R027"/>性，以此爲自性，則一切性無自性，所謂善觀外性
<lb n="0134c06" ed="X"/><lb n="0202b04" ed="R027"/>非性也。</p><p xml:id="pX18p0134c0604" cb:place="inline">△四、離生住滅見。</p></cb:div>
<lb n="0134c07" ed="X"/><lb n="0202b05" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0134c0701">云何菩薩摩訶薩善離生、住、滅見？謂如幻夢一切性
<lb n="0134c08" ed="X"/><lb n="0202b06" ed="R027"/>自他俱性不生，隨入自心分齊故，見外性非性、見識
<lb n="0134c09" ed="X"/><lb n="0202b07" ed="R027"/>不生及緣不積聚、見妄想緣生，於三界內外一切法
<lb n="0134c10" ed="X"/><lb n="0202b08" ed="R027"/>不可得，見離自性生見悉滅，知如幻等諸法自性得
<lb n="0134c11" ed="X"/><lb n="0202b09" ed="R027"/>無生法忍，得無生法忍<anchor xml:id="nkr_note_add_0134c1101" n="0134c1101"/><anchor xml:id="beg0134c1101" n="0134c1101"/>已<anchor xml:id="end0134c1101"/>離生、住、滅見，是名菩薩摩
<lb n="0134c12" ed="X"/><lb n="0202b10" ed="R027"/>訶薩善分別離生、住、滅見。</p></cb:div>
<lb n="0134c13" ed="X"/><lb n="0202b11" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0134c1301">自他俱性不生者，識論云：諸法不自生，亦不從他
<lb n="0134c14" ed="X"/><lb n="0202b12" ed="R027"/>生，不共不無因，是故說無生。觀此，則知一切幻夢
<lb n="0134c15" ed="X"/><lb n="0202b13" ed="R027"/>外性，皆由自心不覺妄生分齊。不覺妄生，實無生
<lb n="0134c16" ed="X"/><lb n="0202b14" ed="R027"/>性，故曰見外性非性也。不覺妄生，實無生識，故曰
<lb n="0134c17" ed="X"/><lb n="0202b15" ed="R027"/>見識不生也。旣無生性，及與生識，猶似生相續者，
<lb n="0134c18" ed="X"/><lb n="0202b16" ed="R027"/>總由不覺一時頓現，非緣衆多積聚也。不知頓現，
<lb n="0134c19" ed="X"/><lb n="0202b17" ed="R027"/>而以爲緣生者，妄想耳。見妄想緣生，始知三界一
<lb n="0134c20" ed="X"/><lb n="0202b18" ed="R027"/>切諸法，無有自性，生見頓滅，所有現前，悉如夢幻。
<lb n="0134c21" ed="X"/><lb n="0203a01" ed="R027"/>但了不覺，卽住惟心，所謂無生法忍，善離生住滅
<lb n="0134c22" ed="X"/><lb n="0203a02" ed="R027"/>見耳。</p><p xml:id="pX18p0134c2203" cb:place="inline">△五、自覺聖智善樂。</p></cb:div>
<lb n="0134c23" ed="X"/><lb n="0203a03" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0134c2301">云何菩薩摩訶薩得自覺聖智善樂？謂得無生法忍，
<lb n="0134c24" ed="X"/><lb n="0203a04" ed="R027"/>住第八菩薩地，得離心意意識、五法、自性、二無我相，
<pb n="0135a" ed="X" xml:id="X18.0334.0135a"/>
<lb n="0135a01" ed="X"/><lb n="0203a05" ed="R027"/>得意生身。</p></cb:div>
<lb n="0135a02" ed="X"/><lb n="0203a06" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135a0201">知三界法，唯內識變，無自生性。識因迷有，覺迷迷
<lb n="0135a03" ed="X"/><lb n="0203a07" ed="R027"/>滅，本心現前。此心意意識，五法自性，二無我相，當
<lb n="0135a04" ed="X"/><lb n="0203a08" ed="R027"/>下頓離也。識頌云：不動地前纔捨藏，所謂得二轉
<lb n="0135a05" ed="X"/><lb n="0203a09" ed="R027"/>依果。如意生身，下文自明也。</p></cb:div>
<lb n="0135a06" ed="X"/><lb n="0203a10" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0135a0601">世尊！意生身者何因緣？佛吿大慧：意生身者，譬如意
<lb n="0135a07" ed="X"/><lb n="0203a11" ed="R027"/>去迅疾無礙，故名意生。譬如意去石壁無礙，於彼異
<lb n="0135a08" ed="X"/><lb n="0203a12" ed="R027"/>方無量由延，因先所見憶念不忘，自心流注不絕於
<lb n="0135a09" ed="X"/><lb n="0203a13" ed="R027"/>身無障礙生。大慧！如是意生身得一時俱，菩薩摩訶
<lb n="0135a10" ed="X"/><lb n="0203a14" ed="R027"/>薩意生身，如幻三昧力自在神通妙相莊嚴聖種類
<lb n="0135a11" ed="X"/><lb n="0203a15" ed="R027"/>身一時俱生，猶如意生無有障礙，隨所憶念本願境
<lb n="0135a12" ed="X"/><lb n="0203a16" ed="R027"/>界，爲成就衆生得自覺聖智善樂。如是菩薩摩訶薩
<lb n="0135a13" ed="X"/><lb n="0203a17" ed="R027"/>得無生法忍，住第八菩薩地，轉捨心意意識五法自
<lb n="0135a14" ed="X"/><lb n="0203a18" ed="R027"/>性二無我相身，及得意生身，得自覺聖智善樂。是名
<lb n="0135a15" ed="X"/><lb n="0203b01" ed="R027"/>菩薩摩訶薩成就四法，得修行者大方便，當如是學。</p></cb:div>
<lb n="0135a16" ed="X"/><lb n="0203b02" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135a1601">此言證自覺聖智轉二所依，以如幻三昧之力自
<lb n="0135a17" ed="X"/><lb n="0203b03" ed="R027"/>在神通，自然獲有聖種類身，爲衆生故一時對現，
<lb n="0135a18" ed="X"/><lb n="0203b04" ed="R027"/>猶如意生也。</p><p xml:id="pX18p0135a1806" cb:place="inline">○上二示如來藏方便所顯竟。</p><p xml:id="pX18p0135a1818" cb:place="inline">△三、
<lb n="0135a19" ed="X"/><lb n="0203b05" ed="R027"/>示如來藏離諸因緣。</p></cb:div>
<lb n="0135a20" ed="X"/><lb n="0203b06" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0135a2001">爾時大慧菩薩摩訶薩復請世尊：唯願爲說一切諸
<lb n="0135a21" ed="X"/><lb n="0203b07" ed="R027"/>法緣因之相。以覺緣因相故，我及諸菩薩離一切性
<lb n="0135a22" ed="X"/><lb n="0203b08" ed="R027"/>有無妄見，無妄想見漸次俱生。</p></cb:div>
<lb n="0135a23" ed="X"/><lb n="0203b09" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135a2301">因緣生法，皆由自妄想見，而愚夫不知，執爲頓漸。
<lb n="0135a24" ed="X"/><lb n="0203b10" ed="R027"/>了達此義，離諸有無，漸次俱生，以顯無生，所謂一
<pb n="0135b" ed="X" xml:id="X18.0334.0135b"/>
<lb n="0135b01" ed="X"/><lb n="0203b11" ed="R027"/>切法不生也。</p></cb:div>
<lb n="0135b02" ed="X"/><lb n="0203b12" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0135b0201">佛吿大慧：一切法二種緣相，謂外及內。外緣者，謂泥
<lb n="0135b03" ed="X"/><lb n="0203b13" ed="R027"/>團、柱、輪、繩、水、木、人、工諸方便緣，有缾生。如泥缾，縷疊、
<lb n="0135b04" ed="X"/><lb n="0203b14" ed="R027"/>草席、種芽、酪、酥等方便緣生，亦復如是。是名外緣前
<lb n="0135b05" ed="X"/><lb n="0203b15" ed="R027"/>後轉生。</p></cb:div>
<lb n="0135b06" ed="X"/><lb n="0203b16" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135b0601">內外二種緣法：一爲世間妄見，一爲愚夫妄見。所
<lb n="0135b07" ed="X"/><lb n="0203b17" ed="R027"/>謂除識起自分別見，則一切無生也。外緣世間現
<lb n="0135b08" ed="X"/><lb n="0203b18" ed="R027"/>見，如缾與酪酥等，非無方便前後生起，故立外緣
<lb n="0135b09" ed="X"/><lb n="0204a01" ed="R027"/>法也。</p></cb:div>
<lb n="0135b10" ed="X"/><lb n="0204a02" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0135b1001">云何內緣？謂無明、愛、業等法得緣名，從彼生陰、界、入
<lb n="0135b11" ed="X"/><lb n="0204a03" ed="R027"/>法得緣所起名，彼無差別而愚夫妄想，是名內緣法。</p></cb:div>
<lb n="0135b12" ed="X"/><lb n="0204a04" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135b1201">無明者，如來藏不覺成識。華嚴云：不了第一義諦，
<lb n="0135b13" ed="X"/><lb n="0204a05" ed="R027"/>故名無明也。十二支無明爲過去緣因，愛爲現在
<lb n="0135b14" ed="X"/><lb n="0204a06" ed="R027"/>業緣，業卽取有，又爲當來生老病死緣也。陰界入
<lb n="0135b15" ed="X"/><lb n="0204a07" ed="R027"/>法本從三世緣起，而實由無明不覺，於自心上無
<lb n="0135b16" ed="X"/><lb n="0204a08" ed="R027"/>有生性，愚夫妄以爲實，故曰彼無差別也。</p></cb:div>
<lb n="0135b17" ed="X"/><lb n="0204a09" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0135b1701">大慧，彼因者有六種，謂當有因、相續因、相因、作因、顯
<lb n="0135b18" ed="X"/><lb n="0204a10" ed="R027"/>示因、待因。當有因者，作因<anchor xml:id="nkr_note_add_0135b1801" n="0135b1801"/><anchor xml:id="beg0135b1801" n="0135b1801"/>已<anchor xml:id="end0135b1801"/>，內外法生。相續因者，作
<lb n="0135b19" ed="X"/><lb n="0204a11" ed="R027"/>攀緣<anchor xml:id="nkr_note_add_0135b1901" n="0135b1901"/><anchor xml:id="beg0135b1901" n="0135b1901"/>已<anchor xml:id="end0135b1901"/>，內外法生陰種子等。相因者，作無間相，相續
<lb n="0135b20" ed="X"/><lb n="0204a12" ed="R027"/>生。作因者，作增上事，如轉輪王。顯示因者，妄想事生
<lb n="0135b21" ed="X"/><lb n="0204a13" ed="R027"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0135b2101" n="0135b2101"/><anchor xml:id="beg0135b2101" n="0135b2101"/>已<anchor xml:id="end0135b2101"/>，相現作所作，如燈照色等。待因者，滅時作相續斷，
<lb n="0135b22" ed="X"/><lb n="0204a14" ed="R027"/>不妄想性生。</p></cb:div>
<lb n="0135b23" ed="X"/><lb n="0204a15" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135b2301">六種因，卽於二緣中，有能招果之因相差別也。當
<lb n="0135b24" ed="X"/><lb n="0204a16" ed="R027"/>有因者，謂現在根塵所作，能招當來之果，此當因
<pb n="0135c" ed="X" xml:id="X18.0334.0135c"/>
<lb n="0135c01" ed="X"/><lb n="0204a17" ed="R027"/>緣也。相續因者，謂因內外根境而生愛取，復起後
<lb n="0135c02" ed="X"/><lb n="0204a18" ed="R027"/>有種子不斷，此當所緣緣也。相因者，謂所作無間
<lb n="0135c03" ed="X"/><lb n="0204b01" ed="R027"/>因果相續，此當等無間緣也。作因者，謂於果上作
<lb n="0135c04" ed="X"/><lb n="0204b02" ed="R027"/>因，如轉輪王獲勝果<anchor xml:id="nkr_note_add_0135c0401" n="0135c0401"/><anchor xml:id="beg0135c0401" n="0135c0401"/>已<anchor xml:id="end0135c0401"/>，復作勝因，此當增上緣也。
<lb n="0135c05" ed="X"/><lb n="0204b03" ed="R027"/>顯示因，謂能作之因，與所作之果，同時俱顯，如燈
<lb n="0135c06" ed="X"/><lb n="0204b04" ed="R027"/>照色，亦因緣義攝也。待因者，謂於境相滅時，不見
<lb n="0135c07" ed="X"/><lb n="0204b05" ed="R027"/>流注生相，作相續斷，成不妄想性，不妄想因，妄想
<lb n="0135c08" ed="X"/><lb n="0204b06" ed="R027"/>相待，爲愚外因相也。</p></cb:div>
<lb n="0135c09" ed="X"/><lb n="0204b07" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0135c0901">大慧！彼自妄想相愚夫，不漸次生、不俱生。所以者何？
<lb n="0135c10" ed="X"/><lb n="0204b08" ed="R027"/>若復俱生者，作所作無分別，不得因相故。若漸次生
<lb n="0135c11" ed="X"/><lb n="0204b09" ed="R027"/>者，不得相我故，漸次生不生，如不生子無父名。</p></cb:div>
<lb n="0135c12" ed="X"/><lb n="0204b10" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135c1201">漸生頓生，愚夫所計，由不識自心所現，於似生相
<lb n="0135c13" ed="X"/><lb n="0204b11" ed="R027"/>續，妄見因緣，而計頓漸，故如來特曰不漸次生，不
<lb n="0135c14" ed="X"/><lb n="0204b12" ed="R027"/>俱生也。若頓生則無能所不得因相，漸生又無自
<lb n="0135c15" ed="X"/><lb n="0204b13" ed="R027"/>性可得相，我謂自性也。旣無自性，則直下無生，如
<lb n="0135c16" ed="X"/><lb n="0204b14" ed="R027"/>不生子，無父名也。</p></cb:div>
<lb n="0135c17" ed="X"/><lb n="0204b15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0135c1701">大慧，漸次生相續方便不然，但妄想耳！因攀緣、次第
