<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X76n1517">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1517 歷朝釋氏資鑑</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 1517 歷朝釋氏資鑑</title>
			<author>元 熙仲集</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp8"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>12卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">76</idno>.<idno type="no">1517</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-04-14 23:30:55 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">歷朝釋氏資鑑</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【麗-CB】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00562">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00562</charName>
				<mapping cb:dec="983602" type="PUA">U+F0232</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47FD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>疏</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(梳-木)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00716">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00716</charName>
				<mapping cb:dec="983756" type="PUA">U+F02CC</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3762</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>宇</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+禹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00904">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00904</charName>
				<mapping cb:dec="983944" type="PUA">U+F0388</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3A8D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>勃</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[改-己+孛]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01096">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01096</charName>
				<mapping cb:dec="984136" type="PUA">U+F0448</mapping>
			<mapping type="unicode">U+233CC</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[木*巳]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02823">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02823</charName>
				<mapping cb:dec="985863" type="PUA">U+F0B07</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9825</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>頤</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂-一)*臣*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB03685">
				<charName>CBETA CHARACTER CB03685</charName>
				<mapping cb:dec="986725" type="PUA">U+F0E65</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27B82</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>譖</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[讚-貝+日]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05698">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05698</charName>
				<mapping cb:dec="988738" type="PUA">U+F1642</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2CF66</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>仇</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[仁-二+丸]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05908">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05908</charName>
				<mapping cb:dec="988948" type="PUA">U+F1714</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>滻</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[滻-文+(立-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06792">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06792</charName>
				<mapping cb:dec="989832" type="PUA">U+F1A88</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+475E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[豸*虎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB07411">
				<charName>CBETA CHARACTER CB07411</charName>
				<mapping cb:dec="990451" type="PUA">U+F1CF3</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27DE4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>賾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[丨*臣*責]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB12528">
				<charName>CBETA CHARACTER CB12528</charName>
				<mapping cb:dec="995568" type="PUA">U+F30F0</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28F7B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>隸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[隸-木+匕]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB13946">
				<charName>CBETA CHARACTER CB13946</charName>
				<mapping cb:dec="996986" type="PUA">U+F367A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27A61</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>讜</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[言*尙]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15035">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15035</charName>
				<mapping cb:dec="998075" type="PUA">U+F3ABB</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41B3</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>邃</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[穴/逐]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15137">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15137</charName>
				<mapping cb:dec="998177" type="PUA">U+F3B21</mapping>
			<mapping type="unicode">U+25AB0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>競</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竟-立+(立*立)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15148">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15148</charName>
				<mapping cb:dec="998188" type="PUA">U+F3B2C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26615</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>畫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[書-曰+(且-二+人)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15150">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15150</charName>
				<mapping cb:dec="998190" type="PUA">U+F3B2E</mapping>
			<mapping type="unicode">U+29BED</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬢</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬃-示+(眉-目+貝)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15156">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName>
				<mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15164">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15164</charName>
				<mapping cb:dec="998204" type="PUA">U+F3B3C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2EA07</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>顧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂@((旣-旡)-日+口))*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15166">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15166</charName>
				<mapping cb:dec="998206" type="PUA">U+F3B3E</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4749</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蒙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蒙-卄+((並-(前-刖))-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15179">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15179</charName>
				<mapping cb:dec="998219" type="PUA">U+F3B4B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>雀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[少/隹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15210">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15210</charName>
				<mapping cb:dec="998250" type="PUA">U+F3B6A</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>恢</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[懨-猒+火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15288">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15288</charName>
				<mapping cb:dec="998328" type="PUA">U+F3BB8</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+2DE79</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*(十/(罩-卓+衣))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15328">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15328</charName>
				<mapping cb:dec="998368" type="PUA">U+F3BE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+6B3E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[款-士+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16582">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16582</charName>
				<mapping cb:dec="999622" type="PUA">U+F40C6</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+20DE3</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>嗤</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[強-弓+口]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16934">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16934</charName>
				<mapping cb:dec="999974" type="PUA">U+F4226</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[彳*坒]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16942">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16942</charName>
				<mapping cb:dec="999982" type="PUA">U+F422E</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27C1D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[懿-心+皿]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-03-09T11:24:40">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<cb:mulu type="其他" level="1">隋</cb:mulu>
<milestone unit="juan" n="6"/>
<lb ed="X" n="0179a04"/>
<lb ed="X" n="0179a05"/>
<lb ed="X" n="0179a06"/><lb ed="R132" n="0090b05"/><cb:juan fun="open" n="6"><cb:mulu type="卷" n="6"/><cb:jhead>歷朝釋氏資鑑卷第六</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0179a07"/>
<lb ed="X" n="0179a08"/><lb ed="R132" n="0090b06"/><byline cb:type="collector">閩扆峯沙門　熈仲　集</byline>
<lb ed="X" n="0179a09"/><lb ed="R132" n="0090b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">唐上</cb:mulu><head>唐上</head>
<lb ed="X" n="0179a10"/><lb ed="R132" n="0090b08"/><p xml:id="pX76p0179a1001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/><name role="" type="person">唐高祖</name>李淵。字叔德。隴西成紀人也。其祖虎。與李弼
<lb ed="X" n="0179a11"/><lb ed="R132" n="0090b09"/>等八人。佐周伐魏有功。皆爲柱國。號八柱國。追封唐
<lb ed="X" n="0179a12"/><lb ed="R132" n="0090b10"/>公。帝襲唐公。事隋。以功進封唐王。義寧二年歲戊寅。
<lb ed="X" n="0179a13"/><lb ed="R132" n="0090b11"/>五月戊午。受隋恭帝禪。卽位于大極殿。改元武德。國
<lb ed="X" n="0179a14"/><lb ed="R132" n="0090b12"/>號唐。都長安。在位九年。盖高祖擧晉陽之精兵。席捲
<lb ed="X" n="0179a15"/><lb ed="R132" n="0090b13"/>長驅。奄有關中。命將出師。掃除亂略。降李密。擊建德。
<lb ed="X" n="0179a16"/><lb ed="R132" n="0090b14"/>擒世充。芟武周。剪黑闥。夷蕭銑。六年之中。海內咸服。
<lb ed="X" n="0179a17"/><lb ed="R132" n="0090b15"/>何成功之速哉。蓋以太宗爲其子也。太宗以龍鳳之
<lb ed="X" n="0179a18"/><lb ed="R132" n="0090b16"/>姿。天日之表。聰明英武。素有大志。而能結納豪傑。拯
<lb ed="X" n="0179a19"/><lb ed="R132" n="0090b17"/>民於水火之中。而措之袵席之上。高祖卽位之六月。
<lb ed="X" n="0179a20"/><lb ed="R132" n="0090b18"/>飯千僧于大極殿。四年。造靈聖寺於舊第。起義兵。則
<lb ed="X" n="0179a21"/><lb ed="R132" n="0091a01"/>神人應而同力定亂。衛太宗而成大功。救安西。則天
<lb ed="X" n="0179a22"/><lb ed="R132" n="0091a02"/>王現而鼓角鳴副。明皇虔禱誠意。造寺立聖像。七衆
<lb ed="X" n="0179a23"/><lb ed="R132" n="0091a03"/>霑恩。譯經。制序文。四生蒙福。僧尼居道上。感武后之
<lb ed="X" n="0179a24"/><lb ed="R132" n="0091a04"/>隆恩。菩薩現蛤蜊。啓文宗之深信。可謂道合君臣。珠
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0179b" n="0179b"/>
<lb ed="X" n="0179b01"/><lb ed="R132" n="0091a05"/>回玉轉。奈何摧佛之表一進。賴憲宗付囑之不忘。未
<lb ed="X" n="0179b02"/><lb ed="R132" n="0091a06"/>幾。滅僧之命頒行。乃武宗昏迷於邪惑。宣宗卽位。佛
<lb ed="X" n="0179b03"/><lb ed="R132" n="0091a07"/>位中尊。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179002" n="0179002"/>洗光佛日再扇眞風。揚敎海而注禪河。掃癡
<lb ed="X" n="0179b04"/><lb ed="R132" n="0091a08"/>雲而淸宇宙。文物殷富。朝野歌吟。可謂中國之盛矣。
<lb ed="X" n="0179b05"/><lb ed="R132" n="0091a09"/>唐有天下。二百九十一年。傳二十一帝。惜乎末運權
<lb ed="X" n="0179b06"/><lb ed="R132" n="0091a10"/>歸宦官。此亂亡之兆也。齊家者治國之本。其本不正。
<lb ed="X" n="0179b07"/><lb ed="R132" n="0091a11"/>至於天下分裂。則五代相次而起。五代之興。始於梁
<lb ed="X" n="0179b08"/><lb ed="R132" n="0091a12"/>朱溫受唐禪。以黃巢降將逞其勇力。遂遷唐祚稱後
<lb ed="X" n="0179b09"/><lb ed="R132" n="0091a13"/>梁。二主凡十六年而爲後唐。唐李克用假平讎之忠
<lb ed="X" n="0179b10"/><lb ed="R132" n="0091a14"/>義。發迹陰山。以兵威覇業。遂移梁室。四主十五年而
<lb ed="X" n="0179b11"/><lb ed="R132" n="0091a15"/>爲後晉。晉石敬瑭。挾震主之威。乘釁而起。藉其兵力。
<lb ed="X" n="0179b12"/><lb ed="R132" n="0091a16"/>以取天下。易於反掌。二主十一年而爲後漢。漢劉知
<lb ed="X" n="0179b13"/><lb ed="R132" n="0091a17"/>遠。承戎虜蹂踐之餘。中國之主。故雍容南面。而天下
<lb ed="X" n="0179b14"/><lb ed="R132" n="0091a18"/>歸之。二主四年而爲後周。周郭威負震主之威。挾不
<lb ed="X" n="0179b15"/><lb ed="R132" n="0091b01"/>賞之功。乘危而發。亦一世之雄也。世宗異姓之親。入
<lb ed="X" n="0179b16"/><lb ed="R132" n="0091b02"/>承大統。賢佐有王朴。奇謀妙筭。如指諸掌。畫江之功。
<lb ed="X" n="0179b17"/><lb ed="R132" n="0091b03"/>三關之役。皆朴之言驗也。若朴者。器識學術。豈可以
<lb ed="X" n="0179b18"/><lb ed="R132" n="0091b04"/>五代之士論哉。惜乎世宗享年不永。而朴之功。亦中
<lb ed="X" n="0179b19"/><lb ed="R132" n="0091b05"/>道而廢矣。周之有國。三主九年而歸宋。其間同時<anchor xml:id="nkr_note_add_0179b1901" n="0179b1901"/><anchor xml:id="beg0179b1901" n="0179b1901"/>僭<anchor xml:id="end0179b1901"/>
<lb ed="X" n="0179b20"/><lb ed="R132" n="0091b06"/>僞覇國者有十。劉守光稱北燕。劉隱稱廣南。王建稱
<lb ed="X" n="0179b21"/><lb ed="R132" n="0091b07"/>西蜀。李昴胄稱江南劉。崇稱河東王。審知稱閩。錢謬
<lb ed="X" n="0179b22"/><lb ed="R132" n="0091b08"/>稱吳越。楊行密稱淮南。馬殷稱湖南。高季興稱荆南。
<lb ed="X" n="0179b23"/><lb ed="R132" n="0091b09"/>雖各據一方。皆崇佛法。造寺度僧。而閩之猶盛也。觀
<lb ed="X" n="0179b24"/><lb ed="R132" n="0091b10"/>乎<anchor xml:id="nkr_note_add_0179b2401" n="0179b2401"/><anchor xml:id="beg0179b2401" n="0179b2401"/>僭<anchor xml:id="end0179b2401"/>僞。與五代同時。而起於丁卯。而盡於己未。凡五
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0179c" n="0179c"/>
<lb ed="X" n="0179c01"/><lb ed="R132" n="0091b11"/>十三年。是爲影國。究其五代之興廢。梁之亡也。父子
<lb ed="X" n="0179c02"/><lb ed="R132" n="0091b12"/>兄弟。自相屠滅。天下從而叛之。若後唐之莊明宗。晉
<lb ed="X" n="0179c03"/><lb ed="R132" n="0091b13"/>漢之高祖。始以功臣夷狄而興國。終於功臣夷狄而
<lb ed="X" n="0179c04"/><lb ed="R132" n="0091b14"/>喪<g ref="#CB15131">邦</g>。得之易而失之易。何足怪哉。周之亡也適聖人
<lb ed="X" n="0179c05"/><lb ed="R132" n="0091b15"/>之興。而天命有歸焉。五代通五十三年。一十三主。總
<lb ed="X" n="0179c06"/><lb ed="R132" n="0091b16"/>結爲唐五代紀錄云。</p>
<lb ed="X" n="0179c07"/><lb ed="R132" n="0091b17"/><p xml:id="pX76p0179c0701">唐。姓李。名淵　都長安。二十一主。凡二百九十
<lb ed="X" n="0179c08"/><lb ed="R132" n="0091b18"/>一年。禪于後梁。</p>
<lb ed="X" n="0179c09"/><lb ed="R132" n="0092a01"/><p xml:id="pX76p0179c0901">高祖在位九年　隋越王侗<note place="inline">皇泰元年</note>　魏<note place="inline">李密</note>　夏<note place="inline">竇建
<lb ed="X" n="0179c10"/><lb ed="R132" n="0092a02"/>德</note>　梁<note place="inline">蕭銑</note>　凉<note place="inline">李軌</note>　秦<note place="inline">薛擧</note>　定揚<note place="inline">劉武岡</note>　楚<note place="inline">林士弘</note>。</p>
<lb ed="X" n="0179c11"/><lb ed="R132" n="0092a03"/><p xml:id="pX76p0179c1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0179003" n="0179003"/>戊寅　五月。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179004" n="0179004"/>高祖神堯太武皇帝卽位。改元武德。乃
<lb ed="X" n="0179c12"/><lb ed="R132" n="0092a04"/>於朱<g ref="#CB15179">雀</g>南衢之上。普建道場。設無遮大會<note place="inline">通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0179c13"/><lb ed="R132" n="0092a05"/><p xml:id="pX76p0179c1301">己卯　武德二年。鄭王世充。鴆越王侗<anchor xml:id="nkr_note_add_0179c1301" n="0179c1301"/><anchor xml:id="beg0179c1301" n="0179c1301"/>僭<anchor xml:id="end0179c1301"/>位。御史大
<lb ed="X" n="0179c14"/><lb ed="R132" n="0092a06"/>夫鄭頲不樂仕。固稱疾不預事。一日謂世充曰。臣聞。
<lb ed="X" n="0179c15"/><lb ed="R132" n="0092a07"/>佛有金剛不壞身。陛下眞佛也。臣實多幸。得生佛世。
<lb ed="X" n="0179c16"/><lb ed="R132" n="0092a08"/>願弃官削髮爲沙門。服勤精進。以資陛下之神武。世
<lb ed="X" n="0179c17"/><lb ed="R132" n="0092a09"/>充曰。國之大臣。聲望素重。一旦入道。將駭物聽。俟兵
<lb ed="X" n="0179c18"/><lb ed="R132" n="0092a10"/>革休息。當從公志。頲固請不許。退謂妻子曰。吾束髮
<lb ed="X" n="0179c19"/><lb ed="R132" n="0092a11"/>從官。志慕名節。不幸遭遇亂世。流離至此。側身猜忌
<lb ed="X" n="0179c20"/><lb ed="R132" n="0092a12"/>之朝。累足危亡之地。智力淺薄。無以自全。人生會當
<lb ed="X" n="0179c21"/><lb ed="R132" n="0092a13"/>有死。早晚何殊。姑此從吾所好。死亦無憾。遂削髮披
<lb ed="X" n="0179c22"/><lb ed="R132" n="0092a14"/>僧服<note place="inline">舊史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0179c23"/><lb ed="R132" n="0092a15"/><p xml:id="pX76p0179c2301">辛巳　四年。世民入城。觀隋宮殿。歎曰。逞侈心。窮人
<lb ed="X" n="0179c24"/><lb ed="R132" n="0092a16"/>欲。無亡得乎。廢諸道場。城中僧尼。留有德者。各三十
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="X" n="0180a01"/><lb ed="R132" n="0092a17"/>人。餘皆反初。</p>
<lb ed="X" n="0180a02"/><lb ed="R132" n="0092a18"/><p xml:id="pX76p0180a0201">六月。太史傅奕。先是黃巾。深忌佛法。上廢佛法事十
<lb ed="X" n="0180a03"/><lb ed="R132" n="0092b01"/>有一條云。釋經誕妄。言妖事隱。損破國家。未聞益世。
<lb ed="X" n="0180a04"/><lb ed="R132" n="0092b02"/>請胡佛邪敎。退還天竺。凡是沙門。放歸桑梓。則還淳
<lb ed="X" n="0180a05"/><lb ed="R132" n="0092b03"/>返朴。李孔之化行焉。疏奏。帝雖信佛。而無果斷。乃下
<lb ed="X" n="0180a06"/><lb ed="R132" n="0092b04"/>詔問曰。棄父母之鬚髮。去君臣之章服。有何利益。幸
<lb ed="X" n="0180a07"/><lb ed="R132" n="0092b05"/>請釋之。有釋法琳。卽對曰。琳聞。至道絕言。豈九流能
<lb ed="X" n="0180a08"/><lb ed="R132" n="0092b06"/>辨。法身無像。非十翼所詮。但四趣茫茫。漂淪苦海。三
<lb ed="X" n="0180a09"/><lb ed="R132" n="0092b07"/>界蠢蠢。顚墜邪山。諸子迷以自焚。凡夫溺而不出。大
<lb ed="X" n="0180a10"/><lb ed="R132" n="0092b08"/>聖爲之興世。至人所以降靈。遂開解脫之門。示以安
<lb ed="X" n="0180a11"/><lb ed="R132" n="0092b09"/>隱之路。中天王種。辭恩愛以出家。東夏貴游。厭榮華
<lb ed="X" n="0180a12"/><lb ed="R132" n="0092b10"/>而入道。於是毀形而成其志。故弃鬚髮之容。緇袍以
<lb ed="X" n="0180a13"/><lb ed="R132" n="0092b11"/>會其道。故去君臣之服。雖形闕奉親。而內懷其孝。禮
<lb ed="X" n="0180a14"/><lb ed="R132" n="0092b12"/>乘事主。而心戢其恩。澤被冤親。以成大願。祐沾幽顯。