<lb n="0135c18" ed="X"/><lb n="0204b16" ed="R027"/>增上緣等生所生故。大慧，漸次生不生，妄想自性計
<lb n="0135c19" ed="X"/><lb n="0204b17" ed="R027"/>著相故；漸次俱不生，自心現受用故；自相共相，外性
<lb n="0135c20" ed="X"/><lb n="0204b18" ed="R027"/>非性。大慧，漸次俱不生，除自心現，不覺妄想故相生；
<lb n="0135c21" ed="X"/><lb n="0205a01" ed="R027"/>是故因緣作事方便相，當離漸次俱見。</p></cb:div>
<lb n="0135c22" ed="X"/><lb n="0205a02" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0135c2201">承上漸次俱不生，以顯愚外不覺自心所現妄想
<lb n="0135c23" ed="X"/><lb n="0205a03" ed="R027"/>計著，而實非有生法也。此節側重漸次，但帶言俱
<lb n="0135c24" ed="X"/><lb n="0205a04" ed="R027"/>者，以愚外計四緣生，惟屬漸義，故詳示之，使知目
<pb n="0136a" ed="X" xml:id="X18.0334.0136a"/>
<lb n="0136a01" ed="X"/><lb n="0205a05" ed="R027"/>前內外諸法，皆由識變，無有自性，雖有因緣所作
<lb n="0136a02" ed="X"/><lb n="0205a06" ed="R027"/>方便之相，總爲不覺妄計所成，覺則唯心，相見全
<lb n="0136a03" ed="X"/><lb n="0205a07" ed="R027"/>泯耳。因卽因緣，謂親能生起者也。攀緣卽所緣緣，
<lb n="0136a04" ed="X"/><lb n="0205a08" ed="R027"/>謂依外色等而生者也。次第卽無間緣，謂內外法
<lb n="0136a05" ed="X"/><lb n="0205a09" ed="R027"/>更互轉生，相續無間也。增上緣，謂心與境爲增上
<lb n="0136a06" ed="X"/><lb n="0205a10" ed="R027"/>緣也。此四種正法常說，然爲迷眞者假施設有，非
<lb n="0136a07" ed="X"/><lb n="0205a11" ed="R027"/>實有體性也。故曰漸次生不生，由妄想計著，而實
<lb n="0136a08" ed="X"/><lb n="0205a12" ed="R027"/>漸次俱悉不生也。謂自心現根身器界，自相共相，
<lb n="0136a09" ed="X"/><lb n="0205a13" ed="R027"/>皆無自性，除不覺自心現妄想計，故有相，是故因
<lb n="0136a10" ed="X"/><lb n="0205a14" ed="R027"/>緣所作方便，當離漸次俱見也。</p></cb:div>
<lb n="0136a11" ed="X"/><lb n="0205a15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0136a1101">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：一切都無生，亦無
<lb n="0136a12" ed="X"/><lb n="0205a16" ed="R027"/>因緣滅，於彼生滅中，而起因緣想。非遮滅復生，相續
<lb n="0136a13" ed="X"/><lb n="0205a17" ed="R027"/>因緣起，唯爲斷凡愚，癡惑妄想緣。有無緣起法，是悉
<lb n="0136a14" ed="X"/><lb n="0205a18" ed="R027"/>無有生，習氣所迷轉，從是三有現。眞實無生緣，亦復
<lb n="0136a15" ed="X"/><lb n="0205b01" ed="R027"/>無有滅，觀一切有爲，猶如虗空華。攝受及所攝，捨離
<lb n="0136a16" ed="X"/><lb n="0205b02" ed="R027"/>惑亂見，非<anchor xml:id="nkr_note_add_0136a1601" n="0136a1601"/><anchor xml:id="beg0136a1601" n="0136a1601"/>已<anchor xml:id="end0136a1601"/>生當生，亦復無因緣。一切無所有，斯皆
<lb n="0136a17" ed="X"/><lb n="0205b03" ed="R027"/>是言說。</p></cb:div>
<lb n="0136a18" ed="X"/><lb n="0205b04" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0136a1801">一切因緣生滅有無之法，無有自性，直下無生。唯
<lb n="0136a19" ed="X"/><lb n="0205b05" ed="R027"/>凡愚癡惑，妄見三有耳。故如來但遮癡惑，而非遮
<lb n="0136a20" ed="X"/><lb n="0205b06" ed="R027"/>諸因緣也。謂諸因緣，如幻如<g ref="#CB08504">𦦨</g>，不可有無。一切有
<lb n="0136a21" ed="X"/><lb n="0205b07" ed="R027"/>爲，於本來眞實，視如空華。但離能所諸惑亂見，因
<lb n="0136a22" ed="X"/><lb n="0205b08" ed="R027"/>緣生滅，都無實義，唯有世論耳。上三偈，反覆言斷
<lb n="0136a23" ed="X"/><lb n="0205b09" ed="R027"/>癡惑。下三偈，明眞實無生滅也。眞實，卽本來眞實，
<lb n="0136a24" ed="X"/><lb n="0205b10" ed="R027"/>謂如來藏心也。</p><p xml:id="pX18p0136a2407" cb:place="inline">△四、示如來藏第一義離言說妄
<pb n="0136b" ed="X" xml:id="X18.0334.0136b"/>
<lb n="0136b01" ed="X"/><lb n="0205b11" ed="R027"/>想。</p></cb:div>
<lb n="0136b02" ed="X"/><lb n="0205b12" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0136b0201">爾時大慧菩薩摩訶薩復白佛言：世尊！唯願爲說言
<lb n="0136b03" ed="X"/><lb n="0205b13" ed="R027"/>說妄想相心經。世尊！我及餘菩薩摩訶薩，若善知言
<lb n="0136b04" ed="X"/><lb n="0205b14" ed="R027"/>說妄想相心經，則能通達言說所說二種義，疾得阿
<lb n="0136b05" ed="X"/><lb n="0205b15" ed="R027"/>耨多羅三藐三菩提。以言說所說二種趣，淨一切衆
<lb n="0136b06" ed="X"/><lb n="0205b16" ed="R027"/>生。</p></cb:div>
<lb n="0136b07" ed="X"/><lb n="0205b17" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0136b0701">言說者，口所詮示一切境界也。妄想者，分別境界
<lb n="0136b08" ed="X"/><lb n="0205b18" ed="R027"/>主張詮示者也。了達二義，則知一切境界，悉由妄
<lb n="0136b09" ed="X"/><lb n="0206a01" ed="R027"/>想分別，因言說而有詮示。離諸分別言說，卽無一
<lb n="0136b10" ed="X"/><lb n="0206a02" ed="R027"/>切境界之相。故第一義者，聖智自覺所得，言說所
<lb n="0136b11" ed="X"/><lb n="0206a03" ed="R027"/>入，非言說分別覺境界也。一切衆生，不識第一義
<lb n="0136b12" ed="X"/><lb n="0206a04" ed="R027"/>心，唯依言說所詮，起諸妄覺，而非眞實自通。惡見
<lb n="0136b13" ed="X"/><lb n="0206a05" ed="R027"/>稠林，由之不淨。此大慧之所請也。</p></cb:div>
<lb n="0136b14" ed="X"/><lb n="0206a06" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0136b1401">佛吿大慧：諦聽！諦聽！善思念之，當爲汝說。大慧白佛
<lb n="0136b15" ed="X"/><lb n="0206a07" ed="R027"/>言：善哉！世尊，唯然受敎。佛吿大慧：有四種言說妄想
<lb n="0136b16" ed="X"/><lb n="0206a08" ed="R027"/>相，謂相言說、夢言說、過妄想計著言說、無始妄想言
<lb n="0136b17" ed="X"/><lb n="0206a09" ed="R027"/>說。相言說者，從自妄想色相計著生。夢言說者，先所
<lb n="0136b18" ed="X"/><lb n="0206a10" ed="R027"/>經境界隨憶念生，從覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b1801" n="0136b1801"/><anchor xml:id="beg0136b1801" n="0136b1801"/>已<anchor xml:id="end0136b1801"/>境界無性生。過妄想計著
<lb n="0136b19" ed="X"/><lb n="0206a11" ed="R027"/>言說者，先怨所作業隨憶念生。無始妄想言說者，無
<lb n="0136b20" ed="X"/><lb n="0206a12" ed="R027"/>始虗僞計著過，自種習氣生。是名四種言說妄想相。</p></cb:div>
<lb n="0136b21" ed="X"/><lb n="0206a13" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0136b2101">相言說者，妄想計著色相而生，謂依現前實境，而
<lb n="0136b22" ed="X"/><lb n="0206a14" ed="R027"/>起分別所有言說也。夢言說者，過去境界，從憶念
<lb n="0136b23" ed="X"/><lb n="0206a15" ed="R027"/>妄想生，覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b2301" n="0136b2301"/><anchor xml:id="beg0136b2301" n="0136b2301"/>已<anchor xml:id="end0136b2301"/>境界無性，謂非實境如夢，覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b2302" n="0136b2302"/><anchor xml:id="beg0136b2302" n="0136b2302"/>已<anchor xml:id="end0136b2302"/>見境
<lb n="0136b24" ed="X"/><lb n="0206a16" ed="R027"/>界無性，如獨影境也。過妄想計著言說者，謂憶念
<pb n="0136c" ed="X" xml:id="X18.0334.0136c"/>
<lb n="0136c01" ed="X"/><lb n="0206a17" ed="R027"/>先所作業，而生悔恨所有言說也。無始妄想言說
<lb n="0136c02" ed="X"/><lb n="0206a18" ed="R027"/>者，由無始虗僞種子習氣故，所分別皆無明妄覺，
<lb n="0136c03" ed="X"/><lb n="0206b01" ed="R027"/>不依實義，由此計著而生言說也。以此四種，括盡
<lb n="0136c04" ed="X"/><lb n="0206b02" ed="R027"/>一切言說妄想。若能了達，則能遠離妄想境界，得
<lb n="0136c05" ed="X"/><lb n="0206b03" ed="R027"/>自覺聖智趣，所有言說，皆由自覺顯示矣。</p></cb:div>
<lb n="0136c06" ed="X"/><lb n="0206b04" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0136c0601">爾時大慧菩薩摩訶薩，復以此義勸請世尊：唯願更
<lb n="0136c07" ed="X"/><lb n="0206b05" ed="R027"/>說言說妄想所現境界。世尊！何處何故云何何因，衆
<lb n="0136c08" ed="X"/><lb n="0206b06" ed="R027"/>生妄想言說生？佛吿大慧：頭胷喉鼻脣舌齗齒，和合
<lb n="0136c09" ed="X"/><lb n="0206b07" ed="R027"/>出音聲。大慧白佛言：世尊！言說妄想，爲異爲不異？佛
<lb n="0136c10" ed="X"/><lb n="0206b08" ed="R027"/>吿大慧：言說妄想，非異非不異。所以者何？謂彼因生
<lb n="0136c11" ed="X"/><lb n="0206b09" ed="R027"/>相故。大慧！若言說妄想異者，妄想不應是因；若不異
<lb n="0136c12" ed="X"/><lb n="0206b10" ed="R027"/>者，語不顯義而有顯示，是故非異非不異。</p></cb:div>
<lb n="0136c13" ed="X"/><lb n="0206b11" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0136c1301">言說妄想，非異非不異。異則妄想非因，不異則說
<lb n="0136c14" ed="X"/><lb n="0206b12" ed="R027"/>不顯義。爲出下文言說與第一義爲異不異耳。不
<lb n="0136c15" ed="X"/><lb n="0206b13" ed="R027"/>知妄想覺境界虗僞不實，故言說可詮。第一義自
<lb n="0136c16" ed="X"/><lb n="0206b14" ed="R027"/>覺聖智所得，非言說所及。此不可同日語也。</p></cb:div>
<lb n="0136c17" ed="X"/><lb n="0206b15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0136c1701">大慧復白佛言：世尊！爲言說卽是第一義，爲所說者
<lb n="0136c18" ed="X"/><lb n="0206b16" ed="R027"/>是第一義？佛吿大慧：非言說是第一義，亦非所說是
<lb n="0136c19" ed="X"/><lb n="0206b17" ed="R027"/>第一義。所以者何？謂第一義聖樂言說所入是第一
<lb n="0136c20" ed="X"/><lb n="0206b18" ed="R027"/>義，非言說是第一義。第一義者，聖智自覺所得，非言
<lb n="0136c21" ed="X"/><lb n="0207a01" ed="R027"/>說妄想覺境界，是故言說妄想不顯示第一義。言說
<lb n="0136c22" ed="X"/><lb n="0207a02" ed="R027"/>者，生滅動搖展轉因緣起，若展轉因緣起者，彼不顯
<lb n="0136c23" ed="X"/><lb n="0207a03" ed="R027"/>示第一義。大慧！自他相無性故，言說相不顯示第一
<lb n="0136c24" ed="X"/><lb n="0207a04" ed="R027"/>義。復次，大慧！隨入自心現量故，種種相外性非性，言
<pb n="0137a" ed="X" xml:id="X18.0334.0137a"/>
<lb n="0137a01" ed="X"/><lb n="0207a05" ed="R027"/>說妄想不顯示第一義。是故，大慧！當離言說諸妄想
<lb n="0137a02" ed="X"/><lb n="0207a06" ed="R027"/>相。</p></cb:div>
<lb n="0137a03" ed="X"/><lb n="0207a07" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0137a0301">分列言說所說，窮盡言說境趣，顯第一義非言說
<lb n="0137a04" ed="X"/><lb n="0207a08" ed="R027"/>所及也。此言說單指名句文身所說，謂言說顯示
<lb n="0137a05" ed="X"/><lb n="0207a09" ed="R027"/>兼有妄想比知之相，所謂言說妄想覺境界，非眞
<lb n="0137a06" ed="X"/><lb n="0207a10" ed="R027"/>第一義也。第一義是聖樂處，言說所入，如以手指
<lb n="0137a07" ed="X"/><lb n="0207a11" ed="R027"/>月，非指卽月也。楞嚴云：如人以手指月示人，彼人
<lb n="0137a08" ed="X"/><lb n="0207a12" ed="R027"/>因指應當見月，若復觀指以爲月體，此人豈唯亡
<lb n="0137a09" ed="X"/><lb n="0207a13" ed="R027"/>失月輪，亦亡其指。何以故？以所標指爲明月故。豈
<lb n="0137a10" ed="X"/><lb n="0207a14" ed="R027"/>唯亡指，亦復不識明之與暗。何以故？卽以指體爲
<lb n="0137a11" ed="X"/><lb n="0207a15" ed="R027"/>明月故。明暗二相無所了故。夫第一義自覺聖智
<lb n="0137a12" ed="X"/><lb n="0207a16" ed="R027"/>所得，非言說妄想覺境界，指體月體明暗了然，故
<lb n="0137a13" ed="X"/><lb n="0207a17" ed="R027"/>曰言說妄想不顯示第一義也。生滅動搖卽頭胷
<lb n="0137a14" ed="X"/><lb n="0207a18" ed="R027"/>八事展轉和合，謂此展轉因緣不能顯示第一義，
<lb n="0137a15" ed="X"/><lb n="0207b01" ed="R027"/>指言說也。自他相卽指所說，謂所說自他之境依
<lb n="0137a16" ed="X"/><lb n="0207b02" ed="R027"/>妄想分別，如鏡裏華無有實性，此爲言說相也，故
<lb n="0137a17" ed="X"/><lb n="0207b03" ed="R027"/>曰言說相不顯示第一義。眞能入自心現量者，見
<lb n="0137a18" ed="X"/><lb n="0207b04" ed="R027"/>外種種諸相俱無自性，皆由言說妄想建立，若離
<lb n="0137a19" ed="X"/><lb n="0207b05" ed="R027"/>言說妄想，卽無一切境界之相，正當此時唯可證
<lb n="0137a20" ed="X"/><lb n="0207b06" ed="R027"/>知，不容有說，故但云言說妄想不顯示第一義耳。
<lb n="0137a21" ed="X"/><lb n="0207b07" ed="R027"/>言思絕處聖樂所行，霾開日現如子得母，時節若
<lb n="0137a22" ed="X"/><lb n="0207b08" ed="R027"/>至其理自彰，故終云當離言說妄想相也。</p></cb:div>
<lb n="0137a23" ed="X"/><lb n="0207b09" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0137a2301">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：諸性無自性，亦復
<lb n="0137a24" ed="X"/><lb n="0207b10" ed="R027"/>無言說，甚深空空義，愚夫不能了。一切性自性，言說
<pb n="0137b" ed="X" xml:id="X18.0334.0137b"/>
<lb n="0137b01" ed="X"/><lb n="0207b11" ed="R027"/>法如影，自覺聖智子，實際我所說。</p></cb:div>
<lb n="0137b02" ed="X"/><lb n="0207b12" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0137b0201">一切諸法，無有自性，不可說示，此甚深空空義也。
<lb n="0137b03" ed="X"/><lb n="0207b13" ed="R027"/>生死空，涅槃空，所有自覺聖智實際之地，非愚夫
<lb n="0137b04" ed="X"/><lb n="0207b14" ed="R027"/>能了。故凡聖敎，皆言說自性，法如影響，方便指歸
<lb n="0137b05" ed="X"/><lb n="0207b15" ed="R027"/>耳。宗鏡云：言說者，從覺觀生，是共相和合而起。分
<lb n="0137b06" ed="X"/><lb n="0207b16" ed="R027"/>別者，因意識生，是計度比量而起。以要言之，皆因
<lb n="0137b07" ed="X"/><lb n="0207b17" ed="R027"/>不覺，敎觀隨生。若無不覺之心，一切諸法，悉無自
<lb n="0137b08" ed="X"/><lb n="0207b18" ed="R027"/>相可說，除方便門而爲開示，究竟指歸無言之道
<lb n="0137b09" ed="X"/><lb n="0208a01" ed="R027"/>也。</p><p xml:id="pX18p0137b0902" cb:place="inline">△五、示如來藏自覺聖智離有無四句。</p></cb:div>
<lb n="0137b10" ed="X"/><lb n="0208a02" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0137b1001">爾時大慧菩薩摩訶薩復白佛言：世尊！惟願爲說離
<lb n="0137b11" ed="X"/><lb n="0208a03" ed="R027"/>一異、俱不俱、有無非有非無、常無常，一切外道所不
<lb n="0137b12" ed="X"/><lb n="0208a04" ed="R027"/>行，自覺聖智所行，離妄想自相共相，入於第一眞實
<lb n="0137b13" ed="X"/><lb n="0208a05" ed="R027"/>之義，諸地相續漸次上上增進淸淨之相，隨入如來
<lb n="0137b14" ed="X"/><lb n="0208a06" ed="R027"/>地相，無開發本願。譬如衆色摩尼境界無邊相行，自
<lb n="0137b15" ed="X"/><lb n="0208a07" ed="R027"/>心現趣部分之相一切諸法，我及餘菩薩摩訶薩，離
<lb n="0137b16" ed="X"/><lb n="0208a08" ed="R027"/>如是等妄想自性自共相見，疾得阿耨多羅三藐三
<lb n="0137b17" ed="X"/><lb n="0208a09" ed="R027"/>菩提，令一切衆生一切安樂具足充滿。</p></cb:div>
<lb n="0137b18" ed="X"/><lb n="0208a10" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0137b1801">西域九十六種外道，皆由有無等四句，起六十二
<lb n="0137b19" ed="X"/><lb n="0208a11" ed="R027"/>見。網寶性論云：空亂意菩薩，於此眞空妙有，猶有
<lb n="0137b20" ed="X"/><lb n="0208a12" ed="R027"/>三疑：一疑空滅色，取斷滅空；二疑空異色，取色外
<lb n="0137b21" ed="X"/><lb n="0208a13" ed="R027"/>空；三疑空是物，取空爲有。菩薩尙然，矧愚外乎？大
<lb n="0137b22" ed="X"/><lb n="0208a14" ed="R027"/>智度論偈云：有無二見滅無餘，諸法實相佛所說。
<lb n="0137b23" ed="X"/><lb n="0208a15" ed="R027"/>諸法實相，所謂自覺聖智所行也。泯絕無寄觀曰：
<lb n="0137b24" ed="X"/><lb n="0208a16" ed="R027"/>謂此眞空，不可言卽色不卽色，不可言卽空不卽
<pb n="0137c" ed="X" xml:id="X18.0334.0137c"/>
<lb n="0137c01" ed="X"/><lb n="0208a17" ed="R027"/>空，一切皆不可，不可亦不可。此語亦不受，逈絕無
<lb n="0137c02" ed="X"/><lb n="0208a18" ed="R027"/>寄，非言所及，非解所到，是謂行境。何以故？生心動
<lb n="0137c03" ed="X"/><lb n="0208b01" ed="R027"/>念，卽乖法體，失正念故。乃至若不洞明前解，無以
<lb n="0137c04" ed="X"/><lb n="0208b02" ed="R027"/>躡行；若不解此行法，絕於前解，無以成其正解；若
<lb n="0137c05" ed="X"/><lb n="0208b03" ed="R027"/>守解不捨，無以入此正行。是以行由解成，行起解
<lb n="0137c06" ed="X"/><lb n="0208b04" ed="R027"/>絕也。第一眞實之義，準初地見道，親得諸法實相。
<lb n="0137c07" ed="X"/><lb n="0208b05" ed="R027"/>華嚴則指十住初心，明見佛性，與佛無別。所歷之
<lb n="0137c08" ed="X"/><lb n="0208b06" ed="R027"/>位，一位卽一切位，行布圓融，純以無功用道，任運
<lb n="0137c09" ed="X"/><lb n="0208b07" ed="R027"/>至佛，入無邊刹土，普現色身，皆不出自心所現差
<lb n="0137c10" ed="X"/><lb n="0208b08" ed="R027"/>別也。四句，謂一句、異句、亦一亦異句、非一非異句。
<lb n="0137c11" ed="X"/><lb n="0208b09" ed="R027"/>一攝有常，異攝無無常，此三皆有四句。我法亦有
<lb n="0137c12" ed="X"/><lb n="0208b10" ed="R027"/>破四句義。涅槃論文云：存不爲有，破聲聞常執；亡
<lb n="0137c13" ed="X"/><lb n="0208b11" ed="R027"/>不爲無，破聲聞斷執。亡不爲無，雖無而有；存不爲
<lb n="0137c14" ed="X"/><lb n="0208b12" ed="R027"/>有，雖有而無。此雙破有無，顯亦有亦無。雖有而無，
<lb n="0137c15" ed="X"/><lb n="0208b13" ed="R027"/>所謂非有；雖無而有，所謂非無。此破亦有亦無，顯
<lb n="0137c16" ed="X"/><lb n="0208b14" ed="R027"/>非有非無。總之，互相破除，以顯中道佛所行處也。</p></cb:div>
<lb n="0137c17" ed="X"/><lb n="0208b15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0137c1701">佛吿大慧：善哉，善哉！汝能問我如是之義，多所安樂，
<lb n="0137c18" ed="X"/><lb n="0208b16" ed="R027"/>多所饒益，哀愍一切諸天世人。佛吿大慧：諦聽，諦聽！
<lb n="0137c19" ed="X"/><lb n="0208b17" ed="R027"/>善思念之！吾當爲汝分別解說。大慧白佛言：善哉，世
<lb n="0137c20" ed="X"/><lb n="0208b18" ed="R027"/>尊！唯然受敎。佛吿大慧：不知心量愚癡凡夫，取內外
<lb n="0137c21" ed="X"/><lb n="0209a01" ed="R027"/>性，依於一異、俱不俱、有無非有非無、常無常，自性習
<lb n="0137c22" ed="X"/><lb n="0209a02" ed="R027"/>因，計著妄想。</p></cb:div>
<lb n="0137c23" ed="X"/><lb n="0209a03" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0137c2301">不知自心現量，則擧體爲識，自然不知內外諸性
<lb n="0137c24" ed="X"/><lb n="0209a04" ed="R027"/>所從，惑於目前，妄生分別，此四句之所由生也。習
<pb n="0138a" ed="X" xml:id="X18.0334.0138a"/>
<lb n="0138a01" ed="X"/><lb n="0209a05" ed="R027"/>因，指種識。不知心量，卽成習因，計著所固然耳。</p></cb:div>
<lb n="0138a02" ed="X"/><lb n="0209a06" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138a0201">譬如羣鹿爲渴所逼，見春時<g ref="#CB08504">𦦨</g>而作水想，迷亂馳趣，
<lb n="0138a03" ed="X"/><lb n="0209a07" ed="R027"/>不知非水。如是愚夫，無始虗僞妄想所熏習，三毒燒
<lb n="0138a04" ed="X"/><lb n="0209a08" ed="R027"/>心，樂色境界，見生住滅，取內外性，墮於一異、俱不俱、
<lb n="0138a05" ed="X"/><lb n="0209a09" ed="R027"/>有無非有非無、常無常想，妄見攝受。</p></cb:div>
<lb n="0138a06" ed="X"/><lb n="0209a10" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138a0601">上言諸見起於迷自心量而成種識，見有內外生
<lb n="0138a07" ed="X"/><lb n="0209a11" ed="R027"/>四邪見，此言現種相生互相惑亂，於畢竟無成究
<lb n="0138a08" ed="X"/><lb n="0209a12" ed="R027"/>竟有也。</p></cb:div>
<lb n="0138a09" ed="X"/><lb n="0209a13" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138a0901">如乾闥婆城，凡愚無智而起城想，無始習氣計著相
<lb n="0138a10" ed="X"/><lb n="0209a14" ed="R027"/>現。彼非有城、非無城，如是外道無始虗僞習氣計著，
<lb n="0138a11" ed="X"/><lb n="0209a15" ed="R027"/>依於一異、俱不俱、有無非有非無、常無常見，不能了
<lb n="0138a12" ed="X"/><lb n="0209a16" ed="R027"/>知自心現量。</p></cb:div>
<lb n="0138a13" ed="X"/><lb n="0209a17" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138a1301">無始習氣計著相現，彼非有城非無城，此乃深明
<lb n="0138a14" ed="X"/><lb n="0209a18" ed="R027"/>現前心色一切境界，皆唯識變不得有無，所謂如
<lb n="0138a15" ed="X"/><lb n="0209b01" ed="R027"/>幻不可思議，外道無智惑爲實有，徒益邪見爾。</p></cb:div>
<lb n="0138a16" ed="X"/><lb n="0209b02" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138a1601">譬如有人夢見男女、象馬、車步、城邑、園林、山河、浴池
<lb n="0138a17" ed="X"/><lb n="0209b03" ed="R027"/>種種莊嚴，自身入中覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0138a1701" n="0138a1701"/><anchor xml:id="beg0138a1701" n="0138a1701"/>已<anchor xml:id="end0138a1701"/>憶念。大慧！於意云何？如是
<lb n="0138a18" ed="X"/><lb n="0209b04" ed="R027"/>士夫於前所夢憶念不捨，爲黠慧不？大慧白佛言：不
<lb n="0138a19" ed="X"/><lb n="0209b05" ed="R027"/>也。世尊！佛吿大慧：如是凡夫惡見所噬，外道智慧不
<lb n="0138a20" ed="X"/><lb n="0209b06" ed="R027"/>知如夢，自心現性依於一異、俱不俱、有無非有非無、
<lb n="0138a21" ed="X"/><lb n="0209b07" ed="R027"/>常無常見。</p></cb:div>
<lb n="0138a22" ed="X"/><lb n="0209b08" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138a2201">此以夢中所見比量易知，至於覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0138a2201" n="0138a2201"/><anchor xml:id="beg0138a2201" n="0138a2201"/>已<anchor xml:id="end0138a2201"/>憶念不捨，兼
<lb n="0138a23" ed="X"/><lb n="0209b09" ed="R027"/>喩愚夫明知諸法非有異因，內外法執猶故不忘
<lb n="0138a24" ed="X"/><lb n="0209b10" ed="R027"/>也。</p></cb:div>
<pb n="0138b" ed="X" xml:id="X18.0334.0138b"/>
<lb n="0138b01" ed="X"/><lb n="0209b11" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138b0101">譬如畫像不高不下，而彼凡愚作高下想；如是未來
<lb n="0138b02" ed="X"/><lb n="0209b12" ed="R027"/>外道惡見習氣充滿，依於一異、俱不俱、有無非有非
<lb n="0138b03" ed="X"/><lb n="0209b13" ed="R027"/>無、常無常見，自壞壞他，餘離有無無生之論，亦說言
<lb n="0138b04" ed="X"/><lb n="0209b14" ed="R027"/>無謗因果見，拔善根本壞淸淨因，勝求者當遠離去。
<lb n="0138b05" ed="X"/><lb n="0209b15" ed="R027"/>作如是說，彼墮自他俱見有無妄想<anchor xml:id="nkr_note_add_0138b0501" n="0138b0501"/><anchor xml:id="beg0138b0501" n="0138b0501"/>已<anchor xml:id="end0138b0501"/>，墮建立誹謗，