<lb ed="X" n="0180a15"/><lb ed="R132" n="0092b13"/>豈拘小違。上智之人。依佛語故爲益。下凡之類。背聖
<lb ed="X" n="0180a16"/><lb ed="R132" n="0092b14"/>敎故爲損。此其大略也。傅奕所奏。有司不行。奕乃多
<lb ed="X" n="0180a17"/><lb ed="R132" n="0092b15"/>寫表狀。流布遠近。琳乃著破邪論二卷。用擬奕詞。盡
<lb ed="X" n="0180a18"/><lb ed="R132" n="0092b16"/>折其謬。朝野咸誦之。琳又上儲宮諸王。及公卿侯伯
<lb ed="X" n="0180a19"/><lb ed="R132" n="0092b17"/>等啓。故奕之奏。因而遂寢<note place="inline">釋敎錄</note>。</p>
<lb ed="X" n="0180a20"/><lb ed="R132" n="0092b18"/><p xml:id="pX76p0180a2001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>乙酉　八年二月。帝釋奠於國學堂。置三座。擬叙三
<lb ed="X" n="0180a21"/><lb ed="R132" n="0093a01"/>宗。下詔曰。孔老二敎。此土先宗。釋敎後興。宜從客禮。
<lb ed="X" n="0180a22"/><lb ed="R132" n="0093a02"/>五都才學。三敎通人。星布義筵。雲羅綺席。衆推釋惠
<lb ed="X" n="0180a23"/><lb ed="R132" n="0093a03"/>乘爲導首。乘登葉座。皇儲以下。皆胡跪坾听逸辯。前
<lb ed="X" n="0180a24"/><lb ed="R132" n="0093a04"/>宣帝德。次述釋宗。後以二難。雙徵兩敎。玄梯廣布。義
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0180b" n="0180b"/>
<lb ed="X" n="0180b01"/><lb ed="R132" n="0093a05"/>網高張。莫不躡響風馳。應機雲涌。旣而天子迴光。敬
<lb ed="X" n="0180b02"/><lb ed="R132" n="0093a06"/>美其德。群公拜手。請弘大業。黃巾李仲卿。結舌無報。
<lb ed="X" n="0180b03"/><lb ed="R132" n="0093a07"/>博士祭酒等。束體轅門。又下詔問乘曰。道士潘誕奏。
<lb ed="X" n="0180b04"/><lb ed="R132" n="0093a08"/>悉達太子。不能成佛。六年求道。方得成佛。道能生佛。
<lb ed="X" n="0180b05"/><lb ed="R132" n="0093a09"/>佛由道成。乘曰。震旦與天竺。猶環海比州。聃乃周末
<lb ed="X" n="0180b06"/><lb ed="R132" n="0093a10"/>始興。佛是周初前出。相去二十許王。三百餘載。豈有
<lb ed="X" n="0180b07"/><lb ed="R132" n="0093a11"/>昭王時佛。退求敬王時道乎。誕曰。靈寶經有太上大
<lb ed="X" n="0180b08"/><lb ed="R132" n="0093a12"/>道。先天地生。<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB00904">㪍</g>洞虗之中。煒燁玉淸之上。是佛之
<lb ed="X" n="0180b09"/><lb ed="R132" n="0093a13"/>師也。乘曰。五帝之前。未聞天尊之道。三王之季。始有
<lb ed="X" n="0180b10"/><lb ed="R132" n="0093a14"/>老聃之名。漢景<anchor xml:id="nkr_note_add_0180b1001" n="0180b1001"/><anchor xml:id="beg0180b1001" n="0180b1001"/>已<anchor xml:id="end0180b1001"/>還。方興道學。窮今討古。道者爲誰。
<lb ed="X" n="0180b11"/><lb ed="R132" n="0093a15"/>按周易。一陰一陽之謂道。此理數之道。何能生佛。豈
<lb ed="X" n="0180b12"/><lb ed="R132" n="0093a16"/>有頭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180002" n="0180002"/>帶星冠。身披黃褐。鬢垂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180003" n="0180003"/>素髮。手執槐簡。別號天
<lb ed="X" n="0180b13"/><lb ed="R132" n="0093a17"/>尊。居大羅之上。獨名大道。治玉京之中。山海之所未
<lb ed="X" n="0180b14"/><lb ed="R132" n="0093a18"/>詳。經史之所不載。大羅旣烏有之說。玉京本無是之
<lb ed="X" n="0180b15"/><lb ed="R132" n="0093b01"/>談。謬之甚矣。言畢下座<note place="inline">舊史及僧傳</note>。</p>
<lb ed="X" n="0180b16"/><lb ed="R132" n="0093b02"/><p xml:id="pX76p0180b1601">丙戌　九年。太史傅奕上疏。請除佛法。曰。佛在西域。
<lb ed="X" n="0180b17"/><lb ed="R132" n="0093b03"/>言妖路遠。漢譯胡書。恐其假託。故使不忠不孝。削髮
<lb ed="X" n="0180b18"/><lb ed="R132" n="0093b04"/>而揖君親。游手游食。易服以迯役賦。演其妖書。述其
<lb ed="X" n="0180b19"/><lb ed="R132" n="0093b05"/>邪法。僞啓三途。謬稱六道。恐嚇愚天。詐欺庸品。凡百
<lb ed="X" n="0180b20"/><lb ed="R132" n="0093b06"/>黎庶。通識者稀。不察根源。信其矯詐。乃追旣往之罪。
<lb ed="X" n="0180b21"/><lb ed="R132" n="0093b07"/>虗規將來之福。布施一錢。希萬倍之報。持齋一日。冀
<lb ed="X" n="0180b22"/><lb ed="R132" n="0093b08"/>百年之粮。遂使愚迷妄求功德。不憚科禁。輕犯憲章。
<lb ed="X" n="0180b23"/><lb ed="R132" n="0093b09"/>其有造作惡逆。身墜刑網。方乃獄中禮佛。口誦佛經。
<lb ed="X" n="0180b24"/><lb ed="R132" n="0093b10"/>晝夜忘疲。規免其罪。且生死壽夭。由於自然。刑德威
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0180c" n="0180c"/>
<lb ed="X" n="0180c01"/><lb ed="R132" n="0093b11"/>福。關之人主。乃謂貧富貴賤。功業所招。而胡僧矯詐。
<lb ed="X" n="0180c02"/><lb ed="R132" n="0093b12"/>皆云由佛。竊人主之權。檀造化之力。其爲害政。良可
<lb ed="X" n="0180c03"/><lb ed="R132" n="0093b13"/>悲矣。案書云。惟辟作福。惟辟作威。惟辟玉食。臣之有
<lb ed="X" n="0180c04"/><lb ed="R132" n="0093b14"/>作福作威玉食。其害於而家。凶于而國。人用則之頗
<lb ed="X" n="0180c05"/><lb ed="R132" n="0093b15"/>僻。降自羲農。至于漢魏。皆無佛法。君明臣忠。祚長年
<lb ed="X" n="0180c06"/><lb ed="R132" n="0093b16"/>久。漢明帝假託夢想。始立胡神。西域沙門。自傳其法。
<lb ed="X" n="0180c07"/><lb ed="R132" n="0093b17"/>西晉<anchor xml:id="nkr_note_add_0180c0701" n="0180c0701"/><anchor xml:id="beg0180c0701" n="0180c0701"/>已<anchor xml:id="end0180c0701"/>上。國有嚴科。不許中國之人輙行髠髮之事。
<lb ed="X" n="0180c08"/><lb ed="R132" n="0093b18"/>泊于胡石差胡亂華。主庸臣侫。政虐祚短。皆由佛敎
<lb ed="X" n="0180c09"/><lb ed="R132" n="0094a01"/>致灾也。梁武齊兗足爲明鏡。昔<name role="" type="person">褒姒</name>一女。妖惑幽王。
<lb ed="X" n="0180c10"/><lb ed="R132" n="0094a02"/>尙致亡國。況天下僧尼數盈十萬。剪刻繒綵。裝束泥
<lb ed="X" n="0180c11"/><lb ed="R132" n="0094a03"/>人。而爲壓魅。迷惑萬姓者乎。今之僧尼。請令匹配。卽
<lb ed="X" n="0180c12"/><lb ed="R132" n="0094a04"/>成十萬餘戶。產育男女。十年長養。一紀敎訓。自然益
<lb ed="X" n="0180c13"/><lb ed="R132" n="0094a05"/>國。可以足兵。四海免蚕食之人。百性知威福所在。則
<lb ed="X" n="0180c14"/><lb ed="R132" n="0094a06"/>妖惑之風自革。淳朴之化還興。且古今忠諫。鮮不及
<lb ed="X" n="0180c15"/><lb ed="R132" n="0094a07"/>禍。竊見齊朝章<g ref="#CB05698">𬽦</g>子佗上表言。僧尼徒衆。麋損國家。
<lb ed="X" n="0180c16"/><lb ed="R132" n="0094a08"/>寺塔奢侈。虗費金帛。爲諸僧附會宰相。對朝讒毀。諸
<lb ed="X" n="0180c17"/><lb ed="R132" n="0094a09"/>尼依託妃主。<g ref="#CB03685">𧮂</g>行謗讟。子佗竟被囚縶。刑於都市。及
<lb ed="X" n="0180c18"/><lb ed="R132" n="0094a10"/>周武平齊。制封其墓。臣雖不敏。竊效其縱○道士李
<lb ed="X" n="0180c19"/><lb ed="R132" n="0094a11"/>仲卿。上十異九迷論。劉進喜上顯正論。皆貶量聖敎。
<lb ed="X" n="0180c20"/><lb ed="R132" n="0094a12"/>眩惑君心。傳奕前後七上疏。請除釋氏。高祖付百官
<lb ed="X" n="0180c21"/><lb ed="R132" n="0094a13"/>詳議。皆言。佛法興自累朝。弘善遏惡。冥助國家。理無
<lb ed="X" n="0180c22"/><lb ed="R132" n="0094a14"/>廢弃。獨太僕卿張道源。稱奕奏合理。宰相蕭瑀庭斥
<lb ed="X" n="0180c23"/><lb ed="R132" n="0094a15"/>奕曰。佛聖人也。奕爲此議。非聖人者無法。請寘嚴刑。
<lb ed="X" n="0180c24"/><lb ed="R132" n="0094a16"/>奕曰。禮本於事親。忠於奉上。此則忠孝之理著。臣子
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="X" n="0181a01"/><lb ed="R132" n="0094a17"/>之行成。而佛踰城出家。迯背其父。以匹夫而抗天子。
<lb ed="X" n="0181a02"/><lb ed="R132" n="0094a18"/>以繼體而悖所親。瑀非出於空桑。乃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/>遵無父之敎。臣
<lb ed="X" n="0181a03"/><lb ed="R132" n="0094b01"/>聞。非孝者無親。瑀之謂也。瑀合掌曰。地獄所設。正爲
<lb ed="X" n="0181a04"/><lb ed="R132" n="0094b02"/>是人也○帝以奕疏頒示諸僧。時釋明槩。乃作決破
<lb ed="X" n="0181a05"/><lb ed="R132" n="0094b03"/>傅奕謗佛毀僧事八條。釋法琳又著十喩九箴。破李
<lb ed="X" n="0181a06"/><lb ed="R132" n="0094b04"/>仲卿十異九迷之謬。門下典儀李師政。著內德論三
<lb ed="X" n="0181a07"/><lb ed="R132" n="0094b05"/>篇。皆陳佛化之益。時傅奕云云未決。諸僧著論。合李
<lb ed="X" n="0181a08"/><lb ed="R132" n="0094b06"/>黃門內德論。同進干朝。帝由是悟。奕等譽道毀佛。爲
<lb ed="X" n="0181a09"/><lb ed="R132" n="0094b07"/>叶私大臣。不獲<anchor xml:id="nkr_note_add_0181a0901" n="0181a0901"/><anchor xml:id="beg0181a0901" n="0181a0901"/>已<anchor xml:id="end0181a0901"/>。遂兼汰二敎之濫者。而見施行焉
<lb ed="X" n="0181a10"/><lb ed="R132" n="0094b08"/>○五月辛巳。詔曰。釋迦闡敎。淸淨爲先。遠離塵垢。除
<lb ed="X" n="0181a11"/><lb ed="R132" n="0094b09"/>去貪欲。所以弘宣勝業。修植善根。開導愚迷。津梁庶
<lb ed="X" n="0181a12"/><lb ed="R132" n="0094b10"/>品。是以敷演經敎。檢括學徒。調伏身心。捨諸染著。自
<lb ed="X" n="0181a13"/><lb ed="R132" n="0094b11"/>大覺遷謝。道法流行。末代陵遲。漸以虧濫。乃有猥賤
<lb ed="X" n="0181a14"/><lb ed="R132" n="0094b12"/>之侶。規自尊高。游惰之民。苟避徭役。妄爲剃落。託號
<lb ed="X" n="0181a15"/><lb ed="R132" n="0094b13"/>出家。嗜欲無厭。營求不<anchor xml:id="nkr_note_add_0181a1501" n="0181a1501"/><anchor xml:id="beg0181a1501" n="0181a1501"/>已<anchor xml:id="end0181a1501"/>。事同編戶。迹等齊人。進違
<lb ed="X" n="0181a16"/><lb ed="R132" n="0094b14"/>戒律之文。退無禮典之訓。每罹憲網。自蹈重刑。瀆玷
<lb ed="X" n="0181a17"/><lb ed="R132" n="0094b15"/>眞如。虧損妙法。譬夫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>良莠有穢嘉苗。類若浮泥混乎
<lb ed="X" n="0181a18"/><lb ed="R132" n="0094b16"/>淸水。又伽藍之地本曰淨居。近代以來。多立寺舍。不
<lb ed="X" n="0181a19"/><lb ed="R132" n="0094b17"/>求閑曠之地。唯趍喧雜之方。徒長輕薄之心。有虧崇
<lb ed="X" n="0181a20"/><lb ed="R132" n="0094b18"/>敬之義。且老氏垂化。本貴冲虗。養志無爲。遺情物外。
<lb ed="X" n="0181a21"/><lb ed="R132" n="0095a01"/>全眞守一。是謂玄門。<anchor xml:id="nkr_note_add_0181a2101" n="0181a2101"/><anchor xml:id="beg0181a2101" n="0181a2101"/>驅<anchor xml:id="end0181a2101"/>馳世務。尤乖宗旨。朕膺期御
<lb ed="X" n="0181a22"/><lb ed="R132" n="0095a02"/>宇。興隆敎法。志思利益。情在護持。欲使玉石區分。薰
<lb ed="X" n="0181a23"/><lb ed="R132" n="0095a03"/>蕕有辨。長存妙道。永固福田。正本澄源。宜從沙汰。諸
<lb ed="X" n="0181a24"/><lb ed="R132" n="0095a04"/>僧尼道士女冠。有精勤煉行。守戒律者。並令就大寺
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0181b" n="0181b"/>
<lb ed="X" n="0181b01"/><lb ed="R132" n="0095a05"/>觀居止。供給衣食。不令乏短。其不能精進。無行業。庸
<lb ed="X" n="0181b02"/><lb ed="R132" n="0095a06"/>猥麤穢者。悉令罷道。各還桑梓。京師留寺三所。諸州
<lb ed="X" n="0181b03"/><lb ed="R132" n="0095a07"/>各留一所。餘皆罷之<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0181b0301" n="0181b0301"/><anchor xml:id="beg0181b0301" n="0181b0301"/>已<anchor xml:id="end0181b0301"/>上見唐策並通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0181b04"/><lb ed="R132" n="0095a08"/><p xml:id="pX76p0181b0401">李師政內德論序略曰。若夫十力調御。運法舟於苦
<lb ed="X" n="0181b05"/><lb ed="R132" n="0095a09"/>海。三乘汲引。坦夷途於火宅。勸善進德之廣。六經所
<lb ed="X" n="0181b06"/><lb ed="R132" n="0095a10"/>不逮。戒惡防患之深。九流莫之比。但窮神知化。其言
<lb ed="X" n="0181b07"/><lb ed="R132" n="0095a11"/>宏大而可驚。去惑絕塵。厥軌淸邈而難蹈。華夷士庶。
<lb ed="X" n="0181b08"/><lb ed="R132" n="0095a12"/>朝野文儒。名附所安。鮮味斯道。自非研精以考眞妄。
<lb ed="X" n="0181b09"/><lb ed="R132" n="0095a13"/>沉思而察苦空。無以立匪石之信根。去若亡之疑蓋。
<lb ed="X" n="0181b10"/><lb ed="R132" n="0095a14"/>或謂三王無佛而年永。二石有僧而政虐損。化由於
<lb ed="X" n="0181b11"/><lb ed="R132" n="0095a15"/>奉佛。益國在於廢僧。苟朋偏見。未見通理。博考興亡。
<lb ed="X" n="0181b12"/><lb ed="R132" n="0095a16"/>足澄浮僞。何則。亡秦者。胡亥時無佛而土崩。興佛者
<lb ed="X" n="0181b13"/><lb ed="R132" n="0095a17"/>漢明世有僧而國治。周除佛寺。而天無之壽未永。隋
<lb ed="X" n="0181b14"/><lb ed="R132" n="0095a18"/>弘釋敎。而開皇之令無虞。盛衰由布政。治亂在庶官。
<lb ed="X" n="0181b15"/><lb ed="R132" n="0095b01"/>歸咎佛僧。實非通論。且佛惟弘善。不長惡於臣民。戒
<lb ed="X" n="0181b16"/><lb ed="R132" n="0095b02"/>本防非。何損治于家國。若人人守善。家家奉戒。刑罰
<lb ed="X" n="0181b17"/><lb ed="R132" n="0095b03"/>何得而廣。禍亂無由而作。騏驥雖駿。不乘無以致遠。
<lb ed="X" n="0181b18"/><lb ed="R132" n="0095b04"/>藥石徒豐。未餌焉能愈疾。符堅喪師。非道安之無智
<lb ed="X" n="0181b19"/><lb ed="R132" n="0095b05"/>石氏興虐。豈浮屠之不仁。但爲違之而暴亂。未有遵
<lb ed="X" n="0181b20"/><lb ed="R132" n="0095b06"/>之而凶虐。由是觀之。亦足明矣。但信隨聞起。疑因解
<lb ed="X" n="0181b21"/><lb ed="R132" n="0095b07"/>滅。凡百輕。毀而弗欽。皆爲討論之未究。若探賾索隱
<lb ed="X" n="0181b22"/><lb ed="R132" n="0095b08"/>必皆深信篤敬矣。乃著論三篇。</p>
<lb ed="X" n="0181b23"/><lb ed="R132" n="0095b09"/><p xml:id="pX76p0181b2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0181003" n="0181003"/>丙戌　武德九年六月丁巳。太白經天。四日庚申。秦
<lb ed="X" n="0181b24"/><lb ed="R132" n="0095b10"/>王世民。弑皇太子建成。齊王元吉。大赦天下。停前沙
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0181c" n="0181c"/>
<lb ed="X" n="0181c01"/><lb ed="R132" n="0095b11"/>汰。僧尼道士並宜依舊。</p>
<lb ed="X" n="0181c02"/><lb ed="R132" n="0095b12"/><p xml:id="pX76p0181c0201">癸亥立秦王爲太子　廢敎兩月。至此復興○上謂
<lb ed="X" n="0181c03"/><lb ed="R132" n="0095b13"/>傅奕曰。佛之爲敎。玄妙可師。卿何獨不悟其理。奕對
<lb ed="X" n="0181c04"/><lb ed="R132" n="0095b14"/>曰。佛乃胡中桀黠。誑輝彼土。中國邪僻之人。取莊老
<lb ed="X" n="0181c05"/><lb ed="R132" n="0095b15"/>玄譚。節以妖幻之語。用欺愚俗。無益於民。有害於國。
<lb ed="X" n="0181c06"/><lb ed="R132" n="0095b16"/>臣非不悟。鄙之學也。帝惡其言。終身不齒○八月甲
<lb ed="X" n="0181c07"/><lb ed="R132" n="0095b17"/>子。高祖遜位于太子。稱太上皇。</p>
<lb ed="X" n="0181c08"/><lb ed="R132" n="0095b18"/><p xml:id="pX76p0181c0801">皇建之初。天步猶難。薛擧直指於幽岐。王世充擁甲
<lb ed="X" n="0181c09"/><lb ed="R132" n="0096a01"/>於河洛。自餘偏裨蜂飛蝟峙。國家守本。銳志剪除。然
<lb ed="X" n="0181c10"/><lb ed="R132" n="0096a02"/>於佛敎崇敬彌篤。而傅奕毀黷釋氏之疏。當時正議
<lb ed="X" n="0181c11"/><lb ed="R132" n="0096a03"/>大臣。皆鄙其說。獨內臣張道源稱其合理。琳槩二法
<lb ed="X" n="0181c12"/><lb ed="R132" n="0096a04"/>師。力決破其邪說。合黃門李公內德論。同進于朝。明
<lb ed="X" n="0181c13"/><lb ed="R132" n="0096a05"/>良始悟。奕等毀譽。起於恊私。宰相蕭瑀庭斥之曰。佛
<lb ed="X" n="0181c14"/><lb ed="R132" n="0096a06"/>聖人也。奕爲此議非聖人者無法。至哉言乎。然高祖
<lb ed="X" n="0181c15"/><lb ed="R132" n="0096a07"/>篤敬佛乘。而無果斷。末年順傅奕之請。汰去僞濫。實
<lb ed="X" n="0181c16"/><lb ed="R132" n="0096a08"/>志在護持。始終推美吾道。亦有虧於大敎者耳。令下
<lb ed="X" n="0181c17"/><lb ed="R132" n="0096a09"/>閱月。及建成之變。而太宗昇儲位。卽停其詔。初何傷
<lb ed="X" n="0181c18"/><lb ed="R132" n="0096a10"/>焉。噫天意人事。良有以夫。</p>
<lb ed="X" n="0181c19"/><lb ed="R132" n="0096a11"/><p xml:id="pX76p0181c1901">丁亥　<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181004" n="0181004"/>太宗。改元貞觀。是春命京城僧尼。並於當寺。
<lb ed="X" n="0181c20"/><lb ed="R132" n="0096a12"/>七日行道。齋供所須。有司准給。散齋之日。總就大興
<lb ed="X" n="0181c21"/><lb ed="R132" n="0096a13"/>善寺<note place="inline">通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0181c22"/><lb ed="R132" n="0096a14"/><p xml:id="pX76p0181c2201">二年三月。帝因追念。初平天下時。誅戮幽滯難以懺
<lb ed="X" n="0181c23"/><lb ed="R132" n="0096a15"/>櫂。乃下詔曰。自隋末創義。志存拯溺。北征東伐。所向
<lb ed="X" n="0181c24"/><lb ed="R132" n="0096a16"/>平殄。凡所傷殪。難可勝紀。手所誅剪。將近一千。切以
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="X" n="0182a01"/><lb ed="R132" n="0096a17"/>如來聖敎。深尙仁慈。禁戒之科。殺害爲重。爰命有司。
<lb ed="X" n="0182a02"/><lb ed="R132" n="0096a18"/>京城諸寺爲建齋。行道七日夜。竭誠禮懺。所有衣服。
<lb ed="X" n="0182a03"/><lb ed="R132" n="0096b01"/>並用擅捨。冀三途之難因斯解脫。萬劫之苦藉此弘
<lb ed="X" n="0182a04"/><lb ed="R132" n="0096b02"/>濟云<note place="inline">唐史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0182a05"/><lb ed="R132" n="0096b03"/><p xml:id="pX76p0182a0501">帝從高祖起兵。有神自稱<name role="" type="person">毗沙門天王</name>。願同力定亂。
<lb ed="X" n="0182a06"/><lb ed="R132" n="0096b04"/>將有猪首象鼻者。故所向成功。及卽位。詔天下公府
<lb ed="X" n="0182a07"/><lb ed="R132" n="0096b05"/>皆祀之。</p>
<lb ed="X" n="0182a08"/><lb ed="R132" n="0096b06"/><p xml:id="pX76p0182a0801">九月下詔云。佛道設敎。慈惠爲先。玄化潛通。亭育滋
<lb ed="X" n="0182a09"/><lb ed="R132" n="0096b07"/>始。朕躬膺大寶。撫愛黎元。矜憫之心。觸類而長。是用
<lb ed="X" n="0182a10"/><lb ed="R132" n="0096b08"/>旁求冥貺。幽贊明靈。所冀九功惟序。五福斯應。比嚴
<lb ed="X" n="0182a11"/><lb ed="R132" n="0096b09"/>霜早降。秋實不登。靜言寡薄。無亡慚愓。今百<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>谷資茂。
<lb ed="X" n="0182a12"/><lb ed="R132" n="0096b10"/>萬寶將成。猶恐風雨失時。子養無寄。敢藉聰明。外慈
<lb ed="X" n="0182a13"/><lb ed="R132" n="0096b11"/>多祉。宜爲溥天億兆。仰所加祐。可於京城及天下諸
<lb ed="X" n="0182a14"/><lb ed="R132" n="0096b12"/>州寺觀。僧尼道士等。七日七夜。轉經行道。每年正月
<lb ed="X" n="0182a15"/><lb ed="R132" n="0096b13"/>七月。例皆准此<note place="inline">卞正論</note>。</p>
<lb ed="X" n="0182a16"/><lb ed="R132" n="0096b14"/><p xml:id="pX76p0182a1601">波羅頗迦羅蜜多羅<note place="inline">一曰波頗</note>。在京二月。帝以諸有非樂。</p>
<lb ed="X" n="0182a17"/><lb ed="R132" n="0096b15"/><p xml:id="pX76p0182a1701">物我皆空。眷言眞要。無過釋典。乃下詔所司。搜揚碩
<lb ed="X" n="0182a18"/><lb ed="R132" n="0096b16"/>德。兼閑三藏。備擧十科者。一十九人。於<name role="" type="person">大興善寺</name>。創
<lb ed="X" n="0182a19"/><lb ed="R132" n="0096b17"/>開傳譯。沙門玄謨等譯語。崛多律師證譯。法琳惠明
<lb ed="X" n="0182a20"/><lb ed="R132" n="0096b18"/>等執筆。承旨惠乘等證義。又勑僕射房元齡。給事杜
<lb ed="X" n="0182a21"/><lb ed="R132" n="0097a01"/>正倫。尙書李孝等。參助詮定。光祿大夫太府卿蕭璟。
<lb ed="X" n="0182a22"/><lb ed="R132" n="0097a02"/>總知監護。有司供給。四事豐足<note place="inline">開元釋敎錄</note>。</p>
<lb ed="X" n="0182a23"/><lb ed="R132" n="0097a03"/><p xml:id="pX76p0182a2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0182002" n="0182002"/>己丑　三年。法師<name role="" type="person">玄奘</name>。每愧。<anchor xml:id="nkr_note_add_0182a2301" n="0182a2301"/><anchor xml:id="beg0182a2301" n="0182a2301"/>已<anchor xml:id="end0182a2301"/>布之典。雖蘊在懷。未
<lb ed="X" n="0182a24"/><lb ed="R132" n="0097a04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0182003" n="0182003"/>足之經。當求具覿。是冬。詣闕陳表。有制不許。卽私遁
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0182b" n="0182b"/>
<lb ed="X" n="0182b01"/><lb ed="R132" n="0097a05"/>自原州出玉關。至靈岩寺。見庭松一株。以手摩其枝
<lb ed="X" n="0182b02"/><lb ed="R132" n="0097a06"/>曰。吾今去求佛法。汝可西長。吾歸卽東向。枝果西指
<lb ed="X" n="0182b03"/><lb ed="R132" n="0097a07"/>約長數丈。後十餘年。枝忽東向。弟子出迎。果歸。所以
<lb ed="X" n="0182b04"/><lb ed="R132" n="0097a08"/>東坡詩云。爲問庭松尙西指。不知老奘幾時歸<note place="inline">詩話</note>
<lb ed="X" n="0182b05"/><lb ed="R132" n="0097a09"/>閏十二月癸丑。詔曰。有隋失御。九服沸騰。朕親總元
<lb ed="X" n="0182b06"/><lb ed="R132" n="0097a10"/>戎。致茲明罸。其有桀犬。嬰此湯羅。衘鬚義憤。終乎握
<lb ed="X" n="0182b07"/><lb ed="R132" n="0097a11"/>節。各順所奉。咸有可嘉。切恐九泉之下。尙淪鼎鑊。八
<lb ed="X" n="0182b08"/><lb ed="R132" n="0097a12"/>難之間。永纏氷炭。愀然疚懷。無忘興寢。所以樹立福
<lb ed="X" n="0182b09"/><lb ed="R132" n="0097a13"/>田。濟其營魄。可於建義以來交兵之處。爲義士凶徒。
<lb ed="X" n="0182b10"/><lb ed="R132" n="0097a14"/>殞身戎陳者。各建寺刹。招延勝侶。望法皷所振。變炎
<lb ed="X" n="0182b11"/><lb ed="R132" n="0097a15"/>火於靑蓮。淸梵所聞。易苦海於甘露。所司量定處所。
<lb ed="X" n="0182b12"/><lb ed="R132" n="0097a16"/>幷立寺宇。具爲事條以聞。稱朕矜哀之意<note place="inline">舊史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0182b13"/><lb ed="R132" n="0097a17"/><p xml:id="pX76p0182b1301">癸巳　七年。波頗譯般若燈論十五卷。法琳序曰。是
<lb ed="X" n="0182b14"/><lb ed="R132" n="0097a18"/>論乃佛滅七百年後。分別明菩薩之所作也。以如幻
<lb ed="X" n="0182b15"/><lb ed="R132" n="0097b01"/>之心。鑒非有之物。了物非物。則物物性空。知心無心。
<lb ed="X" n="0182b16"/><lb ed="R132" n="0097b02"/>則心心體寂。窮無生理。究實相宗。云云<note place="inline">卞正論</note>。</p>
<lb ed="X" n="0182b17"/><lb ed="R132" n="0097b03"/><p xml:id="pX76p0182b1701">甲午　八年。釋法琳因道士劉李等。並作庸文。謗毀
<lb ed="X" n="0182b18"/><lb ed="R132" n="0097b04"/>正法。琳乃著辨正論十二篇。窮釋老之敎源。極品藻
<lb ed="X" n="0182b19"/><lb ed="R132" n="0097b05"/>之名理。東宮學士陳子良注之。幷製序云<note place="inline">明字亟</note>○十一
<lb ed="X" n="0182b20"/><lb ed="R132" n="0097b06"/>月詔曰。三乘統轍。濟度爲先。八正歸依。慈悲爲主。流
<lb ed="X" n="0182b21"/><lb ed="R132" n="0097b07"/>智慧之海。膏澤群生。剪煩惱之林。津梁品物。事符積
<lb ed="X" n="0182b22"/><lb ed="R132" n="0097b08"/>善。理叶至仁。朕居金輪。恭膺寶命。大聖之規。無幽不
<lb ed="X" n="0182b23"/><lb ed="R132" n="0097b09"/>察。至德之訓。無遠不思。欲使人免蓋纏。家臻仁壽。比
<lb ed="X" n="0182b24"/><lb ed="R132" n="0097b10"/>緣喪亂。僧徒減少。華臺寶塔。窺戶無人。紺髮靑蓮。櫛
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0182c" n="0182c"/>
<lb ed="X" n="0182c01"/><lb ed="R132" n="0097b11"/>風沐雨。眷言凋毀。良用憮然。其天下諸州。有寺之處。
<lb ed="X" n="0182c02"/><lb ed="R132" n="0097b12"/>宜度僧尼。數以三十爲限。其州有大小。當處所度多
<lb ed="X" n="0182c03"/><lb ed="R132" n="0097b13"/>少。有司詳定。務取德業精明。其往因減省還俗。及私