<lb n="0138b06" ed="X"/><lb n="0209b16" ed="R027"/>以是惡見當墮地獄。</p></cb:div>
<lb n="0138b07" ed="X"/><lb n="0209b17" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138b0701">世尊於此深責外道惡見，建立自宗，誹謗正法，流
<lb n="0138b08" ed="X"/><lb n="0209b18" ed="R027"/>布將來，自壞壞他，當墮地獄也。</p></cb:div>
<lb n="0138b09" ed="X"/><lb n="0210a01" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138b0901">譬如翳目見有垂髮，謂衆人言：汝等觀此而是垂髮，
<lb n="0138b10" ed="X"/><lb n="0210a02" ed="R027"/>畢竟非性非無性，見不見故。如是外道妄見希望，依
<lb n="0138b11" ed="X"/><lb n="0210a03" ed="R027"/>於一異、俱不俱、有無非有非無、常無常見，誹謗正法，
<lb n="0138b12" ed="X"/><lb n="0210a04" ed="R027"/>自陷陷他。</p></cb:div>
<lb n="0138b13" ed="X"/><lb n="0210a05" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138b1301">畢竟非性非無性，見不見故。謂一切諸法，悉如垂
<lb n="0138b14" ed="X"/><lb n="0210a06" ed="R027"/>毛，非有無性，由於見與不見。此直示唯識也。重言
<lb n="0138b15" ed="X"/><lb n="0210a07" ed="R027"/>誹謗正法，自陷陷他，如來悲憫諄切，大槩可見矣。</p></cb:div>
<lb n="0138b16" ed="X"/><lb n="0210a08" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138b1601">譬如火輪非輪，愚夫輪想，非有智者；如是外道惡見
<lb n="0138b17" ed="X"/><lb n="0210a09" ed="R027"/>希望，依於一異、俱不俱、有無非有非無、常無常想，一
<lb n="0138b18" ed="X"/><lb n="0210a10" ed="R027"/>切性生。</p></cb:div>
<lb n="0138b19" ed="X"/><lb n="0210a11" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138b1901">魏譯無。此亦徧喩，無別義，故略也。</p></cb:div>
<lb n="0138b20" ed="X"/><lb n="0210a12" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138b2001">譬如水泡似摩尼珠，愚小無智作摩尼想計著追逐，
<lb n="0138b21" ed="X"/><lb n="0210a13" ed="R027"/>而彼水泡非摩尼非非摩尼，取不取故。如是外道惡
<lb n="0138b22" ed="X"/><lb n="0210a14" ed="R027"/>見妄想習氣所熏，於無所有說有生緣，有者言滅。</p></cb:div>
<lb n="0138b23" ed="X"/><lb n="0210a15" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138b2301">水泡是一，取不取故，非眞有生滅也。凡外於無所
<lb n="0138b24" ed="X"/><lb n="0210a16" ed="R027"/>有之水泡，取以爲有；愚夫於緣有之水泡，不取以
<pb n="0138c" ed="X" xml:id="X18.0334.0138c"/>
<lb n="0138c01" ed="X"/><lb n="0210a17" ed="R027"/>爲滅。鴦崛魔羅經偈云：譬如有愚夫，見泡生妄想，
<lb n="0138c02" ed="X"/><lb n="0210a18" ed="R027"/>謂是瑠璃珠，取<anchor xml:id="nkr_note_add_0138c0201" n="0138c0201"/><anchor xml:id="beg0138c0201" n="0138c0201"/>已<anchor xml:id="end0138c0201"/>執持歸。置之缾器中，守護如眞
<lb n="0138c03" ed="X"/><lb n="0210b01" ed="R027"/>寶，不久悉融消，空想默然住。於餘眞瑠璃，亦復作
<lb n="0138c04" ed="X"/><lb n="0210b02" ed="R027"/>空想，文殊亦如是，修習極空寂。常作空思惟，破壞
<lb n="0138c05" ed="X"/><lb n="0210b03" ed="R027"/>一切法，解脫實不空，而作極空想。猶如見雹消，濫
<lb n="0138c06" ed="X"/><lb n="0210b04" ed="R027"/>壞餘眞實，汝今亦如是，濫起極空想。見於法空<anchor xml:id="nkr_note_add_0138c0601" n="0138c0601"/><anchor xml:id="beg0138c0601" n="0138c0601"/>已<anchor xml:id="end0138c0601"/>，
<lb n="0138c07" ed="X"/><lb n="0210b05" ed="R027"/>不空亦謂空。</p></cb:div>
<lb n="0138c08" ed="X"/><lb n="0210b06" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138c0801">復次，大慧！有三種量、五分論，各建立<anchor xml:id="nkr_note_add_0138c0801" n="0138c0801"/><anchor xml:id="beg0138c0801" n="0138c0801"/>已<anchor xml:id="end0138c0801"/>，得聖智自覺，
<lb n="0138c09" ed="X"/><lb n="0210b07" ed="R027"/>離二自性事，而作有性妄想計著。</p></cb:div>
<lb n="0138c10" ed="X"/><lb n="0210b08" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0138c1001">三種量，謂現量、比量、聖言量也。現量者，現前實境
<lb n="0138c11" ed="X"/><lb n="0210b09" ed="R027"/>不落意言，親得法體無有錯謬，如自覺聖智相應
<lb n="0138c12" ed="X"/><lb n="0210b10" ed="R027"/>證知也。比量，比類而知，如因夢境而知爲自心現，
<lb n="0138c13" ed="X"/><lb n="0210b11" ed="R027"/>雖非親證比知無妄也。聖言量者，如法佛所說、報
<lb n="0138c14" ed="X"/><lb n="0210b12" ed="R027"/>佛所說、化佛所說，一定模範也。三支，謂宗、因、喩。如
<lb n="0138c15" ed="X"/><lb n="0210b13" ed="R027"/>於我法立量，云如來藏第一義心爲宗因，云自心
<lb n="0138c16" ed="X"/><lb n="0210b14" ed="R027"/>現量故，喩云如鏡華水月及夢。如於外道立量，云
<lb n="0138c17" ed="X"/><lb n="0210b15" ed="R027"/>彼以神我勝性爲宗因，云無始虗僞習氣及作者
<lb n="0138c18" ed="X"/><lb n="0210b16" ed="R027"/>有無故，喩云如龜毛沙油破缾等。此三支亦名三
<lb n="0138c19" ed="X"/><lb n="0210b17" ed="R027"/>支比量，故合結爲五也。三量五分皆如來所說，以
<lb n="0138c20" ed="X"/><lb n="0210b18" ed="R027"/>顯聖智自覺離有無二見而非建立，聖智自覺起
<lb n="0138c21" ed="X"/><lb n="0211a01" ed="R027"/>有性分別，此破內愚我相也。</p></cb:div>
<lb n="0138c22" ed="X"/><lb n="0211a02" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0138c2201">大慧，心意意識、身心轉變、自心現攝，所攝諸妄想斷。
<lb n="0138c23" ed="X"/><lb n="0211a03" ed="R027"/>如來地自覺聖智修行者，不於彼作性非性想；若復
<lb n="0138c24" ed="X"/><lb n="0211a04" ed="R027"/>修行者，如是境界性非性攝取相生者，彼卽取長養
<pb n="0139a" ed="X" xml:id="X18.0334.0139a"/>
<lb n="0139a01" ed="X"/><lb n="0211a05" ed="R027"/>及取我人。</p></cb:div>
<lb n="0139a02" ed="X"/><lb n="0211a06" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0139a0201">心意意識，身心轉變，自心現攝所攝妄想斷者，謂
<lb n="0139a03" ed="X"/><lb n="0211a07" ed="R027"/>旣轉心意意識，則自心所現能取所取諸妄想應
<lb n="0139a04" ed="X"/><lb n="0211a08" ed="R027"/>斷矣。故復云，如來自覺聖智，不應於彼復作有無
<lb n="0139a05" ed="X"/><lb n="0211a09" ed="R027"/>見也。若復修聖行者，於自覺境界，離有無法中，而
<lb n="0139a06" ed="X"/><lb n="0211a10" ed="R027"/>作有性相者，卽墮我人衆生壽者。此承上文，爲作
<lb n="0139a07" ed="X"/><lb n="0211a11" ed="R027"/>有性計著者，加一鍼劄也。圓覺云，其心乃至證於
<lb n="0139a08" ed="X"/><lb n="0211a12" ed="R027"/>如來，畢竟了知淸淨涅槃，皆是我相。又云，悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0139a0801" n="0139a0801"/><anchor xml:id="beg0139a0801" n="0139a0801"/>已<anchor xml:id="end0139a0801"/>超
<lb n="0139a09" ed="X"/><lb n="0211a13" ed="R027"/>過一切證者，悉爲人相。又云，了證了悟，皆爲我人，
<lb n="0139a10" ed="X"/><lb n="0211a14" ed="R027"/>而我人相所不及者，存有所了，名衆生相。又云，心
<lb n="0139a11" ed="X"/><lb n="0211a15" ed="R027"/>照淸淨覺所了者，一切業智所不自見，猶如命根。
<lb n="0139a12" ed="X"/><lb n="0211a16" ed="R027"/>又云，如湯消冰，無別有冰，知冰消者，存我覺我，亦
<lb n="0139a13" ed="X"/><lb n="0211a17" ed="R027"/>復如是。故知得自覺聖智，離二自性事，而作有性
<lb n="0139a14" ed="X"/><lb n="0211a18" ed="R027"/>妄想計著，皆不離此四相也。</p></cb:div>
<lb n="0139a15" ed="X"/><lb n="0211b01" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0139a1501">大慧！若說彼性自性自共相，一切皆是化佛所說，非
<lb n="0139a16" ed="X"/><lb n="0211b02" ed="R027"/>法佛說。又諸言說，悉由愚夫希望見生，不爲別建立
<lb n="0139a17" ed="X"/><lb n="0211b03" ed="R027"/>趣自性法得聖智自覺三昧樂住者分別顯示。</p></cb:div>
<lb n="0139a18" ed="X"/><lb n="0211b04" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0139a1801">此復言如來有時說性說相，種種自他，皆化佛說，
<lb n="0139a19" ed="X"/><lb n="0211b05" ed="R027"/>由愚夫希望有所得故，爲示化城，而非實有建立
<lb n="0139a20" ed="X"/><lb n="0211b06" ed="R027"/>趣自性法，爲得聖智自覺三昧樂住者，分別顯示
<lb n="0139a21" ed="X"/><lb n="0211b07" ed="R027"/>也。夫衆生日用，實非無常，爲除常執，說無常想，乃
<lb n="0139a22" ed="X"/><lb n="0211b08" ed="R027"/>至亦非無樂我淨，爲除樂我淨執，說無樂我淨想，
<lb n="0139a23" ed="X"/><lb n="0211b09" ed="R027"/>聖智自覺，亦無得果得禪，爲順希望，說於果相，說
<lb n="0139a24" ed="X"/><lb n="0211b10" ed="R027"/>於禪相，若無希望，則如來始終不說也。故知希望
<pb n="0139b" ed="X" xml:id="X18.0334.0139b"/>
<lb n="0139b01" ed="X"/><lb n="0211b11" ed="R027"/>情見，急欲奪之言中，而聖智泯合，且當啓之說外，
<lb n="0139b02" ed="X"/><lb n="0211b12" ed="R027"/>如來固有所說在此，而旨趣在彼，將以明言說之
<lb n="0139b03" ed="X"/><lb n="0211b13" ed="R027"/>所不及，卽以諭離言之所自及，水中非月，而月光
<lb n="0139b04" ed="X"/><lb n="0211b14" ed="R027"/>儼然，鏡裏非像，而萬像森立，至理未彰，而聖意隱
<lb n="0139b05" ed="X"/><lb n="0211b15" ed="R027"/>顯也。觀下文化佛所說，如影像等，始知愚外所迷，
<lb n="0139b06" ed="X"/><lb n="0211b16" ed="R027"/>卽智者所通，無二致爾。</p></cb:div>
<lb n="0139b07" ed="X"/><lb n="0211b17" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0139b0701">譬如水中有樹影現，彼非影非非影、非樹形非非樹
<lb n="0139b08" ed="X"/><lb n="0211b18" ed="R027"/>形；如是外道見習所熏妄想計著，依於一異、俱不俱、
<lb n="0139b09" ed="X"/><lb n="0212a01" ed="R027"/>有無非有非無、常無常想，而不能知自心現量。譬如
<lb n="0139b10" ed="X"/><lb n="0212a02" ed="R027"/>明鏡隨緣顯現一切色像而無妄想，彼非像非非像
<lb n="0139b11" ed="X"/><lb n="0212a03" ed="R027"/>而見像非像，妄想愚夫而作像想；如是外道惡見自
<lb n="0139b12" ed="X"/><lb n="0212a04" ed="R027"/>心像現妄想計著，依於一異、俱不俱、有無非有非無、
<lb n="0139b13" ed="X"/><lb n="0212a05" ed="R027"/>常無常見。譬如風水和合出聲，彼非性非非性；如是
<lb n="0139b14" ed="X"/><lb n="0212a06" ed="R027"/>外道惡見妄想，依於一異、俱不俱、有無非有非無、常
<lb n="0139b15" ed="X"/><lb n="0212a07" ed="R027"/>無常見。譬如大地無草木處，熱<g ref="#CB08504">𦦨</g>川流洪浪雲湧，彼
<lb n="0139b16" ed="X"/><lb n="0212a08" ed="R027"/>非性非非性、貪無貪故；如是愚夫無始虗僞習氣所
<lb n="0139b17" ed="X"/><lb n="0212a09" ed="R027"/>熏妄想計著，依生住滅、一異、俱不俱、有無非有非無、
<lb n="0139b18" ed="X"/><lb n="0212a10" ed="R027"/>常無常緣自住事門，亦復如彼熱<g ref="#CB08504">𦦨</g>波浪。譬如有人
<lb n="0139b19" ed="X"/><lb n="0212a11" ed="R027"/>呪術機發，以非衆生數、毗舍闍、鬼方便合成動搖云
<lb n="0139b20" ed="X"/><lb n="0212a12" ed="R027"/>爲，凡愚妄想計著往來；如是外道惡見希望，依於一
<lb n="0139b21" ed="X"/><lb n="0212a13" ed="R027"/>異、俱不俱、有無非有非無、常無常見，戲論計著不實
<lb n="0139b22" ed="X"/><lb n="0212a14" ed="R027"/>建立。大慧，是故欲得自覺聖智事，當離生住滅、一異、
<lb n="0139b23" ed="X"/><lb n="0212a15" ed="R027"/>俱不俱、有無非有非無、常無常等惡見妄想。</p></cb:div>