<lb ed="X" n="0182c04"/><lb ed="R132" n="0097b14"/>度白衣之徒。若行業可稱。通在取限云云<note place="inline">舊史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0182c05"/><lb ed="R132" n="0097b15"/><p xml:id="pX76p0182c0501">法師元琬。致書於皇太子。以要務四條。力勸遵行。初
<lb ed="X" n="0182c06"/><lb ed="R132" n="0097b16"/>行慈。二減殺。三順氣育生。四奉齋。太子答。以所示四
<lb ed="X" n="0182c07"/><lb ed="R132" n="0097b17"/>科。用深銘佩。至十二月。遺表陳聖帝。明主賞罰。三寶
<lb ed="X" n="0182c08"/><lb ed="R132" n="0097b18"/>不濫。痛憫沙門犯法。不應與民同科。乞付所屬。以僧
<lb ed="X" n="0182c09"/><lb ed="R132" n="0098a01"/>律治之。幷上安養論天德論一卷。帝嘉納。有詔傷悼。
<lb ed="X" n="0182c10"/><lb ed="R132" n="0098a02"/>遣太子臨吊。公卿致哀。闍雖之際。從者如雲。七衆彌
<lb ed="X" n="0182c11"/><lb ed="R132" n="0098a03"/>山。仍於焚所建塔。李伯藥製<g ref="#CB15156">碑</g><note place="inline">本傳</note>。</p>
<lb ed="X" n="0182c12"/><lb ed="R132" n="0098a04"/><p xml:id="pX76p0182c1201">己亥　十三年。初尙書虞世南卒。是年帝夢。世南進
<lb ed="X" n="0182c13"/><lb ed="R132" n="0098a05"/><g ref="#CB13946">𧩡</g>言。有如平生。因下詔曰。故禮部尙書文懿公虞世
<lb ed="X" n="0182c14"/><lb ed="R132" n="0098a06"/>南。德行純備。志存忠益。奄從物化。忽移時序。昨因夜
<lb ed="X" n="0182c15"/><lb ed="R132" n="0098a07"/>夢倐覩斯人。兼進<g ref="#CB13946">𧩡</g>言。有若平生之日。追懷遺美。良
<lb ed="X" n="0182c16"/><lb ed="R132" n="0098a08"/>用悲悼。宜資冥福。由朕思舊之情。可卽其家。齋僧五
<lb ed="X" n="0182c17"/><lb ed="R132" n="0098a09"/>百。造像一軀<note place="inline">舊史</note>○是冬。黃巾秦世英。挾術邀榮於儲
<lb ed="X" n="0182c18"/><lb ed="R132" n="0098a10"/>貳。陰陳僧法琳辨正論。謗訕皇宗。罪當誷上。上勃然
<lb ed="X" n="0182c19"/><lb ed="R132" n="0098a11"/>追訪琳身。據法推勘。琳乃自詣公廷。輕生順理。下詔
<lb ed="X" n="0182c20"/><lb ed="R132" n="0098a12"/>問曰。周之宗盟。異姓爲後。尊祖重親。寔由先古。何爲
<lb ed="X" n="0182c21"/><lb ed="R132" n="0098a13"/>追逐其短。首鼠兩端。廣引形似之言。備陳不遜之喩。
<lb ed="X" n="0182c22"/><lb ed="R132" n="0098a14"/>犯毀我祖禰。謗讟我先人。如此要名。罪有不恕。琳答
<lb ed="X" n="0182c23"/><lb ed="R132" n="0098a15"/>曰。文王大聖。周公大賢。追遠愼終。昊天摩答古人黨
<lb ed="X" n="0182c24"/><lb ed="R132" n="0098a16"/>理而不黨親。雖親有罪必罰。雖踈有功必賞。皇天無
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0183a" n="0183a"/>
<lb ed="X" n="0183a01"/><lb ed="R132" n="0098a17"/>親。惟德是輔。老子道德加於百姓。謙光形于四海。甞
<lb ed="X" n="0183a02"/><lb ed="R132" n="0098a18"/>云。吾師名佛。佛者覺一切人也。乾竺古皇。西升逝矣。
<lb ed="X" n="0183a03"/><lb ed="R132" n="0098b01"/>討尋老敎。始末可追。今劉李所述。謗滅老子之師。故
<lb ed="X" n="0183a04"/><lb ed="R132" n="0098b02"/>著辨正論八卷。略對道士六十餘條。並陳史籍。實非
<lb ed="X" n="0183a05"/><lb ed="R132" n="0098b03"/>毀謗國家。具狀聞奏。勑云。所著辨正論。信毀交報篇
<lb ed="X" n="0183a06"/><lb ed="R132" n="0098b04"/>曰。有念觀音者。臨刃不傷。且赦七日。令爾自念。試及
<lb ed="X" n="0183a07"/><lb ed="R132" n="0098b05"/>刑決。能無傷否。琳至限滿。忽有勇見。奉勑至問云。赦
<lb ed="X" n="0183a08"/><lb ed="R132" n="0098b06"/>期<anchor xml:id="nkr_note_add_0183a0801" n="0183a0801"/><anchor xml:id="beg0183a0801" n="0183a0801"/>已<anchor xml:id="end0183a0801"/>滿。念有靈否。琳援筆答云。隋季失德。四海沸騰。
<lb ed="X" n="0183a09"/><lb ed="R132" n="0098b07"/>自皇王吊伐。載淸海陸。斯卽觀音之力。咸資勢至之
<lb ed="X" n="0183a10"/><lb ed="R132" n="0098b08"/>因。比德連蹤。道齊上聖。救橫死於帝庭。免淫刑於都
<lb ed="X" n="0183a11"/><lb ed="R132" n="0098b09"/>市。琳自七日<anchor xml:id="nkr_note_add_0183a1101" n="0183a1101"/><anchor xml:id="beg0183a1101" n="0183a1101"/>已<anchor xml:id="end0183a1101"/>來。不念觀音。惟念陛下。勑治書侍御
<lb ed="X" n="0183a12"/><lb ed="R132" n="0098b10"/>韋琮問琳。有詔令念觀音。何因不念。乃云惟念陛下。
<lb ed="X" n="0183a13"/><lb ed="R132" n="0098b11"/>琳答。伏承觀音聖鑒。垂形六道。上天下地皆爲師範。
<lb ed="X" n="0183a14"/><lb ed="R132" n="0098b12"/>然大唐光宅四海。九夷奉職。八表刑淸。君聖臣賢。不
<lb ed="X" n="0183a15"/><lb ed="R132" n="0098b13"/>爲枉濫。今陛下子育恒品。如經卽是觀音。旣其靈鑒
<lb ed="X" n="0183a16"/><lb ed="R132" n="0098b14"/>相符。所以惟念陛下。且琳所著辨正論。爰與書史同
<lb ed="X" n="0183a17"/><lb ed="R132" n="0098b15"/>倫。一句參差。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183001" n="0183001"/>住從斧鉞。陛下若順正順忠。琳則不損
<lb ed="X" n="0183a18"/><lb ed="R132" n="0098b16"/>一毛。若刑濫無辜。琳則有伏屍之痛。具以事聞。遂不
<lb ed="X" n="0183a19"/><lb ed="R132" n="0098b17"/>加罪<note place="inline">唐書及僧史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0183a20"/><lb ed="R132" n="0098b18"/><p xml:id="pX76p0183a2001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0183002" n="0183002"/>庚子　十四年。下勑曰。佛道形像。事極尊嚴。伎巧之
<lb ed="X" n="0183a21"/><lb ed="R132" n="0099a01"/>家。多有造鑄。供養之人。競來買贖。品藻工拙。揣量輕
<lb ed="X" n="0183a22"/><lb ed="R132" n="0099a02"/>重。買者不計因果。止求賤得。賣者本希利潤。唯在價
<lb ed="X" n="0183a23"/><lb ed="R132" n="0099a03"/>高。罪累特深。福根俱盡違犯經敎。並<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183003" n="0183003"/>冥禁約。自今<anchor xml:id="nkr_note_add_0183a2301" n="0183a2301"/><anchor xml:id="beg0183a2301" n="0183a2301"/>已<anchor xml:id="end0183a2301"/>
<lb ed="X" n="0183a24"/><lb ed="R132" n="0099a04"/>後。工匠皆不得預造佛像賣鬻。其見成之像。各令分
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0183b" n="0183b"/>
<lb ed="X" n="0183b01"/><lb ed="R132" n="0099a05"/>送寺觀。從衆酬其價直<note place="inline">舊史</note>○相國蕭瑀。梁明帝子也。
<lb ed="X" n="0183b02"/><lb ed="R132" n="0099a06"/>自武帝以來。家世奉佛淸修。瑀及其孫勉精嚴尤甚。
<lb ed="X" n="0183b03"/><lb ed="R132" n="0099a07"/>太宗卽位。屢入相位。常乞度爲僧。尋以不能而止。凡
<lb ed="X" n="0183b04"/><lb ed="R132" n="0099a08"/>事兩朝。五入相位。七十四薨。唐史稱之曰。梁蕭氏興
<lb ed="X" n="0183b05"/><lb ed="R132" n="0099a09"/>江左。實有功在民。厥終無大惡。以寢微而亡。故餘祉
<lb ed="X" n="0183b06"/><lb ed="R132" n="0099a10"/>及其後裔。自瑀迨遘。八葉宰相。名德相望。與唐盛衰。
<lb ed="X" n="0183b07"/><lb ed="R132" n="0099a11"/>世家之盛。古未有也<note place="inline">本錄</note>。</p>
<lb ed="X" n="0183b08"/><lb ed="R132" n="0099a12"/><p xml:id="pX76p0183b0801">辛丑　十五年五月。帝幸宏福寺。召大德道懿等五
<lb ed="X" n="0183b09"/><lb ed="R132" n="0099a13"/>人賜坐。喩以剏寺。爲專一追崇穆太后。言發涕零逡
<lb ed="X" n="0183b10"/><lb ed="R132" n="0099a14"/>巡。自製疏。施絹二百疋。自稱皇帝菩薩戒弟子。令回
<lb ed="X" n="0183b11"/><lb ed="R132" n="0099a15"/>向罷。<g ref="#CB15164">𮨇</g>謂懿等曰。頃以老子是朕先宗。故令名位在
<lb ed="X" n="0183b12"/><lb ed="R132" n="0099a16"/>前。卿等應恨恨也。懿曰。陛下尊祖宗降成式。懿等荷
<lb ed="X" n="0183b13"/><lb ed="R132" n="0099a17"/>蒙國恩安閑行道。詔旨行下。咸皆懽悅。詎敢有恨。帝
<lb ed="X" n="0183b14"/><lb ed="R132" n="0099a18"/>曰。佛道大小。朕<anchor xml:id="nkr_note_add_0183b1401" n="0183b1401"/><anchor xml:id="beg0183b1401" n="0183b1401"/>已<anchor xml:id="end0183b1401"/>久知。釋老尊卑。通人自鑑。豈以一
<lb ed="X" n="0183b15"/><lb ed="R132" n="0099b01"/>時在上。卽爲勝也。朕以尊祖重民。有生之大本。故先
<lb ed="X" n="0183b16"/><lb ed="R132" n="0099b02"/>老子。以別親踈之序。非留心於佛也。自有國以來。未
<lb ed="X" n="0183b17"/><lb ed="R132" n="0099b03"/>甞剏立道觀。凡有功德。並歸僧舍。雖往日操戈臨陣。
<lb ed="X" n="0183b18"/><lb ed="R132" n="0099b04"/>亦未始縱威濫殺。今所在戰場。皆立佛寺。至於太原
<lb ed="X" n="0183b19"/><lb ed="R132" n="0099b05"/>舊第。亦以奉佛。朕存心如此。卿等想未諭也。懿等遽
<lb ed="X" n="0183b20"/><lb ed="R132" n="0099b06"/>起趍謝。帝曰。少坐。此是朕意。不述則人不知。天時向
<lb ed="X" n="0183b21"/><lb ed="R132" n="0099b07"/>熱。寺宇未備。今所施物。可別造堂。令衆僧寬展行道。
<lb ed="X" n="0183b22"/><lb ed="R132" n="0099b08"/><note place="inline">云云</note>言多不錄<note place="inline">弘明</note>。</p>
<lb ed="X" n="0183b23"/><lb ed="R132" n="0099b09"/><p xml:id="pX76p0183b2301">十六年五月。帝爲太穆皇后追福。手疏願文。致弘福
<lb ed="X" n="0183b24"/><lb ed="R132" n="0099b10"/>寺曰。聖哲之所尙者孝也。仁人之所愛者親也。朕幼
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0183c" n="0183c"/>
<lb ed="X" n="0183c01"/><lb ed="R132" n="0099b11"/>荷鞠育之恩。長<g ref="#CB15166">𫎇</g>族養之訓。蓼莪之念。何日云忘。罔
<lb ed="X" n="0183c02"/><lb ed="R132" n="0099b12"/>極之情。昊天匪報。昔子路歎千鐘之無養。虞丘嗟二
<lb ed="X" n="0183c03"/><lb ed="R132" n="0099b13"/>親之不待。興言永慕。但切深哀。欲報靡因。唯憑冥助。
<lb ed="X" n="0183c04"/><lb ed="R132" n="0099b14"/>敬以絹二百疋。奉慈悲聖。倘至誠有感。冀消過往之
<lb ed="X" n="0183c05"/><lb ed="R132" n="0099b15"/>愆。爲善有因。庶獲後緣之慶<note place="inline">仝前</note>。</p>
<lb ed="X" n="0183c06"/><lb ed="R132" n="0099b16"/><p xml:id="pX76p0183c0601">天台<name role="" type="person">國淸寺</name>。豐干禪師。不知何許人。先於大藏後西
<lb ed="X" n="0183c07"/><lb ed="R132" n="0099b17"/>北隅卓庵。因游松徑。見一童子。可年十歲。問之無家
<lb ed="X" n="0183c08"/><lb ed="R132" n="0099b18"/>無姓。師引歸寺。付庫司使令。號拾得。又有一士。從寒
<lb ed="X" n="0183c09"/><lb ed="R132" n="0100a01"/>岩來。號曰寒山子。三人相會。語笑歡甚。莫測聖凡。因
<lb ed="X" n="0183c10"/><lb ed="R132" n="0100a02"/>閭丘胤出守台州。中途俄患頭風。豐干出游。偶遇之。
<lb ed="X" n="0183c11"/><lb ed="R132" n="0100a03"/>師持淨水噀之。須臾<anchor xml:id="nkr_note_add_0183c1101" n="0183c1101"/><anchor xml:id="beg0183c1101" n="0183c1101"/>祛<anchor xml:id="end0183c1101"/>殄。因是閭丘加拜敬。問所從
<lb ed="X" n="0183c12"/><lb ed="R132" n="0100a04"/>來。曰天台國淸。丘曰。彼有賢達否。曰寒山文殊。拾得
<lb ed="X" n="0183c13"/><lb ed="R132" n="0100a05"/>普賢。見之不識。識之不見。丘至任三日後。親到寺。訪
<lb ed="X" n="0183c14"/><lb ed="R132" n="0100a06"/>豐干遺跡。謁二大士。僧引至厨。丘見便拜。二人起走。
<lb ed="X" n="0183c15"/><lb ed="R132" n="0100a07"/>笑曰。豐干饒舌。彌陀不識。禮我何爲。遽往寒岩。次日
<lb ed="X" n="0183c16"/><lb ed="R132" n="0100a08"/>閭丘親送衣藥。二人見至。唱曰。賊賊。退身入岩穴云。
<lb ed="X" n="0183c17"/><lb ed="R132" n="0100a09"/>報汝諸人。各各努力。其穴自合。寒拾有詩。散題山林
<lb ed="X" n="0183c18"/><lb ed="R132" n="0100a10"/>村落。岩石屋壁間。皆警世之語。閭丘遍採成集。作序
<lb ed="X" n="0183c19"/><lb ed="R132" n="0100a11"/>偈讚傳于世<note place="inline">弘明</note>。</p>
<lb ed="X" n="0183c20"/><lb ed="R132" n="0100a12"/><p xml:id="pX76p0183c2001">癸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183004" n="0183004"/>丑　十七年八月四日。源州松昌鴻池谷。忽有五
<lb ed="X" n="0183c21"/><lb ed="R132" n="0100a13"/>石。皆靑質。白文成字曰。高皇海出多子。李元王八十
<lb ed="X" n="0183c22"/><lb ed="R132" n="0100a14"/>年。太平天子李世民千年。太子李治書。燕山人士樂
<lb ed="X" n="0183c23"/><lb ed="R132" n="0100a15"/>大國主。仁邁千古。五六七王。七佛八菩薩。及上果佛
<lb ed="X" n="0183c24"/><lb ed="R132" n="0100a16"/>田天子等。乃至爲善。源州奏于朝。群公擬定。粲然明
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0184a" n="0184a"/>
<lb ed="X" n="0184a01"/><lb ed="R132" n="0100a17"/>著。十一月辛卯。有事于南郊。詔遣使以玉帛。詣其谷
<lb ed="X" n="0184a02"/><lb ed="R132" n="0100a18"/>祭之<note place="inline">唐史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0184a03"/><lb ed="R132" n="0100b01"/><p xml:id="pX76p0184a0301">論曰。瑞石文發於自然。昭靈祚之永也。舊史列于本
<lb ed="X" n="0184a04"/><lb ed="R132" n="0100b02"/>紀。而歐陽文忠刪入五行志。以謂則天稱慈氏。中宗
<lb ed="X" n="0184a05"/><lb ed="R132" n="0100b03"/>號佛光王。卽佛菩薩之驗也。夫唐有天下。傳二十世。
<lb ed="X" n="0184a06"/><lb ed="R132" n="0100b04"/>唯武宗正信微薄。餘皆佛法地位中人。故七佛八菩
<lb ed="X" n="0184a07"/><lb ed="R132" n="0100b05"/>薩。及上果佛。作世界主。隨宜示現。游戲於生死耳。奚
<lb ed="X" n="0184a08"/><lb ed="R132" n="0100b06"/>止則天中宗而<anchor xml:id="nkr_note_add_0184a0801" n="0184a0801"/><anchor xml:id="beg0184a0801" n="0184a0801"/>已<anchor xml:id="end0184a0801"/>哉<note place="inline">蜀祖琇佛敎通論</note>。</p>
<lb ed="X" n="0184a09"/><lb ed="R132" n="0100b07"/><p xml:id="pX76p0184a0901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0184001" n="0184001"/>甲辰　十八年。太宗<name role="" type="person">文皇帝</name>。施行遺敎經。敕云。法者
<lb ed="X" n="0184a10"/><lb ed="R132" n="0100b08"/>如來滅後。以末法澆浮。付屬國王大臣。護持佛法。然
<lb ed="X" n="0184a11"/><lb ed="R132" n="0100b09"/>僧尼出家。戒行須備。若縱情放逸。觸途煩惱。關涉人
<lb ed="X" n="0184a12"/><lb ed="R132" n="0100b10"/>間。動違經律。旣失如來玄妙之旨。又虧國王受付之
<lb ed="X" n="0184a13"/><lb ed="R132" n="0100b11"/>義。遺敎經是佛臨涅槃所說。戒勤弟子。甚爲詳要。末
<lb ed="X" n="0184a14"/><lb ed="R132" n="0100b12"/>俗緇素。並不崇奉。大道將隱。微言且絕。永懷聖敎。用
<lb ed="X" n="0184a15"/><lb ed="R132" n="0100b13"/>思弘闡。冥令所司。差書手十人多寫經本。務盡施行。
<lb ed="X" n="0184a16"/><lb ed="R132" n="0100b14"/>所須紙筆墨等。有司准給。其京師五品之上。及諸州
<lb ed="X" n="0184a17"/><lb ed="R132" n="0100b15"/>刺史。各付一卷。若僧尼業行。與經文不同。宜公司勸
<lb ed="X" n="0184a18"/><lb ed="R132" n="0100b16"/>勉。必使遵行<note place="inline">出文舘詞林第六百九十三卷</note>。</p>
<lb ed="X" n="0184a19"/><lb ed="R132" n="0100b17"/><p xml:id="pX76p0184a1901">乙巳　十九年正月。法師<name role="" type="person">玄奘</name>。歸自西域。往還一十
<lb ed="X" n="0184a20"/><lb ed="R132" n="0100b18"/>七載。周覽百有餘國。賷經像至京。留守房元齡。舘于
<lb ed="X" n="0184a21"/><lb ed="R132" n="0101a01"/><name role="" type="person">弘福寺</name>。以表聞。壬辰奘如東都。二月<anchor xml:id="nkr_note_add_0184a2101" n="0184a2101"/><anchor xml:id="beg0184a2101" n="0184a2101"/>己<anchor xml:id="end0184a2101"/>亥。見于儀鸞
<lb ed="X" n="0184a22"/><lb ed="R132" n="0101a02"/>殿。帝曰。師去何不相報。奏曰。當去時表三上。以誠願
<lb ed="X" n="0184a23"/><lb ed="R132" n="0101a03"/>微淺。不蒙諒許。無任至道之至。乃輙私行。專擅之罪。
<lb ed="X" n="0184a24"/><lb ed="R132" n="0101a04"/>惟深愧懼。帝曰。師出家與俗殊隔。能委命求法。惠利
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0184b" n="0184b"/>
<lb ed="X" n="0184b01"/><lb ed="R132" n="0101a05"/>蒼生。朕甚嘉焉。固不煩爲愧。但念山川阻遠。方俗異
<lb ed="X" n="0184b02"/><lb ed="R132" n="0101a06"/>心。怪師能達也。帝因問。印度之境。玉燭和氣。物產風
<lb ed="X" n="0184b03"/><lb ed="R132" n="0101a07"/>俗。八王故迹。七佛遺踪。並望錄之。山海之所不傳。班
<lb ed="X" n="0184b04"/><lb ed="R132" n="0101a08"/>馬不得而載者。奘旣親游其地。記憶無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184002" n="0184002"/>遺。隨問而對
<lb ed="X" n="0184b05"/><lb ed="R132" n="0101a09"/>皆有條理。帝大悅曰。師所經一百餘國。可盡掇其山
<lb ed="X" n="0184b06"/><lb ed="R132" n="0101a10"/>川風俗。撰西域記。以遺後來。不亦美乎。奘奉詔將罷。
<lb ed="X" n="0184b07"/><lb ed="R132" n="0101a11"/>帝謂侍臣曰。昔苻堅稱道安爲神器。擧國尊敬。朕觀
<lb ed="X" n="0184b08"/><lb ed="R132" n="0101a12"/>法師。詞吐溫雅。風節貞峻。非徒不愧古人。實過之遠
<lb ed="X" n="0184b09"/><lb ed="R132" n="0101a13"/>甚。司徒長孫無忌曰。誠如明詔。道安雖高行博識。然
<lb ed="X" n="0184b10"/><lb ed="R132" n="0101a14"/>弘法之功。固不如法師。躬趍聖域。討論衆妙。究探玄
<lb ed="X" n="0184b11"/><lb ed="R132" n="0101a15"/>宗極矣。時車駕將問罪高麗。聞法師之還期。暫引見。
<lb ed="X" n="0184b12"/><lb ed="R132" n="0101a16"/>及對論。不覺日暮。帝曰。匇匇言不盡懷。欲共法師東
<lb ed="X" n="0184b13"/><lb ed="R132" n="0101a17"/>行。省方觀俗。指揮之暇。別更談叙可乎。對曰。<name role="" type="person">玄奘</name>遠
<lb ed="X" n="0184b14"/><lb ed="R132" n="0101a18"/>歸。兼有疹疾。不堪陪駕。帝曰。師向能孤游絕域。今此
<lb ed="X" n="0184b15"/><lb ed="R132" n="0101b01"/>行如跬步耳。尙何辭焉。對曰。陛下東征。六軍奉衛。伏
<lb ed="X" n="0184b16"/><lb ed="R132" n="0101b02"/>亂誅奸。必有牧野之功。昆陽之捷。<name role="" type="person">玄奘</name>亡所裨助。虗
<lb ed="X" n="0184b17"/><lb ed="R132" n="0101b03"/>負道路之費。且兵刃交戰。佛制沙門。不得觀視。惟陛
<lb ed="X" n="0184b18"/><lb ed="R132" n="0101b04"/>下矜察。帝嘉納而止。因奏西域所獲梵本經論。六百
<lb ed="X" n="0184b19"/><lb ed="R132" n="0101b05"/>五十七部。乞就嵩山<name role="" type="person">少林寺</name>。爲國宣譯。帝曰。朕頃爲
<lb ed="X" n="0184b20"/><lb ed="R132" n="0101b06"/>穆太后。剏<name role="" type="person">弘福寺</name>。並爲虗靜。可就彼翻譯。所須並與
<lb ed="X" n="0184b21"/><lb ed="R132" n="0101b07"/>元齡平章。奘因乞監門官。以防釁隙。帝曰。師可謂保
<lb ed="X" n="0184b22"/><lb ed="R132" n="0101b08"/>身之計。當爲處分。房元齡專知監護。資備所須。一從
<lb ed="X" n="0184b23"/><lb ed="R132" n="0101b09"/>天府<note place="inline">唐史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0184b24"/><lb ed="R132" n="0101b10"/><p xml:id="pX76p0184b2401">戊申　二十二年六月。帝在<name role="" type="person">玉華宮</name>。召奘法師於玉
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0184c" n="0184c"/>
<lb ed="X" n="0184c01"/><lb ed="R132" n="0101b11"/>華殿。帝以法師德業冲博。欲令罷道。共康庶政。對曰。
<lb ed="X" n="0184c02"/><lb ed="R132" n="0101b12"/><name role="" type="person">玄奘</name>伏惟。陛下經緯八絃之略。崇闡雍熈之業。天之
<lb ed="X" n="0184c03"/><lb ed="R132" n="0101b13"/>所授。無假於人。一也。崇儒尙德。薄賦輕刑。九州四海。
<lb ed="X" n="0184c04"/><lb ed="R132" n="0101b14"/>咸遂安逸。此又聖心自他。無假於人。二也。深仁遠合。
<lb ed="X" n="0184c05"/><lb ed="R132" n="0101b15"/>四夷貢献。此又天威所感。無假於人。三也。獫狁爲患。
<lb ed="X" n="0184c06"/><lb ed="R132" n="0101b16"/>帝王莫制。陛下御圖一征。傾巢倒穴。故知有道斯得。
<lb ed="X" n="0184c07"/><lb ed="R132" n="0101b17"/>無假於人。四也。高麗小蕃。煬帝喪軍而返。陛下提兵
<lb ed="X" n="0184c08"/><lb ed="R132" n="0101b18"/>振旅。俘馘數萬。故知由主。無假於人。五也。交泰祥瑞。
<lb ed="X" n="0184c09"/><lb ed="R132" n="0102a01"/>皆應德而至。無假於人。六也。陛下縱復須才。今亦伊
<lb ed="X" n="0184c10"/><lb ed="R132" n="0102a02"/>呂多矣。<name role="" type="person">玄奘</name>庸陋。何足以預之。至於守戒緇門。闡揚
<lb ed="X" n="0184c11"/><lb ed="R132" n="0102a03"/>遺法。此其誠願。伏乞天慈。終而不奪。帝曰。師旣欲敷
<lb ed="X" n="0184c12"/><lb ed="R132" n="0102a04"/>揚妙道。亦不固違高志。帝因問。比譯何經。曰。瑜珈師
<lb ed="X" n="0184c13"/><lb ed="R132" n="0102a05"/>地論。帝曰。明何等義。對曰。明彌勒十七地義。取論入
<lb ed="X" n="0184c14"/><lb ed="R132" n="0102a06"/>宮。凡一百卷。帝閱辭義宏奧。謂侍臣曰。朕觀法師新
<lb ed="X" n="0184c15"/><lb ed="R132" n="0102a07"/>論。猶瞻天瞰海。莫極高深。顧儒道九流。猶汀瀅之方
<lb ed="X" n="0184c16"/><lb ed="R132" n="0102a08"/><name role="" type="person">溟渤</name>耳。因勑有司。揀祕書手。寫新譯經論各九部。令
<lb ed="X" n="0184c17"/><lb ed="R132" n="0102a09"/>宣賜九道總管。展轉流布。冀率土之內。稟未聞之法。
<lb ed="X" n="0184c18"/><lb ed="R132" n="0102a10"/>司徒長孫無忌。中書令褚遂良。奏曰。佛敎冲玄。天人
<lb ed="X" n="0184c19"/><lb ed="R132" n="0102a11"/>莫測。陛下至道昭明。建立三寶。致法師涉嶮求經。歸
<lb ed="X" n="0184c20"/><lb ed="R132" n="0102a12"/>國番譯。若菴摩羅之始說。猶金口之新開。皆陛下聖
<lb ed="X" n="0184c21"/><lb ed="R132" n="0102a13"/>德所感。臣等愚瞽。預此見聞。苦海波瀾。舟航有寄。況
<lb ed="X" n="0184c22"/><lb ed="R132" n="0102a14"/>天慈廣遠。使布之九州。蠢蠢黔黎。俱飡妙法。臣等億
<lb ed="X" n="0184c23"/><lb ed="R132" n="0102a15"/>劫忻逢。不勝感幸<note place="inline">唐史</note>。</p>
<lb ed="X" n="0184c24"/><lb ed="R132" n="0102a16"/><p xml:id="pX76p0184c2401">帝撰大唐三藏聖敎序成。御慶福殿。宣法師<name role="" type="person">玄奘</name>。升
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="X" n="0185a01"/><lb ed="R132" n="0102a17"/>殿賜坐。勑弘文學士上官儀。對羣臣宣讀。辭曰。二儀
<lb ed="X" n="0185a02"/><lb ed="R132" n="0102a18"/>有像。顯覆載以含生。四序無形。潛寒暑以化物。是以
<lb ed="X" n="0185a03"/><lb ed="R132" n="0102b01"/>窺天鑑地。庸愚皆識其端。明陰洞陽。賢哲罕窮其數。
<lb ed="X" n="0185a04"/><lb ed="R132" n="0102b02"/>然而天地包乎陰陽而易識者。以其有像也。陰陽處
<lb ed="X" n="0185a05"/><lb ed="R132" n="0102b03"/>乎天地而難窮者。以其無形也。故知像顯可證。雖愚
<lb ed="X" n="0185a06"/><lb ed="R132" n="0102b04"/>不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185001" n="0185001"/>感。形潛莫覩。在智猶迷。況乎佛道冲虗。乘幽控寂。
<lb ed="X" n="0185a07"/><lb ed="R132" n="0102b05"/>宏濟萬品。典御十方。擧威靈而無上。抑神力而無下。
<lb ed="X" n="0185a08"/><lb ed="R132" n="0102b06"/>歷萬劫而不古。運百福而長今。妙道凝玄。遵之莫知
<lb ed="X" n="0185a09"/><lb ed="R132" n="0102b07"/>其際。法流湛寂。挹之莫測其源。固知蠢蠢凡愚。區區
<lb ed="X" n="0185a10"/><lb ed="R132" n="0102b08"/>庸鄙。投其旨趣。能無疑惑者哉。然則大敎之興。基乎
<lb ed="X" n="0185a11"/><lb ed="R132" n="0102b09"/>西土。騰漢庭而皎夢。照東域以流慈。昔者分形分跡
<lb ed="X" n="0185a12"/><lb ed="R132" n="0102b10"/>之時。言未馳而成化。當常現常之世。民仰德而知道。
<lb ed="X" n="0185a13"/><lb ed="R132" n="0102b11"/>及乎晦影歸眞遷儀越世。金容掩色。不鏡三千之光。
<lb ed="X" n="0185a14"/><lb ed="R132" n="0102b12"/>麗象開圖。空端四八之相。於是微言廣被。拯含類於
<lb ed="X" n="0185a15"/><lb ed="R132" n="0102b13"/>三途。遺訓遐宣。導群生於十地。然而眞敎難仰。莫能