<lb n="0139b24" ed="X"/><lb n="0212a16" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0139b2401">此出化佛所說，以示權實兼到。葢由自心現量，無
<pb n="0139c" ed="X" xml:id="X18.0334.0139c"/>
<lb n="0139c01" ed="X"/><lb n="0212a17" ed="R027"/>自無他，隨緣赴感，應物現形，任諸有情，分別見異
<lb n="0139c02" ed="X"/><lb n="0212a18" ed="R027"/>也。水中樹影，不屬有無。明鏡現像，本無心照。風水
<lb n="0139c03" ed="X"/><lb n="0212b01" ed="R027"/>出聲，非因非緣。熱<g ref="#CB08504">𦦨</g>川流，洪浪雲湧。貪與無貪，俱
<lb n="0139c04" ed="X"/><lb n="0212b02" ed="R027"/>非生滅。呪術屍行，機發像起。都無實事，去來宛然。
<lb n="0139c05" ed="X"/><lb n="0212b03" ed="R027"/>此皆自心所現，非眞非妄，非彼非此，非和非合，非
<lb n="0139c06" ed="X"/><lb n="0212b04" ed="R027"/>覺非知。如來以夢幻水月，順彼根欲，而以全機大
<lb n="0139c07" ed="X"/><lb n="0212b05" ed="R027"/>用，悟此修行。愚外不知，於聖智自證法中，妄起邪
<lb n="0139c08" ed="X"/><lb n="0212b06" ed="R027"/>見，所有建立，皆成戲論也。</p></cb:div>
<lb n="0139c09" ed="X"/><lb n="0212b07" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0139c0901">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：幻夢水樹影，垂髮
<lb n="0139c10" ed="X"/><lb n="0212b08" ed="R027"/>熱時<g ref="#CB08504">𦦨</g>，如是觀三有，究竟得解脫。</p></cb:div>
<lb n="0139c11" ed="X"/><lb n="0212b09" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0139c1101">此一偈言：三有諸法不可有無，悉如夢幻等事。作
<lb n="0139c12" ed="X"/><lb n="0212b10" ed="R027"/>如是觀，便當下解脫也。</p></cb:div>
<lb n="0139c13" ed="X"/><lb n="0212b11" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0139c1301">譬如鹿渴想，動轉迷亂心，鹿想謂爲水，而實無水事。
<lb n="0139c14" ed="X"/><lb n="0212b12" ed="R027"/>如是識種子，動轉見境界，愚夫妄想生，如爲翳所翳。
<lb n="0139c15" ed="X"/><lb n="0212b13" ed="R027"/>於無始生死，計著攝受性，如逆楔出楔，捨離貪攝受。
<lb n="0139c16" ed="X"/><lb n="0212b14" ed="R027"/>如幻呪機發，浮雲夢電光，觀是得解脫，永斷三相續。
<lb n="0139c17" ed="X"/><lb n="0212b15" ed="R027"/>於彼無有作，猶如<g ref="#CB08504">𦦨</g>虗空，如是知諸法，則爲無所知。</p></cb:div>
<lb n="0139c18" ed="X"/><lb n="0212b16" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0139c1801">此五偈，言三有夢幻，本無實事，由識種子，妄見境
<lb n="0139c19" ed="X"/><lb n="0212b17" ed="R027"/>界。如翳目見華，誤以華從目出，計見華目爲攝受
<lb n="0139c20" ed="X"/><lb n="0212b18" ed="R027"/>性，此正無始生死根本分別妄心。若能卽此分別，
<lb n="0139c21" ed="X"/><lb n="0213a01" ed="R027"/>知分別妄，如楔出楔，始知機發呪起，浮雲夢電，當
<lb n="0139c22" ed="X"/><lb n="0213a02" ed="R027"/>處無人，卽得遠離。三毒攝受而無遠離者，所謂以
<lb n="0139c23" ed="X"/><lb n="0213a03" ed="R027"/>無作智觀一切法，而非覺想境界也。</p></cb:div>
<lb n="0139c24" ed="X"/><lb n="0213a04" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0139c2401">言敎唯假名，彼亦無有相，於彼起妄想，陰行如垂髮。
<pb n="0140a" ed="X" xml:id="X18.0334.0140a"/>
<lb n="0140a01" ed="X"/><lb n="0213a05" ed="R027"/>如畫垂髮幻，夢乾闥婆城，火輪熱時<g ref="#CB08504">𦦨</g>，無而現衆生。
<lb n="0140a02" ed="X"/><lb n="0213a06" ed="R027"/>常無常一異，俱不俱亦然，無始過相續，愚夫癡妄想。
<lb n="0140a03" ed="X"/><lb n="0213a07" ed="R027"/>明鏡水淨眼，摩尼妙寶珠，於中現衆色，而實無所有。
<lb n="0140a04" ed="X"/><lb n="0213a08" ed="R027"/>一切性顯現，如畫熱時<g ref="#CB08504">𦦨</g>，種種衆色現，如夢無所有。</p></cb:div>
<lb n="0140a05" ed="X"/><lb n="0213a09" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0140a0501">此五偈，言如來說法，亦爲衆生假立名言，因彼分
<lb n="0140a06" ed="X"/><lb n="0213a10" ed="R027"/>別妄見而詔之曰：五陰諸行如垂毛等，於無生中
<lb n="0140a07" ed="X"/><lb n="0213a11" ed="R027"/>而現生事。乃至邪計四句，亦復如是。皆無始虗僞，
<lb n="0140a08" ed="X"/><lb n="0213a12" ed="R027"/>愚夫無知，妄生分別耳。後二偈，再言一切言敎，悉
<lb n="0140a09" ed="X"/><lb n="0213a13" ed="R027"/>隨根欲，有所顯示，而非實法。此拔愚夫因說生解，
<lb n="0140a10" ed="X"/><lb n="0213a14" ed="R027"/>如來導權歸實，意深且切矣。</p></cb:div>
<lb n="0140a11" ed="X"/><lb n="0213a15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0140a1101">復次，大慧！如來說法離如是四句，謂一異、俱不俱、有
<lb n="0140a12" ed="X"/><lb n="0213a16" ed="R027"/>無非有非無、常無常，離於有無建立、誹謗、分別、結集、
<lb n="0140a13" ed="X"/><lb n="0213a17" ed="R027"/>眞諦、緣起、道、滅、解脫。如來說法以是爲首，非性、非自
<lb n="0140a14" ed="X"/><lb n="0213a18" ed="R027"/>在、非無因、非微塵、非時、非自性相續而爲說法。復次，
<lb n="0140a15" ed="X"/><lb n="0213b01" ed="R027"/>大慧！爲淨煩惱爾燄障故，譬如商主次第建立百八
<lb n="0140a16" ed="X"/><lb n="0213b02" ed="R027"/>句無所有，善分別諸乘及諸地相。</p></cb:div>
<lb n="0140a17" ed="X"/><lb n="0213b03" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0140a1701">此總結如來說法，離四句有無分別者，葢爲結集
<lb n="0140a18" ed="X"/><lb n="0213b04" ed="R027"/>眞諦。眞諦卽自覺聖第一義諦，此非二乘四諦比
<lb n="0140a19" ed="X"/><lb n="0213b05" ed="R027"/>也。見於自覺第一眞諦，方能深達緣起，隨順修道，
<lb n="0140a20" ed="X"/><lb n="0213b06" ed="R027"/>證於寂滅而得解脫，所爲與外道勝性自在等論
<lb n="0140a21" ed="X"/><lb n="0213b07" ed="R027"/>別也。斷二種障，亦卽修道證滅之事，然皆結集於
<lb n="0140a22" ed="X"/><lb n="0213b08" ed="R027"/>自覺眞諦。所謂建立百八句於無所有，無所有卽
<lb n="0140a23" ed="X"/><lb n="0213b09" ed="R027"/>指眞諦無一切有無諸見，卽世間卽非世間，卽出
<lb n="0140a24" ed="X"/><lb n="0213b10" ed="R027"/>世間卽非出世間，是句鮮白，純一無雜也。故知無
<pb n="0140b" ed="X" xml:id="X18.0334.0140b"/>
<lb n="0140b01" ed="X"/><lb n="0213b11" ed="R027"/>所有爲如來秘密之藏，淸淨無垢。得住此<anchor xml:id="nkr_note_add_0140b0101" n="0140b0101"/><anchor xml:id="beg0140b0101" n="0140b0101"/>已<anchor xml:id="end0140b0101"/>，自能
<lb n="0140b02" ed="X"/><lb n="0213b12" ed="R027"/>善分別知諸乘地相。此固順性起用，善諸方便以
<lb n="0140b03" ed="X"/><lb n="0213b13" ed="R027"/>自莊嚴，而非別有如來說法，普爲菩薩成就自覺，
<lb n="0140b04" ed="X"/><lb n="0213b14" ed="R027"/>如商主引導至於寶所，更無實法爾。</p><p xml:id="pX18p0140b0415" cb:place="inline">△六、示四種
<lb n="0140b05" ed="X"/><lb n="0213b15" ed="R027"/>禪以顯如來淸淨不同二乘。</p></cb:div>
<lb n="0140b06" ed="X"/><lb n="0213b16" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0140b0601">復次，大慧！有四種禪。云何爲四？謂愚夫所行禪，觀察
<lb n="0140b07" ed="X"/><lb n="0213b17" ed="R027"/>義禪，攀緣如禪，如來禪。云何愚夫所行禪？謂聲聞緣
<lb n="0140b08" ed="X"/><lb n="0213b18" ed="R027"/>覺外道修行者，觀人無我性自相共相，骨鎻無常苦
<lb n="0140b09" ed="X"/><lb n="0214a01" ed="R027"/>不淨相，計著爲首，如是相不異觀，前後轉進相不除
<lb n="0140b10" ed="X"/><lb n="0214a02" ed="R027"/>滅，是名愚夫所行禪。</p></cb:div>
<lb n="0140b11" ed="X"/><lb n="0214a03" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0140b1101">四種禪，唯愚夫所行禪，爲二乘外道所修。觀察緣
<lb n="0140b12" ed="X"/><lb n="0214a04" ed="R027"/>如，爲諸地行相，如來爲自覺聖智究竟相也。二乘
<lb n="0140b13" ed="X"/><lb n="0214a05" ed="R027"/>觀苦、空、無我、不淨，修習四諦，謂知苦、斷集、修道、證
<lb n="0140b14" ed="X"/><lb n="0214a06" ed="R027"/>滅。此對治世間，無常計常，無樂計樂，無我計我，不
<lb n="0140b15" ed="X"/><lb n="0214a07" ed="R027"/>淨計淨，修無我觀。觀成就<anchor xml:id="nkr_note_add_0140b1501" n="0140b1501"/><anchor xml:id="beg0140b1501" n="0140b1501"/>已<anchor xml:id="end0140b1501"/>，至於愛盡涅槃，而內
<lb n="0140b16" ed="X"/><lb n="0214a08" ed="R027"/>外法相終不除滅。由不知內外諸法自心所現，以
<lb n="0140b17" ed="X"/><lb n="0214a09" ed="R027"/>爲實有所滅，實有所證。此雖正法，同於外道。故我
<lb n="0140b18" ed="X"/><lb n="0214a10" ed="R027"/>世尊於涅槃會上，特爲二乘說四實諦，吿文殊菩
<lb n="0140b19" ed="X"/><lb n="0214a11" ed="R027"/>薩云：有苦有諦有實，有集有諦有實，有滅有諦有
<lb n="0140b20" ed="X"/><lb n="0214a12" ed="R027"/>實，有道有諦有實。如來非苦非諦是實，虗空非苦
<lb n="0140b21" ed="X"/><lb n="0214a13" ed="R027"/>非諦是實，佛性非苦非諦是實。所言苦者，爲無常
<lb n="0140b22" ed="X"/><lb n="0214a14" ed="R027"/>相，是可斷相，是爲實諦。如來之性，非苦、非無常、非
<lb n="0140b23" ed="X"/><lb n="0214a15" ed="R027"/>可斷相，是故爲實。所言集者，能令五陰和合而生，
<lb n="0140b24" ed="X"/><lb n="0214a16" ed="R027"/>亦名爲苦，亦名無常，是可斷相；如來之性，非是集
<pb n="0140c" ed="X" xml:id="X18.0334.0140c"/>
<lb n="0140c01" ed="X"/><lb n="0214a17" ed="R027"/>性，非是陰因，非可斷相，是故爲實。所言滅者，名煩
<lb n="0140c02" ed="X"/><lb n="0214a18" ed="R027"/>惱滅，亦常無常，二乘所得，名曰無常，諸佛所得，是
<lb n="0140c03" ed="X"/><lb n="0214b01" ed="R027"/>則名常，亦名證法，是爲實諦；如來之性，不名爲滅，
<lb n="0140c04" ed="X"/><lb n="0214b02" ed="R027"/>能滅煩惱，非常無常，不名證知，常住無變，是故爲
<lb n="0140c05" ed="X"/><lb n="0214b03" ed="R027"/>實。道者，能斷煩惱，亦常無常，是可修法，是名實諦；
<lb n="0140c06" ed="X"/><lb n="0214b04" ed="R027"/>如來非道，能斷煩惱，非常無常，非可修法，常住不
<lb n="0140c07" ed="X"/><lb n="0214b05" ed="R027"/>變，是故爲實。又云：諸外道等，有苦集諦，無滅道諦，
<lb n="0140c08" ed="X"/><lb n="0214b06" ed="R027"/>於非滅而生滅想，於非道而生道想，於非果中生
<lb n="0140c09" ed="X"/><lb n="0214b07" ed="R027"/>於果想，於非因中生於因想，以是義故，彼無一道
<lb n="0140c10" ed="X"/><lb n="0214b08" ed="R027"/>淸淨也。此云前後轉進，相不除滅，正指有可斷相，
<lb n="0140c11" ed="X"/><lb n="0214b09" ed="R027"/>有可修相，所證知法，所謂非果果想，非因因想也。</p></cb:div>
<lb n="0140c12" ed="X"/><lb n="0214b10" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0140c1201">云何觀察義禪？謂人無我自相共相，外道自他俱無
<lb n="0140c13" ed="X"/><lb n="0214b11" ed="R027"/>性<anchor xml:id="nkr_note_add_0140c1301" n="0140c1301"/><anchor xml:id="beg0140c1301" n="0140c1301"/>已<anchor xml:id="end0140c1301"/>，觀法無我，彼地相義漸次增進，是名觀察義禪。</p></cb:div>
<lb n="0140c14" ed="X"/><lb n="0214b12" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0140c1401">此觀法無我，始入唯識。證唯識菩薩，達一切法空，
<lb n="0140c15" ed="X"/><lb n="0214b13" ed="R027"/>名見道分，是爲初地。由是諸地相義，次第增進也。</p></cb:div>
<lb n="0140c16" ed="X"/><lb n="0214b14" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0140c1601">云何攀緣如禪？謂妄想二，無我妄想，如實處不生妄
<lb n="0140c17" ed="X"/><lb n="0214b15" ed="R027"/>想，是名攀緣如禪。<note place="inline">唐譯云：若分別無我有二，是虗妄
<lb n="0140c18" ed="X"/><lb n="0214b16" ed="R027"/>念。若如實知，彼念不起，是名緣眞如禪。</note></p></cb:div>
<lb n="0140c19" ed="X"/><lb n="0214b17" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0140c1901">入眞如實際之地，所見二無我淸淨法相，尙不現
<lb n="0140c20" ed="X"/><lb n="0214b18" ed="R027"/>前。若此相現前，猶名妄想，不名如實證知也。</p></cb:div>
<lb n="0140c21" ed="X"/><lb n="0215a01" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0140c2101">云何如來禪？謂入如來地，得自覺聖智相三種樂住，
<lb n="0140c22" ed="X"/><lb n="0215a02" ed="R027"/>成辦衆生不思議事，是名如來禪。</p></cb:div>
<lb n="0140c23" ed="X"/><lb n="0215a03" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0140c2301">三種樂，所謂三三昧：空三昧、無相三昧、無作三昧。
<lb n="0140c24" ed="X"/><lb n="0215a04" ed="R027"/>空者，於二十五有不見一實。無作者，於二十五有
<pb n="0141a" ed="X" xml:id="X18.0334.0141a"/>
<lb n="0141a01" ed="X"/><lb n="0215a05" ed="R027"/>不作願求。無相者，無有十相，所謂色相、聲相、香相、
<lb n="0141a02" ed="X"/><lb n="0215a06" ed="R027"/>味相、觸相、生相、住相、滅相、男相、女相也。實相亦有
<lb n="0141a03" ed="X"/><lb n="0215a07" ed="R027"/>三種樂：一、受樂，二、寂靜樂，三、覺知樂。如來常住無
<lb n="0141a04" ed="X"/><lb n="0215a08" ed="R027"/>有變易，名曰實相。</p></cb:div>
<lb n="0141a05" ed="X"/><lb n="0215a09" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0141a0501">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：凡夫所行禪，觀察
<lb n="0141a06" ed="X"/><lb n="0215a10" ed="R027"/>相義禪，攀緣如實禪，如來淸淨禪。譬如日月形，鉢頭
<lb n="0141a07" ed="X"/><lb n="0215a11" ed="R027"/>摩深險，如虗空火盡，修行者觀察。如是種種相，外道
<lb n="0141a08" ed="X"/><lb n="0215a12" ed="R027"/>道通禪，亦復墮聲聞，及緣覺境界，捨離彼一切，則是
<lb n="0141a09" ed="X"/><lb n="0215a13" ed="R027"/>無所有。一切刹諸佛，以不思議手，一時摩其頂，隨順
<lb n="0141a10" ed="X"/><lb n="0215a14" ed="R027"/>入如相。</p></cb:div>
<lb n="0141a11" ed="X"/><lb n="0215a15" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0141a1101">鉢頭摩翻紅蓮華日月形、紅蓮華海相、深險虗空
<lb n="0141a12" ed="X"/><lb n="0215a16" ed="R027"/>火，盡皆禪定差別境界。外道二乘以取著故，成於
<lb n="0141a13" ed="X"/><lb n="0215a17" ed="R027"/>邪見。若一切捨離，直下自覺，卽是無所有處，便爲
<lb n="0141a14" ed="X"/><lb n="0215a18" ed="R027"/>諸佛所加，隨入如來地眞如實相也。</p><p xml:id="pX18p0141a1415" cb:place="inline">△七、示如來
<lb n="0141a15" ed="X"/><lb n="0215b01" ed="R027"/>藏自性涅槃不同二乘。</p></cb:div>
<lb n="0141a16" ed="X"/><lb n="0215b02" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0141a1601">爾時大慧菩薩摩訶薩復白佛言：世尊！般涅槃者，說
<lb n="0141a17" ed="X"/><lb n="0215b03" ed="R027"/>何等法謂爲涅槃？佛吿大慧：一切自性習氣藏意意
<lb n="0141a18" ed="X"/><lb n="0215b04" ed="R027"/>識，見習轉變名爲涅槃。諸佛及我，涅槃自性空事境
<lb n="0141a19" ed="X"/><lb n="0215b05" ed="R027"/>界。</p></cb:div>
<lb n="0141a20" ed="X"/><lb n="0215b06" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0141a2001">自性習氣，藏謂八識，意謂七識，意識謂六識，卽心
<lb n="0141a21" ed="X"/><lb n="0215b07" ed="R027"/>意意識也。見習轉變者，八識卽如來藏，無有轉變，
<lb n="0141a22" ed="X"/><lb n="0215b08" ed="R027"/>所轉者見習耳。如來藏不覺，妄動起見，由是人法
<lb n="0141a23" ed="X"/><lb n="0215b09" ed="R027"/>熏變成習。若能發明識卽是性，頓離見習，是名涅
<lb n="0141a24" ed="X"/><lb n="0215b10" ed="R027"/>槃。涅槃名爲秘密之藏。如伊三點涅槃云：解脫之
<pb n="0141b" ed="X" xml:id="X18.0334.0141b"/>
<lb n="0141b01" ed="X"/><lb n="0215b11" ed="R027"/>法，亦非涅槃；如來之身，亦非涅槃；摩訶般若，亦非
<lb n="0141b02" ed="X"/><lb n="0215b12" ed="R027"/>涅槃；三法各異，亦非涅槃。此如來法身，智慧解脫，
<lb n="0141b03" ed="X"/><lb n="0215b13" ed="R027"/>圓滿無虧，非縱非橫，所謂自性空事也。又云：修大
<lb n="0141b04" ed="X"/><lb n="0215b14" ed="R027"/>涅槃，知見法界，解了實相，空無所有，無有和合覺
<lb n="0141b05" ed="X"/><lb n="0215b15" ed="R027"/>知之相也。</p></cb:div>
<lb n="0141b06" ed="X"/><lb n="0215b16" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0141b0601">復次，大慧！涅槃者，聖智自覺境界，離斷常妄想性非
<lb n="0141b07" ed="X"/><lb n="0215b17" ed="R027"/>性。云何非常？謂自相共相妄想斷故非常。云何非斷？
<lb n="0141b08" ed="X"/><lb n="0215b18" ed="R027"/>謂一切聖去來現在得自覺故非斷。</p></cb:div>
<lb n="0141b09" ed="X"/><lb n="0216a01" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0141b0901">涅槃經云：涅槃無因而體是果。何以故？無生滅故、
<lb n="0141b10" ed="X"/><lb n="0216a02" ed="R027"/>無所作故、非有爲故、是無爲故、常不變故、無處所
<lb n="0141b11" ed="X"/><lb n="0216a03" ed="R027"/>故、無始終故。善男子！若涅槃有因，則不得稱涅槃
<lb n="0141b12" ed="X"/><lb n="0216a04" ed="R027"/>也。夫無因，故不墮常；而爲自覺聖智之體，故不墮
<lb n="0141b13" ed="X"/><lb n="0216a05" ed="R027"/>斷。又，涅槃無我，有八自在，名爲大我：一、能示一身
<lb n="0141b14" ed="X"/><lb n="0216a06" ed="R027"/>爲微塵身；二、能示一塵身滿大千界；三、能以滿大
<lb n="0141b15" ed="X"/><lb n="0216a07" ed="R027"/>千身輕擧飛空；四、能造一事而令衆生各各成辦，
<lb n="0141b16" ed="X"/><lb n="0216a08" ed="R027"/>或住一土而令他土悉見；五、能六根互用；六、能得
<lb n="0141b17" ed="X"/><lb n="0216a09" ed="R027"/>一切法而無所得；七、說自在；八、徧滿一切處自在。
<lb n="0141b18" ed="X"/><lb n="0216a10" ed="R027"/>此三世如來大般涅槃自覺境界也。</p></cb:div>
<lb n="0141b19" ed="X"/><lb n="0216a11" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0141b1901">大慧！涅槃不壞不死，若涅槃死者復應受生相續，若
<lb n="0141b20" ed="X"/><lb n="0216a12" ed="R027"/>壞者應墮有爲相，是故涅槃離壞離死，是故修行者
<lb n="0141b21" ed="X"/><lb n="0216a13" ed="R027"/>之所歸依。</p></cb:div>
<lb n="0141b22" ed="X"/><lb n="0216a14" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0141b2201">世尊甞謂迦葉曰：汝不應作是憶想，謂如來性是
<lb n="0141b23" ed="X"/><lb n="0216a15" ed="R027"/>滅盡也。迦葉！滅煩惱者不名爲物，永畢竟故，是故
<lb n="0141b24" ed="X"/><lb n="0216a16" ed="R027"/>名常。又曰：譬如聖王素在後宮，或時遊觀在於後
<pb n="0141c" ed="X" xml:id="X18.0334.0141c"/>
<lb n="0141c01" ed="X"/><lb n="0216a17" ed="R027"/>園，王雖不在諸婇女中，不得言聖王命終。如來亦
<lb n="0141c02" ed="X"/><lb n="0216a18" ed="R027"/>爾，雖不現於<name role="" type="person">閻浮提</name>界，入涅槃中不名無常。如來
<lb n="0141c03" ed="X"/><lb n="0216b01" ed="R027"/>出於無量煩惱，入於涅槃安樂之處，游諸覺華歡
<lb n="0141c04" ed="X"/><lb n="0216b02" ed="R027"/>喜受樂。又曰：我今當令一切衆生及以我子四部
<lb n="0141c05" ed="X"/><lb n="0216b03" ed="R027"/>之衆，悉皆安住秘密藏中，我亦當安住是中入於
<lb n="0141c06" ed="X"/><lb n="0216b04" ed="R027"/>涅槃。</p></cb:div>
<lb n="0141c07" ed="X"/><lb n="0216b05" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0141c0701">復次，大慧！涅槃非舍非得、非斷非常、非一義非種種
<lb n="0141c08" ed="X"/><lb n="0216b06" ed="R027"/>義，是名涅槃。</p></cb:div>
<lb n="0141c09" ed="X"/><lb n="0216b07" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0141c0901">涅槃云：解脫者，名無異處。譬如有人，唯居上妙淸
<lb n="0141c10" ed="X"/><lb n="0216b08" ed="R027"/>淨屋宅，更無異處。夫無異處，則非捨也。又云：解脫
<lb n="0141c11" ed="X"/><lb n="0216b09" ed="R027"/>者，名不可取。如阿摩勒果，人可取持；解脫不爾，不
<lb n="0141c12" ed="X"/><lb n="0216b10" ed="R027"/>可取持。夫不可取持，則非得也。又曰：解脫者，名斷
<lb n="0141c13" ed="X"/><lb n="0216b11" ed="R027"/>一切有爲之法，出生一切無漏之法。夫斷有爲則
<lb n="0141c14" ed="X"/><lb n="0216b12" ed="R027"/>非常，生無漏則非斷。又曰：解脫者，名不可量。譬如
<lb n="0141c15" ed="X"/><lb n="0216b13" ed="R027"/>大海，不可量度。又解脫者，名爲一味。如乳一味；解
<lb n="0141c16" ed="X"/><lb n="0216b14" ed="R027"/>脫亦爾，唯有一味。夫不可量，則非一義；唯有一味，
<lb n="0141c17" ed="X"/><lb n="0216b15" ed="R027"/>則非種種義也。</p></cb:div>
<lb n="0141c18" ed="X"/><lb n="0216b16" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0141c1801">復次，大慧！聲聞、緣覺涅槃者，覺自相共相，不習近境
<lb n="0141c19" ed="X"/><lb n="0216b17" ed="R027"/>界，不顚倒見，妄想不生，彼等於彼作涅槃覺。</p></cb:div>
<lb n="0141c20" ed="X"/><lb n="0216b18" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0141c2001">聲聞、緣覺於四顚倒起不顚倒見，作涅槃想也。何
<lb n="0141c21" ed="X"/><lb n="0217a01" ed="R027"/>謂四倒？謂不知如來常樂我淨故，於常中生無常
<lb n="0141c22" ed="X"/><lb n="0217a02" ed="R027"/>想，於樂中生於苦想，於我中生無我想，於淨中生
<lb n="0141c23" ed="X"/><lb n="0217a03" ed="R027"/>不淨想，是爲四倒。以四顚倒爲不顚倒，所有修習
<lb n="0141c24" ed="X"/><lb n="0217a04" ed="R027"/>皆爲作因，而非了因，非眞涅槃也。</p></cb:div>
<pb n="0142a" ed="X" xml:id="X18.0334.0142a"/>
<lb n="0142a01" ed="X"/><lb n="0217a05" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142a0101">復次，大慧！二種自性相。云何爲二？謂言說自性相計
<lb n="0142a02" ed="X"/><lb n="0217a06" ed="R027"/>著、事自性相計著。言說自性相計著者，從無始言說
<lb n="0142a03" ed="X"/><lb n="0217a07" ed="R027"/>虗僞習氣計著生。事自性相計著者，從不覺自心現
<lb n="0142a04" ed="X"/><lb n="0217a08" ed="R027"/>分齊生。</p></cb:div>
<lb n="0142a05" ed="X"/><lb n="0217a09" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0142a0501">言說習氣計著者，如依白色而說爲白，依黑色而
<lb n="0142a06" ed="X"/><lb n="0217a10" ed="R027"/>說爲黑，亦有他土不說黑白者，故知皆無始傳習，
<lb n="0142a07" ed="X"/><lb n="0217a11" ed="R027"/>以爲決定白決定黑也。事自性計著者，如色心等
<lb n="0142a08" ed="X"/><lb n="0217a12" ed="R027"/>生滅現前，或執有因，或執無因，皆由不知自心所
<lb n="0142a09" ed="X"/><lb n="0217a13" ed="R027"/>現，妄起計度。此二性相，正愚外法執所由，故重言
<lb n="0142a10" ed="X"/><lb n="0217a14" ed="R027"/>之也。</p><p xml:id="pX18p0142a1003" cb:place="inline">△八、示神力建立不墮有無。</p></cb:div>
<lb n="0142a11" ed="X"/><lb n="0217a15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142a1101">復次大慧！如來以二種神力建立，菩薩摩訶薩頂禮