<lb ed="X" n="0185a16"/><lb ed="R132" n="0102b14"/>一其旨歸。曲學易遵。邪正於焉紛亂。所以空有之論。
<lb ed="X" n="0185a17"/><lb ed="R132" n="0102b15"/>或習俗而是非。大小之乘。乍沿時而隆替。有<name role="" type="person">玄奘</name>法
<lb ed="X" n="0185a18"/><lb ed="R132" n="0102b16"/>師者。法門之領袖也。幼懷貞敏。早悟三空之心。長契
<lb ed="X" n="0185a19"/><lb ed="R132" n="0102b17"/>神情。先抱四忍之行。松風水月。未足比其淸華。仙露
<lb ed="X" n="0185a20"/><lb ed="R132" n="0102b18"/>明珠。詎能方其朗潤。故以智通無累。神測未形。超六
<lb ed="X" n="0185a21"/><lb ed="R132" n="0103a01"/>情而逈出。<anchor xml:id="nkr_note_add_0185a2101" n="0185a2101"/><anchor xml:id="beg0185a2101" n="0185a2101"/>敻<anchor xml:id="end0185a2101"/>千古而無對。凝心內境。悲正法之陵遲。
<lb ed="X" n="0185a22"/><lb ed="R132" n="0103a02"/>栖慮玄門。慨深文之訛謬。思欲分條析理。廣彼前聞。
<lb ed="X" n="0185a23"/><lb ed="R132" n="0103a03"/>截僞續眞。開茲後學。是以翹心淨土。往游西域。乘危
<lb ed="X" n="0185a24"/><lb ed="R132" n="0103a04"/>遠邁。杖<g ref="#CB15081">䇿</g>孤征。積雪晨飛。途間失地。驚沙夕起。空外
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0185b" n="0185b"/>
<lb ed="X" n="0185b01"/><lb ed="R132" n="0103a05"/>迷天。萬里山川。撥烟霧而進影。百重寒暑。躡霜雨而
<lb ed="X" n="0185b02"/><lb ed="R132" n="0103a06"/>前蹤。誠重勞輕。求深欲達。周游西宇。十有七年。窮歷
<lb ed="X" n="0185b03"/><lb ed="R132" n="0103a07"/>道<g ref="#CB15131">邦</g>。訽求正敎。双林八水。味道飡風。鹿苑鷲峯。瞻奇
<lb ed="X" n="0185b04"/><lb ed="R132" n="0103a08"/>仰異。承至言於先聖。受眞敎於上賢。探賾玄門。精勤
<lb ed="X" n="0185b05"/><lb ed="R132" n="0103a09"/>奧業。一乘五律之道。馳驟於心田。八藏三篋之文。波
<lb ed="X" n="0185b06"/><lb ed="R132" n="0103a10"/>濤於口海。爰自所歷之國。總將三藏要詮凡六百五
<lb ed="X" n="0185b07"/><lb ed="R132" n="0103a11"/>十七部。譯布中華。宣揚聖業。引慈雲於西極。注法雨
<lb ed="X" n="0185b08"/><lb ed="R132" n="0103a12"/>於東陲。聖敎缺而復全。蒼生罪而還福。濕火宅之乾
<lb ed="X" n="0185b09"/><lb ed="R132" n="0103a13"/>焰。共拔迷途。朗愛水之昏波。同臻彼岸。是知惡因業
<lb ed="X" n="0185b10"/><lb ed="R132" n="0103a14"/>墜。善以緣昇。昇墜之端。惟人所託。譬夫桂生高嶺。零
<lb ed="X" n="0185b11"/><lb ed="R132" n="0103a15"/>露方得泫其華。蓮出綠波。飛塵不能汚其葉。非蓮性
<lb ed="X" n="0185b12"/><lb ed="R132" n="0103a16"/>自潔而桂質本貞。良由所附者高。則微物不能累。所
<lb ed="X" n="0185b13"/><lb ed="R132" n="0103a17"/>憑者淨。則濁類不能沾。夫以卉木無知。猶資善而成
<lb ed="X" n="0185b14"/><lb ed="R132" n="0103a18"/>善。況乎人倫有識。不緣慶而成慶。方冀茲經流施。
<lb ed="X" n="0185b15"/><lb ed="R132" n="0103b01"/>將日月而無窮。斯福遐敷。與乾坤而永大。于是御筆
<lb ed="X" n="0185b16"/><lb ed="R132" n="0103b02"/>親書。綴于新經之首。法師奉表致謝。帝手勑答曰。朕
<lb ed="X" n="0185b17"/><lb ed="R132" n="0103b03"/>才謝珪璋。言慚愽達。至於內典。尤所未閑。昨製序文。
<lb ed="X" n="0185b18"/><lb ed="R132" n="0103b04"/>深慚鄙拙。穢翰墨於金簡。標瓦礫於珠林。忽得來書。
<lb ed="X" n="0185b19"/><lb ed="R132" n="0103b05"/>謬承褒讚。循躬省慮。彌益厚顏。善不足稱。虗勞致謝。</p>
<lb ed="X" n="0185b20"/><lb ed="R132" n="0103b06"/><p xml:id="pX76p0185b2001">詔太子。撰菩薩藏經後序。其略曰。盖聞。羲皇至賾精
<lb ed="X" n="0185b21"/><lb ed="R132" n="0103b07"/>粹。止於龜文。軒后幽通雅奧。窮於鳥篆。考丹書而索
<lb ed="X" n="0185b22"/><lb ed="R132" n="0103b08"/>隱。殊昧實際之源。徵錄錯以研幾。盖非常樂之道。猶
<lb ed="X" n="0185b23"/><lb ed="R132" n="0103b09"/>且事光圖史。振薰風於八埏。德洽生靈。激堯波於萬
<lb ed="X" n="0185b24"/><lb ed="R132" n="0103b10"/>代。伏惟。陛下轉輪垂拱。而化漸鷄園。勝殿凝旒。而神
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0185c" n="0185c"/>
<lb ed="X" n="0185c01"/><lb ed="R132" n="0103b11"/>交鷲嶺。總調御於徽號。匪文思之所窺。極般若於綸
<lb ed="X" n="0185c02"/><lb ed="R132" n="0103b12"/>言。豈象繫之能擬。猶是敎覃溟表。咸傳八解之音。訓
<lb ed="X" n="0185c03"/><lb ed="R132" n="0103b13"/>浹寰中。皆踐四禪之軌。遂使三千世界。盡懷生而可
<lb ed="X" n="0185c04"/><lb ed="R132" n="0103b14"/>封。百億須彌。入提封而作鎭。校美前王。焉可同年而
<lb ed="X" n="0185c05"/><lb ed="R132" n="0103b15"/>語矣。菩薩藏經者。大覺義宗之要旨也<note place="inline">云云</note>。法師玄
<lb ed="X" n="0185c06"/><lb ed="R132" n="0103b16"/>奘。番譯畢功。余以問安之暇。澄心妙法之寶。奉述天
<lb ed="X" n="0185c07"/><lb ed="R132" n="0103b17"/>旨。微表讚揚。式命有司。綴于卷末。</p>
<lb ed="X" n="0185c08"/><lb ed="R132" n="0103b18"/><p xml:id="pX76p0185c0801">八月。賜百金磨衲幷寶剃刀。奘奉表謝。略曰。忍辱之
<lb ed="X" n="0185c09"/><lb ed="R132" n="0104a01"/>服。彩合流霞。智慧之刀。銛逾切玉。謹當衣以降煩惱
<lb ed="X" n="0185c10"/><lb ed="R132" n="0104a02"/>之魔。佩以斷塵勞之網<note place="inline">云云</note>。</p>
<lb ed="X" n="0185c11"/><lb ed="R132" n="0104a03"/><p xml:id="pX76p0185c1101">帝自伐遼而還。氣力不逮平昔。有憂生之慮。旣遇法
<lb ed="X" n="0185c12"/><lb ed="R132" n="0104a04"/>師。留神大敎。稍遂平復。因問。欲植法門有益。何者宜
<lb ed="X" n="0185c13"/><lb ed="R132" n="0104a05"/>先。奘曰。衆生寢惑。非慧莫啓。慧芽抽植。法爲之資。弘
<lb ed="X" n="0185c14"/><lb ed="R132" n="0104a06"/>法須人。卽度僧爲最。帝悅。</p>
<lb ed="X" n="0185c15"/><lb ed="R132" n="0104a07"/><p xml:id="pX76p0185c1501">九月詔曰。隋季失御。天下分崩。朕屬當戡亂。親履兵
<lb ed="X" n="0185c16"/><lb ed="R132" n="0104a08"/>鋒。亟犯風露。宿于馬上。頃加疾餌。猶未痊除。數日以
<lb ed="X" n="0185c17"/><lb ed="R132" n="0104a09"/>來。方遂平復。豈以福善之致耶。京城及天下諸州寺
<lb ed="X" n="0185c18"/><lb ed="R132" n="0104a10"/>院。各度一千人<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0185c1801" n="0185c1801"/><anchor xml:id="beg0185c1801" n="0185c1801"/>已<anchor xml:id="end0185c1801"/>上並釋通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0185c19"/><lb ed="R132" n="0104a11"/><p xml:id="pX76p0185c1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0185002" n="0185002"/>己酉　貞觀二十三年四月。幸翠微宮。法師<name role="" type="person">玄奘</name>陪
<lb ed="X" n="0185c20"/><lb ed="R132" n="0104a12"/>駕。每談叙淵奧。帝必攘袂曰。與法師相値。恨晚耳。未
<lb ed="X" n="0185c21"/><lb ed="R132" n="0104a13"/>盡弘法之意○五月帝崩。壽五十三　太子卽位○
<lb ed="X" n="0185c22"/><lb ed="R132" n="0104a14"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0185003" n="0185003"/>帝自卽位。欽奉慈門。廣興利益。開四等之日。遍燭堯
<lb ed="X" n="0185c23"/><lb ed="R132" n="0104a15"/>雲。揭六度之風。橫流舜雨。意欲永空囹圄。長息烽煙。
<lb ed="X" n="0185c24"/><lb ed="R132" n="0104a16"/>蠢蠢羣生。同歸仁壽。茫茫率土。共奉眞如。帝心旣感。
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="X" n="0186a01"/><lb ed="R132" n="0104a17"/>聖力冥扶。雖一年旱二年蝗。三年以往。坐致太平。八
<lb ed="X" n="0186a02"/><lb ed="R132" n="0104a18"/>表歸仁。修文偃武。夫以鷲嶺眞詮。光騰於此土。鴻池
<lb ed="X" n="0186a03"/><lb ed="R132" n="0104b01"/>瑞石。文發於自然。彰乎明主而育黎元。昭乎丕祚而
<lb ed="X" n="0186a04"/><lb ed="R132" n="0104b02"/>的傳永久也。</p>
<lb ed="X" n="0186a05"/><lb ed="R132" n="0104b03"/><p xml:id="pX76p0186a0501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0186001" n="0186001"/>庚戌　正月。高祖改元永徽。法師<name role="" type="person">玄奘</name>辭還大慈恩
<lb ed="X" n="0186a06"/><lb ed="R132" n="0104b04"/>寺譯經。制可。次年將<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186002" n="0186002"/>逮大塔。奉安所獲梵本經論。以
<lb ed="X" n="0186a07"/><lb ed="R132" n="0104b05"/>表聞奏。勑中書舍人李義府報曰。所欲營塔。今以處
<lb ed="X" n="0186a08"/><lb ed="R132" n="0104b06"/>分。大內及東宮掖庭等。七宮亡人衣物。助師營辦。於
<lb ed="X" n="0186a09"/><lb ed="R132" n="0104b07"/>是法師。授以西域制度。未幾而成。其高二百尺。</p>
<lb ed="X" n="0186a10"/><lb ed="R132" n="0104b08"/><p xml:id="pX76p0186a1001">上壬子幸感業寺。忌日行香。見尼武氏。次年召武氏
<lb ed="X" n="0186a11"/><lb ed="R132" n="0104b09"/>入宮。卽則天也<note place="inline">通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0186a12"/><lb ed="R132" n="0104b10"/><p xml:id="pX76p0186a1201">甲寅　五年。特旨度沙彌窺基爲大僧。入<name role="" type="person">大慈恩寺</name>。
<lb ed="X" n="0186a13"/><lb ed="R132" n="0104b11"/>參譯經正義。基乃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186003" n="0186003"/>尉遲敬德猶子也。初奘公就基父。
<lb ed="X" n="0186a14"/><lb ed="R132" n="0104b12"/>求之出家。基曰。聽我茹葷卽從。奘愛其俊而許之。入
<lb ed="X" n="0186a15"/><lb ed="R132" n="0104b13"/>寺以來。<g ref="#CB00562">䟽</g>記過目成誦。義亦頓解。善大小乘。旣參譯
<lb ed="X" n="0186a16"/><lb ed="R132" n="0104b14"/>經。從奘受瑜珈唯識宗旨。著論凡百部。時號百本論
<lb ed="X" n="0186a17"/><lb ed="R132" n="0104b15"/>師。然性豪侈。每出必治三車。亦號三車法師<note place="inline">本傳</note>。</p>
<lb ed="X" n="0186a18"/><lb ed="R132" n="0104b16"/><p xml:id="pX76p0186a1801">丙辰　顯慶元年。正月丙寅。立皇太子弘。是日於慈
<lb ed="X" n="0186a19"/><lb ed="R132" n="0104b17"/>恩寺。齋僧五千。奘法師因請譯經監閱詳緝之官。及
<lb ed="X" n="0186a20"/><lb ed="R132" n="0104b18"/><name role="" type="person">慈恩寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>。侍郞薛元超奏其語。制可。是月壬申朝會。
<lb ed="X" n="0186a21"/><lb ed="R132" n="0105a01"/>中書崔敦禮。宣敕曰。<name role="" type="person">大慈恩寺</name>法師<name role="" type="person">玄奘</name>。新譯經論。
<lb ed="X" n="0186a22"/><lb ed="R132" n="0105a02"/>文義須精。宜令左僕射于志寧。尙書來濟許敬宗。侍
<lb ed="X" n="0186a23"/><lb ed="R132" n="0105a03"/>郞薛元超。李義府<name role="" type="person">杜正倫</name>。時爲看閱潤色。朝罷遣給
<lb ed="X" n="0186a24"/><lb ed="R132" n="0105a04"/>事王君德報。法師承須友人助翻經。<anchor xml:id="nkr_note_add_0186a2401" n="0186a2401"/><anchor xml:id="beg0186a2401" n="0186a2401"/>已<anchor xml:id="end0186a2401"/>爲處分。其慈
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0186b" n="0186b"/>
<lb ed="X" n="0186b01"/><lb ed="R132" n="0105a05"/>恩寺<g ref="#CB15156">碑</g>。朕望自作。不知師意如何。奘奉旨。卽率衆詣
<lb ed="X" n="0186b02"/><lb ed="R132" n="0105a06"/>闕。抗表陳請。未幾。高宗親製<g ref="#CB15156">碑</g>文成。遍示公卿。辭略
<lb ed="X" n="0186b03"/><lb ed="R132" n="0105a07"/>曰。道光塵劫。化洽生靈。福<anchor xml:id="nkr_note_add_0186b0301" n="0186b0301"/><anchor xml:id="beg0186b0301" n="0186b0301"/>已<anchor xml:id="end0186b0301"/>罪之群生。興將滅之人
<lb ed="X" n="0186b04"/><lb ed="R132" n="0105a08"/>代。絲流法雨。淸火宅以辭炎。輪昇慧日。皎重冥而歸
<lb ed="X" n="0186b05"/><lb ed="R132" n="0105a09"/>晝。朕逖覽緗史。詳觀道義。福永劫者。其唯釋敎歟。文
<lb ed="X" n="0186b06"/><lb ed="R132" n="0105a10"/>德皇太后。乾精掩月。坤維絕紐故載懷興緝。卽剏招
<lb ed="X" n="0186b07"/><lb ed="R132" n="0105a11"/>提。朕之虔心八正。肅志双林。冀延景福。式資冥助。敬
<lb ed="X" n="0186b08"/><lb ed="R132" n="0105a12"/>刻貞石。式旌眞境云○三月庚申。百僚奉表。美揚聖
<lb ed="X" n="0186b09"/><lb ed="R132" n="0105a13"/>製。別詔禮部尙書許敬宗。送<g ref="#CB15156">碑</g>文。示奘法師。甲子。奘
<lb ed="X" n="0186b10"/><lb ed="R132" n="0105a14"/>率徒詣闕。奉表謝略曰。陛下始悲奩鏡。卽剏招提。俄
<lb ed="X" n="0186b11"/><lb ed="R132" n="0105a15"/>樹勝幢。乃敷文律。使祇園遺跡。託寶思而彌高。柰苑
<lb ed="X" n="0186b12"/><lb ed="R132" n="0105a16"/>餘芳。假瓊璋而不朽。奘以其文宜得聖筆自寫。再奉
<lb ed="X" n="0186b13"/><lb ed="R132" n="0105a17"/>始許○四月奘法師。備幡輦梵儀。扣芳林門。迎御製
<lb ed="X" n="0186b14"/><lb ed="R132" n="0105a18"/><g ref="#CB15156">碑</g>。勑太常九部樂幷雜戲。及王侯公卿送之。帝御安
<lb ed="X" n="0186b15"/><lb ed="R132" n="0105b01"/>福門樓。觀奘導從。以天竺法儀。其徒甚盛。帝望之大
<lb ed="X" n="0186b16"/><lb ed="R132" n="0105b02"/>悅。</p>
<lb ed="X" n="0186b17"/><lb ed="R132" n="0105b03"/><p xml:id="pX76p0186b1701">十一月。天后難月。命奘法師入宮祈福。及分難。神光
<lb ed="X" n="0186b18"/><lb ed="R132" n="0105b04"/>滿宮。自庭燭天。因號佛光王<note place="inline">卽中宗也</note>。初帝甞謂奘曰。若
<lb ed="X" n="0186b19"/><lb ed="R132" n="0105b05"/>生男子。卽聽出家。至是奘奉表請。許佛光王出家。紹
<lb ed="X" n="0186b20"/><lb ed="R132" n="0105b06"/>隆三寶。制可<note place="inline">並前通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0186b21"/><lb ed="R132" n="0105b07"/><p xml:id="pX76p0186b2101">司馬喬卿。爲大理司直。丁母憂哀甚。刺血寫金剛經
<lb ed="X" n="0186b22"/><lb ed="R132" n="0105b08"/>一卷。才畢。忽廬上生芝草三莖。長一尺八寸。綠莖朱
<lb ed="X" n="0186b23"/><lb ed="R132" n="0105b09"/>盖。取而復生<note place="inline">感應傳</note>。</p>
<lb ed="X" n="0186b24"/><lb ed="R132" n="0105b10"/><p xml:id="pX76p0186b2401">戊午　三年四月。上召僧道。入內論義。法師會隱立
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0186c" n="0186c"/>
<lb ed="X" n="0186c01"/><lb ed="R132" n="0105b11"/>五蘊義。法師神泰立九斷知義。道士李榮黃壽等。不
<lb ed="X" n="0186c02"/><lb ed="R132" n="0105b12"/>知名義茫然。雖事往返。而牢落無歸。遂勑道士立義
<lb ed="X" n="0186c03"/><lb ed="R132" n="0105b13"/>李榮立道生萬物義。法師慧立。以此道爲是有知。爲
<lb ed="X" n="0186c04"/><lb ed="R132" n="0105b14"/>是無知問之。榮曰。人法地。地法天。天法道。旣爲天地
<lb ed="X" n="0186c05"/><lb ed="R132" n="0105b15"/>之法。豈曰無知。立曰。必若有知。則合唯生於善。何故
<lb ed="X" n="0186c06"/><lb ed="R132" n="0105b16"/>亦生於惡。旣善惡昇沉。叢雜混生。則是無知矣。據佛
<lb ed="X" n="0186c07"/><lb ed="R132" n="0105b17"/>窮理盡性之敎。則萬物是業。衆生以業力故。所感不
<lb ed="X" n="0186c08"/><lb ed="R132" n="0105b18"/>同。吾子不識。妄言道生。道實不生。一何可憫。榮無對。
<lb ed="X" n="0186c09"/><lb ed="R132" n="0106a01"/>赧然下座。次道士黃壽登座。立老子名義。法師會隱
<lb ed="X" n="0186c10"/><lb ed="R132" n="0106a02"/>奏曰。壽不知諱忌。豈可對陛下。而公談祖諱。壽亦慚
<lb ed="X" n="0186c11"/><lb ed="R132" n="0106a03"/>汗而止。於是慧立對帝。廣宣因緣諸義。帝悅而罷。少
<lb ed="X" n="0186c12"/><lb ed="R132" n="0106a04"/>選勑內給事王君德。語道士。何不學佛經。於是榮等
<lb ed="X" n="0186c13"/><lb ed="R132" n="0106a05"/>羞縮。爲之氣塞<note place="inline">論衡</note>○六月上剏<name role="" type="person">西明寺</name>成。十三日帝
<lb ed="X" n="0186c14"/><lb ed="R132" n="0106a06"/>出綉像長幡。送往安奉。尋卽下勑。召僧道七人入內。
<lb ed="X" n="0186c15"/><lb ed="R132" n="0106a07"/>帝幸百福殿。內官引僧東道西。俱時上殿。帝云。佛道
<lb ed="X" n="0186c16"/><lb ed="R132" n="0106a08"/>二敎。同歸一善。然則梵境虗宗。爲於無爲。玄門深奧。
<lb ed="X" n="0186c17"/><lb ed="R132" n="0106a09"/>德於不德。師等學照古今。業光空有。可共談名理。以
<lb ed="X" n="0186c18"/><lb ed="R132" n="0106a10"/>相啓沃。復各賜座。又勑曰。法師可一人登座開題。時
<lb ed="X" n="0186c19"/><lb ed="R132" n="0106a11"/>道士張惠元奏云。周之宗盟。異姓爲後。今日立義。道
<lb ed="X" n="0186c20"/><lb ed="R132" n="0106a12"/>士不得不先。又夷夏不同。主客位別。望請道士。於先
<lb ed="X" n="0186c21"/><lb ed="R132" n="0106a13"/>上座。帝沉默久之。慧立奏曰。我佛德高衆聖。道冠人
<lb ed="X" n="0186c22"/><lb ed="R132" n="0106a14"/>天。爲三千大千之獨尊。作百億四洲之慈父。引迷拯
<lb ed="X" n="0186c23"/><lb ed="R132" n="0106a15"/>溺。唯佛一人。此地未出娑婆。卽是釋迦之兆域。惠元
<lb ed="X" n="0186c24"/><lb ed="R132" n="0106a16"/>何得濫言主客。妄定華夷。陛下屈萬乘之尊。光臨贍
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="X" n="0187a01"/><lb ed="R132" n="0106a17"/>部。受佛付囑。顯揚聖化。書云。皇天無親。惟德是輔。惠
<lb ed="X" n="0187a02"/><lb ed="R132" n="0106a18"/>元邪說。未可爲依。勑云好。可更遞上。仍僧爲先。時法
<lb ed="X" n="0187a03"/><lb ed="R132" n="0106b01"/>師會隱昇座。立無畏義。道士七人。各陳論難。無足叙
<lb ed="X" n="0187a04"/><lb ed="R132" n="0106b02"/>之。次道士李榮。開六洞義。擬佛六通。慧立昇論席曰。
<lb ed="X" n="0187a05"/><lb ed="R132" n="0106b03"/>夫洞者。豈不於物通達無擁義耶。答云是。難曰。若使
<lb ed="X" n="0187a06"/><lb ed="R132" n="0106b04"/>於物無擁。未知老君得洞否。答云。老君上聖。何得非
<lb ed="X" n="0187a07"/><lb ed="R132" n="0106b05"/>洞。法師云。若老君於物通洞者。何故云。天下大患。爲
<lb ed="X" n="0187a08"/><lb ed="R132" n="0106b06"/>吾有身。使吾無身。吾何患也。據此則老君於身尙礙。
<lb ed="X" n="0187a09"/><lb ed="R132" n="0106b07"/>何能洞於萬物。榮無對。乃云。榮在蜀日。久聞師名。共
<lb ed="X" n="0187a10"/><lb ed="R132" n="0106b08"/>師俱是出家人。莫苦華非駮。立曰。先生此語。似索姑
<lb ed="X" n="0187a11"/><lb ed="R132" n="0106b09"/>息。在外則可叙暄凉。此席則須定邪正。所云同是出
<lb ed="X" n="0187a12"/><lb ed="R132" n="0106b10"/>家。然檢形討事。焉可同耶。先生<g ref="#CB15150">𩯭</g>髮不剪。揮袴未除。
<lb ed="X" n="0187a13"/><lb ed="R132" n="0106b11"/>手把桃符。腰懸赤袋。巡門猒鬼。歷巷摩兒。本不異於
<lb ed="X" n="0187a14"/><lb ed="R132" n="0106b12"/>淫祀邪巫。豈得同我淸虗釋子。榮怒云。汝若以剪髮
<lb ed="X" n="0187a15"/><lb ed="R132" n="0106b13"/>爲好。何不剔眉。一種是毛也。立曰。一種是毛。剔髮亦
<lb ed="X" n="0187a16"/><lb ed="R132" n="0106b14"/>當剔眉。卿旣角髮。何不角髭耶。榮無以對。帝大笑。勑
<lb ed="X" n="0187a17"/><lb ed="R132" n="0106b15"/>云好。各還寺觀。所以導達功業。光輝論道。立之力也。
<lb ed="X" n="0187a18"/><lb ed="R132" n="0106b16"/>帝頻吿奘云。幽州立法師大好。至七日內。勑鴻臚卿
<lb ed="X" n="0187a19"/><lb ed="R132" n="0106b17"/>韋慶儉。補充<name role="" type="person">西明寺</name>都維那<note place="inline">同前出釋道論衡</note>。</p>
<lb ed="X" n="0187a20"/><lb ed="R132" n="0106b18"/><p xml:id="pX76p0187a2001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0187001" n="0187001"/>己未　四年。撫州刺史祖氏。以亢旱。率官庶香華。步
<lb ed="X" n="0187a21"/><lb ed="R132" n="0107a01"/>往二十里。於東山迎行像。其情虔篤。三人捧之。飄然
<lb ed="X" n="0187a22"/><lb ed="R132" n="0107a02"/>應接。返還州寺。雨下沾足<note place="inline">其石像本在潭州。失之。尋其行路。現二跡。長三尺。相
<lb ed="X" n="0187a23"/><lb ed="R132" n="0107a03"/>去五百里珠林</note>。</p>
<lb ed="X" n="0187a24"/><lb ed="R132" n="0107a04"/><p xml:id="pX76p0187a2401">庚申　五年八月。敕召僧靜泰。道士李榮。在洛宮中。
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0187b" n="0187b"/>
<lb ed="X" n="0187b01"/><lb ed="R132" n="0107a05"/>帝問僧老子化胡經之由。泰奏云。據晉代雜錄。及裴
<lb ed="X" n="0187b02"/><lb ed="R132" n="0107a06"/>子野高僧傳。皆云。道士王浮。與沙門帛祖對論。每屈
<lb ed="X" n="0187b03"/><lb ed="R132" n="0107a07"/>浮遂取漢書西域傳。擬爲化胡經。又搜神記幽明錄
<lb ed="X" n="0187b04"/><lb ed="R132" n="0107a08"/>等。亦云王浮造僞之過。復與李榮。辨難數番。榮屢辭
<lb ed="X" n="0187b05"/><lb ed="R132" n="0107a09"/>屈。榮又云。大道老君。皇帝所尙。汝何起自西戎。而亂
<lb ed="X" n="0187b06"/><lb ed="R132" n="0107a10"/>東華。泰云。如來出現。彼處爲天中。我皇御宇。此間爲
<lb ed="X" n="0187b07"/><lb ed="R132" n="0107a11"/>地正。佛法有囑。委以皇王。有感必通。何論彼此。後屢
<lb ed="X" n="0187b08"/><lb ed="R132" n="0107a12"/>徵難。以夜深乃散。明日帝令給事王君德。責李榮之
<lb ed="X" n="0187b09"/><lb ed="R132" n="0107a13"/>論義無。答由是失厝。令榮還梓州。道士之望。唯指於
<lb ed="X" n="0187b10"/><lb ed="R132" n="0107a14"/>榮。旣其對論失言。擧宗落彩。時泰以才辨見知。復以
<lb ed="X" n="0187b11"/><lb ed="R132" n="0107a15"/>賦詩稱賞。上卽勑所司。敬愛寺可以泰居之。泰入寺
<lb ed="X" n="0187b12"/><lb ed="R132" n="0107a16"/>後。頻登榮觀云<note place="inline">論衡</note>。</p>
<lb ed="X" n="0187b13"/><lb ed="R132" n="0107a17"/><p xml:id="pX76p0187b1301">辛酉　龍朔元年。帝於顯慶間。造<name role="" type="person">西明寺</name>。至是令靈
<lb ed="X" n="0187b14"/><lb ed="R132" n="0107a18"/>潤法師。擇人主之○京師<name role="" type="person">普光寺</name>僧明解。性聦敏。琴
<lb ed="X" n="0187b15"/><lb ed="R132" n="0107b01"/>詩碁<g ref="#CB15148">𦘕</g>。時無與競。然殢酒荒情。時僚寀數人。俱來潤
<lb ed="X" n="0187b16"/><lb ed="R132" n="0107b02"/>所。共薦明解。潤曰。公等宜求戒定慧學。增長福田。何
<lb ed="X" n="0187b17"/><lb ed="R132" n="0107b03"/>乃擧琴碁酒客<g ref="#CB15148">𦘕</g>工。以當洪寄。公等愧退。明解致憾。
<lb ed="X" n="0187b18"/><lb ed="R132" n="0107b04"/>俄而上徵四科。不問道俗。解應詔自擧。射策升第。喜
<lb ed="X" n="0187b19"/><lb ed="R132" n="0107b05"/>不自勝。未幾染疾。自見數十人執猛炬迎解。解大怖。
<lb ed="X" n="0187b20"/><lb ed="R132" n="0107b06"/>言未終而卒。是年八月也。後託夢於僧惠整曰。明解
<lb ed="X" n="0187b21"/><lb ed="R132" n="0107b07"/>爲昔不遵內敎。今大受苦。求惠一飡。整覺乃設食。夜
<lb ed="X" n="0187b22"/><lb ed="R132" n="0107b08"/>夢解謝之。至二年秋。又託夢於畵工。我以躭好外書。
<lb ed="X" n="0187b23"/><lb ed="R132" n="0107b09"/>今大苦。爲我寫二三卷經。復賦詩言別。<g ref="#CB15148">𦘕</g>工乃爲寫
<lb ed="X" n="0187b24"/><lb ed="R132" n="0107b10"/>經。後夢致謝云<note place="inline">自鏡錄</note>。</p>
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0187c" n="0187c"/>
<lb ed="X" n="0187c01"/><lb ed="R132" n="0107b11"/><p xml:id="pX76p0187c0101">壬戌　二年。制致拜君親。勑君親之義。在三之訓爲
<lb ed="X" n="0187c02"/><lb ed="R132" n="0107b12"/>重。愛敬之道。凡百之行攸先。然釋老二門。雖理絕常
<lb ed="X" n="0187c03"/><lb ed="R132" n="0107b13"/>境。恭孝之躅。事叶儒津。遂於尊極之地。不行跪拜之
<lb ed="X" n="0187c04"/><lb ed="R132" n="0107b14"/>禮。因循自久。迄乎茲辰。宋朝暫革此風。少撰還尊舊
<lb ed="X" n="0187c05"/><lb ed="R132" n="0107b15"/>貫。朕稟天經以揚孝。資地義而宣禮。奘以名敎被茲
<lb ed="X" n="0187c06"/><lb ed="R132" n="0107b16"/>眞俗。而瀨鄕之基。克成天搆。連河之化。付以國王。裁
<lb ed="X" n="0187c07"/><lb ed="R132" n="0107b17"/>制之由。諒歸斯矣。今欲令道士女冠僧尼。於君皇后
<lb ed="X" n="0187c08"/><lb ed="R132" n="0107b18"/>太子。其父母所致拜。或恐爽其恒情。宜付有司儀奏
<lb ed="X" n="0187c09"/><lb ed="R132" n="0108a01"/>聞。<name role="" type="person">大莊嚴寺</name>僧威秀等上表言。伏奉明詔。令僧拜跪
<lb ed="X" n="0187c10"/><lb ed="R132" n="0108a02"/>君父。義當依行。理無抗旨。但以儒釋明敎。咸陳正諫
<lb ed="X" n="0187c11"/><lb ed="R132" n="0108a03"/>之文。列化<g ref="#CB15210">恢</g>張。俱進蒭蕘之道。僧等荷國重恩。開以
<lb ed="X" n="0187c12"/><lb ed="R132" n="0108a04"/>方外之禮。安居率土。得弘出俗之心。所以自古帝王。
<lb ed="X" n="0187c13"/><lb ed="R132" n="0108a05"/>齊遵其度。敬其變俗之儀。全其抗禮之跡。遂使經敎
<lb ed="X" n="0187c14"/><lb ed="R132" n="0108a06"/>斯廣。代代漸多。自漢及隋末。若皇運肇興。莫不欽斯
<lb ed="X" n="0187c15"/><lb ed="R132" n="0108a07"/>聖跡。興樹遺踪。因得梵僧來儀。相從不絕。今若返拜
<lb ed="X" n="0187c16"/><lb ed="R132" n="0108a08"/>君父。乖異群經<note place="inline">云云</note>。雖曰流言。終纏顯議。况乃夏勃
<lb ed="X" n="0187c17"/><lb ed="R132" n="0108a09"/>勑拜。納上夭之怒。魏燾行誅。肆下癘之責。恐絲綸一
<lb ed="X" n="0187c18"/><lb ed="R132" n="0108a10"/>發。萬國通行。必使寰海望風。言弘失禮之譽。伏惟。陛
<lb ed="X" n="0187c19"/><lb ed="R132" n="0108a11"/>下中興三寶。慈攝四生。親承付屬之旨。用勵學徒之
<lb ed="X" n="0187c20"/><lb ed="R132" n="0108a12"/>寄。僧等內遵正敎。固絕跪拜之容。外奉明詔。令從儒
<lb ed="X" n="0187c21"/><lb ed="R132" n="0108a13"/>禮之敬。俯仰惟容。慙懼實深。如不陳情。有乖臣子之
<lb ed="X" n="0187c22"/><lb ed="R132" n="0108a14"/>喩。或掩佛化。使陷罔君之罪。伏願天慈賜垂照覽。</p>
<lb ed="X" n="0187c23"/><lb ed="R132" n="0108a15"/><cb:div type="other"><head>太司伯開國侯劉詳道等議</head>
<lb ed="X" n="0187c24"/><lb ed="R132" n="0108a16"/><p xml:id="pX76p0187c2401">竊以。朝廷之叙。肅敬爲先。生有之恩。色養爲重。釋老
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="X" n="0188a01"/><lb ed="R132" n="0108a17"/>二敎。今悉反之。抗禮於帝王。受敬於父母。而優容自
<lb ed="X" n="0188a02"/><lb ed="R132" n="0108a18"/>昔迄乎今代。原其深致。盖以使然。諒由剔髮有異於
<lb ed="X" n="0188a03"/><lb ed="R132" n="0108b01"/>冠冕。袈裟無取於章服。出家之人。敬捨俗儀。豈拘朝
<lb ed="X" n="0188a04"/><lb ed="R132" n="0108b02"/>廷之禮。至於玄敎淸虗。道風遐曠。高尙其事。不屈王
<lb ed="X" n="0188a05"/><lb ed="R132" n="0108b03"/>侯。帝王有所不臣。盖此之謂。國家旣存其道。所以不
<lb ed="X" n="0188a06"/><lb ed="R132" n="0108b04"/>屈其身。望准前章。無違舊貫。謹議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188a07"/><lb ed="R132" n="0108b05"/><cb:div type="other"><head>萬年令源誠等議</head>
<lb ed="X" n="0188a08"/><lb ed="R132" n="0108b06"/><p xml:id="pX76p0188a0801">切以。釋老之敎。雖曰冲玄。君父之尊。終資嚴敬。況所
<lb ed="X" n="0188a09"/><lb ed="R132" n="0108b07"/>行化。不出寰中。義屬在三。須遵孔禮。但爲髮落不可
<lb ed="X" n="0188a10"/><lb ed="R132" n="0108b08"/>加冠。法服不可加帶。無冠無帶。拜伏失儀。如愚管見。
<lb ed="X" n="0188a11"/><lb ed="R132" n="0108b09"/>依舊爲允。謹議。</p>
<lb ed="X" n="0188a12"/><lb ed="R132" n="0108b10"/><p xml:id="pX76p0188a1201">夫議者。盖取其大理。以成畫一之法。三敎之法。卽國
<lb ed="X" n="0188a13"/><lb ed="R132" n="0108b11"/>王法。其法旣成。終天不易。若不行用。則須除廢。若行
<lb ed="X" n="0188a14"/><lb ed="R132" n="0108b12"/>用之。必須述其敎迹。昔聞帝王禮佛。未見佛禮帝王。
<lb ed="X" n="0188a15"/><lb ed="R132" n="0108b13"/>所以帝王敬法服者。以先聖國王受佛付屬。歷代遵
<lb ed="X" n="0188a16"/><lb ed="R132" n="0108b14"/>承佛敎故也。父母敬其袈裟。不可屈其佛衣招父母
<lb ed="X" n="0188a17"/><lb ed="R132" n="0108b15"/>之過。自古帝王。度人出家。去其鬚髮。與其佛衣。不拘
<lb ed="X" n="0188a18"/><lb ed="R132" n="0108b16"/>常俗。令作導師。敷演法敎而作福田。若令其禮拜。則
<lb ed="X" n="0188a19"/><lb ed="R132" n="0108b17"/>屈尊服。付屬之義安在。今欲改變。恐昧理之流。心有
<lb ed="X" n="0188a20"/><lb ed="R132" n="0108b18"/>疑惑。因生其過。譬由敬泥龕佛像。以其圖寫佛容。若
<lb ed="X" n="0188a21"/><lb ed="R132" n="0109a01"/>不覩相欽承。泥木一何可貴。泥木尙假佛儀。僧還託
<lb ed="X" n="0188a22"/><lb ed="R132" n="0109a02"/>法服。無假無託。舋代誰代。如愚所見。望請脩舊。不拜
<lb ed="X" n="0188a23"/><lb ed="R132" n="0109a03"/>爲定。謹議。</p>
<lb ed="X" n="0188a24"/><lb ed="R132" n="0109a04"/><p xml:id="pX76p0188a2401">六月八日。宣詔略云。朕商確群議。沉研幽<g ref="#CB07411">𧷤</g>。然箕頴
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0188b" n="0188b"/>
<lb ed="X" n="0188b01"/><lb ed="R132" n="0109a05"/>之風。高尙其事。遐想前代。固亦有之。自今後。卽不宜
<lb ed="X" n="0188b02"/><lb ed="R132" n="0109a06"/>跪拜。主者施行。</p>
<lb ed="X" n="0188b03"/><lb ed="R132" n="0109a07"/><p xml:id="pX76p0188b0301">論曰。玄敎興廢。理鍾期運。而盛衰之寄。抑亦人謀
<lb ed="X" n="0188b04" type="honorific"/><lb ed="R132" n="0109a08"/>皇上御辯乘時。允符付託。所以　降非常之　詔。勵
<lb ed="X" n="0188b05"/><lb ed="R132" n="0109a09"/>釋侶於　明時者也。</p><p xml:id="pX76p0188b0508" cb:place="inline">春秋傳曰。君所謂可而有否哉。
<lb ed="X" n="0188b06"/><lb ed="R132" n="0109a10"/>臣献其否以成其可。君所謂否而有可焉。臣献其可
<lb ed="X" n="0188b07"/><lb ed="R132" n="0109a11"/>以去其否。余聞其語矣。今見其人焉。觀秀上表。肆力
<lb ed="X" n="0188b08"/><lb ed="R132" n="0109a12"/>釋君。昌言　帝闕。詞明志<g ref="#CB15328">款</g>。勤則勤矣。而宣公之啓
<lb ed="X" n="0188b09"/><lb ed="R132" n="0109a13"/>狀。詳切該愽。吾無間然。方今以大法爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0188b0901" n="0188b0901"/><anchor xml:id="beg0188b0901" n="0188b0901"/>己<anchor xml:id="end0188b0901"/>任。思正其
<lb ed="X" n="0188b10"/><lb ed="R132" n="0109a14"/>傾危。能負重道遠者。此其人也歟。仲尼云。顚而不扶。
<lb ed="X" n="0188b11"/><lb ed="R132" n="0109a15"/>危而不持。則將焉用彼相矣。若此眞可謂至覺元首。
<lb ed="X" n="0188b12"/><lb ed="R132" n="0109a16"/>良哉股肱中臺周府等議。雖文質有乖。咸得事要。樞
<lb ed="X" n="0188b13"/><lb ed="R132" n="0109a17"/>紐經典。疇咨故實。理例鋒頴。詞韵膏腴。則司戒之稱。
<lb ed="X" n="0188b14"/><lb ed="R132" n="0109a18"/>鴻筆嚴藻矣。若標以顯義。約以正詞。其文辯潔。其事
<lb ed="X" n="0188b15"/><lb ed="R132" n="0109b01"/>明覈。則左驍衛擧其綱領矣。將來達鑑。斯焉取斯。</p>
<lb ed="X" n="0188b16"/><lb ed="R132" n="0109b02"/><p xml:id="pX76p0188b1601">讚曰。</p>
<lb ed="X" n="0188b17"/><lb ed="R132" n="0109b03"/><lg type="regular" xml:id="lgX76p0188b1701"><l>正法旣隱</l><l>像季斯微</l><l>不有明喆</l><l>慧日誰暉</l>
<lb ed="X" n="0188b18"/><lb ed="R132" n="0109b04"/><l>献可替否</l><l>飛英騰實</l><l>詳諸昔賢</l><l>驗乎茲日</l>
<lb ed="X" n="0188b19"/><lb ed="R132" n="0109b05"/><l>卓卓英秀</l><l>是振隤綱</l><l>蹇蹇宣公</l><l>承運斯匡</l>
<lb ed="X" n="0188b20"/><lb ed="R132" n="0109b06"/><l>衆議詵詵</l><l>宏謨諤諤</l><l>蘭菊殊美</l><l>絲桐間作</l>
<lb ed="X" n="0188b21"/><lb ed="R132" n="0109b07"/><l>秦君鴻筆</l><l>王生顯議</l><l>文質舛途</l><l>忠貞齊<g ref="#CB16942">𧰝</g></l>
<lb ed="X" n="0188b22"/><lb ed="R132" n="0109b08"/><l>惟茲盛德</l><l>謀無不臧</l><l>一時風素</l><l>千載流芳</l></lg>
<lb ed="X" n="0188b23"/><lb ed="R132" n="0109b09"/><p xml:id="pX76p0188b2301">論曰。威衛司列等。狀詞則美矣。其如理何。咸不惟故
<lb ed="X" n="0188b24"/><lb ed="R132" n="0109b10"/>實。昧於大義。苟以屈膝爲敬。不悟亡唇之禍。內經稱。
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0188c" n="0188c"/>
<lb ed="X" n="0188c01"/><lb ed="R132" n="0109b11"/>沙門拜俗。損君父功德及以壽命。而抑令俯伏者。胡
<lb ed="X" n="0188c02"/><lb ed="R132" n="0109b12"/>言之不忍。輕發樞機哉。雖復各言其志。亦何傷之太
<lb ed="X" n="0188c03"/><lb ed="R132" n="0109b13"/>甚。而威衛等狀。通塞兩兼。司列等狀。一途<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188001" n="0188001"/>永執。或訪
<lb ed="X" n="0188c04"/><lb ed="R132" n="0109b14"/>二儀優劣。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188002" n="0188002"/>兩途以爲楚則失矣。齊則未爲得也。然兩
<lb ed="X" n="0188c05"/><lb ed="R132" n="0109b15"/>兼則膚腠。永執乃膏肓。故升威衛於乙科。退司列於
<lb ed="X" n="0188c06"/><lb ed="R132" n="0109b16"/>景第。至若範公質議。則旨贍華。隴西執奏。言約理擧。
<lb ed="X" n="0188c07"/><lb ed="R132" n="0109b17"/>旣而人庶斯穆。龜筮叶從。故得天渙下覃。載隆高尙
<lb ed="X" n="0188c08"/><lb ed="R132" n="0109b18"/>之美。慈育之地。更弘拜伏之仁。法侶名僧。都邑耆耋
<lb ed="X" n="0188c09"/><lb ed="R132" n="0110a01"/>僉曰。叶私志矣。違敎如何。於是具顯經文。廣陳表啓。
<lb ed="X" n="0188c10"/><lb ed="R132" n="0110a02"/>匪朝伊夕。連訴闕庭。但天門<g ref="#CB15035">䆳</g>遠。申請靡由。奉詔求
<lb ed="X" n="0188c11"/><lb ed="R132" n="0110a03"/>宗。難爲去取。易曰。羝羊觸藩羸其角。方之釋侶。豈不
<lb ed="X" n="0188c12"/><lb ed="R132" n="0110a04"/>然歟　贊曰。</p>
<lb ed="X" n="0188c13"/><lb ed="R132" n="0110a05"/><lg type="regular" xml:id="lgX76p0188c1301"><l>威衛之流</l><l>議雖通塞</l><l>以人廢道</l><l>誠未爲得</l>
<lb ed="X" n="0188c14"/><lb ed="R132" n="0110a06"/><l>司列等狀</l><l>抑釋從儒</l><l>拜傷君父</l><l>詎曰忠謀</l>
<lb ed="X" n="0188c15"/><lb ed="R132" n="0110a07"/><l>質議遵華</l><l>敷陳簡要</l><l>天人叶允</l><l>爰垂璽誥</l>
<lb ed="X" n="0188c16"/><lb ed="R132" n="0110a08"/><l>恭承明命</l><l>式抃且歌</l><l>顧瞻玄藉</l><l>有累如何</l>
<lb ed="X" n="0188c17"/><lb ed="R132" n="0110a09"/><l>法俗疇咨</l><l>咸申啓表</l><l>披瀝丹<g ref="#CB15328">款</g></l><l>未行黃道</l>
<lb ed="X" n="0188c18"/><lb ed="R132" n="0110a10"/><l>進退推轂</l><l>投措靡由</l><l>抑悕神禹</l><l>疏茲法流</l></lg>
<lb ed="X" n="0188c19"/><lb ed="R132" n="0110a11"/><p xml:id="pX76p0188c1901"><note place="inline">總論</note></p>
<lb ed="X" n="0188c20"/><lb ed="R132" n="0110a12"/><p xml:id="pX76p0188c2001">釋彥悰曰。夫沙門不拜俗者何。盖出處異流。內外殊
<lb ed="X" n="0188c21"/><lb ed="R132" n="0110a13"/>分。居宗體極。息慮忘身。不汲汲以求生。不區區以順
<lb ed="X" n="0188c22"/><lb ed="R132" n="0110a14"/>化。情<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188003" n="0188003"/>投<g ref="#CB00716">㝢</g>內。迹寄寰中。斯所以抗禮　宸居。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188004" n="0188004"/>背　天
<lb ed="X" n="0188c23"/><lb ed="R132" n="0110a15"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0188005" n="0188005"/>序。化物不能遷其化。生生無以累其生。長<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188006" n="0188006"/>挹君親。斯
<lb ed="X" n="0188c24"/><lb ed="R132" n="0110a16"/>其大旨也。若推之人事。稽諸訓詁。則所不應拜。其例
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="X" n="0189a01"/><lb ed="R132" n="0110a17"/>十焉。至如望秩山川。郊祀天地。欲其利物。君罄廼誠。
<lb ed="X" n="0189a02"/><lb ed="R132" n="0110a18"/>今三寶住持。歸戒弘益。幽明翊化。可略言焉。斯神祇
<lb ed="X" n="0189a03"/><lb ed="R132" n="0110b01"/>之流也<note place="inline">一</note>。爲祭之戶。必叶昭穆。割牲薦熟。時爲不臣。
<lb ed="X" n="0189a04"/><lb ed="R132" n="0110b02"/>今三寶一體。敬之如佛。備乎內典。無俟繁言。斯祭生
<lb ed="X" n="0189a05"/><lb ed="R132" n="0110b03"/>之流也<note place="inline">二</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189001" n="0189001"/>祀宋之君。二王之後。王者所重。敬爲國賓。
<lb ed="X" n="0189a06"/><lb ed="R132" n="0110b04"/>今僧爲法王之胤。王者受佛付囑。勸勵四部。進修三
<lb ed="X" n="0189a07"/><lb ed="R132" n="0110b05"/>行。斯國賓之流也<note place="inline">三</note>。重道尊師。則弗臣矣。雖詔天子。
<lb ed="X" n="0189a08"/><lb ed="R132" n="0110b06"/>無北面焉。今沙門傳佛至敎。導凡誘物。嚴師敬學。其
<lb ed="X" n="0189a09"/><lb ed="R132" n="0110b07"/>在茲乎。斯儒行之流也<note place="inline">四</note>。禮云。介冑者不拜。爲其失
<lb ed="X" n="0189a10"/><lb ed="R132" n="0110b08"/>於容節。故周亞夫。長揖漢文也<note place="inline">五</note>。今沙門身披忍鎧。
<lb ed="X" n="0189a11"/><lb ed="R132" n="0110b09"/>戡剪慾軍。掌握慧刀。志摧心惑。斯介冑之流也<note place="inline">六</note>。<anchor xml:id="nkr_note_add_0189a1101" n="0189a1101"/><anchor xml:id="beg0189a1101" n="0189a1101"/>蓍<anchor xml:id="end0189a1101"/>
<lb ed="X" n="0189a12"/><lb ed="R132" n="0110b10"/>代筮賓。尊先冠阼。母兄致拜。以禮成人。今沙門以大
<lb ed="X" n="0189a13"/><lb ed="R132" n="0110b11"/>法爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0189a1301" n="0189a1301"/><anchor xml:id="beg0189a1301" n="0189a1301"/>己<anchor xml:id="end0189a1301"/>任。拯羣生於塗炭。敬遵遺躅。相承嫡胤。斯傳
<lb ed="X" n="0189a14"/><lb ed="R132" n="0110b12"/>重之流也<note place="inline">七</note>。堯稱則天。不屈頴陽之高。武盡美矣。終
<lb ed="X" n="0189a15"/><lb ed="R132" n="0110b13"/>全孤竹之潔。今沙門高尙其事。不事王侯。蟬蛻囂埃
<lb ed="X" n="0189a16"/><lb ed="R132" n="0110b14"/>之中。自致寰區之外。斯逸人之流也<note place="inline">八</note>。犯五刑。關三
<lb ed="X" n="0189a17"/><lb ed="R132" n="0110b15"/>木。被箠楚。嬰金鐵者。不責其具禮。今沙門剔毛髮絕
<lb ed="X" n="0189a18"/><lb ed="R132" n="0110b16"/>胤嗣。毀形貌。易衣服。斯甚形之流也<note place="inline">九</note>。詔使雖微。承
<lb ed="X" n="0189a19"/><lb ed="R132" n="0110b17"/>天則貴。沙門縱賤。稟命宜尊。況德重幽明。化霑龍鬼。
<lb ed="X" n="0189a20"/><lb ed="R132" n="0110b18"/>靜人天之苦浪。淸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189002" n="0189002"/>庶類之炎氛。功旣廣大。澤亦弘矣。
<lb ed="X" n="0189a21"/><lb ed="R132" n="0111a01"/>豈絕塵之伍。拜累君親。閑放之流。削同名敎而<anchor xml:id="nkr_note_add_0189a2101" n="0189a2101"/><anchor xml:id="beg0189a2101" n="0189a2101"/>已<anchor xml:id="end0189a2101"/><note place="inline">十</note>。
<lb ed="X" n="0189a22"/><lb ed="R132" n="0111a02"/>予幼躭斯務。長頗搜尋。採遺蹟於靑編。纂前芳於汗
<lb ed="X" n="0189a23"/><lb ed="R132" n="0111a03"/>簡。重以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189003" n="0189003"/>惑淪。暉於佛日。罄爝火以興嗣庶。永將來傳
<lb ed="X" n="0189a24"/><lb ed="R132" n="0111a04"/>之好事。又今古書論。皆云不敬。據斯一字。愚竊惑焉。
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0189b" n="0189b"/>
<lb ed="X" n="0189b01"/><lb ed="R132" n="0111a05"/>何者。敬乃通心。曲禮稱無不敬。拜惟身屈。周陳九拜
<lb ed="X" n="0189b02"/><lb ed="R132" n="0111a06"/>之儀。且君父尊嚴。心敬無容不可。法律<anchor xml:id="nkr_note_add_0189b0201" n="0189b0201"/><anchor xml:id="beg0189b0201" n="0189b0201"/>崇<anchor xml:id="end0189b0201"/>重。身拜有
<lb ed="X" n="0189b03"/><lb ed="R132" n="0111a07"/>爽通經。以拜代敬。用將爲允。故其書曰。不拜爲文。遠
<lb ed="X" n="0189b04"/><lb ed="R132" n="0111a08"/>公有言曰。淵壑豈待晨露哉。盖自申其罔極也。此書
<lb ed="X" n="0189b05"/><lb ed="R132" n="0111a09"/>之作。猶是焉。遠鑒通<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189004" n="0189004"/>玄。倘無譏矣<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0189b0501" n="0189b0501"/><anchor xml:id="beg0189b0501" n="0189b0501"/>已<anchor xml:id="end0189b0501"/>上並弘明集</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0189b06"/><lb ed="R132" n="0111a10"/><p xml:id="pX76p0189b0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0189005" n="0189005"/>壬戌　十二月上於蓬萊宮。召靈辯法師。開淨名經
<lb ed="X" n="0189b07"/><lb ed="R132" n="0111a11"/>題。因令僧道辯難。至十四日。道士方惠長。開老子經
<lb ed="X" n="0189b08"/><lb ed="R132" n="0111a12"/>題。靈辯難其道生之義。惠長屢無答。辯乃奏曰。靈辯
<lb ed="X" n="0189b09"/><lb ed="R132" n="0111a13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0189b0901" n="0189b0901"/><anchor xml:id="beg0189b0901" n="0189b0901"/>忝<anchor xml:id="end0189b0901"/>預宗門。實懷慈忍。雖逢死<g ref="#CB15179">雀</g>。不願重彈。上大笑稱
<lb ed="X" n="0189b10"/><lb ed="R132" n="0111a14"/>善。辯聲馳天闕。尋勑住<name role="" type="person">大慈恩寺</name>。屢入內論義。上每
<lb ed="X" n="0189b11"/><lb ed="R132" n="0111a15"/>優奘之<note place="inline">論衡</note>。</p>
<lb ed="X" n="0189b12"/><lb ed="R132" n="0111a16"/><p xml:id="pX76p0189b1201">癸亥　三年。天竺三藏那提<note place="inline">此云福生</note>。永徽六年。賷梵夾
<lb ed="X" n="0189b13"/><lb ed="R132" n="0111a17"/>千五百部至京。勑安置<name role="" type="person">慈恩寺</name>。顯慶初。勑提往崑崙
<lb ed="X" n="0189b14"/><lb ed="R132" n="0111a18"/>諸國採藥。是年還京。擬廣宣譯所賷梵經。並爲<name role="" type="person">玄奘</name>
<lb ed="X" n="0189b15"/><lb ed="R132" n="0111b01"/>將去。惟譯三經而<anchor xml:id="nkr_note_add_0189b1501" n="0189b1501"/><anchor xml:id="beg0189b1501" n="0189b1501"/>已<anchor xml:id="end0189b1501"/>。尋卽爲眞臘國請還。提乃龍樹
<lb ed="X" n="0189b16"/><lb ed="R132" n="0111b02"/>門人。深達實相。所著大乘義論將事譯之。被遣。遂闕
<lb ed="X" n="0189b17"/><lb ed="R132" n="0111b03"/>夫抱負之嘆。代有斯蹤。知人難哉。那提挾道遠至。投
<lb ed="X" n="0189b18"/><lb ed="R132" n="0111b04"/>俾北冥。旣無所待。乃三被毒。載充南役。崎嘔數萬。不
<lb ed="X" n="0189b19"/><lb ed="R132" n="0111b05"/>遂本志。嗚呼惜哉。</p>
<lb ed="X" n="0189b20"/><lb ed="R132" n="0111b06"/><p xml:id="pX76p0189b2001">甲子　麟德元年二月。<name role="" type="person">玄奘</name>命弟子大乘光。錄所譯
<lb ed="X" n="0189b21"/><lb ed="R132" n="0111b07"/>經論。凡七十五部。一千三百三十五卷。總召門人。造
<lb ed="X" n="0189b22"/><lb ed="R132" n="0111b08"/>像設齋。令左右念<name role="" type="person">彌勒如來</name>。初五中夜。安臥而逝。壽
<lb ed="X" n="0189b23"/><lb ed="R132" n="0111b09"/>六十五。帝輟朝三日。宰僚悲咽。奉香泥體。四月勑准
<lb ed="X" n="0189b24"/><lb ed="R132" n="0111b10"/>世尊故事。塔于<g ref="#CB05908">滻</g>東原。</p>
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0189c" n="0189c"/>
<lb ed="X" n="0189c01"/><lb ed="R132" n="0111b11"/><p xml:id="pX76p0189c0101">戊辰　總章元年。召僧道會于百福殿。定奪化胡經
<lb ed="X" n="0189c02"/><lb ed="R132" n="0111b12"/>眞僞。百官臨證。議論紛紜。僧法明曰。老子化胡。成佛
<lb ed="X" n="0189c03"/><lb ed="R132" n="0111b13"/>之際。爲作華言化之。爲作胡語誘之耶。若作華言。則
<lb ed="X" n="0189c04"/><lb ed="R132" n="0111b14"/>胡人未善。若作胡語。則旣傳此土。須假番譯。未審化
<lb ed="X" n="0189c05"/><lb ed="R132" n="0111b15"/>胡經。譯於何代。筆授證義。當復爲誰。於是擧衆愕然。
<lb ed="X" n="0189c06"/><lb ed="R132" n="0111b16"/>無能應者。公卿列辟。咸服其切。當忻躍而罷。勑搜天
<lb ed="X" n="0189c07"/><lb ed="R132" n="0111b17"/>下化胡經焚弃。不在道經之數。旣而道士桓彥道等。
<lb ed="X" n="0189c08"/><lb ed="R132" n="0111b18"/>奉表乞留。詔曰。三聖重光。玄元統叙。豈忘老敎。偏意
<lb ed="X" n="0189c09"/><lb ed="R132" n="0112a01"/>釋宗。朕志<g ref="#CB15328">款</g>還淳。情存去僞。理乖事舛者。雖至親亦
<lb ed="X" n="0189c10"/><lb ed="R132" n="0112a02"/>除。義符名當者。雖有冤而必錄。自今道經諸部。有記
<lb ed="X" n="0189c11"/><lb ed="R132" n="0112a03"/>及化胡事者。並皆削除。有司條爲罪制○裴子野高
<lb ed="X" n="0189c12"/><lb ed="R132" n="0112a04"/>僧傳云。<name role="" type="person">晉惠帝</name>時。沙門帛遠。字法祖。每與祭酒王浮。
<lb ed="X" n="0189c13"/><lb ed="R132" n="0112a05"/>共爭邪正。浮屢屈。瞋不自忍。乃託西域傳。爲化胡經。
<lb ed="X" n="0189c14"/><lb ed="R132" n="0112a06"/>以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189006" n="0189006"/>證佛法。時人無知者。殃有所歸。致患累載○隱子
<lb ed="X" n="0189c15"/><lb ed="R132" n="0112a07"/>論曰。初魏道士姜斌等。撰太上開天經。盛言化胡之
<lb ed="X" n="0189c16"/><lb ed="R132" n="0112a08"/>事。及與<name role="" type="person">曇謨最</name>對辯。斌服其妄。而名臣甄鸞。乃著笑
<lb ed="X" n="0189c17"/><lb ed="R132" n="0112a09"/>道論三十六篇。掊擊化胡成佛之謬。今載藏中。太宗
<lb ed="X" n="0189c18"/><lb ed="R132" n="0112a10"/>僧史會要曰。隋大臣楊公素。識度明正。甞游嵩山。見
<lb ed="X" n="0189c19"/><lb ed="R132" n="0112a11"/>畵。指問道士曰。此何像。對曰。老子化胡成佛圖。楊公
<lb ed="X" n="0189c20"/><lb ed="R132" n="0112a12"/>曰。何不化胡成道。而成佛耶。道士不能答。傳以爲名
<lb ed="X" n="0189c21"/><lb ed="R132" n="0112a13"/>言。</p>
<lb ed="X" n="0189c22"/><lb ed="R132" n="0112a14"/><p xml:id="pX76p0189c2201">庚午　咸亨元年。明年西京<name role="" type="person">法海寺</name>英禪師。有異人
<lb ed="X" n="0189c23"/><lb ed="R132" n="0112a15"/>來謁曰。弟子知有水陸齋。可以利益幽明。自梁武歿
<lb ed="X" n="0189c24"/><lb ed="R132" n="0112a16"/>後。因循不行。今<name role="" type="person">大覺寺</name>吳僧義濟。藏此儀文。願師往
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="X" n="0190a01"/><lb ed="R132" n="0112a17"/>求。以來月十五日。於山北寺。如法修設。苟釋<g ref="#CB16934">󴈦</g>牢。敢
<lb ed="X" n="0190a02"/><lb ed="R132" n="0112a18"/>不知報。英公尋詣濟處。得儀文以歸。卽以所期日。於
<lb ed="X" n="0190a03"/><lb ed="R132" n="0112b01"/>山北寺修設。次日曛暮。向者異人。與十數輩來謝曰。
<lb ed="X" n="0190a04"/><lb ed="R132" n="0112b02"/>弟子卽秦莊襄王也。又指其徒曰。此范雎。穰侯。白起。