<lb n="0142a12" ed="X"/><lb n="0217a16" ed="R027"/>諸佛聽受問義。云何二種神力建立？謂三昧正受，爲
<lb n="0142a13" ed="X"/><lb n="0217a17" ed="R027"/>現一切身面言說神力，及手灌頂神力。</p></cb:div>
<lb n="0142a14" ed="X"/><lb n="0217a18" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0142a1401">此如來建立二種神力加持，行者始終護念，不墮
<lb n="0142a15" ed="X"/><lb n="0217b01" ed="R027"/>歧路也。禪定中現身面言說，此初地住手灌頂，則
<lb n="0142a16" ed="X"/><lb n="0217b02" ed="R027"/>十地滿足，灌頂授位，若無二神力，決不成就也。</p></cb:div>
<lb n="0142a17" ed="X"/><lb n="0217b03" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142a1701">大慧！菩薩摩訶薩初菩薩地住佛神力，所謂入菩薩
<lb n="0142a18" ed="X"/><lb n="0217b04" ed="R027"/>大乘照明三昧。入是三昧<anchor xml:id="nkr_note_add_0142a1801" n="0142a1801"/><anchor xml:id="beg0142a1801" n="0142a1801"/>已<anchor xml:id="end0142a1801"/>，十方世界一切諸佛，以
<lb n="0142a19" ed="X"/><lb n="0217b05" ed="R027"/>神通力爲現一切身面言說，如<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>摩訶薩，
<lb n="0142a20" ed="X"/><lb n="0217b06" ed="R027"/>及餘如是相功德成就菩薩摩訶薩。大慧！是名初菩
<lb n="0142a21" ed="X"/><lb n="0217b07" ed="R027"/>薩地。</p></cb:div>
<lb n="0142a22" ed="X"/><lb n="0217b08" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0142a2201">照明三昧，謂光明定。菩薩得入此定，由住神力，金
<lb n="0142a23" ed="X"/><lb n="0217b09" ed="R027"/>剛藏菩薩華嚴會上承佛加持，擧一例餘也。</p></cb:div>
<lb n="0142a24" ed="X"/><lb n="0217b10" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142a2401">菩薩摩訶薩得菩薩三昧正受神力，於百千劫積習
<pb n="0142b" ed="X" xml:id="X18.0334.0142b"/>
<lb n="0142b01" ed="X"/><lb n="0217b11" ed="R027"/>善根之所成就，次第諸地對治所治相，通達究竟至
<lb n="0142b02" ed="X"/><lb n="0217b12" ed="R027"/>法雲地，住大蓮華微妙宮殿，坐大蓮華寶師子座，同
<lb n="0142b03" ed="X"/><lb n="0217b13" ed="R027"/>類菩薩摩訶薩眷屬圍繞，衆寶瓔珞莊嚴其身，如黃
<lb n="0142b04" ed="X"/><lb n="0217b14" ed="R027"/>金薝蔔日月光明，諸最勝子從十方來，就大蓮華宮
<lb n="0142b05" ed="X"/><lb n="0217b15" ed="R027"/>殿座上而灌其頂，譬如自在轉輪聖王及天帝釋大
<lb n="0142b06" ed="X"/><lb n="0217b16" ed="R027"/>子灌頂，是名菩薩手灌頂神力。大慧！是名菩薩摩訶
<lb n="0142b07" ed="X"/><lb n="0217b17" ed="R027"/>薩二種神力。若菩薩摩訶薩住二種神力，面見諸佛
<lb n="0142b08" ed="X"/><lb n="0217b18" ed="R027"/>如來，若不如是則不能見。</p></cb:div>
<lb n="0142b09" ed="X"/><lb n="0218a01" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0142b0901">此承初地，次及諸地，至十地灌頂，無非住佛神力
<lb n="0142b10" ed="X"/><lb n="0218a02" ed="R027"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0142b11" ed="X"/><lb n="0218a03" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142b1101">復次，大慧！菩薩摩訶薩凡所分別三昧神足諸法之
<lb n="0142b12" ed="X"/><lb n="0218a04" ed="R027"/>行，是等一切悉住如來二種神力。大慧！若菩薩摩訶
<lb n="0142b13" ed="X"/><lb n="0218a05" ed="R027"/>薩離佛神力能辯說者，一切凡夫亦應能說。所以者
<lb n="0142b14" ed="X"/><lb n="0218a06" ed="R027"/>何？謂不住神力故。大慧！山石樹木及諸樂器城郭宮
<lb n="0142b15" ed="X"/><lb n="0218a07" ed="R027"/>殿，以如來入城威神力故，皆自然出音樂之聲，何況
<lb n="0142b16" ed="X"/><lb n="0218a08" ed="R027"/>有心者。聾盲瘖瘂無量衆苦皆得解脫，如來有如是
<lb n="0142b17" ed="X"/><lb n="0218a09" ed="R027"/>等無量神力利安衆生。</p></cb:div>
<lb n="0142b18" ed="X"/><lb n="0218a10" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0142b1801">言凡夫必不能說者，見菩薩所有樂辯，皆由住佛
<lb n="0142b19" ed="X"/><lb n="0218a11" ed="R027"/>神力也。又擧無情以訖有情，神力廣大，不可思議，
<lb n="0142b20" ed="X"/><lb n="0218a12" ed="R027"/>然亦自心所現，一體周圓，含識之儔，情生智隔耳。</p></cb:div>
<lb n="0142b21" ed="X"/><lb n="0218a13" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142b2101">大慧菩薩復白佛言：世尊！以何因緣，如來、應供、等正
<lb n="0142b22" ed="X"/><lb n="0218a14" ed="R027"/>覺，菩薩摩訶薩住三昧正受時，及勝進地灌頂時，加
<lb n="0142b23" ed="X"/><lb n="0218a15" ed="R027"/>其神力？佛吿大慧：爲離魔業煩惱故，及不墮聲聞地
<lb n="0142b24" ed="X"/><lb n="0218a16" ed="R027"/>禪故，爲得如來自覺地故，及增進所得法故，是故如
<pb n="0142c" ed="X" xml:id="X18.0334.0142c"/>
<lb n="0142c01" ed="X"/><lb n="0218a17" ed="R027"/>來、應供、等正覺，咸以神力建立諸菩薩摩訶薩。若不
<lb n="0142c02" ed="X"/><lb n="0218a18" ed="R027"/>以神力建立者，則墮外道惡見妄想，及諸聲聞衆魔
<lb n="0142c03" ed="X"/><lb n="0218b01" ed="R027"/>希望，不得阿耨多羅三藐三菩提。以是故，諸佛如來
<lb n="0142c04" ed="X"/><lb n="0218b02" ed="R027"/>咸以神力攝受諸菩薩摩訶薩。爾時世尊欲重宣此
<lb n="0142c05" ed="X"/><lb n="0218b03" ed="R027"/>義，而說偈言：神力人中尊，大願悉淸淨，三摩提灌頂，
<lb n="0142c06" ed="X"/><lb n="0218b04" ed="R027"/>初地及十地。</p></cb:div>
<lb n="0142c07" ed="X"/><lb n="0218b05" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0142c0701">如來加持，行者始終備至。而愚外無知，執情難破，
<lb n="0142c08" ed="X"/><lb n="0218b06" ed="R027"/>終墮邪途，亦可互相儆戒矣。</p><p xml:id="pX18p0142c0812" cb:place="inline">△九、示諸法緣起，以
<lb n="0142c09" ed="X"/><lb n="0218b07" ed="R027"/>顯如來藏非因緣義。</p></cb:div>
<lb n="0142c10" ed="X"/><lb n="0218b08" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142c1001">爾時大慧菩薩摩訶薩復白佛言：世尊！佛說緣起，卽
<lb n="0142c11" ed="X"/><lb n="0218b09" ed="R027"/>是說因緣，不自說道<note place="inline">唐譯云：佛說緣起，是由作起，非
<lb n="0142c12" ed="X"/><lb n="0218b10" ed="R027"/>自體起</note>。世尊！外道亦說因緣，謂勝自在時微塵生，如
<lb n="0142c13" ed="X"/><lb n="0218b11" ed="R027"/>是諸性生。然世尊！所謂因緣生諸性，言說有間悉檀、
<lb n="0142c14" ed="X"/><lb n="0218b12" ed="R027"/>無間悉檀。</p></cb:div>
<lb n="0142c15" ed="X"/><lb n="0218b13" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0142c1501">十二因緣從無明起行，無明爲因，諸行爲果，行因
<lb n="0142c16" ed="X"/><lb n="0218b14" ed="R027"/>識果，此因緣生法也。外道亦說從於勝性、自在、時、
<lb n="0142c17" ed="X"/><lb n="0218b15" ed="R027"/>微塵等因生一切法，故疑悉檀無間。間，別也。不知
<lb n="0142c18" ed="X"/><lb n="0218b16" ed="R027"/>十二因緣從於無明，不覺非作者生，亦非自體生。
<lb n="0142c19" ed="X"/><lb n="0218b17" ed="R027"/>而外道妄執勝性，說爲作者能生諸法，不知其迷
<lb n="0142c20" ed="X"/><lb n="0218b18" ed="R027"/>於自體，而遂以所迷之自體爲諸法因，擧體全識，
<lb n="0142c21" ed="X"/><lb n="0219a01" ed="R027"/>識性虗妄，亦卽無因也。</p></cb:div>
<lb n="0142c22" ed="X"/><lb n="0219a02" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0142c2201">世尊！外道亦說有無有生。世尊亦說無有生，生<anchor xml:id="nkr_note_add_0142c2201" n="0142c2201"/><anchor xml:id="beg0142c2201" n="0142c2201"/>已<anchor xml:id="end0142c2201"/>滅。
<lb n="0142c23" ed="X"/><lb n="0219a03" ed="R027"/><note place="inline">唐譯云：外道亦說，以作者故，從無生有。世尊亦說，以因
<lb n="0142c24" ed="X"/><lb n="0219a04" ed="R027"/>緣故，一切諸法本無而生，生<anchor xml:id="nkr_note_add_0142c2401" n="0142c2401"/><anchor xml:id="beg0142c2401" n="0142c2401"/>已<anchor xml:id="end0142c2401"/>歸滅。</note>如世尊所說：無
<pb n="0143a" ed="X" xml:id="X18.0334.0143a"/>
<lb n="0143a01" ed="X"/><lb n="0219a05" ed="R027"/>明緣行，乃至老死。此是世尊無因說，非有因說。世尊
<lb n="0143a02" ed="X"/><lb n="0219a06" ed="R027"/>建立作如是說：此有故彼有，非建立漸生。觀外道說
<lb n="0143a03" ed="X"/><lb n="0219a07" ed="R027"/>勝，非如來也。所以者何？世尊！外道說因，不從緣生而
<lb n="0143a04" ed="X"/><lb n="0219a08" ed="R027"/>有所生。世尊說：觀因有事，觀事有因。如是因緣雜亂，
<lb n="0143a05" ed="X"/><lb n="0219a09" ed="R027"/>如是展轉無窮。</p></cb:div>
<lb n="0143a06" ed="X"/><lb n="0219a10" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0143a0601">外道以作者爲生因，卽是無因，遂疑世尊所說不
<lb n="0143a07" ed="X"/><lb n="0219a11" ed="R027"/>覺妄起，起<anchor xml:id="nkr_note_add_0143a0701" n="0143a0701"/><anchor xml:id="beg0143a0701" n="0143a0701"/>已<anchor xml:id="end0143a0701"/>還滅，亦爲無因也。此有故彼有者，謂
<lb n="0143a08" ed="X"/><lb n="0219a12" ed="R027"/>此有無明，故彼有諸行。又疑世尊非建立生因，次
<lb n="0143a09" ed="X"/><lb n="0219a13" ed="R027"/>第而起，彼此相生，因緣雜亂，反不如外道作者爲
<lb n="0143a10" ed="X"/><lb n="0219a14" ed="R027"/>尤勝也。不知總由不覺，似有生起，因成於果，果復
<lb n="0143a11" ed="X"/><lb n="0219a15" ed="R027"/>起因，皆由妄見，實無生義耳。</p></cb:div>
<lb n="0143a12" ed="X"/><lb n="0219a16" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0143a1201">佛吿大慧：我非無因說，及因緣雜亂說。此有故彼有
<lb n="0143a13" ed="X"/><lb n="0219a17" ed="R027"/>者，攝所攝非性，覺自心現量。大慧，若攝所攝計著，不
<lb n="0143a14" ed="X"/><lb n="0219a18" ed="R027"/>覺自心現量外境界性非性，彼有如是過，非我說緣
<lb n="0143a15" ed="X"/><lb n="0219b01" ed="R027"/>起。我常說言：因緣和合而生諸法，非無因生。</p></cb:div>
<lb n="0143a16" ed="X"/><lb n="0219b02" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0143a1601">覺自心現量，始知能取所取，皆由不覺，妄見有無，
<lb n="0143a17" ed="X"/><lb n="0219b03" ed="R027"/>非外境界實有自性也。外道不覺自心所現，而於
<lb n="0143a18" ed="X"/><lb n="0219b04" ed="R027"/>外境性與非性，妄生計著，所以爲過。至於世間因
<lb n="0143a19" ed="X"/><lb n="0219b05" ed="R027"/>緣，旣有業因，難逃苦繫，迷情未盡，而謂一切無礙，
<lb n="0143a20" ed="X"/><lb n="0219b06" ed="R027"/>必不可得。所謂無我、無作、無受者，善惡之業終不
<lb n="0143a21" ed="X"/><lb n="0219b07" ed="R027"/>亡，不自生，非不生，非無因生也。</p></cb:div>
<lb n="0143a22" ed="X"/><lb n="0219b08" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0143a2201">大慧復白佛言：世尊！非言說有性有一切性耶？世尊！
<lb n="0143a23" ed="X"/><lb n="0219b09" ed="R027"/>若無性者言說不生，是故言說有性有一切性。<note place="inline">唐譯
<lb n="0143a24" ed="X"/><lb n="0219b10" ed="R027"/>云：世尊！有言說故必有諸法，若無諸法言依何起？</note></p></cb:div>
<pb n="0143b" ed="X" xml:id="X18.0334.0143b"/>