<lb ed="X" n="0190a05"/><lb ed="R132" n="0112b03"/>王剪。張儀。陳軫。皆秦臣也。咸坐本罪。幽囚陰府。大夜
<lb ed="X" n="0190a06"/><lb ed="R132" n="0112b04"/>冥冥。無能救護。昔梁武帝於<name role="" type="person">金山寺</name>。設此齋時。前代
<lb ed="X" n="0190a07"/><lb ed="R132" n="0112b05"/>弑紂之臣。皆免所苦。弟子爾時亦暫息苦。然以獄情
<lb ed="X" n="0190a08"/><lb ed="R132" n="0112b06"/>未決。不得出離。今蒙吾師設齋。弟子與此輩。幷列國
<lb ed="X" n="0190a09"/><lb ed="R132" n="0112b07"/>諸侯衆等。皆乘善力。將生人間。慮世異國殊。故此來
<lb ed="X" n="0190a10"/><lb ed="R132" n="0112b08"/>謝。言訖遂滅。自是儀文布行天下。作大利益<note place="inline">賾師葦江集</note>。</p>
<lb ed="X" n="0190a11"/><lb ed="R132" n="0112b09"/><p xml:id="pX76p0190a1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0190001" n="0190001"/>癸未　弘道元年。法師元暉。字道世。撰法苑珠林一
<lb ed="X" n="0190a12"/><lb ed="R132" n="0112b10"/>百卷○十二月高宗崩　<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190002" n="0190002"/>中宗卽位。</p>
<lb ed="X" n="0190a13"/><lb ed="R132" n="0112b11"/><p xml:id="pX76p0190a1301">甲申　<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190003" n="0190003"/>則天皇后。二月廢中宗爲廬陵王。臨朝稱制。
<lb ed="X" n="0190a14"/><lb ed="R132" n="0112b12"/>改元光宅。</p>
<lb ed="X" n="0190a15"/><lb ed="R132" n="0112b13"/><p xml:id="pX76p0190a1501">乙未　天册萬歲元年。加號天册金輪大聖皇帝○
<lb ed="X" n="0190a16"/><lb ed="R132" n="0112b14"/>天后聞于闐國有梵本華嚴大經。卽遣使往求之。幷
<lb ed="X" n="0190a17"/><lb ed="R132" n="0112b15"/>諸善梵學者一人隨來。於是于闐國主。以<name role="" type="person">實叉難陀</name>。
<lb ed="X" n="0190a18"/><lb ed="R132" n="0112b16"/><note place="inline">此云學喜</note>妙善華嚴宗旨。遣赴命。則天見之大悅。三月詔
<lb ed="X" n="0190a19"/><lb ed="R132" n="0112b17"/>入大遍空寺。番譯。流志復禮等同事。後移佛受記寺。
<lb ed="X" n="0190a20"/><lb ed="R132" n="0112b18"/>則天時幸其寺。親受筆削施供焉　詔仁儉禪師。師
<lb ed="X" n="0190a21"/><lb ed="R132" n="0113a01"/>朝見。乃仰視帝。良久云會麼。帝曰不會　師云。老僧
<lb ed="X" n="0190a22"/><lb ed="R132" n="0113a02"/>持不語戒。言訖而去。</p>
<lb ed="X" n="0190a23"/><lb ed="R132" n="0113a03"/><p xml:id="pX76p0190a2301">五月。法師義淨還自西域。往來二十五年。所游三十
<lb ed="X" n="0190a24"/><lb ed="R132" n="0113a04"/>餘國。得經論<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190004" n="0190004"/>四部。舍利三百粒。天后親迎于上東門
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0190b" n="0190b"/>
<lb ed="X" n="0190b01"/><lb ed="R132" n="0113a05"/>外。幡樂導引。安置佛授記寺。勑令番譯。至長安三年。
<lb ed="X" n="0190b02"/><lb ed="R132" n="0113a06"/>譯光明等經二十部。天后製新譯聖敎序○義淨取
<lb ed="X" n="0190b03"/><lb ed="R132" n="0113a07"/>經詩云。晉宋齊梁唐代間。高僧求法離長安。去時成
<lb ed="X" n="0190b04"/><lb ed="R132" n="0113a08"/>百歸無十。後者應知前者難。路遠碧天惟令結。沙河
<lb ed="X" n="0190b05"/><lb ed="R132" n="0113a09"/>遮日力疲殫。後賢如<anchor xml:id="nkr_note_add_0190b0501" n="0190b0501"/><anchor xml:id="beg0190b0501" n="0190b0501"/>未<anchor xml:id="end0190b0501"/>諳斯旨。往往將經容易看<note place="inline">番譯
<lb ed="X" n="0190b06"/><lb ed="R132" n="0113a10"/>名義</note>。</p>
<lb ed="X" n="0190b07"/><lb ed="R132" n="0113a11"/><p xml:id="pX76p0190b0701">丙申　萬歲通天元年。譯華嚴經。成八十一卷。天后
<lb ed="X" n="0190b08"/><lb ed="R132" n="0113a12"/>親製序。御大極殿。宣示百官。辭曰。盖聞。造化權輿之
<lb ed="X" n="0190b09"/><lb ed="R132" n="0113a13"/>首。天道未分。龜龍係象之初。人文始著。雖萬八千歲。
<lb ed="X" n="0190b10"/><lb ed="R132" n="0113a14"/>同臨有截之區。七十二君。詎識無邊之義。由是八迷
<lb ed="X" n="0190b11"/><lb ed="R132" n="0113a15"/>四忍。輪回於六趣之中。十纏五盖。沒溺於三途之下。
<lb ed="X" n="0190b12"/><lb ed="R132" n="0113a16"/>及夫鷲嚴西峙。象駕東驅。慧日法王。超四大而高視。
<lb ed="X" n="0190b13"/><lb ed="R132" n="0113a17"/>中天調御。越十地以居尊。包括銕圍。延促沙劫。其爲
<lb ed="X" n="0190b14"/><lb ed="R132" n="0113a18"/>體也。則不生不滅。其爲相也。則無去無來。念處正勤。
<lb ed="X" n="0190b15"/><lb ed="R132" n="0113b01"/>三十七品爲其行。慈悲喜捨。四無量法運其心。方便
<lb ed="X" n="0190b16"/><lb ed="R132" n="0113b02"/>之力難思。圓對之機多緖。混大空而爲量。豈筭數之
<lb ed="X" n="0190b17"/><lb ed="R132" n="0113b03"/>能窮。入纖芥之微區。匪名言之可述。無得而稱者。其
<lb ed="X" n="0190b18"/><lb ed="R132" n="0113b04"/>唯大覺歟。朕曩劫植因。叨承佛記。金山降旨。大雲之
<lb ed="X" n="0190b19"/><lb ed="R132" n="0113b05"/>偈先彰。玉扆披祥。寶雨之文後及。加以積善餘慶。俯
<lb ed="X" n="0190b20"/><lb ed="R132" n="0113b06"/>及微躬。遂得地平天成。河淸海晏。殊貞絕瑞。旣日至
<lb ed="X" n="0190b21"/><lb ed="R132" n="0113b07"/>而月書。貝牒靈文。亦時臻而歲洽。逾海越漠。献賝之
<lb ed="X" n="0190b22"/><lb ed="R132" n="0113b08"/>禮備焉。駕險梯深。重譯之詞罄矣。大方廣佛華嚴經
<lb ed="X" n="0190b23"/><lb ed="R132" n="0113b09"/>者。斯乃諸佛之密藏。如來之性海。視之者莫識其指
<lb ed="X" n="0190b24"/><lb ed="R132" n="0113b10"/>歸。挹之者罕測其涯際。有學無學。志絕窺覦。二乘三
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0190c" n="0190c"/>
<lb ed="X" n="0190c01"/><lb ed="R132" n="0113b11"/>乘。寧希听受。最勝種智。莊嚴之跡旣隆。普賢文殊。願
<lb ed="X" n="0190c02"/><lb ed="R132" n="0113b12"/>行之因斯滿。一句之內。包法界之無邊。一毫之中。置
<lb ed="X" n="0190c03"/><lb ed="R132" n="0113b13"/>刹土而靡隘。<name role="" type="person">摩竭陀國</name>。肇興妙會之緣。普光法堂。爰
<lb ed="X" n="0190c04"/><lb ed="R132" n="0113b14"/>敷寂滅之理。緬惟奧義。譯在晉朝。時逾六代。年將四
<lb ed="X" n="0190c05"/><lb ed="R132" n="0113b15"/>百。然圓一部之典。纔獲三萬餘言。唯啓半珠。未窺全
<lb ed="X" n="0190c06"/><lb ed="R132" n="0113b16"/>寶。朕聞。其梵本先在于闐國中。遣使奉迎。近方至此。
<lb ed="X" n="0190c07"/><lb ed="R132" n="0113b17"/>旣覩百千之妙頌。乃披十萬之正文。以證聖元年歲
<lb ed="X" n="0190c08"/><lb ed="R132" n="0113b18"/>次乙未。月旅姑洗。朔維戊申。以其十四日辛酉。於大
<lb ed="X" n="0190c09"/><lb ed="R132" n="0114a01"/>遍空寺。親受筆削。敬譯斯經。遂得甘露流津。預夢庚
<lb ed="X" n="0190c10"/><lb ed="R132" n="0114a02"/>申之夕。膏雨灑潤。後覃壬戌之辰。式開實相之門。還
<lb ed="X" n="0190c11"/><lb ed="R132" n="0114a03"/>符一味之譯。以聖曆二年歲次<anchor xml:id="nkr_note_add_0190c1101" n="0190c1101"/><anchor xml:id="beg0190c1101" n="0190c1101"/>己<anchor xml:id="end0190c1101"/>亥。十月壬午朔八
<lb ed="X" n="0190c12"/><lb ed="R132" n="0114a04"/>日<anchor xml:id="nkr_note_add_0190c1201" n="0190c1201"/><anchor xml:id="beg0190c1201" n="0190c1201"/>己<anchor xml:id="end0190c1201"/>丑。繕寫畢功。添性海之波瀾。廓法界之疆地。大
<lb ed="X" n="0190c13"/><lb ed="R132" n="0114a05"/>乘頓敎。普被於無窮。方廣眞詮。遐該於有識。豈謂後
<lb ed="X" n="0190c14"/><lb ed="R132" n="0114a06"/>五百歲。忽奉金口之言。婆婆境中。俄啓珠凾之秘。所
<lb ed="X" n="0190c15"/><lb ed="R132" n="0114a07"/>冀闡揚沙界。宣暢塵區。顯兩曜而長懸。彌十方而永
<lb ed="X" n="0190c16"/><lb ed="R132" n="0114a08"/>布。一窺寶偈。慶溢心靈。三復幽宗。喜盈身意。雖則無
<lb ed="X" n="0190c17"/><lb ed="R132" n="0114a09"/>說無示。理符不二之門。然而因言顯言。方闡大千之
<lb ed="X" n="0190c18"/><lb ed="R132" n="0114a10"/>儀。輙申鄙作。爰題序云○詔沙彌康法藏。於太原寺。
<lb ed="X" n="0190c19"/><lb ed="R132" n="0114a11"/>開示新華嚴宗旨。方緖經題。感白光自口而出。成盖
<lb ed="X" n="0190c20"/><lb ed="R132" n="0114a12"/>停空。萬衆嘆異。有旨。命京城十大德。爲藏授滿分戒。
<lb ed="X" n="0190c21"/><lb ed="R132" n="0114a13"/>賜號賢首。詔入大遍空寺。參譯經。至長安元年。詔於
<lb ed="X" n="0190c22"/><lb ed="R132" n="0114a14"/>東都佛授記寺。講新華嚴經。至<name role="" type="person">華藏世界</name>品。感大地
<lb ed="X" n="0190c23"/><lb ed="R132" n="0114a15"/>震動。卽日召對長生殿。問帝網十重六相之義。敷宣
<lb ed="X" n="0190c24"/><lb ed="R132" n="0114a16"/>有緖。又就指殿隅金師子。爲曉攝□無盡之旨。則天
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="X" n="0191a01"/><lb ed="R132" n="0114a17"/>豁然領解。由是集其語。目爲金師子章○初儼尊者。
<lb ed="X" n="0191a02"/><lb ed="R132" n="0114a18"/>傳杜順華嚴宗旨。藏侍儼盡傳其敎。儼去世。藏以巾
<lb ed="X" n="0191a03"/><lb ed="R132" n="0114b01"/>幘說法。天后特旨。爲之落髮受具。藏沒。淸涼國師澄
<lb ed="X" n="0191a04"/><lb ed="R132" n="0114b02"/>觀傳其敎。學者宗之。目爲一念圓融具德宗。爲之賢
<lb ed="X" n="0191a05"/><lb ed="R132" n="0114b03"/>首敎。</p>
<lb ed="X" n="0191a06"/><lb ed="R132" n="0114b04"/><p xml:id="pX76p0191a0601">賜六祖大師詔書曰。師以道契無爲。德光先聖。入大
<lb ed="X" n="0191a07"/><lb ed="R132" n="0114b05"/>乘之頓敎。表無相之眞宗。旣而名振十方。聲流四海。
<lb ed="X" n="0191a08"/><lb ed="R132" n="0114b06"/>萬機無惱。八識俱安。功超解脫之門。心證菩提之岸。
<lb ed="X" n="0191a09"/><lb ed="R132" n="0114b07"/>朕以身居極位。事繼煩煎。空披頂戴之誠。佇想醍醐
<lb ed="X" n="0191a10"/><lb ed="R132" n="0114b08"/>之味。恨不趍陪下位。側奉聆音。傾求出離之源。高步
<lb ed="X" n="0191a11"/><lb ed="R132" n="0114b09"/>妙峯之頂。師以宏揚之內。大濟羣生。橫舟楫於苦海
<lb ed="X" n="0191a12"/><lb ed="R132" n="0114b10"/>之中。救沉溺於愛河之岸。今遣中書舍人吳存頴。專
<lb ed="X" n="0191a13"/><lb ed="R132" n="0114b11"/>持水晶鉢一副。摩納一條。白氎兩端。香茶五角。錢三
<lb ed="X" n="0191a14"/><lb ed="R132" n="0114b12"/>百貫。前件物微伸供養。以表朕之情誠。仍委韶州節。
<lb ed="X" n="0191a15"/><lb ed="R132" n="0114b13"/>加宣問安。恤山門。毋使異徒。喧煩梵宇。萬歲通天元
<lb ed="X" n="0191a16"/><lb ed="R132" n="0114b14"/>年　勑<note place="inline">南華石刻</note>。</p>
<lb ed="X" n="0191a17"/><lb ed="R132" n="0114b15"/><p xml:id="pX76p0191a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0191001" n="0191001"/>戊戌　聖曆元年。天后欲造大像。用工凡數百萬。令
<lb ed="X" n="0191a18"/><lb ed="R132" n="0114b16"/>天下僧尼。每日人出一錢。以助其功。狄仁傑上疏諫
<lb ed="X" n="0191a19"/><lb ed="R132" n="0114b17"/>曰。臣聞。爲政必先人事。陛下於群生迷謬。溺喪無歸。
<lb ed="X" n="0191a20"/><lb ed="R132" n="0114b18"/>欲令像敎兼行。覩相生善。非爲塔廟。必欲<anchor xml:id="nkr_note_add_0191a2001" n="0191a2001"/><anchor xml:id="beg0191a2001" n="0191a2001"/>崇<anchor xml:id="end0191a2001"/>奢。豈令
<lb ed="X" n="0191a21"/><lb ed="R132" n="0115a01"/>僧尼。皆須檀施。得幾尙捨。而況其餘。今之伽藍。制過
<lb ed="X" n="0191a22"/><lb ed="R132" n="0115a02"/>宮闕。窮奢極侈。繪<g ref="#CB15148">𦘕</g>盡工。寶庋殫於綴飾。<g ref="#CB15288">𭹹</g>琳竭於
<lb ed="X" n="0191a23"/><lb ed="R132" n="0115a03"/>輪奐。工不使鬼。必在役人。物不天來。須從地出。損於
<lb ed="X" n="0191a24"/><lb ed="R132" n="0115a04"/>百姓。將何以求生之有時。用之無度。編戶所奉。常若
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0191b" n="0191b"/>
<lb ed="X" n="0191b01"/><lb ed="R132" n="0115a05"/>不克。痛切肌膚。不辭箠楚。游僧一說。矯陳禍福。剪鬚
<lb ed="X" n="0191b02"/><lb ed="R132" n="0115a06"/>解衣。仍慙其少。亦有離間骨肉。事均路人。身自納妻。
<lb ed="X" n="0191b03"/><lb ed="R132" n="0115a07"/>謂無彼我。皆託佛法。詿誤生人。里陌動有寶坊。闤闠
<lb ed="X" n="0191b04"/><lb ed="R132" n="0115a08"/>亦立精舍。化誘所給。切於官徵。法事所須。嚴於制勑。
<lb ed="X" n="0191b05"/><lb ed="R132" n="0115a09"/>膏腴美業。倍取其多。水碾莊園。數亦非少。迯丁避罪。
<lb ed="X" n="0191b06"/><lb ed="R132" n="0115a10"/>倂集法門。無名之僧。凡有幾萬。都下檢括。<anchor xml:id="nkr_note_add_0191b0601" n="0191b0601"/><anchor xml:id="beg0191b0601" n="0191b0601"/>已<anchor xml:id="end0191b0601"/>得數千。
<lb ed="X" n="0191b07"/><lb ed="R132" n="0115a11"/>且一夫不畊。猶受其弊。浮食者衆。又劫人財。臣每患。
<lb ed="X" n="0191b08"/><lb ed="R132" n="0115a12"/>惟實悲痛。往在江表。像法盛興。梁武簡文捨施無限。
<lb ed="X" n="0191b09"/><lb ed="R132" n="0115a13"/>及乎三淮沸浪<note place="inline">唐書作二淮今依通鑑</note>。五嶺騰烟。列刹盈衢。無
<lb ed="X" n="0191b10"/><lb ed="R132" n="0115a14"/>救危亡之禍。緇衣蔽路。豈有勤王之師。比年以來。風
<lb ed="X" n="0191b11"/><lb ed="R132" n="0115a15"/>塵屢擾。水旱不節。征役稍繁。家業先空。瘡痍未復。此
<lb ed="X" n="0191b12"/><lb ed="R132" n="0115a16"/>時興役。力所不堪。伏惟。聖朝功德無量。何必要營大
<lb ed="X" n="0191b13"/><lb ed="R132" n="0115a17"/>像。而以勞費爲名。雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0191b1301" n="0191b1301"/><anchor xml:id="beg0191b1301" n="0191b1301"/>斂<anchor xml:id="end0191b1301"/>僧錢。百未支一。尊容旣廣。不
<lb ed="X" n="0191b14"/><lb ed="R132" n="0115a18"/>可露居。覆以百層。尙憂未遍。自餘廊廡。不得全無。又
<lb ed="X" n="0191b15"/><lb ed="R132" n="0115b01"/>云。不損國財。不傷百姓。以此事主。何謂爲忠臣。臣今
<lb ed="X" n="0191b16"/><lb ed="R132" n="0115b02"/>思惟。兼採衆議。咸以爲。如來設敎。以慈悲爲主。下濟
<lb ed="X" n="0191b17"/><lb ed="R132" n="0115b03"/>群品。應是本心。豈欲勞人以存虗飾。當今有事邊境
<lb ed="X" n="0191b18"/><lb ed="R132" n="0115b04"/>未寧。宜寬征鎭之徭。省不急之費。設令雇作。皆以利
<lb ed="X" n="0191b19"/><lb ed="R132" n="0115b05"/>趍。旣失田時。自然棄本。今不樹稼。來歲必飢。役在其
<lb ed="X" n="0191b20"/><lb ed="R132" n="0115b06"/>中。難以取給。況無官助。義無得成。若費官財。又盡人
<lb ed="X" n="0191b21"/><lb ed="R132" n="0115b07"/>力。一隅有難。將何救之。不納<note place="inline">唐策及通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0191b22"/><lb ed="R132" n="0115b08"/><p xml:id="pX76p0191b2201">辛丑　長安元年正月。以成州古佛跡現。阪元大足
<lb ed="X" n="0191b23"/><lb ed="R132" n="0115b09"/>○四月。太后復<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191002" n="0191002"/>說天下僧尼。作大像於白馬阪。令春
<lb ed="X" n="0191b24"/><lb ed="R132" n="0115b10"/>宮尙書武攸寧撿校。糜費巨億。天官侍郞李嶠上疏
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0191c" n="0191c"/>
<lb ed="X" n="0191c01"/><lb ed="R132" n="0115b11"/>曰天下編戶。貧弱者衆。造像錢現有一十七萬緡。若
<lb ed="X" n="0191c02"/><lb ed="R132" n="0115b12"/>將散施。人與一千。濟得一千七萬餘戶。拯飢寒之弊。
<lb ed="X" n="0191c03"/><lb ed="R132" n="0115b13"/>省勞役之勤。順諸佛慈悲之心。霑聖君亭育之意。人
<lb ed="X" n="0191c04"/><lb ed="R132" n="0115b14"/>神胥悅。功德無窮。方作過後因緣。豈如現在果報○
<lb ed="X" n="0191c05"/><lb ed="R132" n="0115b15"/>監察御史張廷珪上疏曰。臣聞。佛者以覺知爲義。因
<lb ed="X" n="0191c06"/><lb ed="R132" n="0115b16"/>心而成。不可以諸妄見也。不可以像飾求也。經云。若
<lb ed="X" n="0191c07"/><lb ed="R132" n="0115b17"/>以色見我。以音聲求我。是人行邪道。不能見如來。此
<lb ed="X" n="0191c08"/><lb ed="R132" n="0115b18"/>明眞如之果不外求也。陛下信心歸依。發弘誓願。莊
<lb ed="X" n="0191c09"/><lb ed="R132" n="0116a01"/>其塔廟。廣其尊容。<anchor xml:id="nkr_note_add_0191c0901" n="0191c0901"/><anchor xml:id="beg0191c0901" n="0191c0901"/>已<anchor xml:id="end0191c0901"/>遍於天下久矣。蓋有住於相。而
<lb ed="X" n="0191c10"/><lb ed="R132" n="0116a02"/>行布施。非最上第一希有之法。何以言之。經云。若人
<lb ed="X" n="0191c11"/><lb ed="R132" n="0116a03"/>滿三千大千世界七寶。以用布施。及<anchor xml:id="nkr_note_add_0191c1101" n="0191c1101"/><anchor xml:id="beg0191c1101" n="0191c1101"/>恒<anchor xml:id="end0191c1101"/>河身命布施。
<lb ed="X" n="0191c12"/><lb ed="R132" n="0116a04"/>其福甚多。若人於此經中。受持及四句偈等。爲人演
<lb ed="X" n="0191c13"/><lb ed="R132" n="0116a05"/>說。其福勝彼。如佛所言。陛下傾四海之財。殫萬人之
<lb ed="X" n="0191c14"/><lb ed="R132" n="0116a06"/>力。窮山之木。以爲塔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191003A" n="0191003A"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0191003A" n="0191003A"/>寺。極冶之金。以爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191003B" n="0191003B"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0191003B" n="0191003B"/>尊像。勞則甚
<lb ed="X" n="0191c15"/><lb ed="R132" n="0116a07"/>矣。費則多矣。而所獲福緣。不愈於殫房之迹。且菩薩
<lb ed="X" n="0191c16"/><lb ed="R132" n="0116a08"/>所作福德。不應貪著。蓋有爲之法。不足高也。況此營
<lb ed="X" n="0191c17"/><lb ed="R132" n="0116a09"/>建。事殷土木。或闡發盤礴。峻築階墀。或塡塞川磵。通
<lb ed="X" n="0191c18"/><lb ed="R132" n="0116a10"/>轉採斫。輾壓虫蟻。動盈巨億。豈佛標坐夏之儀。愍蠢
<lb ed="X" n="0191c19"/><lb ed="R132" n="0116a11"/>動而不忍殺害其生哉。又役鬼不可。唯人是勞。通計
<lb ed="X" n="0191c20"/><lb ed="R132" n="0116a12"/>工匠。率多貧寠。朝驅暮役。勞筋苦骨。簟食瓢飮。晨炊
<lb ed="X" n="0191c21"/><lb ed="R132" n="0116a13"/>星飯。飢渴所致。而貧缺猶多。郡縣徵<anchor xml:id="nkr_note_add_0191c2101" n="0191c2101"/><anchor xml:id="beg0191c2101" n="0191c2101"/>斂<anchor xml:id="end0191c2101"/>。星火逼迫。或
<lb ed="X" n="0191c22"/><lb ed="R132" n="0116a14"/>謀討靡所。或鬻賣以充。怨聲在路。和氣未洽。豈佛標
<lb ed="X" n="0191c23"/><lb ed="R132" n="0116a15"/>隨喜之義。愍愚蒙而不忍奪其產哉。且邊朔未寧。軍
<lb ed="X" n="0191c24"/><lb ed="R132" n="0116a16"/>旅日給。天下虗竭。海內勞弊。伏惟。陛下悛之重恩。菩
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="X" n="0192a01"/><lb ed="R132" n="0116a17"/>薩之行。爲利益一切衆生。應如是布施。則其福德。若
<lb ed="X" n="0192a02"/><lb ed="R132" n="0116a18"/>使東西南北四維上下虗空。不可思量矣。何必勤於
<lb ed="X" n="0192a03"/><lb ed="R132" n="0116b01"/>住相。凋衆生之業。崇不急之務乎。臣以時政<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192001" n="0192001"/>之論。宜
<lb ed="X" n="0192a04"/><lb ed="R132" n="0116b02"/>先邊境。蓄府庫。養人力。以釋敎論之。則宜救苦厄。滅
<lb ed="X" n="0192a05"/><lb ed="R132" n="0116b03"/>諸相。崇無爲。伏願。陛下察臣之愚。行佛之意。務以理
<lb ed="X" n="0192a06"/><lb ed="R132" n="0116b04"/>爲上。不以人廢言。幸甚幸甚。</p><p xml:id="pX76p0192a0612" cb:place="inline">天后召廷珪。賜以金帛。
<lb ed="X" n="0192a07"/><lb ed="R132" n="0116b05"/>而慰喩之<note place="inline">唐史及通鑑</note>。○天官侍郞李嶠復上疏。其略曰。
<lb ed="X" n="0192a08"/><lb ed="R132" n="0116b06"/>大崇佛寺。功費浩廣。恐結怨三靈。蒙謗四海。今道人
<lb ed="X" n="0192a09"/><lb ed="R132" n="0116b07"/>私度。幾數十萬。國計軍防。並仰戶口。今丁皆出家。兵
<lb ed="X" n="0192a10"/><lb ed="R132" n="0116b08"/>悉入道。征行租賦。何以備之。願訪察括取。要姦猾不
<lb ed="X" n="0192a11"/><lb ed="R132" n="0116b09"/>得而隱<note place="inline">通鑑</note>○蘇環字昌容。轉福州大都督。時遣十道
<lb ed="X" n="0192a12"/><lb ed="R132" n="0116b10"/>使。括天下戶口。環曰。僧尼像濫相半。請幷寺著。僧常
<lb ed="X" n="0192a13"/><lb ed="R132" n="0116b11"/>員數。闕則補之。武后善之<note place="inline">通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0192a14"/><lb ed="R132" n="0116b12"/><p xml:id="pX76p0192a1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0192002" n="0192002"/>乙巳　正月大臣等請太后。傳位太子。徙居上陽宮。
<lb ed="X" n="0192a15"/><lb ed="R132" n="0116b13"/>帝帥百官。上太后尊號則天大聖皇帝　<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192003" n="0192003"/>中宗是月
<lb ed="X" n="0192a16"/><lb ed="R132" n="0116b14"/>卽位。改元神龍　四月降禮。召曹溪六祖禪師入京。
<lb ed="X" n="0192a17"/><lb ed="R132" n="0116b15"/>詔曰。朕請安秀二師。宮中供養。萬機之暇。每究一乘。
<lb ed="X" n="0192a18"/><lb ed="R132" n="0116b16"/>二師並推讓云。南方能禪師。密受忍大師衣法。可就
<lb ed="X" n="0192a19"/><lb ed="R132" n="0116b17"/>彼問。今遣內侍薛簡。馳詔仰請。願師慈念。速赴京師。
<lb ed="X" n="0192a20"/><lb ed="R132" n="0116b18"/>祖以表辭疾。願終林麓。薛簡曰。京城禪德。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192004" n="0192004"/>皆欲得會
<lb ed="X" n="0192a21"/><lb ed="R132" n="0117a01"/>道。當習禪定。未審師所說法如何。祖曰。道由心悟。豈
<lb ed="X" n="0192a22"/><lb ed="R132" n="0117a02"/>在坐邪。簡曰。弟子回朝。主上必問。願師指示心要。令
<lb ed="X" n="0192a23"/><lb ed="R132" n="0117a03"/>得入道。祖曰。道無明暗。簡曰。明喩智慧。暗況煩惱。倘
<lb ed="X" n="0192a24"/><lb ed="R132" n="0117a04"/>不以智慧照破煩惱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192005" n="0192005"/>者。祖曰。此二乘小機。簡曰。何謂
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0192b" n="0192b"/>
<lb ed="X" n="0192b01"/><lb ed="R132" n="0117a05"/>大乘見解。祖曰。明與無明。其性無二。無二之性。卽是
<lb ed="X" n="0192b02"/><lb ed="R132" n="0117a06"/>實性。實性者。在凡不減。在聖不增。住煩惱而不亂。居
<lb ed="X" n="0192b03"/><lb ed="R132" n="0117a07"/>禪定而不寂。性相如如。名之曰道。簡曰。師說不生滅
<lb ed="X" n="0192b04"/><lb ed="R132" n="0117a08"/>法。何異外道。祖曰。外道將滅止生。以生顯滅。滅猶不
<lb ed="X" n="0192b05"/><lb ed="R132" n="0117a09"/>滅。生說無生。我說本自不生。今亦無滅。所以不同外
<lb ed="X" n="0192b06"/><lb ed="R132" n="0117a10"/>道。汝欲知心要。但一切善惡。都莫思量。自然得入淸
<lb ed="X" n="0192b07"/><lb ed="R132" n="0117a11"/>淨心體。湛然常住。妙用恒沙。簡禮辭歸闕。表上祖語。
<lb ed="X" n="0192b08"/><lb ed="R132" n="0117a12"/>帝咨美久之。尋遣使賜袈裟甁鉢等。諭天子嚮慕之
<lb ed="X" n="0192b09"/><lb ed="R132" n="0117a13"/>意○八月應天下行童試經。義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192006" n="0192006"/>桃通無滯者。度爲僧
<lb ed="X" n="0192b10"/><lb ed="R132" n="0117a14"/><note place="inline">唐史</note>○上在洛陽宮。召法師會隱。與道士黃頤論義。<g ref="#CB02823">頥</g>
<lb ed="X" n="0192b11"/><lb ed="R132" n="0117a15"/>義墮。又令法師淨泰。與道士李榮。於合璧宮論義。百
<lb ed="X" n="0192b12"/><lb ed="R132" n="0117a16"/>僚畢集。榮義亦墮。制以淸華宮爲寺。追崇先帝<note place="inline">通鑑</note>。</p>
<lb ed="X" n="0192b13"/><lb ed="R132" n="0117a17"/><p xml:id="pX76p0192b1301">丁未　景龍元年。加僧慧範銀靑光錄大夫上庸縣
<lb ed="X" n="0192b14"/><lb ed="R132" n="0117a18"/>公。餘僧九人並加五品堦賜爵郡縣公。慧範造大像。
<lb ed="X" n="0192b15"/><lb ed="R132" n="0117b01"/>於長樂坂造聖善寺。於東<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192007" n="0192007"/>都兼中天西明三寺。主上
<lb ed="X" n="0192b16"/><lb ed="R132" n="0117b02"/>及韋后皆重之。一時勢傾內外。無敢指目者矣<note place="inline">同前</note>。</p>
<lb ed="X" n="0192b17"/><lb ed="R132" n="0117b03"/><p xml:id="pX76p0192b1701">戊申　二年七月。呂元泰上疏曰。營造佛寺。月廣歲
<lb ed="X" n="0192b18"/><lb ed="R132" n="0117b04"/>滋。勞人費財。無有窮極。昔堯舜禹湯文武。惟以儉約
<lb ed="X" n="0192b19"/><lb ed="R132" n="0117b05"/>仁義。立德垂名。晉宋以降。塔廣<g ref="#CB15137">𥪰</g>起。而喪亂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192008" n="0192008"/>祖繼。由
<lb ed="X" n="0192b20"/><lb ed="R132" n="0117b06"/>是好尙失所。奢靡相高。人不堪命故也。伏願。回營造
<lb ed="X" n="0192b21"/><lb ed="R132" n="0117b07"/>之資。充疆場之費。使烽燧永息。群生富庶。則如來慈
<lb ed="X" n="0192b22"/><lb ed="R132" n="0117b08"/>悲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192009" n="0192009"/>之於平等之心。孰過於此。疏奏不納<note place="inline">通鑑</note>○辛替否
<lb ed="X" n="0192b23"/><lb ed="R132" n="0117b09"/>諫造佛寺。上疏曰。今大造佛舍。廣第宅。伐木空山。不
<lb ed="X" n="0192b24"/><lb ed="R132" n="0117b10"/>足以充梁棟。運土塞路。不足以充檣壁。誇古耀今。逾
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0192c" n="0192c"/>
<lb ed="X" n="0192c01"/><lb ed="R132" n="0117b11"/>章越制。百僚鉗口。四海傷心。夫釋敎者。以淸淨爲本。
<lb ed="X" n="0192c02"/><lb ed="R132" n="0117b12"/>以慈悲爲主。故常體道以濟物。不爲利欲以損人。故
<lb ed="X" n="0192c03"/><lb ed="R132" n="0117b13"/>常去<anchor xml:id="nkr_note_add_0192c0301" n="0192c0301"/><anchor xml:id="beg0192c0301" n="0192c0301"/>己<anchor xml:id="end0192c0301"/>以全<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192010" n="0192010"/>莫不爲榮身以善敎。三時之月。掘山穿
<lb ed="X" n="0192c04"/><lb ed="R132" n="0117b14"/>地。損命也。殫府虗帑。損人也。廣殿長廊。榮身也。損命
<lb ed="X" n="0192c05"/><lb ed="R132" n="0117b15"/>不慈悲。損人不濟物。榮身不淸淨。豈大神大聖之心
<lb ed="X" n="0192c06"/><lb ed="R132" n="0117b16"/>乎。以爲非佛意。違人心。自象王西下。佛敎東傳。靑騾
<lb ed="X" n="0192c07"/><lb ed="R132" n="0117b17"/>不入於同前。白馬方行於漢後。風流雨散。千帝百王。
<lb ed="X" n="0192c08"/><lb ed="R132" n="0117b18"/>飾彌盛而國彌空。保彌重而禍彌大。覆車繼軌。曾不
<lb ed="X" n="0192c09"/><lb ed="R132" n="0118a01"/>改途。晉臣以侫佛取<g ref="#CB16582">𠷣</g>。梁帝以捨身搆禍。若以造寺必
<lb ed="X" n="0192c10"/><lb ed="R132" n="0118a02"/>爲其理。體養人不足以經<g ref="#CB15131">邦</g>。則殷周以往皆暗亂。漢
<lb ed="X" n="0192c11"/><lb ed="R132" n="0118a03"/>魏以降皆聖明。殷周<anchor xml:id="nkr_note_add_0192c1101" n="0192c1101"/><anchor xml:id="beg0192c1101" n="0192c1101"/>已<anchor xml:id="end0192c1101"/>往爲不長。漢魏<anchor xml:id="nkr_note_add_0192c1102" n="0192c1102"/><anchor xml:id="beg0192c1102" n="0192c1102"/>已<anchor xml:id="end0192c1102"/>降爲不短。
<lb ed="X" n="0192c12"/><lb ed="R132" n="0118a04"/>臣聞夏爲天子。二十餘代。而殷受之。殷爲天子。二十
<lb ed="X" n="0192c13"/><lb ed="R132" n="0118a05"/>餘代。而周受之。周爲天子。三十餘代。而秦漢受之。自
<lb ed="X" n="0192c14"/><lb ed="R132" n="0118a06"/>漢之後。歷代可知也。何者。有道之長。無道之短。豈因
<lb ed="X" n="0192c15"/><lb ed="R132" n="0118a07"/>其窮金玉修塔廟。方得祚之長久。臣聞於經曰。菩薩
<lb ed="X" n="0192c16"/><lb ed="R132" n="0118a08"/>心住於法而行布施。如人入暗。則無所見。又曰。一切
<lb ed="X" n="0192c17"/><lb ed="R132" n="0118a09"/>有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。臣以爲。減雕琢之
<lb ed="X" n="0192c18"/><lb ed="R132" n="0118a10"/>費。以賑貧人。是有如來之德。息穿鑿之苦。以全昆虫。
<lb ed="X" n="0192c19"/><lb ed="R132" n="0118a11"/>是有唐虞之理。陛下緩其所急。急其所緩。親未來而
<lb ed="X" n="0192c20"/><lb ed="R132" n="0118a12"/>疎現在。失眞實而冀虗無。重俗人之所爲。輕天子之
<lb ed="X" n="0192c21"/><lb ed="R132" n="0118a13"/>功業。臣切痛之矣。當今納財。依勢者盡。度爲沙彌。迯
<lb ed="X" n="0192c22"/><lb ed="R132" n="0118a14"/>役姦訛<note place="inline">度爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192011" n="0192011"/>〔沙彌〕</note>沙彌。其所未度。惟貧窮與善人。將何以
<lb ed="X" n="0192c23"/><lb ed="R132" n="0118a15"/>作範乎。將何以役力乎。以爲。出家捨塵俗。離朋黨。蓄
<lb ed="X" n="0192c24"/><lb ed="R132" n="0118a16"/>養妻子。非無私度。是致人以毀道。非廣道以求人。伏
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0193a" n="0193a"/>
<lb ed="X" n="0193a01"/><lb ed="R132" n="0118a17"/>見今之宮觀臺榭。京師之與洛陽。不增修飾。猶恐奢
<lb ed="X" n="0193a02"/><lb ed="R132" n="0118a18"/>麗。陛下尙欲塡池塹損苑囿。以賑貧人無產業者。今
<lb ed="X" n="0193a03"/><lb ed="R132" n="0118b01"/>天下之寺。蓋其無數。一寺當陛下一宮。莊嚴甚之矣。
<lb ed="X" n="0193a04"/><lb ed="R132" n="0118b02"/>用度過之矣。是十分天下之財。而佛有其七八。陛下
<lb ed="X" n="0193a05"/><lb ed="R132" n="0118b03"/>何有之矣。百姓何食之矣。雖以陰陽爲炭。萬物爲銅。
<lb ed="X" n="0193a06"/><lb ed="R132" n="0118b04"/>役不食之夫。使不衣之士。猶尙不給。況資於天生地
<lb ed="X" n="0193a07"/><lb ed="R132" n="0118b05"/>養。風動雨潤。而後得之乎。臣聞國無九年之儲。國非
<lb ed="X" n="0193a08"/><lb ed="R132" n="0118b06"/>其國。伏惟。計倉稟。度府庫。百僚供給。百事用度。臣恐
<lb ed="X" n="0193a09"/><lb ed="R132" n="0118b07"/>卒歲不充。況九年之積乎。一朝風塵再撓。宿雹荐臻。
<lb ed="X" n="0193a10"/><lb ed="R132" n="0118b08"/>沙彌不可擐甲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193001" n="0193001"/>決。寺塔不足攘飢饉。臣切痛之。疏奏。
<lb ed="X" n="0193a11"/><lb ed="R132" n="0118b09"/>不納<note place="inline">唐策</note>。</p>
<lb ed="X" n="0193a12"/><lb ed="R132" n="0118b10"/><p xml:id="pX76p0193a1201">韋嗣立。以國所以弊。在營造寺觀。上疏諫曰。切以營
<lb ed="X" n="0193a13"/><lb ed="R132" n="0118b11"/>造寺觀。其數極多。皆務宏愽。<g ref="#CB15137">𥪰</g>崇瓌麗。大則費一二
<lb ed="X" n="0193a14"/><lb ed="R132" n="0118b12"/>十萬。小尙用三五萬餘。略計都用資財。動至千萬<anchor xml:id="nkr_note_add_0193a1401" n="0193a1401"/><anchor xml:id="beg0193a1401" n="0193a1401"/>已<anchor xml:id="end0193a1401"/>
<lb ed="X" n="0193a15"/><lb ed="R132" n="0118b13"/>上。轉運木石。人牛不停。費人工害農務。事旣非急。人
<lb ed="X" n="0193a16"/><lb ed="R132" n="0118b14"/>多怨咨。書曰。不作無益害有益。功乃成。不貴異物賤
<lb ed="X" n="0193a17"/><lb ed="R132" n="0118b15"/>用物。人乃足。誠哉此言。非虗談也。目玄理微妙。歸於
<lb ed="X" n="0193a18"/><lb ed="R132" n="0118b16"/>空寂。苟非修心定慧。諸法皆涉有爲。至如瓦木雕刻
<lb ed="X" n="0193a19"/><lb ed="R132" n="0118b17"/>等功。惟是殫竭人力。但覺相誇壯麗。豈用降伏身心。
<lb ed="X" n="0193a20"/><lb ed="R132" n="0118b18"/>且凡所興工。皆須掘鑿。蟄虫種類實多。每月傷殺。動
<lb ed="X" n="0193a21"/><lb ed="R132" n="0119a01"/>卽萬計。連年如是。損害可知。聖人慈悲爲心。豈有須
<lb ed="X" n="0193a22"/><lb ed="R132" n="0119a02"/>行此事。不然之理。皎在目前。在俗衆僧未通其旨。不
<lb ed="X" n="0193a23"/><lb ed="R132" n="0119a03"/>慮府庫空竭。不思聖人憂勞。謂廣樹福田。卽足增修
<lb ed="X" n="0193a24"/><lb ed="R132" n="0119a04"/>法敎。倘水旱爲灾人至飢餒。夷秋作梗。兵用資粮。陛
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0193b" n="0193b"/>
<lb ed="X" n="0193b01"/><lb ed="R132" n="0119a05"/>下雖有龍象如雲。伽藍蓋日。豈能裨萬分之一。救元
<lb ed="X" n="0193b02"/><lb ed="R132" n="0119a06"/>元之苦哉。於道法旣以有乖。在生人極以爲損。陛下
<lb ed="X" n="0193b03"/><lb ed="R132" n="0119a07"/>豈不深謀思之<note place="inline">唐策</note>。</p>
<lb ed="X" n="0193b04"/><lb ed="R132" n="0119a08"/><p xml:id="pX76p0193b0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0193002" n="0193002"/>庚戌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193003" n="0193003"/>睿宗改元景雲。</p>
<lb ed="X" n="0193b05"/><lb ed="R132" n="0119a09"/><p xml:id="pX76p0193b0501">泗洲僧伽大士。初自碎葉國。游于西涼。復顯化洛陽。
<lb ed="X" n="0193b06"/><lb ed="R132" n="0119a10"/>萬歲通天元年。於楚州<name role="" type="person">龍興寺</name>隷名。議建佛殿。師言。
<lb ed="X" n="0193b07"/><lb ed="R132" n="0119a11"/>吾助五百貫。乃往江畔。見數船至。招住後船。責云。無
<lb ed="X" n="0193b08"/><lb ed="R132" n="0119a12"/>心濟物<anchor xml:id="nkr_note_add_0193b0801" n="0193b0801"/><anchor xml:id="beg0193b0801" n="0193b0801"/>已<anchor xml:id="end0193b0801"/>是愚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193004" n="0193004"/>□。何故劫人更加傷害。若不捨施。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193005" n="0193005"/>沙
<lb ed="X" n="0193b09"/><lb ed="R132" n="0119a13"/>必遭刑。舟人遂捨伍伯貫。哀求救護。尋遭楊子縣檎
<lb ed="X" n="0193b10"/><lb ed="R132" n="0119a14"/>捕。乃想江邊大士。師忽現雲中。慰之曰。知汝專念。不
<lb ed="X" n="0193b11"/><lb ed="R132" n="0119a15"/>必他憂。歎圓案中。赦流天下。實爲寒<g ref="#CB01926">灰</g>發焰。朽骨生
<lb ed="X" n="0193b12"/><lb ed="R132" n="0119a16"/>肌矣○中宗景龍元年。詔師入宮。舘于<name role="" type="person">薦福寺</name>。帝執
<lb ed="X" n="0193b13"/><lb ed="R132" n="0119a17"/>弟子禮。三台問法。百辟歸心。天時大旱。請至內殿祈
<lb ed="X" n="0193b14"/><lb ed="R132" n="0119a18"/>雨。師曰。無須別物。只要御甁。師讒傾瀉。甘雨霶注。官
<lb ed="X" n="0193b15"/><lb ed="R132" n="0119b01"/>民歡拜。帝心大悅。爲度慧儼慧岸木叉三人爲侍者。
<lb ed="X" n="0193b16"/><lb ed="R132" n="0119b02"/>御書所居額。曰普光王寺。</p>
<lb ed="X" n="0193b17"/><lb ed="R132" n="0119b03"/><p xml:id="pX76p0193b1701">睿宗。景雲元年庚戌。三月三日示疾。神<anchor xml:id="nkr_note_add_0193b1701" n="0193b1701"/><anchor xml:id="beg0193b1701" n="0193b1701"/>采<anchor xml:id="end0193b1701"/>如生。勑就
<lb ed="X" n="0193b18"/><lb ed="R132" n="0119b04"/><name role="" type="person">薦福寺</name>。香泥建塔。忽穢氣滿城。帝祝云。許送歸□。願
<lb ed="X" n="0193b19"/><lb ed="R132" n="0119b05"/>回瑞氣。卽異香郁然。傾都歎異。奉全身歸泗洲。建塔
<lb ed="X" n="0193b20"/><lb ed="R132" n="0119b06"/>焉。帝後問萬回。僧伽何如人。回云。觀音大士化身耳
<lb ed="X" n="0193b21"/><lb ed="R132" n="0119b07"/>○僧伽大士。菩薩應世。或安坐深室。或振錫長途。淨
<lb ed="X" n="0193b22"/><lb ed="R132" n="0119b08"/>甁擲裴公之房。頓瘳辛氏疢疾。水洒石師子之口。盡
<lb ed="X" n="0193b23"/><lb ed="R132" n="0119b09"/>療于母牙之痛。施扇則風濤無害。慈幼奉菓。則趙母
<lb ed="X" n="0193b24"/><lb ed="R132" n="0119b10"/>病苦自痊。不施鈔鑼。則裴氏鈔鑼而沒。不施駿馬。則
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0193c" n="0193c"/>
<lb ed="X" n="0193c01"/><lb ed="R132" n="0119b11"/>縣令墜馬而亡。離山陽則道俗攀依。至淮陰則舟航
<lb ed="X" n="0193c02"/><lb ed="R132" n="0119b12"/>稽首。莫不停帆獻供。息棹焚香。世壽八十三年。化緣
<lb ed="X" n="0193c03"/><lb ed="R132" n="0119b13"/>二十七處。初三十年在本國。後五十三年化此方。神
<lb ed="X" n="0193c04"/><lb ed="R132" n="0119b14"/>迹非一。文繁不備祿焉<note place="inline">通論</note>○萬回<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193006" n="0193006"/>號國閩縣張氏子。
<lb ed="X" n="0193c05"/><lb ed="R132" n="0119b15"/>生貞觀六年。八九歲時。兄戍安西。其母思之。相去萬
<lb ed="X" n="0193c06"/><lb ed="R132" n="0119b16"/>餘里。師持書朝往暮返。因號焉。高宗乃度爲沙彌。垂
<lb ed="X" n="0193c07"/><lb ed="R132" n="0119b17"/>拱四年戊子。天后延入宮。賜錦袍。令宮女給侍。中宗
<lb ed="X" n="0193c08"/><lb ed="R132" n="0119b18"/>神龍二年。賜號法雲公。玄宗在藩。甞私謁回。乃撫其
<lb ed="X" n="0193c09"/><lb ed="R132" n="0120a01"/>背曰。五十年太平天子。可自愛。睿宗爲湘王。每將出。
<lb ed="X" n="0193c10"/><lb ed="R132" n="0120a02"/>回必吿市人曰。天子來。少頃湘王至。其神異多類此。
<lb ed="X" n="0193c11"/><lb ed="R132" n="0120a03"/>睿宗景雲二年十月。詔入宮。舘于集賢院。給美人事
<lb ed="X" n="0193c12"/><lb ed="R132" n="0120a04"/>之。十二月忽求閿卿河水。左右莫得。又曰。穴堂前地
<lb ed="X" n="0193c13"/><lb ed="R132" n="0120a05"/>卽得之。回飮水畢。湛然而逝。贈司徒號國公。圖形集
<lb ed="X" n="0193c14"/><lb ed="R132" n="0120a06"/>賢院<note place="inline">見通論</note>。</p>
<lb ed="X" n="0193c15"/><lb ed="R132" n="0120a07"/><p xml:id="pX76p0193c1501">嵩岳元珪禪師。伊闕人。李氏子。幼歲出家。唐永淳二
<lb ed="X" n="0193c16"/><lb ed="R132" n="0120a08"/>年受具。<g ref="#CB12528">𨽻</g>閑居寺。習毗尼無懈。後謁安國師。印以眞
<lb ed="X" n="0193c17"/><lb ed="R132" n="0120a09"/>宗。頓悟玄旨。遂卜廬於<anchor xml:id="nkr_note_add_0193c1701" n="0193c1701"/><anchor xml:id="beg0193c1701" n="0193c1701"/>嶽<anchor xml:id="end0193c1701"/>之龐塢。一日有異人。峩冠袴
<lb ed="X" n="0193c18"/><lb ed="R132" n="0120a10"/>褶。從者數十。輕步舒徐。稱謁。師覩其形貌。奇偉非常。
<lb ed="X" n="0193c19"/><lb ed="R132" n="0120a11"/>乃諭之曰。善來仁者。胡爲而至。曰。師寧識我耶。師曰
<lb ed="X" n="0193c20"/><lb ed="R132" n="0120a12"/>吾觀佛與衆生等。吾一目之。豈分別邪。曰。我嶽神也。
<lb ed="X" n="0193c21"/><lb ed="R132" n="0120a13"/>能生死於人。師安得一目我哉。師曰。吾本不生。汝焉
<lb ed="X" n="0193c22"/><lb ed="R132" n="0120a14"/>能死。吾視身與空等。視吾與汝等。汝能壞空與汝乎。
<lb ed="X" n="0193c23"/><lb ed="R132" n="0120a15"/>苟能壞空及壞汝。吾則不生不滅也。汝尙不能如是。
<lb ed="X" n="0193c24"/><lb ed="R132" n="0120a16"/>又焉能生死吾邪。神稽首曰。我亦聰明正直於餘神。
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0194a" n="0194a"/>
<lb ed="X" n="0194a01"/><lb ed="R132" n="0120a17"/>詎知師有廣大之智辯乎。願受以正戒。令我度世。師
<lb ed="X" n="0194a02"/><lb ed="R132" n="0120a18"/>曰。汝旣乞戒。卽歸戒也。所以者何。戒外無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194001" n="0194001"/>戒。又何戒
<lb ed="X" n="0194a03"/><lb ed="R132" n="0120b01"/>哉。神曰。此理也。我聞茫然。只求師戒。我身爲門弟子。
<lb ed="X" n="0194a04"/><lb ed="R132" n="0120b02"/>師爲張座。秉爐正几曰。付汝五戒。若能受持。卽應曰
<lb ed="X" n="0194a05"/><lb ed="R132" n="0120b03"/>能。不能。卽曰否。神謹受敎。師曰。汝能不淫乎。曰亦娶
<lb ed="X" n="0194a06"/><lb ed="R132" n="0120b04"/>也。師曰。非謂此也。謂無羅欲也。曰能。師曰。汝能不盜
<lb ed="X" n="0194a07"/><lb ed="R132" n="0120b05"/>乎。曰。何乏我也。焉有盜取哉。師曰。非謂此也。謂饗而
<lb ed="X" n="0194a08"/><lb ed="R132" n="0120b06"/>福淫。不供而禍善也。曰能。師曰。汝能不殺乎。曰實司
<lb ed="X" n="0194a09"/><lb ed="R132" n="0120b07"/>其柄。焉曰不殺。師曰。非謂此也。謂有濫誤疑混也。曰
<lb ed="X" n="0194a10"/><lb ed="R132" n="0120b08"/>能。師曰。汝能不妄乎。曰。我正直。焉能有妄乎。師曰。非
<lb ed="X" n="0194a11"/><lb ed="R132" n="0120b09"/>謂此也。謂先後不合天心也。曰能。師曰。汝不遭酒敗
<lb ed="X" n="0194a12"/><lb ed="R132" n="0120b10"/>乎。曰能。師曰。如上是爲佛戒也。又言。以有心奉持。而
<lb ed="X" n="0194a13"/><lb ed="R132" n="0120b11"/>無心拘執。以有心爲物。而無心想身。能如是則先天
<lb ed="X" n="0194a14"/><lb ed="R132" n="0120b12"/>地生。不爲精。後天地死。不爲老。終日變化。而不爲動。
<lb ed="X" n="0194a15"/><lb ed="R132" n="0120b13"/>畢盡寂默。而不爲休。悟此則雖娶非妻也。雖饗非取
<lb ed="X" n="0194a16"/><lb ed="R132" n="0120b14"/>也。雖柄非權也。雖作非故也。雖醉非惛也。若能無心
<lb ed="X" n="0194a17"/><lb ed="R132" n="0120b15"/>於萬物。則羅欲不爲婬。福婬禍善不爲盜。濫誤疑混
<lb ed="X" n="0194a18"/><lb ed="R132" n="0120b16"/>不爲殺。先後違天不爲妄。惛荒顚倒不爲醉。是謂無
<lb ed="X" n="0194a19"/><lb ed="R132" n="0120b17"/>心也。無心則無戒。無戒則無心。無佛無衆生。無汝及
<lb ed="X" n="0194a20"/><lb ed="R132" n="0120b18"/>無我。無汝孰爲戒哉。神曰。我神通亞佛。師曰。汝神通
<lb ed="X" n="0194a21"/><lb ed="R132" n="0121a01"/>十句五能五不能。佛則十句七能三不能。神悚然避
<lb ed="X" n="0194a22"/><lb ed="R132" n="0121a02"/>席。胡跪曰。可得聞乎。師曰。汝能戾上帝東天行而西
<lb ed="X" n="0194a23"/><lb ed="R132" n="0121a03"/>七曜乎。曰不能。師曰。汝能奪地祇融五岳而結四海
<lb ed="X" n="0194a24"/><lb ed="R132" n="0121a04"/>乎。曰不能。師曰。是爲五不能也。佛能空一切相。成萬
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0194b" n="0194b"/>
<lb ed="X" n="0194b01"/><lb ed="R132" n="0121a05"/>法智。而不能卽滅定業。佛能知群生有性。窮歷劫事。
<lb ed="X" n="0194b02"/><lb ed="R132" n="0121a06"/>而不能化導無緣。佛能度無量有情。而不能盡衆生
<lb ed="X" n="0194b03"/><lb ed="R132" n="0121a07"/>界。是爲三不能也。定業亦不牢久。無緣亦謂一期。衆
<lb ed="X" n="0194b04"/><lb ed="R132" n="0121a08"/>生界本無增減。且無一人能主有法。有法無主。是謂
<lb ed="X" n="0194b05"/><lb ed="R132" n="0121a09"/>無法。無法無主。是謂無心。如我解。佛亦無神通也。但
<lb ed="X" n="0194b06"/><lb ed="R132" n="0121a10"/>能以無心。通達一切法爾。神曰。我誠淺昧。未聞空義。
<lb ed="X" n="0194b07"/><lb ed="R132" n="0121a11"/>師所授戒。我當奉行。今願報慈德。效我所能。師曰。吾
<lb ed="X" n="0194b08"/><lb ed="R132" n="0121a12"/>觀身無物。觀法無常。塊然更何欲哉。神曰。師必命我
<lb ed="X" n="0194b09"/><lb ed="R132" n="0121a13"/>爲世間事。展我小神功。使<anchor xml:id="nkr_note_add_0194b0901" n="0194b0901"/><anchor xml:id="beg0194b0901" n="0194b0901"/>已<anchor xml:id="end0194b0901"/>發心初發心未發心不
<lb ed="X" n="0194b10"/><lb ed="R132" n="0121a14"/>信心必信心五等人。目我神蹤。知有佛有神。有能有
<lb ed="X" n="0194b11"/><lb ed="R132" n="0121a15"/>不能。有自然有非自然者。師曰。無爲是。無爲是。神曰。
<lb ed="X" n="0194b12"/><lb ed="R132" n="0121a16"/>佛亦使神護法。師寧隳叛佛耶。願隨意垂誨。師不得
<lb ed="X" n="0194b13"/><lb ed="R132" n="0121a17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0194b1301" n="0194b1301"/><anchor xml:id="beg0194b1301" n="0194b1301"/>已<anchor xml:id="end0194b1301"/>而言曰。東岩寺之障。莾然無樹。北岫有之。而背非
<lb ed="X" n="0194b14"/><lb ed="R132" n="0121a18"/>屛擁。汝能移北樹於東嶺乎。神曰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0194b1401" n="0194b1401"/><anchor xml:id="beg0194b1401" n="0194b1401"/>已<anchor xml:id="end0194b1401"/>聞命矣。然昏夜
<lb ed="X" n="0194b15"/><lb ed="R132" n="0121b01"/>間必有喧動。願師無駭。於是作禮而去。師門送。且觀
<lb ed="X" n="0194b16"/><lb ed="R132" n="0121b02"/>之。見儀衛透迤。如王者狀。嵐靄烟霞。紛綸間錯。幢幡
<lb ed="X" n="0194b17"/><lb ed="R132" n="0121b03"/>環佩。凌空隱沒焉。其夕果有暴風吼雷奔雲震電。棟
<lb ed="X" n="0194b18"/><lb ed="R132" n="0121b04"/>宇搖蕩。宿鳥聲喧。師謂衆曰。無怖無怖。神與我契矣。
<lb ed="X" n="0194b19"/><lb ed="R132" n="0121b05"/>詰旦和霽。則北岩松樹。盡移東嶺。森然行植。師謂其
<lb ed="X" n="0194b20"/><lb ed="R132" n="0121b06"/>徒曰。吾沒後無令外知。若爲口實。人將妖我。以開元
<lb ed="X" n="0194b21"/><lb ed="R132" n="0121b07"/>四年歲丙辰。囑門人曰。吾始居寺東嶺。滅後汝必寘
<lb ed="X" n="0194b22"/><lb ed="R132" n="0121b08"/>吾骸于彼。言訖。若委蛻焉。春秋七十三。門人建塔<note place="inline">僧傳</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0194b23"/><lb ed="R132" n="0121b09"/>
<lb ed="X" n="0194b24"/><lb ed="R132" n="0121b10"/><cb:juan fun="close" n="6"><cb:jhead>歷朝釋氏資鑑卷第六</cb:jhead></cb:juan>
<pb ed="X" xml:id="X76.1517.0194c" n="0194c"/>
<lb ed="X" n="0194c01"/>
<lb ed="X" n="0194c02"/><lb ed="R132" n="0121b12"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX76p0194c0201">大參眞公西山<g ref="#CB02494">䟦</g><name role="" type="person">楊文公</name>大年書遺敎經云。乃瞿曇
<lb ed="X" n="0194c03"/><lb ed="R132" n="0121b13"/>最後。敎諸弟子語。學者罕誦習之。蓋禪家一分。往往
<lb ed="X" n="0194c04"/><lb ed="R132" n="0121b14"/>以爲不階文字。而佛可得。遂脫略經敎。乃求其所謂
<lb ed="X" n="0194c05"/><lb ed="R132" n="0121b15"/>禪者。高則高矣。至有身心顚倒。有不堪點檢處。反不
<lb ed="X" n="0194c06"/><lb ed="R132" n="0121b16"/>若誦經持律之徒。循循規矩中。不至大謬。此經以端
<lb ed="X" n="0194c07"/><lb ed="R132" n="0121b17"/>心正意爲首。深言持戒爲智慧之本。論制心如牧牛。
<lb ed="X" n="0194c08"/><lb ed="R132" n="0121b18"/>如馭馬。不使縱逸。去嗔止妄。息慾寡求。由遠離以至
<lb ed="X" n="0194c09"/><lb ed="R132" n="0122a01"/>精進。由禪定以造智慧。具有漸次階級。非若禪者謂
<lb ed="X" n="0194c10"/><lb ed="R132" n="0122a02"/>一超直入如來地位。宜學者患其敎之迂。不若禪之
<lb ed="X" n="0194c11"/><lb ed="R132" n="0122a03"/>捷矣。如吾先聖。敎人以下學爲本。然後可以上達。學
<lb ed="X" n="0194c12"/><lb ed="R132" n="0122a04"/>佛不由持戒。欲至定慧。猶吾儒舍六經之習。急於大
<lb ed="X" n="0194c13"/><lb ed="R132" n="0122a05"/>成。去洒掃應對。而語天道之妙。何可得哉。文公留情
<lb ed="X" n="0194c14"/><lb ed="R132" n="0122a06"/>佛典。此經親寫之翰墨。此非以爲學佛之實地歟。眞
<lb ed="X" n="0194c15"/><lb ed="R132" n="0122a07"/>公<g ref="#CB02494">䟦</g>語。深明持戒。爲萬行之端。而岳神非凡也。尙虔
<lb ed="X" n="0194c16"/><lb ed="R132" n="0122a08"/>誠乞戒於珪禪師曰。我誠淺昧。未聞空義。師授戒法。
<lb ed="X" n="0194c17"/><lb ed="R132" n="0122a09"/>我當奉行。嘻岳神自謂神通亞佛。是欲持戒。而造智
<lb ed="X" n="0194c18"/><lb ed="R132" n="0122a10"/>慧歟。況凡夫我慢者哉。儒者有曰。吾輩議論。不及般