<lb n="0143b01" ed="X"/><lb n="0219b11" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0143b0101">此因愚外依於名相而生妄想，以爲實有諸法。若
<lb n="0143b02" ed="X"/><lb n="0219b12" ed="R027"/>無諸法，則言說無所依起。不知一切境界悉由自
<lb n="0143b03" ed="X"/><lb n="0219b13" ed="R027"/>心，不覺妄現。復因妄現而生執取，妄計名字。所有
<lb n="0143b04" ed="X"/><lb n="0219b14" ed="R027"/>言說總屬迷事，無有實義也。</p></cb:div>
<lb n="0143b05" ed="X"/><lb n="0219b15" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0143b0501">佛吿大慧：無性而作言說，謂兔角、龜毛等，世間現言
<lb n="0143b06" ed="X"/><lb n="0219b16" ed="R027"/>說。大慧，非性非非性，但言說耳！如汝所說，言說有性，
<lb n="0143b07" ed="X"/><lb n="0219b17" ed="R027"/>有一切性者，汝論則壞。</p></cb:div>
<lb n="0143b08" ed="X"/><lb n="0219b18" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0143b0801">兔角龜毛，喩無法而有言說。以例一切諸法不覺，
<lb n="0143b09" ed="X"/><lb n="0220a01" ed="R027"/>妄現在自覺聖智，亦猶兔角龜毛，空有言說耳。</p></cb:div>
<lb n="0143b10" ed="X"/><lb n="0220a02" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0143b1001">大慧！非一切刹土有言說，言說者是作耳。或有佛刹
<lb n="0143b11" ed="X"/><lb n="0220a03" ed="R027"/>瞻視顯法，或有作相，或有揚眉，或有動睛，或笑或欠，
<lb n="0143b12" ed="X"/><lb n="0220a04" ed="R027"/>或謦欬，或念刹土，或動搖。大慧！如瞻視及香積世界
<lb n="0143b13" ed="X"/><lb n="0220a05" ed="R027"/>普賢如來國土，但以瞻視令諸菩薩得無生法忍及
<lb n="0143b14" ed="X"/><lb n="0220a06" ed="R027"/>諸勝三昧，是故非言說有性有一切性。大慧！見此世
<lb n="0143b15" ed="X"/><lb n="0220a07" ed="R027"/>界蚊蚋蟲蟻，是等衆生無有言說而各辦事。</p></cb:div>
<lb n="0143b16" ed="X"/><lb n="0220a08" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0143b1601">言說是作，謂由心所作也。旣由心作，則言說所說，
<lb n="0143b17" ed="X"/><lb n="0220a09" ed="R027"/>悉唯自心。乃至作相揚眉，無非自心，悉無一切法
<lb n="0143b18" ed="X"/><lb n="0220a10" ed="R027"/>體也。皆無法體，而各有顯示。各有顯示，唯詮自心。
<lb n="0143b19" ed="X"/><lb n="0220a11" ed="R027"/>在愚癡爲妄執，在聖智爲指迷，皆顯示自心之一
<lb n="0143b20" ed="X"/><lb n="0220a12" ed="R027"/>耳。非言說有性，有一切性也。蚊蚋蟲蟻，擧現前易
<lb n="0143b21" ed="X"/><lb n="0220a13" ed="R027"/>見，總以明言說無性也。</p></cb:div>
<lb n="0143b22" ed="X"/><lb n="0220a14" ed="R027"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX18p0143b2201">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：如虗空兔角，及與
<lb n="0143b23" ed="X"/><lb n="0220a15" ed="R027"/>槃大子<note place="inline">唐譯云如虗空兔角，及與石女兒</note>，無而有言
<lb n="0143b24" ed="X"/><lb n="0220a16" ed="R027"/>說，如是性妄想。因緣和合法，凡愚起妄想，不能如實
<pb n="0143c" ed="X" xml:id="X18.0334.0143c"/>
<lb n="0143c01" ed="X"/><lb n="0220a17" ed="R027"/>知，輪迴三有宅。</p></cb:div>
<lb n="0143c02" ed="X"/><lb n="0220a18" ed="R027"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX18p0143c0201">一切世間本無諸法而有言說，由於妄計；一切出
<lb n="0143c03" ed="X"/><lb n="0220b01" ed="R027"/>世亦無諸法而有言說，但爲破除。妄計本虗，破除
<lb n="0143c04" ed="X"/><lb n="0220b02" ed="R027"/>非實，所謂如虗空等也。凡愚不知諸法如實自相，
<lb n="0143c05" ed="X"/><lb n="0220b03" ed="R027"/>而於因緣和合建立誹謗，徒乖法體，由妄分別，自
<lb n="0143c06" ed="X"/><lb n="0220b04" ed="R027"/>取流轉，良可憫夫！</p></cb:div>
<lb n="0143c07" ed="X"/><lb n="0220b05" ed="R027"/>
<lb n="0143c08" ed="X"/><lb n="0220b06" ed="R027"/><cb:juan n="3" fun="close"><cb:jhead>楞伽阿<g ref="#CB02494">䟦</g>多羅寶經心印卷三</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0143c09" ed="X"/><lb n="0220b07" ed="R027"/>
<lb n="0143c10" ed="X"/><lb n="0220b08" ed="R027"/><cb:div type="w"><head>音釋</head>
<lb n="0143c11" ed="X"/><lb n="0220b09" ed="R027"/><cb:div type="note"><entry><form>恚</form><cb:def><p xml:id="pX18p0143c1102" cb:place="inline"><note place="inline">胡桂切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>齗</form><cb:def><p xml:id="pX18p0143c1106" cb:place="inline"><note place="inline">魚巾切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>黠</form><cb:def><p xml:id="pX18p0143c1110" cb:place="inline"><note place="inline">吉恊切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>謦欬</form><cb:def><p xml:id="pX18p0143c1115" cb:place="inline"><note place="inline">謦，棄挺切。欬，丘葢切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>蚊蚋</form><cb:def><p xml:id="pX18p0143c1125" cb:place="inline"><note place="inline">蚊，無分切。
<lb n="0143c12" ed="X"/><lb n="0220b10" ed="R027"/>蚋，儒稅切。</note></p></cb:def></entry></cb:div></cb:div>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0133b0901" to="#end0133b0901"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0134c1101" to="#end0134c1101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0135b1801" to="#end0135b1801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0135b1901" to="#end0135b1901"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0135b2101" to="#end0135b2101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0135c0401" to="#end0135c0401"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136a1601" to="#end0136a1601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136b1801" to="#end0136b1801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136b2301" to="#end0136b2301"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136b2302" to="#end0136b2302"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138a1701" to="#end0138a1701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138a2201" to="#end0138a2201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138b0501" to="#end0138b0501"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138c0201" to="#end0138c0201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138c0601" to="#end0138c0601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138c0801" to="#end0138c0801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0139a0801" to="#end0139a0801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0140b0101" to="#end0140b0101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0140b1501" to="#end0140b1501"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0140c1301" to="#end0140c1301"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0142a1801" to="#end0142a1801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0142c2201" to="#end0142c2201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0142c2401" to="#end0142c2401"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0143a0701" to="#end0143a0701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0133b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0133b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0134c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0134c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0135b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0135b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0135b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0135b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0135b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0135b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0135c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0135c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0136a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0136b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0136b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136b2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0136b2302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0138a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0138a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0138b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0138c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0138c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0138c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0139a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0139a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0140b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0140b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0140b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0140b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0140c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0140c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0142a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0142a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0142c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0142c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0142c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0142c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0143a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0143a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>