<lb ed="X" n="0194c19"/><lb ed="R132" n="0122a11"/>若心經一卷。誠非謬言。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0179b1901" to="#end0179b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">僭</lem><rdg wit="#wit.orig">僣</rdg></app>
<app from="#beg0179b2401" to="#end0179b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">僭</lem><rdg wit="#wit.orig">僣</rdg></app>
<app from="#beg0179c1301" to="#end0179c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">僭</lem><rdg wit="#wit.orig">僣</rdg></app>
<app from="#beg0180b1001" to="#end0180b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0180c0701" to="#end0180c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0181a0901" to="#end0181a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0181a1501" to="#end0181a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已<note type="cf1">T49n2036_p0568a09</note></lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0181a2101" to="#end0181a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">驅<note type="cf1">T49n2036_p0568a22</note></lem><rdg wit="#wit.orig">軀</rdg></app>
<app from="#beg0181b0301" to="#end0181b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0182a2301" to="#end0182a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0183a0801" to="#end0183a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0183a1101" to="#end0183a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0183a2301" to="#end0183a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0183b1401" to="#end0183b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0183c1101" to="#end0183c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">祛</lem><rdg wit="#wit.orig">袪</rdg></app>
<app from="#beg0184a0801" to="#end0184a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0184a2101" to="#end0184a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0185a2101" to="#end0185a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">敻</lem><rdg wit="#wit.orig">隻</rdg></app>
<app from="#beg0185c1801" to="#end0185c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0186a2401" to="#end0186a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0186b0301" to="#end0186b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0188b0901" to="#end0188b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0189a1101" to="#end0189a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">蓍<note type="cf1">T52n2108_p0474b16</note></lem><rdg wit="#wit.orig">著</rdg></app>
<app from="#beg0189a1301" to="#end0189a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0189a2101" to="#end0189a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0189b0201" to="#end0189b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">崇</lem><rdg wit="#wit.orig">祟</rdg></app>
<app from="#beg0189b0501" to="#end0189b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0189b0901" to="#end0189b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">忝</lem><rdg wit="#wit.orig">沗</rdg></app>
<app from="#beg0189b1501" to="#end0189b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0190b0501" to="#end0190b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">未</lem><rdg wit="#wit.orig">來</rdg></app>
<app from="#beg0190c1101" to="#end0190c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0190c1201" to="#end0190c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0191a2001" to="#end0191a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">崇</lem><rdg wit="#wit.orig">祟</rdg></app>
<app from="#beg0191b0601" to="#end0191b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0191b1301" to="#end0191b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">斂</lem><rdg wit="#wit.orig">歛</rdg></app>
<app from="#beg0191c0901" to="#end0191c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0191c1101" to="#end0191c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">恒<note type="cf1">T08n0235_p0750a24</note></lem><rdg wit="#wit.orig">洹</rdg></app>
<app from="#beg0191c2101" to="#end0191c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">斂</lem><rdg wit="#wit.orig">歛</rdg></app>
<app from="#beg0192c0301" to="#end0192c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0192c1101" to="#end0192c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0192c1102" to="#end0192c1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0193a1401" to="#end0193a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0193b0801" to="#end0193b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0193b1701" to="#end0193b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0193c1701" to="#end0193c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">嶽<note type="cf1">T49n2037_p0823a08</note></lem><rdg wit="#wit.orig">獄</rdg></app>
<app from="#beg0194b0901" to="#end0194b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0194b1301" to="#end0194b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0194b1401" to="#end0194b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0191003A" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0191003A">一無寺字</note>
<note n="0191003B" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0191003B">一無尊字</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0179001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001"><name role="" type="person">唐高祖</name></note>
<note n="0179002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179002">洗疑況</note>
<note n="0179003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179003">A.D. 618<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0179004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179004">高祖</note>
<note n="0180001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">A.D. 625<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0180002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180002">帶一作戴</note>
<note n="0180003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180003">素作紫</note>
<note n="0181001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">遵一作尊</note>
<note n="0181002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">良一作稂</note>
<note n="0181003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181003">A.D. 626<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0181004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181004">太宗</note>
<note n="0182001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">谷穀音通</note>
<note n="0182002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182002">A.D. 629<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0182003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182003">足一作至</note>
<note n="0183001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183001">住疑任</note>
<note n="0183002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183002">A.D. 640<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0183003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183003">冥疑宜下同</note>
<note n="0183004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183004">丑ハ卯カ。<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0184001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184001">A.D. 644<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0184002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184002">遺一作違</note>
<note n="0185001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185001">感疑惑</note>
<note n="0185002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185002">A.D. 649<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0185003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185003">高宗</note>
<note n="0186001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186001">A.D. 650<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0186002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186002">逮疑建</note>
<note n="0186003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186003">尉上疑脫太字</note>
<note n="0187001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187001">A.D. 659<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0188001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188001">永一作氷下同</note>
<note n="0188002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188002">兩途一作余</note>
<note n="0188003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188003">投一作超</note>
<note n="0188004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188004">背下一有惡字</note>
<note n="0188005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188005">序剩作屬</note>
<note n="0188006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188006">挹疑揖</note>
<note n="0189001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189001">祀一作<g ref="#CB01096">𣏌</g></note>
<note n="0189002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189002">庶類一作品庶</note>
<note n="0189003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189003">惑一作感</note>
<note n="0189004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189004">玄一作賢</note>
<note n="0189005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189005">A.D. 662<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0189006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189006">證疑誣</note>
<note n="0190001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190001">A.D. 683<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0190002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190002">中宗</note>
<note n="0190003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190003">則天武后</note>
<note n="0190004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190004">四下疑有脫字</note>
<note n="0191001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191001">A.D. 698<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0191002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191002">說疑詔</note>
<note n="0191003A" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191003A">一無寺字尊字</note>
<note n="0191003B" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191003B">一無寺字尊字</note>
<note n="0192001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192001">之論疑倒</note>
<note n="0192002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192002">A.D. 705<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0192003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192003">中宗</note>
<note n="0192004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192004">皆下疑脫曰字</note>
<note n="0192005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192005">者下應有脫文</note>
<note n="0192006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192006">桃字更勘</note>
<note n="0192007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192007">都下疑脫造字</note>
<note n="0192008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192008">祖疑相</note>
<note n="0192009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192009">之下疑有脫字</note>
<note n="0192010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192010">草疑眞</note>
<note n="0192011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192011">沙彌二字疑衍</note>
<note n="0193001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193001">決疑冑</note>
<note n="0193002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193002">A.D. 710<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0193003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193003">睿宗</note>
<note n="0193004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193004">□疑痴</note>
<note n="0193005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193005">沙無汝</note>
<note n="0193006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193006">號疑<g ref="#CB06792">䝞</g>下同</note>
<note n="0194001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194001">戒疑心</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0179b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179b1901">僭【CB】，僣【卍續】</note>
<note n="0179b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179b2401">僭【CB】，僣【卍續】</note>
<note n="0179c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179c1301">僭【CB】，僣【卍續】</note>
<note n="0180b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0180b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0180c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0180c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0181a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0181a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0181a1501" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X76.0181a15.10" target="#nkr_note_add_0181a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0181a2101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X76.0181a21.09" target="#nkr_note_add_0181a2101">驅【CB】，軀【卍續】</note>
<note n="0181b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0181b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0182a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0182a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0183a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0183a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0183a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0183a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0183a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0183a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0183b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0183b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0183c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0183c1101">祛【CB】，袪【卍續】</note>
<note n="0184a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0184a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0184a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0184a2101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0185a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0185a2101">敻【CB】，隻【卍續】</note>
<note n="0185c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0185c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0186a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0186a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0186b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0186b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0188b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0188b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0189a1101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X76.0189a11.20" target="#nkr_note_add_0189a1101">蓍【CB】，著【卍續】</note>
<note n="0189a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0189a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0189b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189b0201">崇【CB】，祟【卍續】</note>
<note n="0189b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0189b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189b0901">忝【CB】，沗【卍續】</note>
<note n="0189b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0190b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0190b0501">未【CB】，來【卍續】</note>
<note n="0190c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0190c1101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0190c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0190c1201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0191a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191a2001">崇【CB】，祟【卍續】</note>
<note n="0191b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0191b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191b1301">斂【CB】，歛【卍續】</note>
<note n="0191c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0191c1101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X76.0191c11.15" target="#nkr_note_add_0191c1101">恒【CB】，洹【卍續】</note>
<note n="0191c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191c2101">斂【CB】，歛【卍續】</note>
<note n="0192c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0192c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0192c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0192c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0192c1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0192c1102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0193a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0193a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0193b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0193b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0193b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0193b1701">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0193c1701" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X76.0193c17.10" target="#nkr_note_add_0193c1701">嶽【CB】，獄【卍續】</note>
<note n="0194b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0194b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0194b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0194b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0194b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0194b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>